Καλημέρα. Πώς ονομάζεσαι;

Καλημέρα, ονομάζομαι Ιωάννα Θεοδωροπούλου.

Πολύ ωραία. Βρισκόμαστε, λοιπόν, με την Ιωάννα Θεοδωροπούλου. Εγώ είμαι η Γεωργία Αναγνωστάκη, ερευνήτρια στο Istorima. Σήμερα είναι 16 Δεκεμβρίου του 2020. Εγώ βρίσκομαι στη Νέα Ιωνία Αττικής και η Ιωάννα βρίσκεται στο Περιστέρι Αττικής και ξεκινάμε. Ιωάννα, θα μου πεις λίγα πράγματα για σένα;

Ναι. Είμαι 22 χρονών. Τα τελευταία 4 χρόνια ζω στην Grenoble της Γαλλίας, όπου και φοιτώ στο πανεπιστήμιο το αντίστοιχο, Université de Grenoble-Alpes, στη νομική σχολή και είμαι στο τελευταίο έτος των σπουδών μου. Μέχρι τα 19 μου χρόνια, έζησα στην Αθήνα, στο Περιστέρι Αττικής με την οικογένειά μου και στα 19 μου έφυγα για να πάω να κάνω τις σπουδές μου.

Πολύ ωραία. Και από πού ξεκινάει για σένα αυτή η ιστορία;

Το σημείο αναφοράς είναι το 2016, όπου και αποφοίτησα από τη Λεόντειο Πατησίων. Έδωσα Πανελλήνιες, πέρασα Γαλλική Φιλολογία, όμως δεν ήτανε ο δρόμος που ήθελα να ακολουθήσω στη μετέπειτα πορεία μου. Και αποφάσισα, έπειτα από πολλά ερεθίσματα που είχα δεχθεί, να πάω στο εξωτερικό, στη Γαλλία συγκεκριμένα. Ο λόγος ήτανε γιατί–, ο πρώτος-πρώτος λόγος ήτανε ότι είχα ερεθίσματα τόσο απ’ το σχολείο όσο και από άλλους ανθρώπους. Σχετικά με το σχολείο, μας κάνανε ενημερώσεις στα τέλη γυμνασίου-αρχές λυκείου για τα ξένα πανεπιστήμια και ήτανε κάτι το οποίο μου κίνησε αρκετά το ενδιαφέρον και είπα ότι ήθελα να δω κάτι διαφορετικό, μια διαφορετική κουλτούρα, μια διαφορετική χώρα, διαφορετικούς ανθρώπους, διαφορετικές συνήθειες, τρόπο ζωής. Και έτσι, αποφάσισα να κάνω τα χαρτιά μου για να φοιτήσω στη νομική. Το επάγγελμά μου αρχικά δεν ήτανε αυτό, που ήθελα να ακολουθήσω, η νομική. Ήθελα να φοιτήσω στο Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών, στον Πειραιά, αλλά δεν πέρασα. Οπότε στη Γαλλία δεν υπήρχε αντίστοιχη σχολή όπου ήθελα να πάω κι έτσι αποφάσισα να κάνω τη νομική και στο μάστερ μου να ακολουθήσω το διεθνές δίκαιο, για να πάρω αυτή την εξειδίκευση. Έκανα λοιπόν τα χαρτιά μου ηλεκτρονικά στο site που τότε λεγότανε “admission post-bac”, χωρίς καμία δυσκολία, σε 12 πανεπιστήμια της Γαλλίας. Με πήρανε στην πρώτη μου επιλογή που ήταν η Grenoble και τον Ιούνιο του 2017 είχα τα αποτελέσματα, οπότε τον Αύγουστο αποφάσισα να μετακομίσω, να βρω σπίτι και να εγκατασταθώ. Ο λόγος που διάλεξα τη συγκεκριμένη πόλη είναι επειδή είχα ακούσει πολλές φορές τον θείο μου που δούλευε εκεί στο παρελθόν να μου μιλάει για διάφορες εμπειρίες του, σχετικά με τη δουλειά του αλλά και σχετικά με την πόλη. Ήτανε μια πόλη που μου κίνησε το ενδιαφέρον. Είναι μια πόλη μικρή, μια φοιτητούπολη, πολύ φιλική και είναι μία πόλη ακριβώς κάτω από τις Άλπεις, οπότε είναι μαγική, το θέαμα είναι μαγικό, είναι κάτι πολύ διαφορετικό απ’ αυτό που έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε στην Αθήνα. Και τελικά έκανα την αίτησή μου εκεί και με δεχτήκανε. Τώρα, όσον αφορά τον πρώτο καιρό, τον Αύγουστο του 2017 πήρα το αεροπλάνο μόνη μου, δυστυχώς δεν είχα τη βοήθεια της οικογένειάς μου γιατί δεν μπορούσανε να παρευρεθούνε και πήγα μόνη μου. Βρήκα την εστία μου, την οποία είχα κλείσει, την είχα βρει μέσω internet. Δεν ήταν αυτό που περίμενα, οπότε η πρώτη δυσκολία είχε ήδη φτάσει. Δεν είχε καμία σχέση αυτό που είχαμε συμφωνήσει να μου δώσουνε με αυτό που τελικά μου δώσανε σαν δωμάτιο. Ήτανε πάρα πολύ βρώμικο, δεν είχε ρεύμα κι εγώ δεν ήξερα τι να κάνω εκείνη τη στιγμή. Αποφάσισα τελικά να πάω να μείνω σε ένα ξενοδοχείο το πρώτο βράδυ και να δω την επόμενη μέρα τι θα έκανα. Ευτυχώς το ρεύμα είχε έρθει την υπόλοιπη μέρα, οπότε αυτό που μπορούσα να κάνω ήτανε να καθαρίσω το σπίτι, το οποίο ήταν αισχρό, το δωμάτιο που μου δώσανε. Ήτανε πραγματικά πάρα πολύ βρώμικο και το καθάριζα δύο μέρες. Δεν με βοήθησε κανένας. Παρά τα παράπονα που έκανα, κανένας δεν νοιάστηκε γι’ αυτό. Δεν πειράζει, τα κατάφερα. Τον πρώτο καιρό, εκεί που δεν ήξερα κανέναν κι ήμουνα μόνη μου, άγνωστη ανάμεσα σε αγνώστους, στο δίπλα διαμέρισμα απ’ το δικό μου βρέθηκε μια κοπέλα, Ελληνίδα, η οποία είδε το όνομά μου στο γραμματοκιβώτιο και ήρθε να μου χτυπήσει την πόρτα. Και κάπως έτσι ξεκίνησα να κάνω τις πρώτες φιλίες. Μια κοπέλα την οποία έχω ακόμα και σήμερα στη ζωή μου και είναι πολύ καλή μου φίλη και χαίρομαι πάρα πολύ γι’ αυτό που έκανε τότε. Η κοπέλα αυτή με ξενάγησε στην πόλη, γιατί εγώ δεν ήξερα κανέναν, δεν είχα πάει πουθενά, οπότε με ξενάγησε στην πόλη και μέσω αυτής της κοπέλας γνώρισα κι άλλους Έλληνες. Οπότε, ήδη πριν πάω στη σχολή μου είχα αρχίσει σιγά-σιγά να δικτυώνομαι. Τον Σεπτέμβριο του 2017 λοιπόν, αρχές Σεπτέμβρη, ξεκίνησε η Νομική. Για πρώτη φορά πήγα κι εγώ λοιπόν ανάμεσα στους υπόλοιπους Γάλλους συμφοιτητές μου, καθίσαμε στα έδρανα και αυτό που μου έκανε εντύπωση και δεν το περίμενα καθόλου είναι ότι μας κάνανε μια πολύ γρήγορη ενημέρωση σχετικά με τη σχολή και για διαδικαστικά θέματα της σχολής και αμέσως μετά ξεκινήσαμε το μάθημα. Ήτανε κάτι που δεν περίμενα. Ήτανε κάτι που με φόβισε. Ήτανε κάτι που με σόκαρε, γιατί ο καθηγητής ξεκίνησε να μιλάει σε μία διαφορετική γλώσσα απ’ την οποία εγώ είχα συνηθίσει να μιλάω και να καταλαβαίνω, να λαμβάνω τα αντίστοιχα ερεθίσματα. Οπότε δεν μπορούσα να κρατήσω τις σημειώσεις μου, δεν κράτησα σχεδόν καμία σημείωση εκείνη την ημέρα, διότι και μίλαγε πολύ γρήγορα και ό,τι έλεγε δεν μπορούσα να το συγκρατήσω στο μυαλό μου για να το σημειώσω αντίστοιχα αργότερα. Εκεί ήταν η δεύτερη δυσκολία, η δεύτερη μεγαλύτερη δυσκολία για μένα, διότι αγχώθηκα πάρα πολύ. Έλεγα: «Πώς θα πάρω τις σημειώσεις μου; Πώς θα περάσω το εξάμηνο; Πώς θα πάω να γράψω εξετάσεις;». Και με έπιασε ένας πανικός, με έπιασαν τα κλάματα όταν γύρισα στο σπίτι και δεν ήξερα πώς να το διαχειριστώ. Είχα αποθαρρυνθεί πάρα πολύ, αλλά αποφάσισα να συνεχίσω και να το παλέψω και να δω αν θα συνηθίσω. Ήθελα πάρα πολύ να συνηθίσω και να προσαρμοστώ στις συνθήκες, δεν ήθελα να τα παρατήσω σε καμία περίπτωση και να γυρίσω πίσω. Οπότε έκανα ό,τι καλύτερο μπορούσα. Διάβασα πάρα πολύ αλλά δυστυχώς τα δύο πρώτα εξάμηνα, η πρώτη χρονιά δεν ήτανε και πολύ καλή. Δεν είχα το επιθυμητό αποτέλεσμα και δυστυχώς την επόμενη χρονιά έπρεπε να ξανακάνω τη σχολή μου, το πρώτο έτος. Αυτό ήτανε η τρίτη μεγαλύτερη δυσκολία, γιατί το θεώρησα μια πολύ μεγάλη αποτυχία στη ζωή μου και λέω ότι «εντάξει», είχα πει τότε ότι «Ιωάννα, δεν θα τα καταφέρεις. Είναι μάταιο». Αλλά παρόλα αυτά, βρήκα την δύναμη να συνεχίσω και την δεύτερη χρονιά, τον Σεπτέμβριο του 2018 ξεκίνησα πάλι απ’ την αρχή, την ίδια χρονιά. Να πω όμως ότι μέσα σε ένα χρόνο είχα μπορέσει να προσαρμοστώ, διότι είχα και το πρόβλημα της προσαρμογής την πρώτη χρονιά που πήγα. Ζούσα μόνη μου, χωρίς την οικογένειά μου με την οποία είχα μάθει να ζω τα τελευταία 19 χρόνια. Έπρεπε να τα κάνω όλα μόνη μου, από μικροπράγματα όπως να μαγειρέψω, να καθαρίσω, να πληρώσω τους λογαριασμούς κτλ., να διαχειριστώ χρήματα, κάτι που στην αρχή ήταν πάρα πολύ δύσκολο. Αλλά συνήθισα, βρήκα τους ρυθμούς μου σιγά-σιγά. Είχα βρει και ήδη τους πρώτους φίλους, τους Έλληνες και μετά είχα κάνει κι άλλους φίλους στη σχολή. Ήταν στη σχολή οι Γάλλοι, είναι πολύ ανοιχτοί με τους ξένους, δεν ένιωθα ποτέ ότι κάνουνε διακρίσεις, ότι δεν θέλουνε να μιλάνε με ξένους, ότι δεν θέλουν να ‘χουν φίλους ξένους, τέλος πάντων να συναναστρέφονται, οπότε βρήκα εύκολα Γάλλους φίλους στη σχολή. Κυρίως Γάλλους φίλους, γιατί η σχολή που κάνω είναι γαλλόφωνη, οπότε άλλες εθνικότητες δεν έχουμε, είν[00:10:00]αι κυρίως Γάλλοι. Οπότε είχα βρει τα βήματά μου και μπήκα στη δεύτερη χρονιά, τη δεύτερη χρονιά που ξαναέκανα την πρώτη χρονιά. Ήταν πολύ πιο εύκολο, διότι ήδη είχα δει κάποια πράγματα, είχα ήδη μάθει να χειρίζομαι τη γλώσσα, γιατί μέσα σ’ ένα χρόνο, άμα μιλάς συνέχεια στα γαλλικά, τα μαθαίνεις. Είχα ήδη C2 βέβαια, πριν φύγω από την Αθήνα, κάτι το οποίο δεν μπορώ να πω ότι με βοήθησε κάπου, γιατί και η γλώσσα και το αντικείμενο της σχολής και η ορολογία ήτανε κάτι πάρα πολύ δύσκολο στην αρχή. Η δεύτερη χρονιά πήγε πάρα πολύ καλύτερα. Είχα έτσι μία πολύ θετική ενέργεια. Όλα πηγαίνανε καλά. Πέρασα και τα δύο εξάμηνα με πάρα πολύ καλό βαθμό, οπότε αυτή ήταν η πρώτη μου μεγάλη επιτυχία. Είχα χαρεί πάρα πολύ! Πέρασα με πολύ καλό βαθμό και συνέχισα μετά, τον Σεπτέμβριο του 2019 στην επόμενή μου χρονιά, που ήταν η δεύτερη χρονιά. Αυτή η χρονιά, από τον Σεπτέμβριο του 2019 ήταν μια πολύ όμορφη αλλά και μια πολύ δύσκολη χρονιά. Είχα προσαρμοστεί, αποφάσισα να βρω μια δουλειά, μίλαγα καλά τη γλώσσα, είχα τους φίλους μου, τον κύκλο μου και αποφάσισα να βρω μια δουλειά παράλληλα με τη σχολή μου για να κάνω κάτι διαφορετικό, να μην κάνω μόνο τη σχολή μου και κυριαρχεί μια μονοτονία. Λοιπόν, με πήρανε σε μία από τις βιβλιοθήκες του campus, στην υποδοχή, να βοηθάω φοιτητές, να συνδιαλέγομαι με κόσμο, κάτι που ήταν πάρα πολύ σημαντικό για μένα, γιατί τις περισσότερες ώρες ήμουνα πάνω απ’ τη σχολή κι έκανα μόνο αυτό. Ήτανε κάτι που με βοήθησε να βρω μια διέξοδο και να αισθάνομαι ότι είμαι και κάπως πιο παραγωγική, εκτός απ’ αυτό που έκανα στη σχολή. Και παράλληλα, έκανα και τη σχολή μου. Η δεύτερη χρονιά ήταν μια πάρα πολύ δύσκολη χρονιά, αλλά παρόλα αυτά τα κατάφερα. Τουλάχιστον το τρίτο εξάμηνο, γιατί το τέταρτο εξάμηνο το πέρασα κι αυτό αλλά με δυσκολία γιατί λόγω του COVID, όπως ξέρετε, όπως κι όλες οι χώρες, τον Μάρτιο του 2020, στις 16 Μαρτίου η Γαλλία μπήκε σε ολικό lockdown. Οπότε έμεινα δυόμιση μήνες, δεν είχα καν τον χρόνο να αποφασίσω τι θα κάνω, αν θα φύγω, αν θα μείνω. Οπότε έμεινα δυόμιση μήνες μέσα σε ένα σπίτι 20 τετραγωνικών, μόνη μου. Ήταν κάτι πρωτόγνωρο. Χάσαμε τη γη κάτω απ’ τα πόδια μας, δεν ξέραμε τι συμβαίνει, όπως και όλος ο κόσμος. Ήμουνα τελείως μόνη μου, τελείως-τελείως μόνη μου, δηλαδή δυόμισι μήνες δεν είχα δει άνθρωπο, κάτι που με έριξε πολύ ψυχολογικά και έκανε πολύ δύσκολο το έργο μου να συνεχίσω να διαβάζω για τη σχολή μου. Και ήμουνα σε μία κατάσταση όπου απ’ τη μια πλευρά έπρεπε να βρω τις ισορροπίες, να δω τι συμβαίνει γιατί δεν ήμουνα καλά ψυχολογικά, οπότε δεν μπορούσα να συγκεντρωθώ να διαβάσω. Κι απ’ την άλλη πλευρά έπρεπε να σώσω το εξάμηνό μου, κάτι που ήτανε αρκετά δύσκολο. Παρόλα αυτά, τα μαθήματα γίνανε από απόσταση, οπότε πέρασα και αυτό το εξάμηνο και τώρα, τον Σεπτέμβριο του 2020 ξεκίνησα το τρίτο έτος. Τρίτο και τελευταίο έτος, η χρονιά του πτυχίου, επιτέλους έφτασε. Κοντεύει να κλείσει ο πρώτος μεγάλος κύκλος της ζωής μου. Είμαι πάρα πολύ περήφανη που έχω φτάσει ως εδώ, που τα κατάφερα, που δεν τα παράτησα, γιατί μου πέρασε πάρα πολλές φορές απ’ το μυαλό η ιδέα να τα παρατήσω. Γιατί απλά φτάνεις σε ένα σημείο, που μαζεύονται τόσα πολλά μέσα σου και φτάνεις σε ένα σημείο να πεις «Δεν αντέχω άλλο!». Χαίρομαι όμως που δεν τα παράτησα. Χαίρομαι όμως που βρήκα τρόπο να φτάσω μέχρι εδώ και που βρήκα πράγματα να μου δίνουνε κουράγιο και όλη αυτή την εσωτερική δύναμη για να φτάσω μέχρι εδώ. Κι απλά πέμπτο εξάμηνο συνεχίζω να δυσκολεύομαι, λόγω του COVID για ακόμα μια φορά, γιατί τα μαθήματα είναι από απόσταση, που τα κάνει ακόμα χειρότερα τα πράγματα. Τον Ιανουάριο έχω τις εξετάσεις μου και αυτό, απλά ελπίζω να πάνε όλα καλά.

Ωραία. Ας ελπίσουμε όντως, ότι θα πάνε όλα καλά. Θα ήθελα να ρωτήσω αρχικά το ποια ήτανε η αντίδραση των γονιών σου και των κοντινών σου ανθρώπων, όταν τους είπες ότι «Ναι, θέλω να κάνω αιτήσεις για να φύγω να σπουδάσω στο εξωτερικό»;

Από την πρώτη-πρώτη στιγμή που το είχα δηλώσει αυτό, δηλαδή ήμουνα περίπου Α’ Λυκείου όταν είχε αρχίσει αυτή η ιδέα να μπαίνει στο μυαλό μου και το είχα πει στους γονείς μου: «Ξέρετε, μαμά, μπαμπά, θέλω να πάω να σπουδάσω στο εξωτερικό», η αντίδρασή τους ήτανε αρνητική και κυρίως του μπαμπά μου. Η μαμά μου στην αρχή ήτανε αρνητική αλλά όταν έφτασα πια Γ’ Λυκείου και το δήλωσα ξεκάθαρα, είπα: «Θέλω να φύγω, δεν μπορώ να κάτσω εδώ. Δεν θέλω να κάνω αυτό που πέρασα, θέλω να κάνω κάτι άλλο», ο μπαμπάς μου συνέχισε να είναι αρνητικός. Η μαμά μου όμως ήταν αυτή που με στήριξε πάρα πολύ, από την πρώτη στιγμή. Και μου είπε ότι «Παιδί μου, να πας, να κάνεις το όνειρό σου. Εγώ δεν μπορώ να σου στερήσω το όνειρο και είμαι εδώ και σε στηρίζω με κάθε τρόπο, για να πετύχεις το σκοπό σου». Κι αυτό ήτανε κάτι πάρα πολύ σημαντικό για μένα, γιατί μου έδωσε μια σιγουριά. Είχα μια γερή βάση να στηρίζομαι και την ευχαριστώ πάρα πολύ. Θεωρώ πραγματικά ότι αν δεν ήτανε η μαμά μου να μου πει αυτό το πράγμα, να με στηρίξει, εγώ δεν θα ήμουνα αυτή τη στιγμή εδώ που είμαι και την ευχαριστώ πάρα πολύ. Σημαίνει πραγματικά πάρα πολλά για μένα. Είμαι πάρα πολύ ευγνώμων. Γιατί καλώς ή κακώς, όπως ξέρουμε, άμα δεν υπάρχουν τα οικονομικά μέσα, πώς θα φύγει ένα παιδί μόνο του να πάει να σπουδάσει στο εξωτερικό; Όταν είσαι 19, είναι δύσκολο. Αυτό.

Και ως προς τη διαδικασία των αιτήσεων, πώς ήταν αυτή η διαδικασία και πώς σε επηρέασε ψυχολογικά, αν σε επηρέασε;

Τότε ήτανε όλα ηλεκτρονικά, δεν ξέρω αν έχει αλλάξει το σύστημα πλέον. Ήτανε το site “admission post-bac”, όπου έμπαινες, χρειαζότανε να μεταφράσεις κάποια έγγραφα, όπως το απολυτήριο λυκείου, αναλυτική βαθμολογία από το γυμνάσιο μου ζητούσανε, θυμάμαι, και έπρεπε να γράψω κι ένα lettre de motivation, ένα γράμμα στο οποίο θα εξέθετα τους λόγους για τους οποίους θέλω να σπουδάσω αυτό το αντικείμενο και στο συγκεκριμένο πανεπιστήμιο. Η διαδικασία ήτανε λίγο δύσκολη από άποψη μετάφρασης των εγγράφων, διότι χρειάστηκε να πάω πάρα πολλές φορές στο Υπουργείο Εξωτερικών για τη μετάφραση, χρειάστηκε η σφραγίδα της Χάγης, χρειάστηκαν διάφορα τέτοια διαδικαστικά πράγματα, οπότε μου πήρε περισσότερο χρόνο για να συλλέξω τα έγγραφα. Μου πήρε αρκετό χρόνο για να συλλέξω τα έγγραφα να τα στείλω. Όταν είχα όλα τα έγγραφα στα χέρια μου πλέον, με τις επίσημες σφραγίδες και μεταφρασμένα, τα ανέβασα σε αυτό το site, έκανα ένα ντοσιέ και το ανέβασα σε αυτό το site κι έτσι δήλωσα την υποψηφιότητά μου σ’ αυτή τη σχολή. Δεν είχε κάτι δύσκολο απ’ αυτό και μετά. Η όλη διαδικασία εννοείται ότι με άγχωνε. Φοβόμουνα πάρα πολύ μήπως δεν μπορώ να βρω τα έγγραφα, μήπως δεν τα βρω στο πλαίσιο που μου δίνανε, στο χρόνο που μου δίνανε, γιατί είχε κι ένα deadline για να τα στείλεις. Και κυρίως αγχωνόμουν για το αν θα με πάρουνε στη σχολή. Αυτό ήταν το κύριο άγχος μου κι αν θα με πάρουνε στην πόλη που θέλω, που είχα δηλώσει πρώτη. Από ‘κει και πέρα, όλα τ’ άλλα ήτανε φυσιολογικά. Έκανα τις αιτήσεις τον Ιανουάριο και πήρα τις απαντήσεις μου Ιούνιο, οπότε υπήρχε μεγάλη αναμονή. Αλλά εντάξει, όταν με πήρανε τον Ιούνιο, όταν έμαθα αρχές Ιουνίου ότι με πήρανε, πραγματικά δεν το πίστευα και είχα χαρεί πάρα πολύ και όλο αυτό το άγχος που είχα όλους αυτούς τους μήνες έφυγε από μέσα μου. Κυριολεκτικά, έχασα ένα τεράστιο βάρος, έφυγε ένα τεράστιο βάρος από μέσα μου. Και ήμουν χαρούμενη και απλά ήθελα να[00:20:00] κάνω το επόμενο βήμα, να συνεχίσω στο επόμενο βήμα.

Πολύ ωραία. Από άποψη γραφειοκρατίας, ταλαιπωρήθηκες ως προς το να φτιάξεις τα χαρτιά σου για να ζεις και να σπουδάζεις τώρα στο γαλλικό κράτος;

Από άποψη γραφειοκρατίας, ναι. Εννοείς εδώ, έτσι; Στην Ελλάδα.

Σε οποιοδήποτε απ’ τα δύο κράτη.

Στην Ελλάδα ναι, δυσκολεύτηκα αρκετά, γιατί θεωρώ υπάρχει ένα κάποιο πρόβλημα με τη γραφειοκρατία, γιατί ο ένας φορέας με έστελνε στον άλλον φορέα και μου έτρωγε πάρα πολύ χρόνο αυτό και πολλές φορές ο ένας φορέας ήταν μακριά απ’ τον άλλον, οπότε κι η μετακίνηση δεν ήταν απλή. Στη Γαλλία δεν έχω δυσκολευτεί κάπου. Σε όσες δημόσιες υπηρεσίες έχω πάει, η δουλειά μου έχει γίνει αμέσως και συνήθως γίνεται ηλεκτρονικά, είναι όλα σε ψηφιακή μορφή, τα περισσότερα, κάτι που εδώ δεν ξέρω αν ισχύει ακόμα, αλλά δεν συμβαίνει αυτό το πράγμα. Κι είναι πάρα πολύ καλό που είναι στη Γαλλία σε ηλεκτρονική μορφή τα πάντα, γιατί αποφεύγονται οι ουρές έξω απ’ τις δημόσιες υπηρεσίες, να περιμένεις και η αναμονή, γενικά όλη η αναμονή. Οπότε δεν έχω δυσκολευτεί κάπως, σε όποια δημόσια υπηρεσία έχω πάει. Δεν έχει χρειαστεί να πάω παραπάνω από δύο φορές για να γίνει η δουλειά μου και είχα τις απαντήσεις μου σε πολύ γρήγορο χρονικό διάστημα, πολύ σύντομο χρονικό διάστημα. Οπότε, όχι. Είναι κάτι πολύ καλό θεωρώ αυτό και είναι κάτι που μου έκανε αρκετά εντύπωση, γιατί εδώ είχα δυσκολευτεί πραγματικά, αρκετά.

okay. Θα ήθελα να μου μιλήσεις λίγο περισσότερο για το πώς είναι η ζωή στην εστία. Είτε μιλάμε για τις παροχές, είτε για το δωμάτιο, είτε για την συμβίωση με τον λοιπό κόσμο που μένει σε εστίες.

Κοίταξε να δεις, υπάρχουν δύο είδη εστίας. Υπάρχουν οι εστίες που λέμε τα “Crous”, που είναι οι δημόσιες εστίες του γαλλικού κράτους, του πανεπιστημίου, ας πούμε έτσι, και εκεί πέρα πρέπει να πληροίς κάποια κριτήρια για να μπεις, κοινωνικά κυρίως κριτήρια και έχουνε πολύ χαμηλό κόστος ενοικίου. Οπότε αρκετοί φοιτητές, όσοι δεν έχουν τα εφόδια, πάνε εκεί. Αλλά τα δωμάτια, από άποψη εγκατάστασης, τα δωμάτια είναι πάρα πολύ μικρά συνήθως, τα μπάνια είναι κοινά, ανάλογα βέβαια και τι θα επιλέξεις, ανάλογα και το μπάτζετ σου. Αλλά δεν είναι ιδιαίτερα, θεωρώ εγώ, οι καλύτερες συνθήκες διαβίωσης για να ζήσεις σε μια δημόσια εστία. Κι υπάρχουνε και ιδιωτικές εστίες, οι οποίες είναι όχι μόνο για φοιτητές αλλά και για όποιον θέλει να μείνει. Έχουνε πιο υψηλό κόστος, είναι γύρω στα 500 ευρώ ένα στούντιο φαντάσου, γύρω στα 20 τετραγωνικά. Οι παροχές σε αυτές τις εστίες συνήθως πληρώνεις το ρεύμα, το νερό είναι δωρεάν, σε αντίθεση με τις δημόσιες εστίες που και ρεύμα και νερό και θέρμανση είναι δωρεάν. Πληρώνεις λοιπόν στις ιδιωτικές τη θέρμανση και το ρεύμα, κάτι που είναι γύρω στα 50€ το δίμηνο, ανάλογα και το συμβόλαιό σου. Τα δωμάτια εντάξει, είναι ευπρεπέστατα στις ιδιωτικές εστίες, δεν μπορώ να πω. Άλλαξα εστία απ’ την πρώτη εστία που ήμουνα και πήγα σε μία πολύ καλύτερη εστία, η οποία παρέχει και δωρεάν internet, μας δίνει και πετσέτες και σεντόνια, οπότε είναι πάρα πολύ καλύτερα από άποψη παροχών. Αυτό που είναι καλό είναι ότι όσοι είναι φοιτητές έχουνε το δικαίωμα να πάρουνε κάποια βοήθεια το μήνα από το γαλλικό κράτος. Είναι το λεγόμενο CAF και συνήθως είναι 173€ το μήνα. Για το ενοίκιο που πληρώνεις όταν είσαι φοιτητής, αυτό το ποσό στο επιστρέφει το κράτος, κάτι το οποίο όταν εγώ το άκουσα, δεν το πίστευα. Το δίνουνε και σε ξένους φοιτητές. Δεν είχα ξαναδεί κάτι αντίστοιχο, είναι κάτι πάρα πολύ καλό που μου δείχνει ότι το κράτος είναι σοβαρό, υπάρχει κράτος, είναι εκεί για τους πολίτες του και πραγματικά, τι να πω! Οι άνθρωποι, τους βγάζω το καπέλο. Αυτό. Δεν έχω ξαναδεί κάτι αντίστοιχο εδώ στην Ελλάδα, δεν ξέρω αν κάνω λάθος, δεν έχω ξαναδεί πάντως. Είναι από τα θετικά. Η συμβίωση στην εστία είναι συνήθως ήσυχη, στις ιδιωτικές εστίες, γιατί στις δημόσιες εστίες, απ’ ό,τι έχω ακούσει συνήθως έχει φασαρία και υπάρχουν ενοχλήσεις. Στις ιδιωτικές εστίες δεν αντιμετώπισα ποτέ κάποιο πρόβλημα εγώ προσωπικά, όλα ήταν ήσυχα. Αυτά.

Ωραία. Πώς βρίσκεις την ζωή σου στην πόλη; Πώς περνάς στην Grenoble;

Στη Grenoble έχω περάσει πάρα πολύ ωραία. Υπάρχουνε πάρα πολλά πράγματα να κάνεις. Έχει πολύ ωραία μουσεία, έχει πολύ ωραία τοπία δίπλα στο ποτάμι, έχει πολύ ωραίες παμπ για να βγεις το βράδυ, έχει πολύ κόσμο και κυρίως νέο κόσμο, βλέπεις πολλούς φοιτητές. Είναι μια μικρή πόλη όπου όλα είναι κοντά κι αυτό είναι το θετικό της, δηλαδή, το κέντρο ολόκληρο περπατιέται, δεν χρειάζεται να πάρεις το τραμ να πας πιο πέρα. Το κέντρο περπατιέται με τα πόδια και γύρω απ’ το κέντρο, όπου θέλεις να πας. Έχω περάσει πάρα πολύ ωραία στη Grenoble με τους φίλους μου, πέραν απ’ τις δυσκολίες της σχολής και πριν τον COVID. Συνηθίζαμε να βγαίναμε τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα, να συζητάμε να ανταλλάσσουμε απόψεις, σε διάφορα μέρη, οπότε έχω τις καλύτερες αναμνήσεις. Είναι μια πάρα πολύ όμορφη πόλη για μένα η Grenoble, έχω δει πάρα πολλά πράγματα, έχει ωραία ιστορία. Κατά βάση είναι μια βιομηχανική πόλη, αλλά έχει ωραία ιστορία. Αυτό που είναι το πιο σημαντικό, έχει τα πάντα! Τα πάντα όμως, τα πάντα. Δεν μου ‘χει λείψει τίποτα. Και χαίρομαι που αν και μικρή πόλη, έχω βρει ό,τι έχω θελήσει.

Ωραία. Υπήρχε κάτι που να σε δυσκόλεψε ή να αποτέλεσε πρόκληση, ας πούμε, ως προς την πόλη και τη ζωή σου στην πόλη;

Χάθηκε η σύνδεση, συγγνώμη, δεν σε άκουσα.

Υπήρχε κάτι που να αποτέλεσε δυσκολία ή πρόκληση ως προς τη ζωή σου και την διαβίωση στην πόλη;

Ένα πολύ αξιοσημείωτο γεγονός που με είχε εμποδίσει από πολλά πράγματα, ήτανε τον Δεκέμβριο του 2018, με το κίνημα των κίτρινων γιλέκων, που είχανε ξεκινήσει στις περισσότερες πόλεις της Γαλλίας να κάνουνε manifestations, να κάνουνε διαδηλώσεις. Και σε μια μικρή πόλη όπως η Grenoble, είχανε γίνει –δεν το περίμενα– είχανε γίνει καταστροφές. Έβλεπα το κέντρο, έβλεπα την πόλη να φλέγεται. Κυριολεκτικά, είχανε κάψει το κέντρο! Οπότε είχε χρειαστεί να μείνω 5 μέρες στο σπίτι μου. Δεν μπορούσα να βγω απ’ το σπίτι μου 5 μέρες. Και όταν διαδηλώνουνε, απλά σταματάνε τα πάντα, γιατί περνάνε μέσα απ’ το κέντρο, οπότε σταματάει το τραμ που σε πάει παντού το τραμ, που συνδέει την πόλη με διάφορες άλλες περιοχές, με το πανεπιστήμιο ή με την περιοχή στην οποία βρίσκεται το σπίτι μου, γιατί δεν είναι στο κέντρο. Οπότε αυτό σου μπλοκάρει και σε καθυστερεί από το να κάνεις αυτό που πρέπει να κάνεις. Πολλές φορές έχω έρθει αντιμέτωπη το πρωί με–, γιατί είχανε και πρωί διαδήλωση, λέγανε ότι απ’ την τάδε ώρα και μετά δεν περνάει το τραμ κι εγώ έπρεπε να πάω στη σχολή μου. Λόγω των κίτρινων γιλέκων δεν μπορούσα. Ή έπρεπε να περπατήσω, να διασχίσω το κέντρο και να πάρω το τραμ από κάπου, πιο πάνω απ’ το κέντρο. Αυτό με δυσκόλεψε αρκετά, η αλήθεια είναι. Συνεχίστηκε, μέχρι την επόμενη χρονιά είχε συνεχιστεί, μέχρι το καλοκαίρι του 2019 είχε συνεχιστεί αυτό το πράγμα. Κάθε Σάββατο το ξέραμε ότι θα έχει διαδήλωση, δεν μπορούσαμε να πάμε πουθενά, έπρεπε να πάμε με τα πόδια. Πέραν από αυτό, δεν με έχει δυσκολέψει κάτι άλλο. Ήταν το κύριο γεγονός. Αλλά εντάξει, ευτυχώ[00:30:00]ς έχουνε καταλαγιάσει τα πράγματα αρκετό καιρό τώρα, γιατί ο Μακρόν αποφάσισε να τους δώσει αυτά που ζητούσανε, οπότε «έχουν μείνει ήσυχοι», προς στιγμήν.

Καλό αυτό. Πώς κρίνεις την μαχητικότητα αυτή των Γάλλων;

Οι Γάλλοι είναι ένας λαός πάρα πολύ επαναστατικός, δηλαδή επαναστατούνε με το παραμικρό. Το ‘χω συναντήσει και στη σχολή μου με τους συμφοιτητές μου, π.χ. όταν ήμουνα στο πρώτο-πρώτο έτος, είχε κατάληψη. Κατάληψη η οποία είχε να γίνει από το 1969, όπως με είχανε πληροφορήσει. Είχε γίνει κατάληψη στο πανεπιστήμιο, γιατί άλλαζε στο σύστημα, νομίζω θα μπαίναν στα πανεπιστήμια με τη βαθμολογία τους, δεν θα μπαίνανε όπως πριν, που όλοι είχανε μια θέση εκεί που ήθελαν να μπούνε. Κι ήτανε κάτι για το οποίο είχαν επαναστατήσει κι είχανε γίνει στη Grenoble τότε θυμάμαι τρομερά επεισόδια, με την κατάληψη. Ήτανε και συμφοιτητές μου ανάμεσα, που δεν τους άγγιζε κάπως η μεταρρύθμιση αυτή, δεν ξέρω όμως γιατί συμμετείχανε. Γενικά οι Γάλλοι είναι πάρα πολύ επαναστατικοί. Διεκδικούν τα δικαιώματά τους, που αυτό είναι πάρα πολύ καλό. Ό,τι δεν τους αρέσει βγαίνουνε στο δρόμο να το πούνε, κάνουνε διαδήλωση. Ακόμα και τώρα με τον COVID, που δεν επιτρεπόντουσαν οι πολύ μεγάλες συναθροίσεις, εκείνοι έβγαιναν. Είναι ένας τρόπος να διεκδικούν τις ελευθερίες τους και τα δικαιώματά τους και πολλές φορές το πετυχαίνουν, γιατί αν δεν το πετύχουνε, δεν σταματάνε. Ο Μακρόν έχει κάνει πάρα πολλές παραχωρήσεις θεωρώ, με ό,τι κίνημα διαδηλωτικό έχει βγει απ’ όταν ξεκίνησε τη θητεία του. Αυτά. Ίσως ορισμένες φορές θεωρώ ότι είναι πολύ υπερβολικοί και δεν πρέπει να βγαίνουνε με το παραμικρό στο δρόμο αλλά εντάξει, αυτή είναι η άποψή μου.

Την οποία εγώ πραγματικά ήθελα να ακούσω. Μίλησέ μου λίγο για τον κόσμο εκεί και τον κοινωνικό σου κύκλο.

Όπως είπα, δεν δυσκολεύτηκα να κάνω φίλους, αλλά στην αρχή, μέχρι να προσαρμοστώ εντάξει, είναι και μια άλλη κοινωνία, είναι μια άλλη κουλτούρα. Σε κάποια σημεία μοιάζουμε, λένε ότι μοιάζουμε, σε κάποια σημεία δεν μοιάζουμε. Στην αρχή-αρχή είχα θεωρήσει ότι είναι άνθρωποι που είναι κρύοι, απρόσωποι. Δεν τους νοιάζει για τον πλησίον τους, είναι αδιάφοροι, κάτι που στη μετέπειτα πορεία κατάλαβα ότι «Okay, εντάξει είναι η νοοτροπία τους, δεν μπορώ εγώ να κάνω κάτι γι’ αυτό». Γενικά, όταν έφυγα απ’ την Ελλάδα για να πάω σε μια χώρα της Ευρώπης, μου φάνηκε ότι υπάρχει αυτή η απροσωπία, κάτι που εδώ δεν το έχουμε τόσο θεωρώ και μου ‘χε κάνει ιδιαίτερη εντύπωση. Το συνήθισα. Εντάξει, οι άνθρωποι είναι πολύ φιλικοί. Είναι λίγο αποστασιοποιημένοι, αλλά είναι πολύ φιλικοί και είναι πολύ ανοιχτοί, πολύ ανοιχτόμυαλοι κιόλας στο διαφορετικό, γιατί έχουν μάθει να ζουν με το διαφορετικό, κάτι που ήταν πολύ ευνοϊκό για μένα. Δεν συνάντησα κάπου κανένα πρόβλημα επειδή ήμουν Ελληνίδα. Οπότε έχω κάποιους φίλους Γάλλους, αρκετούς απ’ τη σχολή, οι οποίοι είναι καλοί μου φίλοι μέχρι και σήμερα. Σίγουρα είναι πολύ διαφορετικοί απ’ τους Έλληνες. Άλλα πράματα θα κάνουμε με τους Έλληνες, άλλα πράματα θα κάνουμε με τους Γάλλους. Έχουνε άλλα –πώς να το πω– έχουνε άλλες συνήθειες, οπότε όταν θα βγούμε πχ. με τους Έλληνες, θα βγούμε, θα κάτσουμε έξω μέχρι αργά. Άμα βγω με τους Γάλλους θα θέλουν να γυρίσουμε νωρίς στο σπίτι ή θα θέλουνε άμα βγούμε να πάμε για φαγητό νωρίς, να κάνουμε κάτι τέτοιο, να πάμε για ένα ποτό, κάτι που με τους Έλληνες δεν είναι έτσι. Δεν ξέρω αν περνάω καλύτερα με τους Έλληνες ή με τους Γάλλους. Δεν μπορώ να πω, γιατί ο καθένας είναι διαφορετικός. Σίγουρα με τους Έλληνες και λόγω της γλώσσας και λόγω ότι μας συνδέουν κάποια κοινά στοιχεία λόγω της εθνικότητάς μας γελάω πολλές φορές πιο πολύ. Νιώθω ότι ξεφεύγω λίγο, προς το καλό, ενώ με τους Γάλλους είναι πολύ –πώς να το πω– θα κάνουμε αυτό, μετά θα κάνουμε αυτό, λέμε διάφορα πράγματα, δεν κάνουμε κάνα αστείο, συνήθως δεν κάνουμε αστεία που κάνουμε με τους Έλληνες για να γελάμε. Αλλά και πάλι εντάξει, περνάω καλά. Είναι δύο διαφορετικά πράγματα, οπότε δεν μπορώ να πω ότι περνάω άσχημα επειδή δεν γελάμε όλη την ώρα ή ότι επειδή κάνουμε πράγματα που συνήθως έχουνε συνηθίσει αυτοί να κάνουνε κι εγώ έχω κάποιους άλλους ρυθμούς. Δεν μπορώ να το πω. Έχω κάνει πολλές εκδρομές και με Έλληνες και με Γάλλους. Έχουμε περάσει γενικά και με τους δύο πάρα πολύ ωραία. Π.χ. θυμάμαι χαρακτηριστικά που είχαμε πάει- το κακό είναι ότι οι Γάλλοι δεν μιλάνε αγγλικά και ορισμένοι φίλοι Έλληνες που έχω δεν μιλάνε αντίστοιχα γαλλικά, μιλάνε αγγλικά. Οπότε, είχαμε αποφασίσει, θυμάμαι χαρακτηριστικά, μια χρονιά, να πάμε Πρωτομαγιά στη Lyon, με το αυτοκίνητο, γιατί Πρωτομαγιά στη Γαλλία δεν λειτουργεί τίποτα. Οπότε υπήρχε ένα πρόβλημα συνεννόησης, αλλά παρόλα αυτά βρήκαμε τρόπους να συνεννοηθούμε και να περάσουμε καλά και να κάνουμε πράγματα όλοι μαζί και να μην μένει κάποιος πίσω και να αισθάνεται παραγκωνισμένος. Οπότε ήτανε κάτι διαφορετικό σίγουρα, γιατί έπρεπε πολλές φορές όσοι μιλούσαν γαλλικά να κάνουνε τους διαμεσολαβητές, να κάνουν τη μετάφραση, αλλά στο τέλος νομίζω το βρήκαμε και περάσαμε όλοι πάρα πολύ καλά.

Ωραία. Θα ήθελα να πάμε λίγο πιο πίσω, για να σε ρωτήσω για τις μέρες σου πριν αποχωρήσεις για τη Γαλλία πρώτη φορά. Πώς ήτανε εκείνο το καλοκαίρι του 2017 μέχρι και τη μέρα ας πούμε, που έφυγες;

Το καλοκαίρι του 2017 ήτανε απ’ τα πιο όμορφα καλοκαίρια, παρά το γεγονός ότι εντάξει, είχα άγχος μέχρι τις αρχές Ιουνίου. Μετά αφέθηκα και πέρασα πάρα πολύ καλά με φίλους μου, καλούς μου φίλους. Δεν είχα φύγει απ’ την Αθήνα εκείνο το καλοκαίρι, απλά είχα κάνει κάποιες εκδρομές. Περάσαμε πάρα πολύ ωραία. Τα συναισθήματά μου… είχα ξεχάσει όλο αυτό το άγχος κι απλά είχα στο μυαλό μου ότι «Okay, σε λίγο καιρό φεύγεις». Δεν το λάμβανα ιδιαίτερα υπ’ όψιν μου, το ήξερα κι ήτανε κάτι που με έκανε χαρούμενη και ήθελα να περάσω αυτό το βήμα. Αλλά εκείνο το καλοκαίρι δεν το είχα πολύ μέσα στο μυαλό μου, γιατί απλά ήθελα να περάσω καλά τις τελευταίες μου στιγμές πριν φύγω και να ‘χω να θυμάμαι πράγματα με τους φίλους μου που πλέον δεν τους βλέπω, τους βλέπω δύο φορές το χρόνο. Οπότε αυτό είναι κάτι που μου έχει λείψει. Όταν πια ήρθε ο Αύγουστος, απλά έκλεισα το σπίτι online, οπότε δεν είχε κάτι ιδιαίτερο, απλά ήτανε αυτή η ανυπομονησία του–, από ένα σημείο και μετά, όσο πλησίαζε ο καιρός ήτανε αυτή η ανυπομονησία του να φύγω κι ήθελα να περάσω τις τελευταίες μέρες κυρίως του Αυγούστου, πριν φύγω, ήθελα να περάσω χρόνο κυρίως με την οικογένειά μου. Γιατί είμαι πάρα πολύ δεμένη με την οικογένειά μου και μου ήτανε πάρα πολύ δύσκολο στην αρχή να φύγω απ’ αυτούς και να μείνω μόνη μου. Προσπαθούσα να κάνουμε πράγματα κάθε μέρα μαζί, να εκμεταλλευτούμε την κάθε στιγμή και εντάξει, έχουν περάσει σχεδόν 4 χρόνια από τότε που έφυγα. Είναι κάτι που συνηθίζεις η απουσία της οικογένειας και των φίλων. Που συνηθίζεις… είναι κάτι που λες «okay». Είναι κάτι όμως που okay, ζω και χωρίς αυτούς, αλλά είναι κάτι που ακόμα το ‘χω μέσα μου και με στεναχωρεί που δεν τους έχω δίπλα μου και που τους βλέπω δυο φορές το χρόνο. Δεν είναι κάτι που περνάει. Απλά μαθαίνεις να ζεις με αυτό. Και από τότε που έφυγα, κάθε φορά που έρχομαι, τα πράγματα στη αρχή τα έβλεπα εντελώς διαφορετικά. Μου φαινόταν πολύ περίεργο που ξανά ήμουν με την οικογένειά μου και που ξανάβλεπα φίλους παλιούς, γιατί καλώς ή κακώς, είναι δύο διαφορετικές ζωές, η ζωή που έκανα πριν κι η ζωή που κάνω τώρα. Σ[00:40:00]την αρχή μου φαινόταν πολύ περίεργα που γυρνούσα εδώ, γιατί είχα συνηθίσει στην άλλη μου ζωή κι όταν έφευγα μου φαινότανε πολύ περίεργα που γυρνούσα πίσω. Το συνήθισα όμως μετά από 4 χρόνια και εντάξει, πλέον δεν μου φαίνεται περίεργο καθόλου. Απλά σίγουρα οι σχέσεις αλλάζουν, όταν ένας άνθρωπος φεύγει, σίγουρα οι σχέσεις επηρεάζονται. Δεν εννοώ ότι δεν με αγαπάει η οικογένειά μου πια ή ότι δεν ενδιαφέρεται. Εννοείται πως ενδιαφέρεται, όμως δεν έχουμε μία κοινή καθημερινότητα, έχω χάσει πολλά πράγματα που έχουνε συμβεί και αντίστοιχα κι εκείνοι από τη ζωή μου. Κι επειδή έρχομαι για πολύ λίγο κάθε φορά, μέχρι να προσπαθήσουμε να βρούμε τους παλιούς μας ρυθμούς, μετά φεύγω. Περνάει ο καιρός και φεύγω. Δηλαδή, εκεί που πάω να τους συνηθίσω και να με συνηθίσουν, περνάει ο καιρός και πρέπει πάλι να γυρίσω πίσω. Οπότε μου λείπει να σου πω την αλήθεια, οι σχέσεις που είχα πριν με την οικογένειά μου, που ήμασταν, δεν ξέρω, όλοι μαζί και εντάξει, πλέον δεν είμαστε και μιλάμε απ’ το τηλέφωνο, τους βλέπω κάθε βράδυ στο Skype. Εντάξει, είναι κάτι που δεν νομίζω ότι θα μου περάσει ποτέ και πάντα θα μου λείπουνε και είναι ο κύριος λόγος που επιστρέφω κάθε φορά και προσπαθώ να επιστρέφω. Όσο περνάνε τα χρόνια κι όσο λιγοστεύουν οι υποχρεώσεις μου στη σχολή, προσπαθώ να γυρνάω όσο το δυνατόν περισσότερο για να τους βλέπω. Γιατί κάθε φορά που επιστρέφω, επειδή μεσολαβεί καιρός, έχουν αλλάξει. Θεωρώ ότι έχω χάσει πολλά στάδια π.χ. απ’ την ανάπτυξη του αδερφού μου, γιατί κάθε φορά που γυρνάω βλέπω έναν άλλον. Το ίδιο και τα ξαδέρφια μου, όλοι μεγαλώνουνε και αυτό που με στεναχωρεί είναι ότι έχω χάσει αυτό το κομμάτι. Είναι κάτι στο οποίο θα ήθελα να είμαι παρούσα και δεν είμαι αλλά εντάξει, ήτανε θα μου πεις δικιά μου επιλογή να φύγω. Οπότε μαθαίνεις να ζεις με αυτό. Δεν είναι κάτι που εγώ προσωπικά θα συνηθίσω. Όσα χρόνια κι αν περάσουν, ακόμα κι αν κάνω οικογένεια στο εξωτερικό, είναι κάτι που μέσα σου σε προβληματίζει και σε στεναχωρεί. Αλλά ξέρω ότι όπου και να είμαι στον κόσμο, ακόμα κι αν δεν γυρίσω στην Ελλάδα, ξέρω ότι αυτοί οι άνθρωποι θα με αγαπάνε πάντα και θα με στηρίζουν. Δεν τίθεται θέμα. Κι αυτό είναι το πιο σημαντικό. Απλά μου λείπει η καθημερινή επαφή μαζί τους.

Με αφόπλισες λίγο εκεί. Είναι πολύ συγκινητικό να ακούς κόσμο να μιλά για την οικογένειά του.

Ναι, κάθε φορά που γυρνάω στην Αθήνα, όταν πλησιάζει το αεροπλάνο να προσγειωθεί, συγκινούμαι πάρα πολύ. Όχι επειδή η Αθήνα είναι μια πόλη που αγαπάω και επειδή βλέπω την πόλη που έχω να δω μήνες ολόκληρους, μπορεί και μισό χρόνο, είναι συνήθως για την οικογένειά μου, γιατί όταν το αεροπλάνο πάει να προσγειωθεί στο αεροδρόμιο και βλέπω εγώ όλη την Αθήνα από πάνω, θυμάμαι όλη μου τη ζωή. Οπότε, ναι…

Πώς είναι όταν–; 

Που έχω περάσει με αυτούς τους ανθρώπους, γιατί έχουμε περάσει πάρα πολλά μαζί. Αρχίζω και θυμάμαι πολλά πράγματα, δεν ξέρω γιατί. Πάει το μυαλό μου αρκετά πίσω και θυμάμαι τότε που ήμουνα παιδάκι που κάναμε αυτό κι αυτό που ήμασταν όλοι μαζί και πλέον είμαι μόνη μου. Έχω βρεθεί να είμαι μακριά τους και συγκινούμαι πάρα πολύ κάθε φορά που πλησιάζει το αεροπλάνο να προσγειωθεί.

Πώς νιώθεις όταν μπαίνεις στο αεροπλάνο και πάει να απογειωθεί από Αθήνα για να επιστρέψεις Γαλλία;

Νιώθω υπέροχα, είναι ένα συναίσθημα που απλά νιώθω ότι γυρνάω σπίτι μου. Γυρνάω στη ζεστασιά του σπιτιού μου, της οικογένειάς μου, ξέρω ότι όλοι θα ‘ρθουν να πέσουνε πάνω μου. Η μάνα μου, ο αδερφός μου, ο θείος μου, τα ξαδέρφια μου που μένουνε πάνω απ’ το σπίτι μας. νιώθω μια τεράστια ευφορία. Είναι κάτι που… πάω από Grenoble-Ελβετία με την καρδιά μου όλη, χαμογελάω όλη την ώρα, ξέρω ότι θα φύγω, θα γυρίσω πίσω, να δω τους ανθρώπους που αγαπάω και που είναι πολύ σημαντικοί για εμένα. Και απλά νιώθω μια ευφορία, νιώθω δεν ξέρω, μια ελευθερία. Γιατί είμαι και κάπως κλειστή όταν είμαι μόνη μου. Νιώθω ότι απελευθερώνομαι, λοιπόν. Είμαι πάρα, πάρα πολύ χαρούμενη, είμαι ευτυχισμένη. Και αντίστοιχα, όταν πλησιάζει ο καιρός να φύγω απ’ την Αθήνα, στεναχωριέμαι πάρα πολύ όταν πάω στο «Ελευθέριος Βενιζέλος» και εννοείται ότι δεν χαίρομαι που θα γυρίσω πάρα πολύ καλά.

Οkay. Άρα, το επόμενο βήμα, όταν ολοκληρώσεις τις σπουδές σου, σε ποια τοποθεσία το βλέπεις; Στο εξωτερικό ή στο εσωτερικό, ας πούμε;

Θα ήθελα να κάνω μάστερ μετά τις σπουδές μου, το μάστερ στο Δημόσιο Διεθνές Δίκαιο. Δεν είμαι σίγουρη ότι θέλω να το κάνω στη Γαλλία, αυτό το μάστερ, τουλάχιστον συγκεκριμένα στη Grenoble, γιατί είναι μια πόλη που έχω δει, εδώ και 4 χρόνια τη βλέπω. Είναι μια πόλη που μου ‘χει δώσει πολλά. Πολλά. Δεν είναι ότι δεν έχει ευκαιρίες ή κάτι τέτοιο. Δεν μου αρέσει να μένω στάσιμη σε ένα μέρος. Μου αρέσει να πηγαίνω να βλέπω διάφορα μέρη, τώρα που έχω και την ευχέρεια να το κάνω, που σχετικά δεν έχω άλλες υποχρεώσεις, να το πούμε έτσι. Θα ‘θελα να κάνω αυτό το μάστερ, δεν έχω αποφασίσει ακόμα πού. Είναι κάτι το οποίο με αγχώνει, να σου πω την αλήθεια, γιατί από τον Ιανουάριο αρχίζεις να κάνεις τις αιτήσεις μέχρι την άνοιξη, μέχρι τον Απρίλιο. Δεν ξέρω αν θα με πάρουνε στα μάστερ. Ελπίζω να με πάρουνε γιατί είναι ανάλογα με τη βαθμολογία του πτυχίου. Είχα σκεφτεί να το κάνω και στην Ελλάδα. Είχα σκεφτεί να κάνω το μάστερ του Διεθνών, αλλά δεν αντιστοιχούν τα credits, γιατί το πτυχίο μου είναι 180 credits κι εδώ τα credits είναι 240, πτυχίου. Οπότε δεν μπορώ να κάνω το μάστερ μου εδώ, δυστυχώς. Θα πρέπει να ξανακάνω την τελευταία χρονιά, ας το πούμε έτσι, της νομικής ή κάποια τουλάχιστον μαθήματα να μου δώσουνε τα credits που μου λείπουνε, για να μπορέσω να κάνω το μάστερ. Οπότε αυτό μου τρώει αυτόματα χρόνο. Οπότε προσανατολίζομαι κυρίως στο εξωτερικό, αν όχι στη Γαλλία, σίγουρα σε κάποια άλλη χώρα της Ευρώπης. Δεν έχω αποφασίσει ακόμα αν θα ‘ναι στα αγγλικά ή στα γαλλικά το μάστερ μου, αλλά προσανατολίζομαι κυρίως προς τα γαλλικά. Και πέρα από το Διεθνές Δίκαιο που έχω στο μυαλό μου, που είχα από την αρχή στο μυαλό μου, που είναι ο κύριος λόγος για τον οποίον έφυγα για να κάνω το αντικείμενο που θέλω, αφού τελείωσα τη Νομική, έφαγα όλο αυτό το λούκι να τελειώσω τη Νομική, επιτέλους θέλω να φτάσω στο σημείο να κάνω αυτό που θέλω επιτέλους, για το οποίο ξεκίνησαν όλα αυτά. Δεν έχω κάποιο άλλο αντικείμενο. Παρά το γεγονός ότι έχω κάνει πολλά δίκαια στη σχολή μου και το δημόσιο δίκαιο, κυρίως της Γαλλίας που ‘χω κάνει, με ενδιέφερε αρκετά, δεν θα ήθελα να συνεχίσω πάνω σε αυτό το κομμάτι. Θέλω να κάνω αυτό που θέλω και θεωρώ ότι το διεθνές δίκαιο είναι κάτι που θα μου δώσει πολλές ευκαιρίες, επειδή είναι διεθνές δίκαιο, σε διάφορες χώρες. Δεν είναι κάτι που σε περιορίζει όπως το να έκανα δημόσιο δίκαιο γιατί και το πτυχίο μου είναι γαλλικό, οπότε πρέπει να ‘χω μια κάποια εξειδίκευση να μπορεί να με διευκολύνει να δουλέψω σε διάφορες χώρες κι όχι απαραίτητα στη Γαλλία, γιατί δεν θα ήθελα να μείνω για πάντα στη Γαλλία. Δεν έχω αποφασίσει ακόμα σε ποια χώρα όμως θα ήθελα, για το αντικείμενο όμως είμαι σίγουρη.

Οkay. Τι είναι αυτό που σε τράβηξε στο Διεθνές Δίκαιο;

Δεν ξέρω. Είναι που ασχολείται με διάφορα, δεν είναι ένα συγκεκριμένο αντικείμενο, δεν είναι ας πούμε κάτι που γίνεται σε μία συγκεκριμένη χώρα. Αφορά πολλά δίκαια, αφορά πολλές χώρες, οπότε βλέπω πολλά διαφορετικά πράγματα και δεν ξέρω μου αρέσει αυτό. Δεν μ’ αρέσει να βλέπω τα ίδια και τα ίδια. Μου αρέσει γενικά να ξέρω τι γίνεται στην κάθε χώρα και πώς όλες αυτές οι χώρες μαζί κάνουνε συμφωνίες κτλ. Αυτό κυρίως. Και ο δεύτερος λόγος ε[00:50:00]ίναι ότι σίγουρα θα βρεις δουλειά με το διεθνές δίκαιο, σίγουρα σε κάποια πολυεθνική θα βρεις πιο εύκολα δουλειά απ’ ό,τι αν είχες κάνει ξέρω ‘γω, ένα μάστερ μόνο στο Γαλλικό Δίκαιο ή στο Ελληνικό Δίκαιο. Οπότε θεωρώ ότι έχει και περισσότερες προοπτικές επαγγελματικές το διεθνές δίκαιο και σε διεθνείς οργανισμούς και σε εταιρείες και παντού.

Οkay. Ωραία. Σχετικά με αυτό που ανέφερες λίγο πιο πίσω στη συνέντευξη, με το ότι αντιμετώπιζες τις λογικές δυσκολίες που αντιμετωπίζει ο καθείς όταν μετακομίζει σε μια καινούργια πόλη, τι ήταν αυτό που σου έδινε τη δύναμη να συνεχίζεις και να προσπαθείς να τα βγάλεις πέρα με τη σχολή και με την καινούργια αυτή ζωή;

Σκεφτόμουνα τον στόχο μου. Σκεφτόμουν από πού ξεκίνησα και σκεφτόμουνα ότι θέλω να το ολοκληρώσω αυτό που ξεκίνησα. Γενικά δεν μου αρέσει να αφήνω πράγματα στη μέση, οπότε ήθελα να φτάσω στον στόχο μου. Σκεφτόμουνα κάθε φορά αυτό. Η οικογένειά μου επίσης μου έδινε πάρα πολύ δύναμη, αλλά κυρίως ερχόμουν αντιμέτωπη με τον ίδιο μου τον εαυτό, να το πω έτσι, γιατί κάθε φορά έψαχνα να βρω τα όριά μου. Και συνέχιζα, συνέχιζα, συνέχιζα κι έβλεπα ότι τα κατάφερνα. Κι όταν τα κατάφερνα και πέρναγα στο επόμενο στάδιο, αυτή η επιτυχία επίσης μου έδινε τη δύναμη να συνεχίσω. Γενικά, πάντα μου αρέσει να ψάχνω, σε οτιδήποτε κάνω μ’ αρέσει να βρίσκω τα όρια και να τα κυνηγάω και να φτάνω όλο και πιο ψηλά όταν επιτυγχάνεται ο επόμενος στόχος που ‘χω θέσει, να ανεβαίνω όλο και πιο ψηλά. Οπότε, στην παρούσα φάση, το γεγονός ότι έπαιρνα ένα καλό βαθμό σ’ ένα μάθημα, ή ότι πέρναγα ένα μάθημα ή ότι πέρναγα το εξάμηνο, με βοηθούσε να ανέβω ακόμα πιο ψηλά για να κατακτήσω τον επόμενο στόχο μου. Αυτό κυρίως. Το ξέρω ότι δεν θα ένιωθα καθόλου ωραία με τον εαυτό μου αν τα παρατούσα. Θα ένιωθα πάρα πολύ άσχημα, πάρα πολύ μειονεκτικά, θα έπεφτα ψυχολογικά, οπότε ίσως ήταν κι αυτός ένας λόγος που μου έδωσε κουράγιο να συνεχίσω. Ναι και κυρίως η επιτυχία, όταν επιτυγχάνεις κάτι, μέσα σου αισθάνεσαι τόσο χαρούμενος τόσο ευτυχισμένος και τόσο περήφανος για κάτι που ίσως να μην είναι τόσο μεγάλο αλλά στα μάτια σου να φαντάζει μεγάλο και σημαντικό. Να λες: «Το κατάφερα και το κατάφερα μόνος μου». Είναι πολύ σημαντικό για μένα και είμαι πολύ περήφανη που δεν τα παράτησα και είμαι και πολύ ευχαριστημένη απ’ τον εαυτό μου. Και θεωρώ ότι ό,τι έπρεπε να κάνω το ‘χω κάνει, δεν θα μπορούσα να κάνω κάτι άλλο περισσότερο, έχω δώσει το 100% του εαυτού μου και είμαι πολύ περήφανη που έχω φτάσει εδώ που έχω φτάσει μέχρι στιγμής. Και θα ήθελα να εξελιχθώ ακόμα πιο πολύ, γιατί οι στόχοι που βάζουμε στη ζωή μας, μας βοηθούν να εξελιχθούμε σε όλους τους τομείς. Να εξελιχθούμε σαν άνθρωποι, κυρίως. Και θέλω γενικά, όπως δεν μου αρέσει να μένω στάσιμη σε μία χώρα, δεν μου αρέσει να μένω στάσιμη και στη ζωή μου. Μου αρέσει να εξελίσσομαι πάντα στην καλύτερη εκδοχή του εαυτού μου και αυτό κυρίως αναζητώ.

Όμορφα. Πώς φανταζόσουν τις σπουδές στο εξωτερικό και εντέλει πώς ανταποκρίθηκε αυτό στην πραγματικότητα;

Ήξερα ότι θα είναι δύσκολες οι σπουδές καταρχάς, στο εξωτερικό, κατά δεύτερον δεν μπορούσα να φανταστώ ότι θα ήτανε τόσο δύσκολες, γιατί είναι ένα αντικείμενο–. Θα μιλήσω για το αντικείμενό μου, γιατί δεν ξέρω για τις άλλες σχολές αλλά το αντικείμενό μου είναι πάρα πολύ δύσκολο, οπότε αυτό αυτόματα κάνει τα πράγματα ακόμα πιο δύσκολα. Οι σπουδές στο εξωτερικό είναι αν κρίνω σε σχέση, εδώ δεν έχω πάει πανεπιστήμιο οπότε δεν μπορώ να το–, δεν μου ‘ρχεται το ρήμα.

Σκέψου το.

Ωραία, ας πάρουμε ένα άλλο ρήμα. Αυτό που μπορώ να κάνω είναι να παραλληλίσω τις σπουδές μου με το –αν υπάρχει αυτή η λέξη– με το λύκειο, με το σχολείο γενικά. Στο σχολείο μας ζητούσαν εδώ να τα μάθουμε όλα απ’ έξω. Μας ζητούσαν τέτοια πράγματα πολύ μηχανικά, που δεν απαιτούσαν ιδιαίτερη κριτική ικανότητα, κατά τη γνώμη μου, γιατί απλά έπρεπε να μάθεις ένα κεφάλαιο του βιβλίου απ’ έξω και να πας να το γράψεις. Αυτό ζητούσανε. Στη σχολή μου αντιμετώπισα κάτι πάρα πολύ διαφορετικό γιατί πρώτον έχουμε τόνους να μάθουμε απ’ έξω, τόνους σημειώσεων και βοηθημάτων. Κι εκτός αυτού, έχουμε και την πρακτική άσκηση στη σχολή, όπου σχολιάζουμε αποφάσεις, που ζητάει πολλή κριτική ικανότητα, κάνουμε διάφορες εκθέσεις, κάνουμε διάφορες πρακτικές υποθέσεις, π.χ. σαν τις υποθέσεις που λαμβάνουν οι δικηγόροι. Οπότε αυτό, ναι μεν έχεις διαβάσει το μάθημά σου, ναι μεν πρέπει να έχεις κατανοήσει αυτό που λέει ο κώδικας, δεν ωφελεί πουθενά να το μάθεις απ’ έξω, πρέπει να ‘χεις κατανοήσει το άρθρο και πώς εφαρμόζεται για να μπορέσεις να λύσεις τις ασκήσεις. Και είναι κάτι που ζητά πάρα πολλή κριτική ικανότητα, αυτές οι ασκήσεις κατά τη γνώμη μου ζητάνε πάρα πολλή κριτική ικανότητα. Σε βάζουνε στο τρυπάκι να σκέφτεσαι κι αυτό είναι πάρα πολύ καλό. Αυτή είναι η κύρια διαφορά που έχω βρει σε σχέση με την εδώ εκπαίδευση. Δεν ξέρω πώς γίνονται εδώ τα μαθήματα στο πανεπιστήμιο. Πάντως και οι καθηγητές, αυτό που μας έχουνε πει και αυτό που θέλουν να βλέπουν μέσα από τις εργασίες μας είναι η κριτική μας σκέψη. Είναι ένα σύστημα το οποίο είναι τελείως διαφορετικό. Στην αρχή μου ‘χε φανεί πολύ δύσκολο να κάνω κάτι άλλο από αυτό που ‘χα μάθει να κάνω τόσα χρόνια, όμως όσο περνούσε ο καιρός βρήκα τους ρυθμούς μου, συνήθισα και σε αυτό. Και πλέον εντάξει, μου φαίνεται φυσιολογικό και μου φαίνεται πάρα πολύ καλό που η σχολή έχει ως κέντρο τους μαθητές και γίνεται το μάθημα για τους μαθητές και με τους μαθητές. Γιατί συμμετέχουμε πάρα πολύ στο πλαίσιο των πρακτικών ασκήσεων που κάνουμε και προφορικά και γραπτά και με διάφορες εργασίες, τύπου εικονικές δίκες, το οποίο είναι κάτι πάρα πολύ βοηθητικό και πάρα πολύ θετικό για εμάς. Και όλο αυτό γίνεται για εμάς, οπότε θεωρώ ότι έχουν κάνει πάρα πολύ καλή δουλειά και ότι ο τρόπος εκπαίδευσης είναι πάρα πολύ καλός, γιατί σε μαθαίνει να σκέφτεσαι, κάτι που δεν είχα πάρα πολύ όταν έφυγα απ’ την Ελλάδα. Απλά είχα μάθει να μαθαίνω πράγματα απ’ έξω.

Θεωρείς ότι έλαβες κάποια συγκεκριμένη ή ιδιαίτερη αντιμετώπιση από τον οποιονδήποτε στην Grenoble, επειδή είσαι Ελληνίδα;

Όχι. Κάποια ιδιαίτερη αντιμετώπιση; Όχι. Παντού με αντιμετωπίζουν όπως αντιμετωπίζουν τους Γάλλους, στη σχολή, στις δημόσιες υπηρεσίες, στο νοσοκομείο, παντού. Μου δίνεται η δυνατότητα, πχ. ας πάμε συγκεκριμένα, να έχω την ασφάλεια του κράτους, να έχω δωρεάν πρόσβαση στο σύστημα υγείας, κάτι που ‘ναι πάρα πολύ σημαντικό και κάτι που δείχνει ακόμα μια φορά ότι υπάρχει κράτος. Νιώθω ότι, επειδή με αντιμετωπίζουν όπως αντιμετωπίζουν και τους Γάλλους πολίτες, ότι υπάρχει μια ισότητα ανάμεσά μας κι ότι πραγματικά δεν κάνουν διάκριση ανάλογα με την εθνικότητα του ανθρώπου. Κι είναι κάτι που το έχει γενικά αυτό η Γαλλία, να μην κάνει διακρίσεις απέναντι στους ξένους, με τις αποικίες που είχανε τόσα χρόνια, έχουνε μάθει. Είναι πολύ πολυπολιτισμική χώρα κι έχουνε μάθει να συμβιώνουνε διαφορετικοί άνθρωποι μεταξύ τους, κάτι που οδηγεί σε μια ισότητα, και θεωρώ ότι το έχουν πετύχει απόλυτα. Οπότε, η ίση αυτή αντιμετώπιση με κάνει να αισθάνομαι ότι είμαι κι εγώ πολίτης, όπως είναι οι υπόλοιποι πολίτες, ότι έχω κι εγώ δικαιώματα σε αυτή τη χώρα, παρά το γεγονός ότι δεν είμαι Γαλλίδα και μου δίνει μια πάρα πολύ μεγάλη σιγουριά και ασφάλεια, γιατί ξέρω ότι ό,τι και αν συμβεί δεν θα με αφήσουνε ξέρω ‘γω, στο δρόμο, δεν θα με αφήσουνε να πεθάνω. Θα νοιαστούνε το κράτος και η πολιτεία, κάτι που εδώ δεν ξέρω κατά πόσο συμβαίνει στους ξένους που έρχονται, ακόμα και στους ξένους φοιτητές. Δεν ξέρω αν έχουνε αυτή την αντιμετώπιση, πάντως εγώ το θεωρώ μεγάλο προνόμιο να σε θεωρούν ίσο με τους πολίτες του κράτους. Ένα κράτος να σε θεωρεί ισότιμο με τους πολίτες του.

Ωραία απάντηση. Από[01:00:00] τους καθημερινούς πολίτες και τους συμφοιτητές σου τι αντίδραση λάμβανες όταν τους έλεγες: «Είμαι απ’ την Ελλάδα»;

Συνήθως οι αντιδράσεις ήτανε θετικές, γιατί δεν περίμεναν μία Ελληνίδα να φύγει και να κάνει, στα γαλλικά κιόλας, να φύγει απ’ τη χώρα της και να πάει στη Γαλλία να κάνει στα γαλλικά σπουδές. Τους φαινόταν πάρα πολύ περίεργο κι είναι κάτι που οι περισσότεροι μου ‘χουν πει, δεν θα κάνανε οι ίδιοι. Οπότε είναι κάτι που θαυμάζουνε και είναι κάτι που το βλέπουν ως κάτι το διαφορετικό και τους κινεί το ενδιαφέρον να σε γνωρίσουνε καλύτερα σαν άνθρωπο. Θέλουνε πάντα να τους λες για την Ελλάδα, για τη χώρα σου, για τα διάφορα έθιμά μας, για τα όμορφα νησιά μας και είναι κάτι που θέλουν να ακούνε. Και σου λένε μετά: «Έχω πάει εκεί, έχω πάει εδώ», σου πετάνε κάποιες λέξεις στα ελληνικά και εντάξει νιώθεις πάρα πολύ άνετα. Νιώθεις –πώς να το πω–, δεν ξέρω. Εγώ αισθάνομαι μια τεράστια χαρά εκείνη τη στιγμή. Νιώθεις την αναγνωρισιμότητα, ότι σ’ αγκαλιάζουνε, γιατί σε δέχονται. Είναι το αίσθημα της αποδοχής.

Θυμάσαι να αναφέρεις κάποιο συγκεκριμένο περιστατικό σχετικά με αυτό;

Οι πρώτες φιλίες που έκανα στη σχολή. Τα πρώτα παιδιά, όταν τους είχα πει ότι είμαι Ελληνίδα, είχαμε βγει θυμάμαι έξω, για να γνωριστούμε καλύτερα και όπως είχαμε κάτσει εκεί πέρα σε μία παμπ, τους έλεγα διάφορα πράγματα για την Ελλάδα και με ρωτάγανε διάφορα πράγματα για την Ελλάδα και τους απαντούσα. Με ακούγανε πολύ προσηλωμένοι. Δεν ξέρω, ήταν λες και τους δίδασκες κάτι και φαινόταν να τους ενδιαφέρει πάρα πολύ. Μου ‘χε κάνει πάρα πολλή εντύπωση τότε στην αρχή-αρχή, το ενδιαφέρον τους για μια χώρα όπως η Ελλάδα. Και όσοι είχανε, οι περισσότεροι είχανε έρθει στην Ελλάδα, μου ‘λέγαν τις εμπειρίες τους από την Ελλάδα.

Και από μένα κάτι μάλλον τελευταίο. Εσύ τι κρατάς σαν συμπέρασμα ή σαν ηθικό δίδαγμα από την μέχρι τώρα ιστορία σου;

Κρατάω ότι ό,τι αξίζει κι ό,τι έχει σημασία, ό,τι είναι σημαντικό, τίποτα τέτοιο δεν έρχεται εύκολα και πρέπει να προσπαθήσεις πάρα πολύ γι’ αυτό. Αλλά έχω καταλήξει στο συμπέρασμα ότι άμα προσπαθήσεις και δώσεις τον καλύτερό σου εαυτό, θα τα καταφέρεις. Δεν υπάρχει περίπτωση να μην φτάσεις εκεί που θέλεις, με όλα τα μέσα, με κάθε μέσο. Οπότε οι δυσκολίες αυτές θα υπάρχουνε. Το θέμα είναι να βρίσκουμε τρόπους να τις ξεπερνάμε. Και οι άνθρωποι που πραγματικά το όνειρό τους είναι να μετακομίσουν, να βρούνε δουλειά ή να σπουδάσουνε, να μην διστάζουνε λέγοντας ότι «Είναι δύσκολο, μπορεί να μην τα καταφέρω». Δεν ισχύει κάτι τέτοιο. Πρέπει να κυνηγάμε τα όνειρά μας και πάντα θα βρίσκουμε τρόπους. Όσες δυσκολίες και να υπάρχουν, πάντα θα βρίσκουμε τρόπους να πετυχαίνουμε τους στόχους μας. Και αυτό που έρχεται στο τέλος είναι ένα πάρα πολύ όμορφο συναίσθημα ικανοποίησης και υπερηφάνειας. Να λες ότι «Ναι, ήτανε δύσκολα, αλλά τα κατάφερα! Έφτασα ως εδώ με όποιο μέσο μπορούσα. Έκανα τα πάντα». Και είναι και μία εμπειρία η οποία θεωρώ εγώ προσωπικά ότι με έχει αλλάξει πάρα πολύ σαν άνθρωπο, το να φύγω. Και όλες αυτές οι δυσκολίες με έχουνε κάνει πολύ πιο ώριμη από μικρή ηλικία, με έχουνε βοηθήσει πάρα πολύ να εξελιχθώ σαν προσωπικότητα και σαν χαρακτήρας όλα αυτά. Οπότε, αυτό που κρατάω είναι ότι ακόμα κι αν υπάρχουνε δυσκολίες, πάντα πρέπει να βρίσκουμε τρόπους και πάντα θα βρίσκουμε τρόπους, άμα θέλουμε να τις ξεπερνάμε. Άμα το θέλουμε πολύ, ό,τι θέλουμε πολύ κι ό,τι προσπαθούμε πολύ, πάντα γίνεται. Αυτό. Γενικά, αυτά τα 4 χρόνια στο εξωτερικό και οι σπουδές στο εξωτερικό, είναι μία ανεκτίμητης αξίας εμπειρία που ό,τι και να έκανα εδώ, δεν θα την είχα. Έχω δει πράγματα μέσα σε αυτά τα 4 χρόνια έχω δει τόσα πολλά πράγματα που εδώ δεν θα είχα δει, τόσο διαφορετικά πράγματα. Και εκτός από τις δυσκολίες, υπήρχανε και τα θετικά. Υπήρχανε και τα θετικά, το μεγαλύτερο είναι οι σπουδές μου, το ότι θα έχω αυτό το πτυχίο, που για μένα είναι ένα πάρα πολύ καλό πτυχίο και θεωρώ ότι μου δόθηκαν τα καλύτερα εφόδια για να μπορώ να βγω στην αγορά εργασίας. Μου έδωσε το πανεπιστήμιο, η Γαλλία μου έδωσε μια πολύ μεγάλη ευκαιρία που άμα ήμουνα εδώ σίγουρα δεν θα την είχα, γιατί θα ‘χα τελειώσει μια σχολή τελείως διαφορετική. Οπότε είμαι πολύ ευγνώμων και ως προς αυτό το κράτος, γιατί μου δώσανε την ευκαιρία να μπω και να σπουδάσω αυτό που ήθελα. Οπότε, είναι μια μοναδική εμπειρία και μέχρι στιγμής, η καλύτερη της ζωής μου. 

Σε ευχαριστώ πάρα πολύ για την ιστορία που μοιράστηκες μαζί μου και από δω και πέρα, εύχομαι τα καλύτερα!

Σε ευχαριστώ πάρα πολύ. Να ‘σαι καλά και σε σένα ό,τι καλύτερο.

Καλή συνέχεια!