Βρισκόμαστε στην Κηφισιά με τον κύριο Βασίλη Κουτσαβλή, για να μιλήσουμε για τον Πύργο της Βασιλίσσης. Κύριε Κουτσαβλή, εσάς ποιο ήταν το έναυσμα για να ασχοληθείτε με αυτό το εμβληματικό κτήριο;

Όλα ξεκίνησαν το 2011 όταν ίδρυσα το Σύλλογο Φίλων Τατοΐου, ένα άλλο βασιλικό κτήμα της Αθήνας, στις παρυφές της Πάρνηθας, στη Βαρυμπόμπη. Ήταν η εποχή τότε που το Τατόι βρισκόταν σε μια τραγική κατάσταση. Είχε περάσει το ελληνικό δημόσιο, είχε εγκαταλειφθεί βανδαλισμοί κτλ. Και πήραμε την απόφαση, λόγω της αγάπης για την ιστορία, για την αρχιτεκτονική, για το περιβάλλον. Είμαι ένας άνθρωπος που αγαπώ πάρα πολύ τη φύση. Η καταγωγή μου είναι από τη Μυτιλήνη, γεννήθηκα, μεγάλωσα εκεί. Ήρθα στα 19 μου στην Αθήνα και πάντα έψαχνα μια διέξοδο και έτσι βρέθηκα στο Τατόι, σε αυτό το παράδεισο που ήταν, πριν τη φωτιά του 2021, που κάψαμε δυστυχώς όλο αυτό το πνεύμα να πρασίνου και έτσι ήρθα σε επαφή με αυτό το μοναδικό κτήμα και λέω: «Τι κρίμα αυτό το μνημείο, για πολιτικούς λόγους, να παραμείνει αναξιοποίητο και να ρημάζει, ενώ πάμε στο εξωτερικό σε άλλα ανάκτορα, επισκεπτόμαστε στις Βερσαλλίες, στη Βιέννη κτλ.» Και έτσι μαζευτήκαμε μια μαγιά ανθρώπων και αποφασίσαμε να ιδρύσουμε ένα σύλλογο, τον Σύλλογο Φίλων Τατοΐου, για την προστασία αυτού του κτήματος. Έγινε ο σύλλογος το 2011 και από τις πρώτες μας δράσεις, ήταν να ζητήσουμε από τον μόλις, που μόλις ολοκληρωνόταν τότε το πρόγραμμα αποκατάστασης του Πύργου Βασιλίσσης, ένα δεκαετές πρόγραμμα της οικογένειας Σρρπιέρη και της ανωνύμου εταιρείας, που διαχειρίζεται το κτήμα, μετά το σεισμό του 1999 ξεκίνησε αυτό θα το δούμε και στην ιστορία στη συνέχεια, και ολοκληρώθηκε το 2011, ζητήσαμε να μας ξεναγήσει ο οινολόγος του κτήματος, τον Πύργο Βασιλίσσης, και έτσι γνώρισα ένα μνημείο παλαιότερο του Τατοΐου και πιο εντυπωσιακό, από την άποψη ότι μπορούσε κανείς να επισκεφθεί τον Πύργο και εσωτερικά, να ζήσει δηλαδή αυτό το καταπληκτικό περιβάλλον της Αμαλίας. Και έτσι έγινε η γνωριμία με τον Πύργο Βασιλίσσης, με αυτή την πρώτη ξενάγηση και μετά ζητάω από την οικογένεια και από τους ανθρώπους του Πύργου να έχουμε μία συνεργασία, επειδή αγαπούσα πάρα πολύ αυτή την ιστορία και γενικώς με την αφήγηση και τις ξενάγησες έκανα στο Τατόι κτλ. Είχε ο κόσμος αγκαλιάσει όλη αυτή την προσπάθεια και λέω: «Τι πιο ωραίο να φέρουμε και τον κόσμο και στον Πύργο » και παράλληλα με τις ξεναγήσεις μου στο Τατόι έκανα ξεναγήσεις και στον Πύργο . Και έτσι ξεκίνησαν οι ξεναγήσεις μου στον Πύργο Βασιλίσσης. Είμαστε τώρα από το 2011, 14 χρόνια και συνεχίζουμε υποδεχόμενοι χιλιάδες κόσμο σε αυτό το μοναδικό μνημείο της Αμαλίας.

Το γνωρίζει ο κόσμος το μνημείο αυτό;

Δυστυχώς, όχι! Ο κόσμος δεν γνωρίζει τον Πύργο Βασιλίσσης, είμαι καταφατικός σε αυτό, από την άποψη ότι το βλέπω στατιστικά από τον κόσμο που έρχεται κοντά μας. Λέει: «Μα εμείς είχαμε ακούσει για το Πάρκο Τρίτση, ξέραμε αυτό το δημόσιο πάρκο που βρίσκεται στο Δήμο Ιλίου, αλλά ποτέ δεν φανταζόμασταν ότι σε μια γωνιά αυτού του μεγάλου πάρκου υπάρχει αυτό το στολίδι», το οποίο βεβαίως έχει παραμείνει ως στολίδι, διότι είναι ιδιωτικό. Δεν ανήκει στο ελληνικό δημόσιο, έχει προσεχθεί, έχει συντηρηθεί, έχει αξιοποιηθεί και βρίσκεται σε πάρα πολύ καλή κατάσταση. Οπότε ερχόμενοι στις ξεναγήσεις και ανακαλύπτοντας την ιστορία του κτηρίου, εντυπωσιάζονται και λένε: «Έχουμε στην Αθήνα γοτθικό μνημείο του 1854, που μπορούμε να το επισκεφθούμε», δεν είναι… γιατί υπάρχει και ο Πύργος Δουκίσσης Πλακεντίας στην Πεντέλη, τον οποίο δεν μπορεί να τον επισκεφθεί ο κόσμος. Είναι και αυτό ένα γοτθικό πολύ ωραίο κτήριο. Αλλά ο Πύργος είναι το μοναδικό γοτθικό μνημείο στη χώρα μας, σε αυτή την κλίμακα και σε αυτή την περίοδο, που είναι επισκέψιμο πλέον σήμερα και ο κόσμος έρχεται και το χαίρεται.

Ας μιλήσουμε λοιπόν για την ιστορία…

Για την ιστορία του Πύργου, από πού να πρώτο ξεκινήσουμε αυτή την ιστορία, από πού να ξετυλίξουμε μάλλον το κουβάρι. Πάντοτε σαν σημείο σταθμός στις αφηγήσεις μου στον Πύργο έχω το 1821. Είναι αυτή η μεγαλειώδη στιγμή στην ελληνική ιστορία, ένας λαός αγωνίζεται για την ανεξαρτησία του, τα καταφέρνουμε και αντί να μαζέψουμε τα κομμάτια μας και ενωμένοι να πάμε παραπέρα στο επόμενο κεφάλαιο της ιστορίας, οδηγούμαστε σε έναν αιματηρό εμφύλιο πόλεμο. Αυτό που κάνουμε οι Έλληνες από αρχαιοτάτων χρόνων. Μέσα σε αυτό το πολύ δύσκολο σκηνικό, λοιπόν, αποφασίζουν οι τρεις εγγυήτριες δυνάμεις της Ελλάδας να καλέσουν σε έναν μεταβατικό κυβερνήτη, τον Κόμη Ιωάννη Καποδίστρια, και να ξεκινήσει αυτό το πολύ δύσκολο έργο του, να πάρει μια κουκίδα της αχανούς Οθωνικής Αυτοκρατορίας και να την κάνει κράτος. Ξεκινάει αυτό το έργο ο Καποδίστριας, συγκρούεται με συμφέροντα στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, τα έβαλε με την οικογενειοκρατία της Μάνης και της Νοτίου Πελοποννήσου, τους προεστούς κτλ. Και αυτό είχε σαν συνέπεια μια Κυριακή, καθώς πήγαινε στην εκκλησία του Ναυπλίου να εκκλησιαστεί, να δολοφονηθεί από μέλη της οικογένειας Μαυρομιχάλη. Μετά τη δολοφονία του Καποδίστρια επικρατεί ένα μεταβατικό στάδιο και έχει ληφθεί απόφαση ήδη από πριν, όσο ο Καποδίστριας ήταν εν ζωή, ότι η Ελλάδα θα ανακηρυχθεί σε μοναρχία. Απόλυτη Ελέω Θεού μοναρχία και μάλιστα με ξένο αρχηγό κράτους, πρίγκιπα από το εξωτερικό. Ούτε Άγγλος θα ήταν αυτός, ούτε Γάλλος, ούτε Ρώσος, για να μην διασαλευτούν οι ισορροπίες μεταξύ των τριών εγγυητριών δυνάμεων. Οπότε συστήνεται μια επιτροπή, απαρτιζόταν από τους τρεις ήρωες της Επανάστασης, τον Μπότσαρη, τον Μιαούλη και τον Πλαπούτα, οι οποίοι ταξιδεύουν στο εξωτερικό για να βρουν τον βασιλιά αυτό. Βολιδοσκοπείτε ο πρίγκιπας Όθωνας, γιος του Λουδοβίκου της Βαυαρίας, του πιο φιλέλληνα βασιλιά. Από αυτή την άποψη οι Έλληνες, πρέπει να πω σημειωτέων, είμασταν εξαιρετικά τυχεροί, γιατί επισκεφθήκαμε την αυλή ενός ανθρώπου, που λάτρευε την Ελλάδα και τον ελληνικό πολιτισμό. Αρχαιολάτρης ο ίδιος, το Μόναχο, όποιος πάει, βλέπει το αποτύπωμα του Λουδοβίκου σε σχέση με την αρχαία κλασική Αθήνα. Έτσι λοιπόν ο Λουδοβίκος παίρνει την απόφαση, μας στέλνει το γιο του στην Ελλάδα, δεν θα μπούμε σε λεπτομέρειες, είναι πολλές και ποικίλες για το πως ο Όθων έρχεται στη χώρα, απλά θα αναφέρουμε ότι ήρθε αρχικά στο Ναύπλιο. Μετά αποφασίζεται, το 1933 έρχεται στο Ναύπλιο, το 1934 γίνεται η μεταφορά της πρωτεύουσας από το Ναύπλιο στην Αθήνα, πρωτοβουλία του Λουδοβίκου της Βαυαρίας, το 1935 έρχεται ο Λουδοβίκος να δει το γιο του στην Ελλάδα και εκεί του φέρνει ένα χαρτί, όπου είχε καταστρώσει ένα σχέδιο στο Μόναχο να τον παντρέψει. Ήτανε απόφαση του Λουδοβίκου να βρει μια σύζυγο ιδανική για τον Όθωνα, η οποία δεν θα ήταν ούτε Αγγλίδα ούτε Γαλλίδα ούτε Ρωσίδα. Αποκλείουμε πάλι τις τρεις προστάτιδες δυνάμεις, για να μην έχουμε κανένα διπλωματικό επεισόδιο. Οπότε, ο Λουδοβίκος έχοντας καταστρώσει αυτή τη λίστα επικεντρώνεται σε μια πριγκίπισσα του κρατιδίου του Ολδεμβούργου, την Αμαλία. Η Αμαλία, κόρη του μεγάλου δούκα του πρίγκιπα του Ολδεμβούργου, προτεστάντισσα η ίδια, καθολικός ο Όθων, το τονίζω αυτό έχει παίξει ρόλο και αυτό στην ελληνική ιστορία, και λέει στον Όθωνα ότι: «Εμένα αυτή είναι η εκλεκτή μου». Φεύγει το 1936 από την Ελλάδα ο Λουδοβίκος, από την περιοδεία που έκανε σε όλη την ελληνική επικράτεια και του λέει: «Έρχεσαι στο Μόναχο, δεν ενημερώνεις καμία κρατική αρχή και θα την παντρευτείς με άκρα μυστικότητα». Και έτσι λοιπόν το Νοέμβριο του 1936, στο παρεκκλήσι του Αγίου Μαξιμιλιανού, των ανακτόρων του Μονάχου, ο μικρός Όθων, 21 χρονών τότε, η Αμαλία στα 18 της -μακάρι να ξέραν αυτά τα παιδιά που πέφτει η Ελλάδα, να ξέραν λέξη ελληνικά κλπ. Ήτανε δύο νέα παιδιά, Γερμανοί θα τους λέγαμε σήμερα, αλλά από τα αντίστοιχα κρατίδια, τη Βαυαρία και το Ολδεμμβούργο της τότε Γερμανίας, σήμερα Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, τα οποία παντρεύονται με άκρα μυστικότητα, το μαθαίνει η κυβέρνηση, από τις εφημερίδες του εξωτερικού και όχι από την επίσημη οδό, και έρχεται το Φεβρουάριο του 1937 η Αμαλία στην Αθήνα.

Γιατί παντρεύτηκαν μυστικά;

Ο γάμος, πολύ καλή ερώτηση, γιατί ο Λουδοβίκος, μέχρι να γίνει ο γάμος του Όθωνα με την Αμαλία, δεχόταν πιέσεις στο παλάτι στην Αθήνα από τους πρέσβεις Αγγλίας, Γαλλίας και Ρωσίας. Τι κάνανε οι τρεις εγγυήτριες δυνάμεις; Από τη στιγμή που δεν είχαν βασιλιά του απολύτου ελέγχου τους, λέγανε ότι: «Θα μπορούσαμε να έχουμε τη βασίλισσα ελεγχόμενη». Άρα τι κάνουνε; Έρχονται στο παλάτι και προτείνουν στο νεαρό Όθωνα πριγκίπισσες, Αγγλίδες, Γαλλίδες, Ρωσίδες, να εμπλέξουν τον Έλληνα βασιλιά σε ένα συνοικέσιο με πριγκίπισσα δικής τους χώρας, έτσι ώστε να βάλουν πόδι στο παλάτι. Επειδή λοιπόν ο Λουδοβίκος, πανέξυπνος, του οφείλουμε πάρα πολλά αυτού του ανθρώπου, η Ελλάδα του οφείλει πάρα πολλά του Λουδοβίκου της Βαυαρίας, πανέξυπνος άνθρωπος, λέει: «Ο γάμος θα γίνει μυστικά. Δεν θα μάθει κανείς ότι θα παντρευτεί ο γιος μου». Και εκεί βεβαίως τον Όθωνα τον προξενεύανε και με τις κόρες, μία από τις κόρες του Άρμανσπεργκ, του ενός εκ των τριών αντιβασιλέων. Μπροστά στο δημαρχείο Ιλίου βρίσκεται το άγαλμα των "Τριών Χαρίτων". Οι "Τρεις Χάριτες" στο άγαλμα αυτό μπροστά στο Δήμο είναι οι τρεις κόρες του Άρμανσπεργκ, οι οποίες έγιναν άγαλμα, δωρίσθηκαν στον Όθωνα και μετά το γάμο της Αμαλίας, το άγαλμα αυτό μεταφέρθηκε στον Πύργο Βασιλίσσης και μετά πάει, το δίνει η οικογένεια Σερπιέρη το 1937, αν δεν κάνω λάθος, λίγο πριν το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο στο Δήμο Ιλίου, χάθηκε για κάποια στιγμή και έτσι βρέθηκε μετά από έναν δήμαρχο του Ιλίου και τοποθετήθηκε στο σημείο που είναι σήμερα, αφού έχει επισκευαστεί πάρα πολύ καλά. Για να κάνουμε λιγάκι και τη σύνδεση του Δήμου Ιλίου σήμερα, του σημερινού Δήμου, με αυτό το γεγονός των τριών θυγατέρων του Άρμανσπεργκ που τις προξενεύανε στο βασιλιά Όθωνα την ίδια περίοδο.

Για αυτό του έδωσαν το άγαλμα; Για να τον δελεάσουνε;

Ναι, ναι, το δώσανε το άγαλμα με τις "Τρεις Χάριτες", ονομάζεται "Τρεις Χάριτες", η αλήθεια είναι ότι ήταν τρεις πάρα πολύ ωραίες γυναίκες για την εποχή τους. Οι γυναίκες που προξενεύανε τον Όθωνα. Ξέρετε, βέβαια ήταν πολιτικό το θέμα. Ο Άρμανσπεργκ, ήθελε να είναι πρωθυπουργός του Όθωνα, ήθελε να έχει εξουσία στα χέρια του, οπότε λέει: «Τι το πιο ιδανικό, να παντρευτεί μια κόρη μου το βασιλιά της Ελλάδας». Μεγάλο γεγονός για την εποχή εκείνη. Και έτσι, λοιπόν, φτάσαμε στο γάμο του Όθωνα και της Αμαλίας και στην άφιξη, το Φεβρουάριο του 1937, της Αμαλίας στην Αθήνα. Διαμένουν αρχικά στο Μέγαρο Κοντόσταυλο, εκεί που είναι η παλιά Βουλή, μετά μετακομίζουν δίπλα στην Πλατεία Κλαυθμώνος, στο κτίριο που είναι σήμερα το Μουσείο της Πόλεως της Αθήνας. Ήταν τα προσωρινά ανάκτορα της Αθήνας, μέχρι ο Λουδοβίκος να ολοκληρώσει αυτό το τεράστιο φιλόδοξο σχέδιο για την ανέγερση πολυτελούς ανακτορικού συγκροτήματος στην Αθήνα, το κτίριο της Βουλής των Ελλήνων. Ένα κτίριο, το "γεφύρι της Άρτας", για το πού θα χτιστεί, πώς θα χτιστεί, ποιος αρχιτέκτονας θα τους κάνει. Δέχονται τουλάχιστον 4-5 αρχιτεκτονικές προτάσεις για το σχέδιο του κτιρίου αυτού, μέχρι να επιλεγεί το τελικό σχέδιο και η τελική περιοχή, η πλατεία Συντάγματος, και να οροθετηθεί εκεί το κτίριο, αυτό το λαμπρό κτίριο. Ξεκινά λοιπόν και η ανέγερση των ανακτόρων της Αθήνας. Το βασιλικό ζεύγος μετακομίζει το 1843 στο νέο παλάτι, γιατί έχει ολοκληρωθεί πια το κτιριολογικό του, οι αίθουσες του δεν ολοκληρώθηκαν πρέπει να πούμε ποτέ και η Αμαλία με το που πάει στο καινούριο κτήριο, επιμελείται τη δημιουργία αυτού του καταπληκτικού ανακτορικού κήπου δίπλα στα ανάκτορα, ενός διεθνούς κήπου με φυτά και λουλούδια που ήρθαν ως δώρα προς τη βασίλισσα από όλα τα μήκη και πλάτη της γης και έτσι εμπλέκεται και ο Πύργος, θα δούμε σε λίγο, με τις αφίξεις των δέντρων που γινόταν από το εξωτερικό. Δημιουργεί αυτό το κήπο, είναι το κορυφαίο δημιούργημα της Αμαλίας στην Ελλάδα, ο τότε βασιλικός, ο σημερινός μας εθνικός κήπος δίπλα στη Βουλή και αναζητά η Βασίλισσα το ίδιο διάστημα έναν χώρο κοντά στην Αθήνα, έξω από την Αθήνα, κτήμα για να κάνει ένα πρότυπο αγρόκτημα. Η ιδέα ήταν ενός πρότυπου αγροκτήματος, που θα λειτουργούσε ως ένα μίνι γεωπονικό πανεπιστήμιο της Αθήνας. Και εδώ τώρα γράφει η Αμαλία στον μπαμπά της σε μία επιστολή. Αυτό που το λέει στη συνέχεια όταν είχε αγοράσει πια το κτήμα στο Ίλιον θα το δούμε τώρα. «Αυτό που κάνω στο Ίλιον θέλω να το αντιγράψουν οι χωρικοί γύρω από το κτήμα μου και να κάνουν και εκείνοι το ίδιο σε μικρότερη κλίμακα. Αλλά εγώ θέλω να έχω βάλει τον πήχη ψηλά. Ως πρώτη κυρία, θέλω να δείξω στους κατοίκους του βασιλείου, πώς μπορείς να πάρεις ένα κτήμα και να το αναπτύξεις γεωργικά και κτηνοτροφικά για να σου αποφέρει προσόδους» έσοδα. Γιατί μην ξεχνάμε ότι, την περίοδο εκείνη, η βασική πηγή εισοδήματος του ελληνικού λαού ήταν η γεωργία και η κτηνοτροφία. Οπότε, η Αμαλία μπροστάρισσα σε αυτό, μπαίνει σε αυτό για να δημιουργήσει αυτό το μοναδικό δημιούργημα, ένα λοιπόν γεωπονικό πανεπιστήμιο. Τώρα, αν αναρωτηθεί κανείς γιατί αυτό δεν μπορούσε να το κάνει στον Εθνικό Κήπο, όχι δεν μπορούσε να το κάνει, γιατί δεν μιλάμε για τις ίδιες κλίμακες. Ο Εθνικός Κήπος ήταν ένας καλλωπιστικός βοτανικός κήπος, ούτε αμπέλια μπορούσε να γίνουν, ούτε ελαιώνες, ούτε στάβλοι με ζώα κτλ. Άρα, η Αμαλία αναζητά, λοιπόν, ένα χώρο γύρω από την Αθήνα. Άνω τελεία σε αυτό το σημείο. 1821 απελευθερώνεται η Ελλάδα. Φεύγοντας οι Τούρκοι από τη χώρα, τα μεγάλα Οθωμανικά τσιφλίκια, που έχουμε πολλά γύρω από την Αθήνα, περνούν κατά κύριο λόγο σε εύπορους Έλληνες ή Φαναριώτες ή ανθρώπους, που είχαν μια οικονομική επιφάνεια μετά το τέλος του αγώνα του 1921, βρέθηκαν στα χέρια τους χρήματα και είχαν μια οικονομική άνεση. Στην περιοχή, λοιπόν, Δραγουμάνου του Ιλίου, του σημερινού Ιλίου, εκεί που είναι ο Πύργος Βασιλίσσης σήμερα, η περιοχή πριν γίνει ο Πύργος, λεγόταν περιοχή Δραγουμάνο. Έχει μείνει η περιοχή σήμερα, αν λέμε ότι πάμε στον Πύργο της Βασίλισσας Αμαλίας, δεν ξέρει κανείς την ονομασία Δραγουμάνου, γιατί είναι το παλιό όνομα της περιοχής, το οποίο ήταν ένα κτήμα οθωμανικό, μεγάλο τσιφλίκι, το οποίο με την απελευθέρωση το αγοράζει από τους Τούρκους ο Ιωάννης Παπαθεοδώρου Λεφάκης, καραβοκύρης από την Άνδρο, όταν λέμε καραβοκύρης εκείνη την εποχή, θα λέγαμε σήμερα εφοπλιστής. Η Άνδρος, μαζί με την Χίο είναι τα δύο κορυφαία νησιά του ελληνικού εφοπλισμού, οπότε ο Παπαθεοδώρου, προφανώς, επειδή έφτιαχνε καράβια είχε μια οικονομική επιφάνεια και αγοράζει 300 στρέμματα. 300 στρέμματα ήταν το Οθωμανικό τσιφλίκι στην περιοχή Δραγουμάνου που αγοράζει ο Παπαθεοδώρου. Το 1838 ο Παπαθεοδώρου πουλά το κτήμα, η Αμαλία βρίσκεται ήδη να πούμε στην Ελλάδα παντρεμένη με τον Όθων ένα χρόνο το 1838 και παράλληλα στην περιοχή του Ιλίου συμβαίνει αυτό που συζητάμε τώρα, ότι ο Παπαθεοδώρου πουλάει το αγρό κτήμα του, σε δύο φιλέλληνες αρχαιολάτρες Άγγλους, Williams και Miles, τα επίθετά τους. Συνεταιρίζονται οι δύο φίλοι Άγγλοι και τι κάνουν, αγοράζουν 400 στρέμματα του Παπαθεοδώρου, επεκτείνουν τις γεωργικές και κτηνοτροφικές εγκαταστάσεις, με στόχο τι κάνουν, έναν αγροτικό κτηνοτροφικό συνεταιρισμό, να τους αποφέρει έσοδα και να ζουν και στην Ελλάδα, μια χώρα που ειδικά οι Άγγλοι, οι φιλέλληνες, οι περιηγητές, την έχουν συνδέσει με όλο αυτό το σταυροδρόμι μεταξύ, Ανατολής και Δύσης, του Αγώνα του ’21 και όλα αυτά τα πράγματα. Είναι αυτό το μεγαλείο του ελληνικού πολιτισμού, που ξαναφουντώνει -θα λέγαμε-, μετά την απελευθέρωση του ’21. Και βλέπουμε αφίξεις στην Ελλάδα περιηγητών, από όλη την Ευρώπη, που βάζουν και εντάσσουν μαζί με την Κωνσταντινούπολη και την Αθήνα και την έτσι επαρχεία της Αθήνας και της Ελλάδας, μέσα στις περιηγήσεις και στα μεγάλα τους ταξίδια, τα Grand Tour τότε όπως ονομαζόταν. Έτσι λοιπόν έχουμε αυτούς τους Άγγλους, οι οποίοι αγοράζουν το κτήμα, το επεκτείνουν, δημιουργούν στάβλους, οινοποιεία, φυτεύουν αμπέλια κτλ. Κάνουν ένα πρότυπο θα λέγαμε αγρόκτημα, κάτι σαν αυτό που οραματιζόταν να έκανε και η Αμαλία στην περιοχή. Οι Άγγλοι φτάνουν περίπου το κτήμα όπως λέγεται, δεν έχουμε ακριβή στοιχεία γι' αυτό, στα 1000 στρέμματα, δηλαδή στα 300 του Παπαθεοδώρου προσθέτουν και ενισχύουν το κτήμα με άλλα 700 στρέμματα και το 1848 διαλύουν τον συνεταιρισμό, διότι δεν τα πάει καλά ο συνεταιρισμός. Από την άποψη ότι τα προσδοκόμενα έσοδα του κτήματος από τις γεωργικές και κτηνοτροφικές κρίσεις δεν ήταν επαρκή, να τους δώσουν το εισόδημα που εκείνοι προσδοκούσαν. Οπότε το 1848 διαλύεται ο συνεταιρισμός. Πουλούν το κτήμα τους στο Δημήτριο Κοντάκη, κάτοικο της περιοχής του Ιλίου σήμερα, της τότε περιοχής, της περιοχής της τοποθεσίας που λέμε Δραγουμάνου, ήταν ένας κάτοικος της περιοχής. Ο Κοντάκης ήταν ο Έλληνας που αγόρασε από τους δύο Άγγλους το ακίνητο, για ένα πολύ μικρό χρονικό διάστημα μέχρι που να το πουλήσει στην Αμαλία. Διότι, οι Άγγλοι, όπως όλα δείχνουν, είχαν φιλική σχέση με τη Βασίλισσα. Η Αμαλία έκανε περιπάτους στην Αττική, κυρίως με το άλογο της, με δύο μεγάλες κατευθύνσεις. Η μία ήταν στη Μονή Δαφνίου, πήγαινε στο Δαφνί για να επισκεφτεί αυτό το εκπληκτικό μοναστήρι που έχουμε και για να ξεκουράζεται εκεί η Αμαλία με το άλογο, καθώς πήγαινε στο Δαφνί στην περιοχή του Χαϊδαρίου. Χρησιμοποιεί το γοτθικό Πύργο , το γνωστό "Παλατάκι" σήμερα στο Χαϊδάρι και γι' αυτό οι Αθηναίοι ξέρουν το "Παλατάκι" και ακούν το "Παλατάκι". Ονομάστηκε αυτός ο Πύργος "Παλατάκι", γιατί απλά τον χρησιμοποίησε η Αμαλία για να ξεκουράζεται με το άλογο όσο πήγαινε στο Δαφνί. Πρέπει να πούμε, προτεστάντης η ίδια, όχι ορθόδοξη, αλλά λάτρευε τη βυζαντινή τέχνη και γι' αυτό λάτρευε τα ψηφιδωτά της Μονής Δαφνίου. Άρα μεγάλοι περίπατοι της Βασίλισσας με το άλογο στην Αττική. Επιμέλεια του Εθνικού Κήπου, την ίδια περίοδο φύτευση του κήπου και η άνοδος της Βασίλισσας κάποια στιγμή, όπως όλα δείχνουν με το άλογο της στην περιοχή του Ιλίου, στην περιοχή Δραγουμάνου του Ιλίου. Η Αμαλία όταν έφτασε σε αυτή την περιοχή, όπως όλα δείχνουν, ερωτεύτηκε τον τόπο αυτόν. Θα πρέπει να κάνουμε μια αντιδιαστολή σε αυτό το σημείο. Πολλοί σήμερα θεωρούν την περιοχή του Ιλίου, την ευρύτερη περιοχή των Δήμων, Καματερό, Αγίων Αναργύρων, Ιλίου κτλ. ως υποβαθμισμένη περιοχή. Λόγω της εξέλιξης που είχε η περιοχή μέσα στους αιώνες κτλ. και τα χρόνια. Θα πρέπει να πω και να το τονίσω, ότι εκείνη την εποχή που η Αμαλία επισκέπτεται το Ίλιον δεν βλέπει αυτό που βλέπουμε εμείς σήμερα φυσικά στο Ίλιον. Βλέπει έναν τόπο, παράδεισο, θα τον χαρακτήριζα, παρθένο, αγροκτήματα μεγάλα, καταπράσινα. Γιατί; Γιατί είναι ο Κηφισός. Την περιοχή αυτή τη διαρρέει ο Κηφισός, το ποτάμι, πηγές φυσικές νερού, οι οποίες άρδευαν τα κτήματα των ντόπιων ελάχιστων κατοίκων της περιοχής και είχαμε έναν τόπο πραγματικά μεγαλειώδη, καταπράσινο, με ελαιώνες, αμπελίνες κτλ. Ενετικούς Πύργους, διάσπαρτους από πολύ παλιά στην περιοχή αυτή, τα νερά του Κηφισού, τα νερά των πηγών της περιοχής. Και εκεί λογικά είναι το κομβικό σημείο που μπαίνει στην Αμαλία η ιδέα της δημιουργίας αυτού του κτήματος. Λόγω του ότι ήταν, ακριβώς, φίλοι με τους Άγγλους, προφανώς θα είχαν γίνει διεργασίες. Πουλήθηκε το κτήμα, είπαμε για ένα μεσοδιάστημα στον Δημήτριο Κοντάκη και το 1848 πια που η Αμαλία είναι έτοιμη, έχει μετακομίσει ήδη στο παλάτι, έχει ξεκινήσει, όπως είχαμε αφήσει πίσω την ιστορία, τη διήγηση, τη δημιουργία του Εθνικού Κήπου, ζητά από τον Δημήτριο Κοντάκη να αγοράσει το κτήμα. Και το αγοράζει. Και ξεκινά η εποχή της Αμαλίας και η σχέση της με το Ίλιον. Τώρα, υπάρχει μια ακόμη πολύ σημαντική ιστορική αναφορά, για το πώς χωροθετήθηκε ο Πύργος στη συγκεκριμένη περιοχή, δηλαδή στην περιοχή που ονομάζουμε Δραγουμάνου του Ιλίου και δεν τοποθετήθηκε σε μια άλλη περιοχή, στα περίχωρα του Ιλίου ή κάπου αλλού. Υπήρχε η πρακτική την εποχή εκείνη με τα σφαχτά. Τι κάνανε την εποχή εκείνη; Σφάζανε αρνιά, κατά κύριο λόγο, και τα τοποθετούσαν στις υποψήφιες περιοχές. Είτε όταν θέλανε να εγκαταστήσουν ένα σπίτι ενός μεγαλοαστού, είτε όταν θέλανε να εγκαταστήσουν ένα ολόκληρο χωριό. Ξέρετε, τα χωριά την εποχή εκείνη ήταν ομαδικά, δηλαδή είχαμε διάσπαρτα σπίτια σε διάφορα σημεία. Αν αποφασιζόταν να γινόταν ένα χωριό σε μια περιοχή, υπήρχε αυτή η πρακτική να τοποθετηθούν αρνιά σφαχτά στις διάφορες υποψήφιες περιοχές και το κρέας του σφαχτού που διατηρούνταν καλύτερα, δεν βρώμαγε το κρέας, δεν αλλοιωνόταν, ήταν το σημείο που υποδείκνυε ότι το μικρόκλιμα της περιοχής ήταν ιδανικό. Την ίδια αναφορά έχουμε ότι ίσως έτσι επιλέχθηκε και ο χώρος που έγιναν τα ανάκτορα στην πλατεία Συντάγματος. Έχουμε, λοιπόν, την αναφορά αυτή με τα σφαχτά, άρα επιλέγεται το σημείο, που είναι σήμερα και στέκεται ο Πύργος της Βασίλισσας Αμαλίας, ως μια περιοχή με ιδανικό κλίμα. Και έχει μια λογική. Αν δούμε και αν δούμε πώς εξελίσσεται η ιστορία του Πύργου, η Αμαλία ονόμασε το κτήμα της «Επτάλοφος» στη συνέχεια. Λόγω του ότι το κτήμα είχε έξι φυσικούς λόφους και προσθέτει η Βασίλισσα τον έβδομο τεχνητό για να συνδέσει τον Πύργο με τη Μεγάλη Ιδέα και την Κωνσταντινούπολη. Η εποχή της εκείνης, ειδικά οι Βασιλείς της Ελλάδας ήταν ταυτισμένοι με τη Μεγάλη Ιδέα και ότι θα πάρουμε κάποια στιγμή την Κωνσταντινούπολη. Οπότε έχουμε την Αμαλία, έχουμε την επιλογή αυτού του κτήματος, στο οποίο έχουμε μια ανωφέρεια της περιοχής του Δραγουμάνου, άρα έχουμε λοφίσκους και εκεί μπορούν να γίνουν καλλιέργειες αμπελιού με ιδανικότερο τρόπο. Πλαγιές θέλουμε για τα αμπέλια, για να γίνεται αποστράγγιση των νερών κτλ. Άρα λοιπόν επιλέγεται για όλους αυτούς τους, θα λέγαμε, της εποχής εκείνης περιβαλλοντολοκλιματικούς λόγους, αυτή η περιοχή και εκεί θεμελιώνεται, αποφασίζεται να θεμελιωθεί το κτήμα της Αμαλίας. Αγοράζεται το ακίνητο και η Αμαλία, μέχρι να φύγει εξόριστη από την Ελλάδα, που έφυγε το 1862, το 1848 αγοράζει το κτήμα, το 1862 φεύγει εξόριστη με 48 διαφορετικά συμβόλαια, έχουμε ιστορικές αναφορές γι' αυτό, αγοράζει άλλα 1500 στρέμματα, ενώ αγροτεμάχια των κατοίκων περιμετρικά του πυρήνα των 1000 στρεμμάτων, του κτήματος του Παπαθεοδώρου, των Άγγλων και του Κοντάκη, και φτάνει στη μέγιστη του έκταση το αγρόκτημα Πύργος Βασιλίσσης τα 2500 στρέμματα. Άρα κρατούμε, και αυτό είναι ένας σταθμός, κρατούμε ότι στην έξωση το κτήμα της Αμαλίας είχε μια έκταση που άγγιζε τα 2500 στρέμματα. Γυρνάμε πάλι πίσω. Αγοράζει το κτήμα. Ξεκινά τη δημιουργία του αγροκτήματος. Με κύρια έμφαση τη δημιουργία των στάβλων που θα φιλοξενήσουν ζώα και βεβαίως του αμπελώνα, 180 περίπου στρέμματα αμπελιών. Για να κάνει τον αμπελώνα, καλεί κατοίκους από τα Μέγαρα, με μεγάλη εμπειρία στους αμπελώνες, και τους λέει: «Θέλω να αναλάβετε τον αμπελώνα μου». Άρα τι έχουμε εδώ. Έχουμε ένα σημείο που μας υποδεικνύει μετακίνηση εργατών από περιοχές εκτός της περιοχής της ιστορικής του Ιλίου, οι οποίοι θα ασχοληθούν με τα κτήματα της βασίλισσας. Είτε είναι πτηνοτρόφοι, πτηνά, είτε είναι κτηνοτρόφοι, είτε είναι αμπελουργοί, είτε είναι άνθρωποι που ξέρουν από τις ελιές, οι άνθρωποι από τις μουριές, γιατί η μουριά ήταν συνδεδεμένη με τη σηροτροφία, δηλαδή η παραγωγή φυσικού μεταξύ, από το μεταξοσκώληκα σε όλη την Ελλάδα τότε. Άρα τι βλέπουμε, μια μεγάλη ανοιχτή πρόσκληση της Αμαλίας, προς εργάτες να έρθουν να δουλέψουν σε αυτό το κτήμα, για να του κάνουν να του δώσουν σάρκα και οστά. Δηλαδή, από το όραμα του γεωπονικού πανεπιστήμιου, να γίνει μια πραγματικότητα όλο αυτό. Αυτοί είναι οι άνθρωποι που δημιουργούν την πρώτη κοινότητα Ιλίου, θα λέγαμε, δημιουργείται με την εντολή της βασίλισσας ο οικισμός Ίλιον Τρωάς, συνδέεται με όλη την αρχαιότητα αυτό το πράγμα, χωροθετείται στα όρια του Δήμου του Αρχαίου Χολαργού. Ο Δήμος του Αρχαίου Χολαργού, μην μπερδεύει ο κόσμος το Χολαργό που έχουμε στον Υμηττό, με τον Δήμο Αρχαίου Χολαργού, είναι ένας από τους αρχαιότερους Δήμους της Αττικής που βρίσκεται στην περιοχή που είναι σήμερα το Ίλιον. Και έχουμε, λοιπόν, εκεί τη δημιουργία του οικισμού Ίλιον Τρωάς, Η Αμαλία δίνει το όνομα Τρωάς, γιατί λάτρευε τον Τρωϊκό Πόλεμο και την αργοναυτική εκστρατεία. Αν κανείς διαβάτης περιδιαβεί τους δρόμους του Δήμου Ιλίου σήμερα, θα δει δρόμους και πλατείες, μέχρι σήμερα του Δήμου, που έχουν ονόματα ηρώων του Τρωϊκού Πολέμου, από την εποχή της Αμαλίας. Γίνεται όλη αυτή η σύνδεση με τον Τρωϊκό Πόλεμο και έτσι δημιουργείται αυτός ο πρώτος οικισμός, ο Ίλιον Τρωάς, πάνω στον οποίο στηρίζεται ο σημερινός Δήμος Ιλίου. Βεβαίως, η κοινότητα Ιλίου και γιορτάζουμε τα 100 χρόνια της κοινότητας Ιλίου, 1925-2025, είναι τότε που έγινε η κοινότητα Ιλίου. Αλλά ο οικισμός, το χωριό, τα Άνω, Νέα, Κάτω Λιόσια, γιατί έχει αλλάξει πολλές φορές, ξέρετε, ο Δήμος Ιλίου με προεδρικό διάταγμα ανακηρύχθηκε το 1994, που συγκεντρώνει όλες τις δημοτικές ενότητες των Λιοσίων, γιατί ήταν πολύ μπερδεμένη η ιστορία με τα άνω-κάτω Λιόσια, Παλαιά και Νέα Λιόσια. Άρα, τότε, έχουμε αυτούς τους διάσπαρτους μικρούς οικισμούς που είχαν χωροθετηθεί στην περιοχή γύρω από τον Πύργο και εκεί είχαν αρχίσει να ζουν, να έχουν τα σπίτια τους οι Έλληνες, που ήρθαν να δουλέψουν στα κτήματα της Αμαλίας. Επίσης, οφείλουμε να μην ξεχάσουμε να πούμε ότι η Αμαλία έφερε και Βαυαρούς αξιωματούχους στην περιοχή. Από το παλαιό Ηράκλειο που ήταν εγκαταστημένοι οι Βαυαροί, οι 3.000 στρατιώτες, οικονομικοί παράγοντες που συνοδεύουν τον Όθωνα στην κάθοδό τους στην Ελλάδα, από τη Βαυαρία, έρχονται και στο Ίλιον για να αναλάβουν καίριες θέσεις γύρω από την ανάπτυξη του αγροκτήματος της Αμαλίας. Έτσι λοιπόν δημιουργείται αυτό το κτήμα. Τώρα, η Αμαλία στην προσπάθειά της να κάνει τους αμπελώνες, τους ελαιώνες, τα ζώα της κτλ. χρειάζεται να βρίσκεται στο κτήμα της. Ανεβοκατεβαίνει από το παλάτι, από το Σύνταγμα, δηλαδή, στο Ίλιον με το άλογο της. Αλλά αυτό, πρέπει να πούμε, για μια γυναίκα την εποχή εκείνη, δεν ήταν και το πιο εύκολο πράγμα. Ήταν εξαιρετικά επίπονη αυτή η ανάβαση στο Ίλιον. Αν θα σκεφτεί κανείς ότι, οι γυναίκες την εποχή εκείνη στα άλογα, όταν ιππεύανε, καθόταν με τα δύο πόδια από τη μία πλευρά του αλόγου, όπως κάθονται σήμερα οι άντρες στις μηχανές με το ένα πόδι από τη μία και το άλλο από την άλλη πιο σταθεροί πάνω στο ζώο. Οι γυναίκες εκείνη την εποχή ήταν πολύ δύσκολο να ιππεύσουν με μακριά φουστάνια και να ανεβαίνουν τα άλογα κλπ. Και για μια γυναίκα με χώμα, δρόμους αμαξωτούς που σηκωνόταν η σκόνη, πραγματικά, όταν έτρεχε το άλογο ειδικά, φανταστείτε πώς θα έφτανε αυτή η γυναίκα ταλαιπωρημένη από την Αθήνα στο Ίλιον. Οπότε τι αναζητεί η Αμαλία. Αναζητεί ένα ησυχαστήριο μέσα σε αυτό το κτήμα. Και εδώ πρέπει να το τονίσω για να το καταλάβει και ο κόσμος. Δεν μιλάμε για ένα παλάτι στο Ίλιον ούτε για ένα ανάκτορο. Μακριά οι λέξεις αυτές από το δημιούργημα της Αμαλίας. Παλάτι και ανάκτορο, θερινό μεν μικρό έχουμε στο Τατόι. Έχουμε τη Βουλή, έχουμε το Προεδρικό Μέγαρο. Αυτά είναι τα κυρίως μεγάλα ανάκτορα στην Ελλάδα. Ο Πύργος, αυτό που έκανε η Αμαλία στο Ίλιον δεν θα το χαρακτηρίζαμε ανάκτορο ή παλάτι. Πύργος, ησυχαστήριο, ενδιαίτημα, ξεκούρασης της Βασίλισσας όσο βρίσκεται στο Ίλιον. Και μιλάμε για ένα πάρα πολύ μικρό κτίριο, 130 τετραγωνικά. Δεν είναι πάρα πολύ μεγάλο το κτίριο για να υποδεικνύει και να το χαρακτηρίζουμε σήμερα ως ανάκτορο. Άρα η Αμαλία αποφασίζει να δημιουργήσει ένα ησυχαστήριο στο Ίλιον. 1851 παίρνει την απόφαση, 1848 αγοράζει το κτήμα, να αρχίσει την ανοικοδόμηση αυτού του Πύργου. Τώρα, για να γίνει αυτός ο Πύργος, η Αμαλία βλέπουμε τελικά ότι τιμά τον πεθερό της, τον Φιλέλληνα Λουδοβίκο της Βαυαρίας, επιλέγει να τιμήσει τον πεθερό και θα δούμε γιατί τον τιμά και δεν τιμά το δικό της πατέρα που υπεραγαπούσε. Και τι κάνει, λέει στο φίλο της αρχιτέκτονα Φλοριμόν Μπουλανζέ. Είναι ο αρχιτέκτονας της παλιάς βουλής, έδωσε τα σχέδια του Ζαππείου Μεγάρου, Γάλλος, είχε κερδίσει το βραβείο της Ρώμης, είχε έρθει στην Αθήνα, όπως ερχόταν τότε πολλοί αρχιτέκτονες να εκπαιδευτούν πάνω στην αρχαιότητα. Οι αρχιτέκτονες βλέπαν το μεγαλείο του ελληνικού πολιτισμού και να χτίσουν τις καριέρες τους πάνω σε αυτό και να έλαβε διάφορα έργα, κυρίως έργα αποκατάστασης κτλ. Είπαμε τα βασικά έργα του είναι το Ζάππειο και η Παλιά Βουλή. Φίλος με την Αμαλία και η Αμαλία επιλέγει μάλλον τον Μπουλανζέ και λέω το «μάλλον», γιατί μέχρι σήμερα δεν έχουμε μία πηγή, που να ταυτοποιεί 100% ότι ο Πύργος είναι έργο του Μπουλανζέ, το αρχιτεκτόνημα, ενώ το κτίριο. Ο Μπουλανζέ ξέρουμε 100% ότι έχει επιμεληθεί τον εσωτερικό διάκοσμο του Πύργου και τα έπιπλα και αυτό στο βιβλίο μου για τον Πύργο Βασιλίσσης, παρουσιάζω τα έξι ανέκδοτα σχέδια του Μπουλανζέ τα οποία βρίσκονται στην Beaux-Arts της Λιλ και κατά την έρευνα του βιβλίου μου, τα βρήκα και τα παρουσιάζω για ανέκδοτα στην Ελλάδα για πρώτη φορά, με εξαιρετική λεπτομέρεια των σχεδίων με το τελικό αποτέλεσμα στον Πύργο. Άρα, λέμε, λοιπόν, ότι ο Μπουλανζέ είναι μάλλον και ο αρχιτέκτων του ίδιου του κτιρίου. Δεν μπορεί να επιμελήθηκε μόνο τον εσωτερικό διάκοσμο και να έκανε κάποιος άλλος τα σχέδια. Και τι κάνει η Αμαλία. Στέλνει τον Μπουλανζέ στη Βαυαρία και του λέει: «Θέλω να πας και να αντιγράψεις το μεγάλο κάστρο Χοχενσβανγκάου, το οποίο βρίσκεται μιάμιση ώρα έξω από το Μόναχο, στις Βαυαρικές Άλπεις, δίπλα στον κορυφαίο Πύργο της Ευρώπης, που είναι το Nόισβανσταϊν, που το ξέρει πολύς κόσμος -πάνω σε αυτό, έχει στηριχθεί η κατασκευή του Πύργου της Disneyland στο Παρίσι- και αντιγράφει αυτό το Πύργο ο Μπουλανζέ, αλλά δεν φέρνει όλο το κάστρο στο Ίλιον. Φέρνει σε κλίμακα του κτηρίου της Γερμανίας, της Βαυαρίας, με το Ίλιον 1 προς 10, 1 προς 15. Άρα τι κάνει, έχουμε μία σμίκρυνση του τελικού αρχιτεκτονικού έργου, μια μικρογραφία, μια μινιατούρα θα το χαρακτήριζα. Και δημιουργεί αυτό το πυργίσκο, τον οποίο τον ολοκληρώνει η Αμαλία μέσα σε τρία χρόνια. Μικρό κτίριο, 1851 ξεκίνησε να χτίζεται, 1854 ήταν έτοιμος ο Πύργος. 13 Αυγούστου του 1854 η Αμαλία παίρνει την απόφαση να κάνει τα επίσημα εγκαίνια. Τώρα, γιατί δεν το έκανε 13 Ιουλίου, γιατί δεν το έκανε 13 Σεπτεμβρίου ή 12 Σεπτεμβρίου, ή να επέλεγε μια οποιοδήποτε ημερομηνία. Θέλω να πω ότι η ημερομηνία 13 Αυγούστου δεν είναι τυχαία. 13 Αυγούστου ήταν τα γενέθλια του πεθερού της, του Λουδοβίκου της Βαυαρίας. Ενώ στις επιστολές της, στη τακτικότατη αλληλογραφία της, βλέπουμε μια αγάπη της Αμαλίας για το δικό της πατέρα, το Δούκα του Ολδεμβούργου, δεν τιμά τον μπαμπά της και να εγκαινιάσει τον Πύργο και να καλέσει τον μπαμπά της στα εγκαίνια ενός Πύργου, που θα δούμε στη συνέχεια ότι ήταν προσωπικό της δημιούργημα. Αλλά τιμά τον πεθερό. Γιατί τέτοια τιμή, λοιπόν, και αγάπη στο Λουδοβίκο. Όλα δείχνουν ότι ο Λουδοβίκος ήταν η τράπεζα -και το λέω αυτό και γελάει ο κόσμος στις ξεναγήσεις μου- που χρηματοδοτούσε όλα αυτά τα έργα. Μαζί με το ανάκτορο της Αθήνας, που χρηματοδότησε, τον εθνικό κήπο έστελνε λεφτά συνεχώς στο βασιλικό ζεύγος, λόγω αυτού του φιλελληνισμού του και της αγάπης για τη χώρα μας και όπως όλα δείχνουν, με τα λεφτά του Λουδοβίκου αγοράστηκε αυτό το κτήμα και έγινε αυτό το πολύ όμορφο δημιούργημα της Αμαλίας εκεί. Ο Λουδοβίκος τότε είχε προβλήματα στη Βαυαρία. Είχε ξεσπάσει το σκάνδαλο με την ερωμένη του τη Λόλα Μοντέζ, τη χορεύτρια, είχε χάσει το θρόνο της Βαυαρίας και λόγω αυτών των γεγονότων δεν μπόρεσε να τιμήσει την νύφη του και να έρθει στην Αθήνα και να εγκαινιαστεί ο Πύργος. Και λέει στο γιό του, τον Όθωνα: «Σε παρακαλώ πολύ πήγαινε εσύ να με εκπροσωπήσεις στα εγκαίνια του Πύργου 13 Αυγούστου του ’54». Είναι η μόνη φορά που έχουμε ιστορική αναφορά ότι ο βασιλιάς επισκέπτεται το Ίλιον. Δεν ξαναπάτησε το πόδι του στην περιοχή. Τώρα αν αναρωτηθούμε γιατί, το ερώτημα είναι, γιατί ο Όθων πήγε μόνο μία φορά και μόνο στα εγκαίνια και μάλιστα εξ ανάγκης, γιατί του είπε ο μπαμπάς του να πάει, όχι για κανέναν άλλο λόγο. Το ερώτημα είναι πολύ απλό. Όπως όλα δείχνουν, από την βιβλιογραφία, του Όθωνα δεν του άρεσε καθόλου η περιοχή. Θα μου επιτρέψετε τον αδόκιμο όρο, είχε ψωνιστεί, λάτρευε την Κηφισιά, στην οποία βρισκόμαστε, λάτρευε την περιοχή του Πλατάνου της Κηφισιάς, εδώ είμαστε, όπου εδώ νοίκιαζε ένα σπίτι. Είχε μια στέρνα τα καλοκαίρια και έκανε τα μπάνια του, του άρεσε το καλό κλίμα της Κηφισιάς, του άρεσε η περιοχή. Μη συνδέουμε την Κηφισιά με το γεγονός ότι σήμερα είναι βόρεια προάστια και εδώ κατοικεί το μισό ΑΕΠ της χώρας, καμία σχέση την εποχή εκείνη. Ήταν αυτές οι εξοχές της Κηφισιάς, η πρασινάδα, ψηλά και τα λοιπά, που άρεσε στον Όθων. Και το σχέδιό του, όπως όλα δείχνουν, ήταν να αγοράσει ένα οικόπεδο δίπλα στη Δούκισσα της Πλακεντίας, στην Πεντέλη, στο Μέγαρο Ροδοδάφνης και να κάνει εκεί τη δική του εξοχική κατοικία. Άρα έχουμε το ζευγάρι χωρισμένο. Η Αμαλία στο Ίλιον και ο Όθων στην Πεντέλη. Μεσολαβεί η Κηφισιά, όπου ο Όθων ξεκουραζόταν τα καλοκαίρια. Άρα τι κάνει. Παίρνει τον Πρωθυπουργό Μαυροκορδάτο και τη Βασιλική Άμαξα, ανεβαίνουν στον Πύργο, 13 Αυγούστου του 1954, κάνουν τα εγκαίνια, δίνεται μια μίνι δεξίωση, έχουμε αναφορές ιστορικές γι' αυτό, για τα εγκαίνια του Πύργου, επιστρέφουν στην Αθήνα και αυτή είναι η μοναδική παρουσία του Όθωνα στον Πύργο, σε όλη του την ιστορία. Άρα, πού θέλω να καταλήξω με αυτό και με αυτή την αναφορά στον Όθων. Ο Πύργος είναι μια γυναικεία υπόθεση και δεν λέω μια υπόθεση της Αμαλίας, τονίζω το γυναικεία υπόθεση για την εποχή εκείνη. Μια πάρα πολύ δύσκολη εποχή για το ρόλο της γυναίκας. Μια γυναίκα, η οποία παίρνει στο βάρος της και σηκώνει στις πλάτες της μια απόφαση προσωπική να κάνει σε μια περιοχή που θα αναρωτιόταν σήμερα, γιατί αυτή η γυναίκα πήγε στο Ίλιον, δεν θα μπορούσε να πάει σε μια οποιοδήποτε άλλη περιοχή, να κάνει αυτό το δημιούργημα. Κάτι έλεγε στην Αμαλία όλο αυτό και μάλιστα δείχνει και το δυναμισμό αυτής της γυναίκας και το σθένος της να αναλάβει από μόνη της να κάνει αυτό το κορυφαίο δημιούργημα, που μαζί με τον Εθνικό Κήπο είναι τα δύο τεράστια έργα της Αμαλίας στην Ελλάδα. Έτσι, λοιπόν, έχουμε και τα εγκαίνια του Πύργου στις 13 Αυγούστου. Η Αμαλία επεκτείνει το κτήμα της. Φέρνει από το εξωτερικό, στους στάβλους της, όχι μόνο ζώα, δεν έχουμε μόνο ελληνικά ζώα στον Πύργο Βασιλίσσης, και αυτό έχει ενδιαφέρον πολύ μεγάλο, επίσης, για τους ακροατές αυτής της εκπομπής, για τους αναγνώστες της ιστορίας του Ιλίου και για τους μελετητές. Φέρνει πρόβατα Merino, γιατί τα αξιοποιεί για το πλούσιο μαλλί τους, κάνουν τα πιο ακριβά μάλλινά σήμερα αυτά τα πρόβατα. Φέρνει αραβικά άλογα, φέρνει καμηλοπαρδάλεις. Είχαν προκαλέσει μεγάλη εντύπωση στους κατοίκους της περιοχής του Ιλίου οι δύο εξημερωμένες καμηλοπαρδάλεις, οι οποίες κόβανε βόλτες μέσα στο κτήμα ελεύθερες και αποτελούσαν την ατραξιόν της περιοχής. Λογικά είναι η πρώτη φορά που οι Έλληνες βλέπουμε εξωτικά ζώα στην Ελλάδα. Τα έχει φέρει η Αμαλία στο Ίλιον ως ζώα του δικού της μεγάλου οράματος για αυτό το μεγάλο αγρόκτημα.

Έχει διασωθεί καμία αντίδραση κάποιο ευτράπελο με τις καμηλοπαρδάλεις;

Όχι, δεν έχουμε. Με τις καμηλοπαρδάλεις, απλά αυτό που θέλω να αναφέρω και το λέω και στις ξεναγήσεις μου, οι καμηλοπαρδάλεις ήταν εξημερωμένες. Αγαπούσαν πολύ τη βασίλισσα όπως και όλα τα ζώα της. Πρέπει να είχαν συνδεθεί πάρα πολύ μεταξύ τους, γιατί ήταν, πήγαιναν και τα επιμελούνταν. Ξέρουμε από τις αναφορές και ιστορικές ότι όταν η Αμαλία ανέβαινε στον Πύργο, έτσι όπως κάλπαζε το άλογο και περνούσε τους αμαξωτούς δρόμους του κτήματος, τα πέταλα των αλόγων χτυπούσαν πάνω στις πέτρες, κάτω του δρόμου ή το δεν είχαμε, είχαμε δρόμους με χώμα και πέτρες. Οι καμηλοπαρδάλεις όπως όλα δείχνουν, από ένστικτο τα ζώα, καταλαβαίναν ακούγοντας τον καλπασμό των αλόγων, γιατί έρχονταν και με συνοδεία της, ότι το αφεντικό έρχεται στο κτήμα. Όταν η Αμαλία πλησίαζε στις παρυφές του μεγάλου αγροκτήματος, άφηναν τον στάβλο, που είναι σήμερα το κατάστημα όπου γίνονται οι γευσιγνωσίες μας, στον Πύργο, για όσους ο κόσμος ξέρει τον Πύργο, και κατέβαιναν στην κάτω είσοδο του κτήματος και περίμεναν δίπλα στην πόρτα να προϋπαντήσουν τη Βασίλισσα. Τις τάιζε στα χέρια και την ακολουθούσαν από πίσω. Κάντε λιγάκι εικόνα όλα αυτά τα ζώα να κυκλοφορούν ελεύθερα μέσα σε αυτό το κτήμα. Συν, ξέχασα να πω, στρουθοκαμήλους και αγελάδες Ελβετίας, Ολδεμβούργου και Ολλανδίας, λες και δεν είχαμε εμείς αγελάδες, βεβαίως και είχαμε οι Έλληνες αγελάδες, οι δικές μας ήταν ξερακιανές, δεν κάνανε τόσο γάλα, δεν ήταν αυτές τις ράτσες που παράγουν τη μεγάλη ποσότητα γάλατος. Οπότε η Αμαλία για να αυξήσει την ποσότητα του κτήματος σε γάλα εισάγει αγελάδες από τη δική της πατρίδα, το Ολδεμβούργο, την Ολλανδία και την Ελβετία. Ξέρετε, οι χώρες αυτές έχουν μεγάλη παράδοση με τα γαλακτοκομικά, κυρίως με το αγελαδινό γάλα.

Πως τις έφεραν μέχρι εδώ;

Φαντάζομαι ότι ήρθαν με πλοία, ίσως, από τη Βόρεια Αδριατική, μετακινήθηκαν με κοπάδια, δεν ξέρει κανείς πώς ήρθαν όλα αυτά τα ζώα, αλλά σίγουρα με κάποιο τρόπο τέτοιο. Γιατί τα ζώα την εποχή εκείνη ή από τη θάλασσα θα ερχόταν ή από τη στεριά. Από τη στεριά το θεωρώ εξαιρετικά δύσκολο. Θεωρώ ότι φτάνανε μέχρι την Ιταλία ή τη Βόρεια Αδριατική και από εκεί με καράβια ερχόταν στην Αθήνα. Γιατί τουλάχιστον τα δέντρα με αυτόν τον τρόπο ερχόταν από τις διάφορες χώρες του κόσμου, που τα στέλνανε οι βασιλείς και οι πρίγκιπες στη Βασίλισσα. Και έτσι η Αμαλία δημιουργεί αυτή την πρότυπη φάρμα στο Ίλιον. Δεν συζητώ ότι την ώρα που η Αμαλία δημιουργούσε τον Εθνικό Κήπο, δέντρα κυρίως όπως φοίνικες και ουασιγκτόνιες φυτεύονταν και στο Ίλιον την ίδια περίοδο, δηλαδή έπαιρνε κάποια δέντρα από τον Βασιλικό Κήπο και τα μετέφερε στο Ίλιον. Γι' αυτό σήμερα στον κήπο της Αμαλίας μπροστά στον Πύργο, έχουμε τους φοίνικες και τις ουασιγκτόνιες από την εποχή εκείνη, ένα δέντρο που λάτρευε η Βασίλισσα και αξίζει νομίζω για ιστορικούς λόγους να πούμε γιατί η Αμαλία λάτρευε αυτά τα δέντρα. Έμεινε στην ιστορία ως η βασίλισσα των φοίνικων. Έγραφε σε μία επιστολή στον μπαμπά της: «Αν πεθάνω, οι Έλληνες σας μη με θυμούνται για τίποτα, αλλά αν βλέπουν στην Αθήνα τους Φοίνικες και τις ουασιγκτόνιες, θα ξέρουν ότι εγώ τους έφερα και εγώ υπήρξα πάντοτε η βασίλισσα των φοίνικων.» Σε αυτή τη χώρα έδωσε στο όνομά της, την υπόστασή της, τον τίτλο της βασίλισσας των φοινίκων και αυτόν τον τίτλο χρησιμοποίησε η Ζωή Χατζηαντωνίου σε μια εξαιρετική παράσταση για τη βασίλισσα Αμαλία, το «Amalia melancholia, η βασίλισσα των φοινίκων», για να συνδέσουμε λιγάκι το χθες με το σήμερα αυτής της ιστορίας και παίζεται στις αθηναϊκές αίθουσες με μεγάλη επιτυχία, αναφερόμενη στην ιστορία της Αμαλίας. Έτσι λοιπόν λάτρεψε αυτά τα δέντρα, γιατί ο κορμός στην ουσία του δέντρου της θύμιζε τους κίονες των αρχαίων ναών και ο τρόπος που ανοίγουν τα φύλλα του φοίνικα, θύμιζε στην Αμαλία το στέμμα που φορούν οι βασιλείς στο κεφάλι τους. Άρα έβλεπε πάνω στο φοίνικα τη συνύπαρξη της κλασικής Ελλάδας, τους κίονες των ναών και του συμβόλου της μοναρχίας. Έτσι λοιπόν φύτεψε η Αμαλία παντού στην Αθήνα τους φοίνικες. Άρα λοιπόν, παράλληλα με τα ζώα έρχονται και τα φυτά. Γίνονται τα αμπέλια, γίνονται οι μουριές για τη σηροτροφεία, γιατί ο Πύργος παρήγαγε εξαιρετικό μετάξι σε όλη του την ιστορία. Οι μεταξοσκώληκες ξέρετε, τρώνε τα φύλλα της μουριάς, τυλίγονται πάνω στα κλαδιά της, δημιουργούν τα κουκούλια και από αυτά τα κουκούλια ξεκινάει αυτή η μαγική διαδικασία παραγωγής του φυσικού μεταξιού. Άρα τι βλέπουμε, ένα κτήμα αυτάρκες, στάρια, πατάτες, καλαμπόκια, βρόμη, δεν υπήρχε δημητριακό, δεν υπήρχε λαχανικό, δεν υπήρχε κρέας, αυγά, μέλια και τα λοιπά, μελισσοκόμοι, πτηνοτρόφοι, γεωργοί, κτηνοτρόφοι, που συγκεντρώνονται και δημιουργούν αυτό το γεωπονικό πανεπιστήμιο, θα το χαρακτηρίζαμε της εποχής εκείνης. Αυτά όσον αφορά το δημιούργημα της Αμαλίας στο Ίλιον. Και φτάνουμε στα γεγονότα του 1862. Επαναστατεί η Νότια Πελοπόννησος, το βασιλικό ζεύγος κατεβαίνει στην Πελοπόννησο να δει τους Πελοποννήσιους, γυρνώντας στην Αθήνα δεν τους επιτρέπεται να ξαναφτάσουν στον ανάκτορο, έχει εκδοθεί το διάταγμα της έξωσης: «Ζητούμε στον Όθωνα και την Αμαλία να εγκαταλείψουν τη χώρα» και το 1862 γίνεται η έξωση του βασιλικού ζεύγους. Η Αμαλία θα λέγαμε εν μία νυκτί, εγκαταλείπει τα δύο κορθφαία δημιουργήματά της στο έλεος του Θεού, πραγματικά! Και τον εθνικό σήμερα, τότε βασιλικό, κήπο, αλλά αυτό που την πόνεσε σίγουρα και φαίνεται από την αλληλογραφία και τις επιστολές της, τον Πύργο Βασιλίσσης και τα ζώα της. Με την έξωση του βασιλικού ζεύγους το 1862, οι κάτοικοι της ευρύτερης περιοχής μπαίνουν στο κτήμα, λεηλατούν, παίρνουν τα αγροτικά προϊόντα, σκοτώνουν ζώα, παίρνουν ζώα κτλ. Έχουμε μια περίοδο, θα λέγαμε, την πιο σκοτεινή του Πύργου Βασιλίσσης, αυτή που έζησε και το Τατόι πολύ μεταγενέστερα, τις δεκαετίες του ’80 και του ’90 θα λέγαμε, με τη λεηλάτηση και τους βανδαλισμούς που γίνανε τότε. Το κτήμα περνάει ένα μεσοδιάστημα στο ελληνικό δημόσιο, ως δημόσιο ακίνητο. Προσφέρεται στον επόμενο βασιλιά της Ελλάδας, τον Γεώργιο Α΄, πρίγκιπα της Δανίας, οίκος των Γλυξβούργων, ο οποίος φτάνει στην Ελλάδα το 1863, ένα χρόνο μετά την έξωση του Όθωνα και γίνεται ο δεύτερος βασιλιάς της Ελλάδας. Ο Γεώργιος απορρίπτει να πάρει το κτήμα αυτό, γιατί ίσως δεν του άρεσε και εκείνη η περιοχή, γιατί όπως όλα δείχνουν και ο Γεώργιος έψαχνε μια περιοχή πιο ψηλά, σε πιο ορεινή περιοχή, αμφιθεατρικά θα λέγαμε της Αθήνας και έτσι επιλέγει το Τατόι για να κάνει το δικό του θερινό ανάκτορο εκεί. Στα 1869 γίνεται η αγορά του Τατοΐου. Στα 1864, δύο χρόνια ουσιαστικά μετά την έξωση του βασιλικού ζεύγους και επειδή μέσα τους, αυτοί οι δύο άνθρωποι πληγωμένοι που φεύγουν από την Ελλάδα νιώθουν ότι ίσως ξαναγυρίσουν, ότι ίσως οι Έλληνες τους ξανακαλέσουν πίσω στο θρόνο, η Αμαλία διεκδικεί το ακίνητο στα δικαστήρια, ενώ το κτήμα της των 2.500 στρεμμάτων, τον Πύργο και όλα δείχνουν ότι καταφέρνει και ξαναποκτά την νομή της ιδιοκτησίας της, την κυριότητα θα λέγαμε της ιδιοκτησίας της, γιατί αποδεικνύει με κάποιο τρόπο ότι το κτήμα αυτό έγινε με δικά της, ιδιωτικούς πόρους και δεν έγινε με κρατική χρηματοδότηση, άρα θα έπρεπε να περάσει το ελληνικό δημόσιο. Οπότε έχουμε και εκεί μια διεκδίκηση, θα λέγαμε, της βασιλικής τότε περιουσίας, όπου η Αμαλία διεκδικεί το ακίνητο και το παίρνει. Βάζει τον Παπαηλιόπουλο, άνθρωπο δικό της, όσο ζούσαν στην Ελλάδα ο Παπαηλιόπουλος, σύζυγος της Πηνελόπης Λιδωρίκη-Παπαηλιόπουλου, η γυναίκα του Παπαηλιόπουλου ήταν η μεγάλη κυρία της αυλής της Αμαλίας. Άρα τη βλέπουμε ότι η Βασίλισσα επιλέγει έναν άνθρωπο του παλατιού και του νοικιάζει το κτήμα της. Τον βάζει ως διαχειριστή, θα λέγαμε, δεν το πουλάει στον Παπαηλιόπουλο και είναι σημαντικό αυτό το σημείο. Δεν πουλάει ακόμα η Αμαλία το κτήμα, το κρατάμε αυτό για να δούμε λίγο την εξέλιξη στην πορεία. 1864 λοιπόν ο Παπαηλιόπουλος αναλαμβάνει να φροντίζει το κτήμα της βασίλισσας ως πληρεξούσιος νοικάρης της θα λέγαμε. Το 1867 όμως πεθαίνει ξαφνικά ο βασιλιάς Όθων, κάνει ένα ταξίδι από τη Βαμβέργη στο Μόναχο, κολλάει ιλαρά ή έναν πρόδρομο αυτής της μεταδοτικής ασθένειας, για την εποχή εκείνη αυτές οι ασθένειες ήταν πολύ δύσκολες, δεν υπήρχαν αντιβιοτικά, ήταν μόλις 52 χρονών και καταλήγει και πεθαίνει. Μόλις 52 χρονών. Η Αμαλία μένει χήρα, οπότε εγκαταλείπει πια στο μυαλό της την οποιαδήποτε ιδέα επιστροφής στην Ελλάδα. Και λέει στον Παπαηλιόπουλο: «Εγώ ξέρεις τι; Δεν θα γυρίσω στη χώρα», στον νοικάρη της, τον άνθρωπο τον δικό της: «Σε παρακαλώ, σε χρήζω πληρεξούσιό μου προφανώς, προσπάθησε να πουλήσεις το ακίνητο στην Ελλάδα, γιατί εγώ δεν θα ξαναγυρίσω πίσω». Πού να πουληθεί ακίνητο το 1867, σε ελληνική οικογένεια, σε Έλληνα ιδιότητα, ήταν αδύνατον. Δεν υπήρχε κανείς με τέτοια οικονομική επιφάνεια, θα λέγαμε τότε, που να μπορέσει να αγοράσει ένα τόσο μεγάλο ακίνητο. Ήταν πολύ ακριβό να το αγοράσει κανείς όλο αυτό το βασιλικό κτήμα. Για να καταφέρει λοιπόν ο Παπαηλιόπουλος να πουλήσει το ακίνητο της Αμαλίας, κάνει ένα ταξίδι αστραπή στη Βιέννη, στην Αυστρία και συναντά τον Έλληνα κάτοικο της Βιέννης και μεγάλο μας εθνικό ευεργέτη και έναν από τους μεγαλύτερους ευεργέτες των παραδουνάβιων ηγεμονιών, τον Βαρόνο Σίμωνα Σίνα, η οδός Σίνα στο Κολονάκι, και πουλάει το ακίνητο στον Σίνα. Το πουλάει στο Σίνα το ακίνητο, γιατί ο Σίνας είναι πολύ στενός φίλος με τη βασιλική οικογένεια και με τον Όθωνα και την Αμαλία διατηρούν αλληλογραφία και επαφές. Όσο η Αμαλία ήταν βασίλισσα, ο Σίνας χρηματοδότησε για την Αμαλία ένα από τα κορυφαία ιδρύματα της βασίλισσας, που είναι το Αμαλίειο Οφθαλμιατρείο, το κτίριο το οποίο βρίσκεται δίπλα στο κορυφαίο έργο της οικογένειας Σίνας, την Ακαδημία Αθηνών. Το Αμαλίειο Οφθαλμιατρείο, το μοναδικό νεοβυζαντινό κτίριο στην Αθήνα. Και γι' αυτό λέγεται και Αμαλίειο, γιατί το χρηματοδότησε μεν ο Σίνας, αλλά πήρε το όνομα της Αμαλίας, γιατί ήταν το Ίδρυμα της Βασίλισσας. Λειτουργεί μέχρι σήμερα το οφθαλμιατρείο και το Αμαλίειο Οικοτροφείο, άλλο έργο πολύ μεγάλο της Αμαλίας που λειτουργεί επίσης μέχρι σήμερα, φέτος κλείνει τα 170 αν δεν κάνω λάθος χρόνια λειτουργίας από την εποχή της Αμαλίας εδώ στο Μαρούσι, πλέον στην καινούρια του έδρα και ο Σίνας αγοράζει το κτήμα της Βασίλισσας. Ίσως ήθελε να τη βοηθήσει κιόλας. Δηλαδή έλεγε, θα έλεγα κι εγώ, αν δεν το έπαιρνε ο Σίνας δεν νομίζω ότι η Αμαλία θα της ήταν εύκολο να πουλήσει σε κάποιον άλλον το ακίνητο. Επειδή, τη γνώριζε και υπήρχε και προσωπική επαφή. Τα χρήματα, γιατί έχει ενδιαφέρον, που ο Σίνας αγόρασε τον Πύργο από την Αμαλία, η Αμαλία που τα εισέπραξε, σε δόσεις θα έχουμε αναφορές, τα χρησιμοποίησε για την αγορά ενός κτήματος έξω από τη Βαμβέργη της Βαυαρίας, όπου έμενε με τον Όθωνα, που το ονόμασε Επτάλοφο. Άρα τι κάνει η Αμαλία, το όραμά της για το κτήμα στην Αθήνα, μετά την έξωση, συνεχίζεται στο νέο Επτάλοφο, που δημιουργεί αγοράζοντας ένα αντίστοιχο κτήμα έξω από τη Βαμβέργη στη Βαυαρία, με στόχο να ολοκληρώσει το έργο που δεν ολοκλήρωσε στην Ελλάδα. Δυστυχώς δεν θα προλάβει να το ολοκληρώσει, διότι πέθανε και εκείνη πολύ γρήγορα. Στα 57 της, αν δεν κάνω λάθος, χρόνια. Ήταν 57 χρονών όταν πέθανε η Αμαλία, δεν κατάφερε ποτέ να ολοκληρώσει το όραμα για τη δημιουργία της βαυαρικής Επταλόφου θα λέγαμε, γιατί την βρήκε ο πρόωρος θάνατός της. Σε κάθε περίπτωση ο Σίνας αγοράζει το ακίνητο. Έχουμε αναφορά ότι χρησιμοποιεί τον μεγάλο μας αρχιτέκτονα, τον Ερνέστο Τσίλερ, ως πληρεξούσιό του, ως συνδιαχειριστή του στην Ελλάδα και ο Τσίλερ επιμελείται θα λέγαμε και προστατεύει το ακίνητο, ως πλέον ιδιοκτησία οικογένειας Σίνα. Ο Σίνας το αγόρασε το ακίνητο, ενώ είναι κάτοικος της Βιέννης, για τις κόρες του κατά κύριο λόγο, προίκα, είχε τέσσερις θυγατέρες. Το 1870 έγινε το συμβόλαιο αγοράς, άρα βλέπουμε, παρακολουθούμε πλέον, μία μετάβαση του Πύργου από την Αμαλία σε έναν ιδιώτη, με συμβόλαιο, με τίτλους, με ανταλλαγή οικονομική, οικονομική συναλλαγή. Τα λέω αυτά γιατί έχει σημασία για την εξέλιξη της ιστορίας του κτήματος. Έτσι λοιπόν ο Σίνας αγοράζει το κτήμα με το συμβόλαιο που υπογράφεται στα 1870. Στα 1876 πεθαίνει. Όταν άνοιξε η διαθήκη του, είχε αφήσει εξ αδιαιρέτου το κτήμα των 2.500 στρεμάτων στις θυγατέρες του. Οι τέσσερις κόρες του Σίνα αποφασίζουν, επειδή είναι κάτοικοι εξωτερικού Βιέννης και δεν έρχονται τακτικά στην Ελλάδα και το κτήμα παραπέει, δεν έχει έναν νοικοκύρη θα λέγαμε που θα το επιμελείται, θα το αγαπάει, θα το φροντίζει, παρόλο που ο Τσίλερ είχε αναλάβει αυτό το ρόλο. Οι κόρες του αποφασίζουν να πουλήσουν ξανά το ακίνητο μετά το θάνατο του πατέρα τους. Και εδώ έχουμε μια αναφορά, έχουμε μια αγγελία στις ελληνικές εφημερίδες. Πώς τώρα τέσσερα κορίτσια που ζουν στη Βιέννη θα βρίσκανε έναν πωλητή στην Αθήνα. Το βγάζουν στις εφημερίδες της εποχής εκείνης. Και γράφουν μια ανακοίνωση ότι πωλείται το ακίνητο κτλ. Και εδώ βάζω το πρώτο ευτυχώς την αφήγηση που τη φέρνουμε προς το κλείσιμό της και το τέλος της. Ευτυχώς λοιπόν, το υπογραμμίζω και το λέω με κεφαλαία, βρίσκεται Έλληνας ιδιοκτήτης που ζει στην Ελλάδα και αγοράζει το κτήμα από τους απογόνους του Σίνα. Και αυτός ήταν ο βουλευτής Άρτας του Ελληνικού Κοινοβουλίου, ο Γεώργιος Παχύς. Γεώργιος Παχύς, λοιπόν, ο νέος ιδιοκτήτης. Το 1878 μετά το θάνατο του Σίνα, ο Γεώργιος Παχύς γίνεται ο νέος ιδιοκτήτης. Είχε τα λεφτά ο Γεώργιος Παχύς να αγοράσει ένα τόσο μεγάλο κτήμα από τους κληρονόμους του Σίνα; Ίσως ναι, ίσως όχι. Ξέρουμε όμως ότι ήταν παντρεμένος με μία από τις πιο πλούσιες Ελληνίδες της περίοδο που συζητάμε, την Αιμιλία Σκουζέ, κόρη του ιδρυτή της Εθνικής Τράπεζας του Γεωργίου Σκουζέ και της Ελένης Καψάλη, λόφος Σκουζέ, πλατείας Ρηγίλλης, πάμπλουτος επιχειρηματίας τραπεζίτης, όπου με την προίκα της Αιμιλίας ο Γεώργιος Σκουζές κατά πάσα πιθανότητα αγοράζει το ακίνητο. Και τι κάνει η οικογένεια Σκουζέ- Παχύ; Κάνει μια αγροκτηνοτροφική επιχείρηση θα λέγαμε, παράγοντας το κτήμα ξανά, συνεχίζεται η αναβίωση όλων των γεωργικών καλλιεργειών, των κτηνοτροφικών δραστηριοτήτων της Αμαλίας, ζώα, μέλια κτλ. για να έχει το κτήμα έσοδα και να μπορεί να αυτοσυντηρείται. Άρα τη βλέπουμε. Μια οικογένεια ιδιωτική, ελληνική, συνεχίζει πια το έργο της Αμαλίας. Το 1913 πεθαίνει ο Γεώργιος Παχύς. Μέχρι το θάνατό του, τα κρασιά του κτήματος, που παράγει ο αμπελώνας του κτήματος, παίρνουν από την οικογένεια Παχύς Σκουζέ το brand name "Tour La Reine". Τα κρασιά «Πύργος Βασιλίσσης» στο γαλλικό όνομα, "Tour La Reine". Άρα έχουμε τα πρώτα κρασιά με brand name, θα λέγαμε την εποχή εκείνη, τα κρασιά "Tour La Reine". Το 1913 πεθαίνει ο Γεώργιος Παχύς, περνάμε ήδη στον επόμενο αιώνα, είμαστε στον επόμενο αιώνα. Ο Γεώργιος Παχύς μέχρι το θάνατό του, είχε συνεταιριστεί με τον Ιωάννη Βαπτιστή Σερπιέρη, Ιταλό από το Ρίμινι της Ιταλίας, που έρχεται στο Λαύριο για την εξόρυξη των σκουριών των λατομείων του Λαυρίου και ιδρύεται μια από τις μεγαλύτερες βιομηχανίες στη χώρα, τα μεταλλεία Λαυρίου. Άρα γίνονται συνεταίροι αυτοί οι δύο. Ο Ιταλός Ιωάννης Βαπτιστής Σερπιέρης, Ζαν Βαπτίστης Σερπιέρη παντρεμένος με την Κλεμάν Σουρού, μια από τις πιο πλούσιες Γαλλίδες, κόρη Γάλλου τραπεζίτη, άρα μιλάμε μια οικογένεια με μια μεγάλη οικονομική επιφάνεια, έρχονται, εκμεταλλεύονται στο Λαύριο τα λατομεία Λαυρίου, γίνεται συνεταίρος του Γεώργιου Παχύς και όταν γεννήθηκε η κόρη του, μια από τις δύο κόρες του Γεωργίου Παχύ και τη βάφτισε ο συνεταίρος του Ιωάννης Βαπτιστής Σερπιέρης, λέει: «Ας ονομάσουμε την κόρη σου Λαυρία, λόγω της σχέσης της οικογένειας με το Λαύριο». Και έτσι λοιπόν, ο νονός της Λαυρίας δίνει στη Λαυρία το όνομα Λαυρία, λόγω των επιχειρήσεων Σερπιέρης στο Λαύριο και θα δούμε στη συνέχεια ότι, αυτή η κόρη παντρεύεται το γιο του Ιωάννη Βαπτιστής Σερπιέρη, τον Φερνάντο. Όταν λοιπόν πέθανε το 1913, ο Γεώργιος Παχύς και άνοιξε η διαθήκη του, όπως και του Σίνα είδαμε που πέρασε στις κόρες του, ο μπαμπάς αφήνει το ακίνητο εξ αδιαίρετου στις δυο του κόρες. Είχε κάνει δύο κορίτσια. Η μία ήταν η Ελένη, χήρα Αυγερινού Αβέρωφ, την οικογένεια Αβέρωφ την ξέρουμε από το Μέτσοβο, από τον πολιτικό Ευάγγελο Αβέρωφ, από το «Κατώγι Αβέρωφ» το κρασί και από την πινακοθήκη Αβέρωφ, που έχουμε στο Μέτσοβο, και στην άλλη κόρη, τη Λαυρία Σερπιέρη, η οποία έχει παντρευτεί, είπαμε, ήδη τον Φερνάντο Σερπιέρη, περνάει το υπόλοιπο μισό κτήμα, δηλαδή τα 1250 στρέμματα, τα παίρνει μια κόρη, 1250 η άλλη. Το 1920 η Ελένη μένει χήρα, πεθαίνει ο Αβέρωφ και θα λέει προφανώς στην αδερφή της την Λαυρία, μήπως ενδιαφέρει να αγοράσεις και το δικό μου μερίδιο, γιατί η Λαυρία η γυναίκα ήθελε να το πουλήσει, προφανώς μπορεί να είχε και ανάγκη τα χρήματα αυτά, το πουλάει το ακίνητο στην αδερφή της. Και έτσι λοιπόν, αυτό είναι ένα ακόμα κομβικό σημείο, το 1920 το κτήμα περνάει εξ ολοκλήρου των 2.500 θεμάτων στην οικογένεια Σερπιέρη, στην οποία ανήκει μέχρι και σήμερα, στην πέμπτη γενιά. Θα δούμε όμως μετά λιγάκι πώς κλείνει αυτή η ιστορία. Όταν πέρασε το 1920 όλο το κτήμα στην οικογένεια Σερπιέρη, η οικογένεια το 1931 ιδρύει την αγροτική εταιρεία Πύργος Βασιλίσσης ΑΕ, ανώνυμη εταιρεία της εποχής, κανονικά με μετοχές, διοικητικό συμβούλιο κτλ. και μεταβιβάζει το αγρόκτημα στην ανώνυμη εταιρεία. Με στόχο τι; Να αποτελέσει ο Πύργος της Βασιλίσσης την περίοδο του Μεσοπολέμου μια επιχείρηση γεωργική κτηνοτροφική, που θα δίνει στην οικογένεια και στην ανώνυμη εταιρεία τους πόρους, τα έσοδα, από τις αγροτικές κτηνοτροφικές δραστηριότητες, κυρίως με έμφαση στο κρασί, στην πώληση του κρασιού, για να μπορούν να συντηρούν όλο αυτό το μεγάλο ακίνητο και να παράγουν ένα εισόδημα. Είδατε, ξαναφτάνουμε πάλι στην ιδέα του Παπαθεοδώρου Λεφάκη, των δύο Άγγλων που συνεταιρίστηκαν για να κάνουν το κτήμα μετά της Αμαλίας που και εκείνη θα ήθεε να αποφέρουν έσοδα οι δραστηριότητες κτλ. Η οικογένεια Σερπιάρη συνεχίζει την παράδοση. Άρα αυτό που είναι ενδιαφέρον να δούμε στην ιστορία του κτήματος Πύργος Βασιλίσσης είναι ότι, όλοι οι ιδιοκτήτες σεβάστηκαν αυτό το κτήμα και προσπάθησαν με ήπιες χρήσεις γεωργικές και κτηνοτροφικές και να το συνεχίσουν στο μέλλον και να μπορεί αυτό το κτήμα να υπάρχει αυτοσυντηρούμενο, ως πλήρες αυτάρκες κτήμα της εποχής. Παράγονται τα εξαιρετικά κρασιά "Tour La Reine" τότε, τα συνεχίζει η οικογένεια Σερπιέρη, αλλά με μια καταπληκτική νέα ετικέτα, την έχουμε στον Πύργο, στα κρασιά μας, τα παλιά "Tour La Reine", τα οποία η οικογένεια δεν αρκέστηκε μόνο να τα πουλά στην εγχώρια αγορά, αλλά βγάζει τα κρασιά στο εξωτερικό. Θα πρέπει να πω ότι τα προϊόντα του κτήματος στην εποχή της Αμαλίας συμμετείχαν σε εκθέσεις του Ζαππείου Μεγάρου, που είχε κάνει από τα πρώτα Ολύμπια που είχαν γίνει τότε και βραβεύονταν. Η Αμαλία είχε πάρει βραβεία για τα προϊόντα του κτήματος. Τα εξαιρετικά γεωργικά και κτηνοτροφικά άρα είδατε το νόημα που λέγαμε του γεωπονικού πανεπιστημίου. Έτσι λοιπόν και η οικογένεια αποφασίζει την περίοδο του Μεσοπολέμου να εξάγει τα κρασιά. Κυρίως τα κρασιά. Δεν συζητώ ότι το μέλι, τα γιαούρτια, τα κρέατα, τα αυγά μοσχοπουλιούνται στις ελληνικές αγορές, συμμετείχε σε εκθέσεις ελληνικές, θα λέγαμε όπως είναι οι σημερινές εκθέσεις τροφίμων και ποτών. Ο Πύργος Βασιλίσσης, η ανώνυμη εταιρεία τότε, σε μία μάλιστα από τις εκθέσεις, έχουμε ένα ενδιαφέρον άρθρο της «Καθημερινής», παρουσιάζεται στην «Καθημερινή», στο άρθρο, το περίπτερο του Πύργου, που είναι ένα περίπτερο, όπως είναι ο Πύργος σήμερα, μινιατούρα του γοτθικού Πύργου, αλλά είναι το περίπτερο στην έκθεση, όπου πουλάει τα εξαιρετικά προϊόντα, τα κρασιά, γεωργικά και κτηνοτροφικά, εδώ στην Αθήνα. Αλλά θέλω να πω ότι η οικογένεια βγάζει τα κρασιά και στο εξωτερικό. Τα κρασιά πηγαίνουν σε μεγάλες διεθνείς εκθέσεις και βραβεύονται. Το 1937, πολύ σημαντική χρονιά για τον Πύργο , το "Tour La Reine", στη διεθνή έκθεση του Παρισιού, Παρίσι, Γαλλία, χώρα που παρασκευάζει τα καλύτερα κρασιά στον κόσμο, ένα ελληνικό κρασί από το Ίλιον της Αττικής, από τον Πύργο Βασιλίσσης, παίρνει το χρυσό μετάλλιο, το Grand Prix. Καταλαβαίνουμε τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα του 1937 στον παγκόσμιο χάρτη. Ότι ένα ελληνικό προϊόν παίρνει μια σημαντικότατη διάκριση. Άρα κάνει τα προϊόντα του Πύργου ανάρπαστα και στο εξωτερικό. Η οικογένεια, λοιπόν, εξάγει και στο εξωτερικό. Ερχόμενος στην ίδια περίοδο, η τρίτη γενιά πια της οικογένειας ΣΕρπιέρη, ο γιος της Λαυρίας και του Φερνάντου, ο Τζόνι, η Ιωάννης Σερπιέρης, ο οποίος πολυταξιδεμένος, είχε ασχοληθεί με τη γεωπονία, η οικογένεια είχε επενδύσει στα θέματα τα γεωπονικά για να μπορεί να στηρίζει την επιχείρηση του Πύργου κτλ. Λέει, βρε παιδί μου, από την Ιταλία ερχόμενος, χώρα καταγωγής της οικογένειας, οι Ιταλοί κάθε καλοκαίρι έρχονται στα δικά μας ελληνικά νησιά, μαζεύουν τα αρωματικά ελληνικά βότανα και κάνουν τα Ιταλικά κρασιά. Γιατί να μην μπορούμε κι εμείς, συγγνώμη, τα Ιταλικά βερμούτ, βλέπε, άπερολ, καμπάρι κτλ. Γιατί να μην μπορούμε κι εμείς στην Ελλάδα να κάνουμε το δικό μας βερμούτ. Και ξεκινάει μία μικρή παραγωγή στον Πύργο βερμούτ, το βερμούτ το οποίο πήρε το όνομα από την οικογένεια, το Ιταλικό όνομα, «Torre». «Torre» σημαίνει «πύργος» στα Ιταλικά. Με ετικέτα τον Πύργο Βασιλίσσης. Εξαιρετικές ετικέτες μπορώ να σας πω, φυλάσσονται στα αρχεία του Πύργου. Το οποίο και αυτό, πωλείται στο εξωτερικό, στη Μασσαλία, στην Αίγυπτο, στις Ινδίες έχουμε αναφορές ότι φτάνουν τα κρασιά. Άρα τι βλέπουμε, μια πλήρη εξωστρέφεια. Φτάνουμε στο 1937. Σημείο κομβικό που θέλω να το θυμόμαστε, γιατί είναι ένα σημείο που αλλάζει η έκταση του κτήματος Πύργου Βασιλίσσης. Μέχρι τότε το κτήμα παραμένει στην οικογένεια, το αρχικό κτήμα των 2.500 στρεμμάτων. Υπάρχει όμως ένας νόμος του ελληνικού δημοσίου, η λογική, λέω αστειευόμενος της ξεναγήσεις μου, είναι του ΕΝΦΙΑ, αλλά πιο ληστρικός νόμος που τι προβλέπει; Ότι Έλληνας ιδιοκτήτης δεν μπορεί να έχει στην κατοχή του μεγάλα ακίνητα. Και τι έρχεται το κράτος και κάνει, κατάσχει ιδιωτικές περιουσίες και κάνει αναδασμούς, δίνει αυτές τις περιουσίες σε αγρότες για να κάνουν οικοπεδοποιείται θα λέγαμε ένα μεγάλο ακίνητο και μοιράζεται σε περισσότερους ανθρώπους. Σταδιακά λοιπόν έχουμε και το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Μέχρι τον Εμφύλιο το αρχικό κτήμα της έκτασης των 2.500 στρεμμάτων θα χάσει υπέρ του ελληνικού δημοσίου τα 2/3 του, δηλαδή τα 2.000 περίπου στρέμματα θα κατασχεθούν υπέρ του ελληνικού δημοσίου. Όταν το λέω αυτό στη ξενάγηση, ο κόσμος λέει: «Ουάου», πήρε το δημόσιο το μεγαλύτερο κομμάτι του ακινήτου, ενός ιδιωτικού ακινήτου, με φόρους κληρονομιάς πληρωμένο, με συμβόλαια, με όλα τακτοποιημένα και τα λοιπά, τα κληρονομικά και όλα αυτά, παίρνει το δημόσιο το ακίνητο. Αν αναρωτηθούν σήμερα οι φίλοι που μας ακούν: «Πού βρίσκονται αυτά τα 2.000 στρέμματα. Η απάντηση είναι απλή. Τα 913 από τα 2.000 στρέμματα είναι το σημερινό Πάρκο Τρίτση. Το μεγάλο πάρκο, το οποίο είναι δημόσιο ακίνητο, βρίσκεται στα όρια του Δήμου Ιλίου και είναι μια διέξοδος για τους κατοίκους της Δυτικής Αττικής. Το Πάρκο Τρίτση είναι το αρχικό κτήμα της Αμαλίας, που πέρασε στον έλεγχο του ελληνικού δημοσίου. Η οικογένεια Σερπιέρη από τα 500 στρέμματα κάνει κάποιες αγοροπωλησίες, για να μπορέσουν να τακτοποιηθούν κληρονομικά θέματα, φορολογικά κτλ. Και δίνονται και εκτάσεις για να γίνουν στην περιφέρεια του κτήματος τρία φιλανθρωπικά ιδρύματα, τα οποία τα έχουμε μέχρι σήμερα στην περιοχή. Είναι το Ίδρυμα Θεοτόκος, το Ίδρυμα Αποκατάστασης Αναπήρων Παίδων και ο Βρεφονηπιακός Σταθμός «Μητέρα». Και πόσο μένει τελικά το ιδιωτικό κτήμα μετά από αυτές τις αγοροπωλησίες και τις δωρεές ακινήτων; 250 περίπου στρέμματα. Σήμερα πολύς κόσμος έχει στο μυαλό του το Πάρκο Τρίτση και δεν μπορεί να συνδέσει τον Πύργο Βασιλίσσης με το Πάρκο Τρίτση, λόγω αυτού του γεγονότος. Έχουμε αυτό λοιπόν το διαχωρισμό του κτήματος στο δημόσιο και ιδιωτικό του κομμάτι. Θα έλεγα ευτυχώς μέσα σε αυτά τα 250 στρέμματα και θέλω να κλείσουμε με αυτό, αυτή την αφήγηση στην ιστορία, είναι ο Πύργος Βασιλίσσης μέσα στα 250 στρέμματα του ιδιωτικού κομματιού και τα συνοδά κτίρια, βουστάσια, στάβλοι, που τα έχουμε αξιοποιήσει σήμερα και χρησιμοποιούνται οι εγκαταστάσεις. Και θα πω σε λίγο γιατί λέω ευτυχώς. Το 2001 η οικογένεια Σερπιέρη, ιδιοκτήτες του ακινήτου, την Αγροτική Εταιρεία «Πύργος Βασιλίσσης ΑΕ» του 1931 τη μετονομάζουν σε «Γεωργοκτηνοτροφική Εμπορική Κτηματική Εταιρεία Ιλίου ΑΕ» και είναι η ανώνυμη εταιρεία που διαχειρίζεται σήμερα το ακίνητο. Το ακίνητο πλέον διαχειρίζεται από μια εταιρεία η οποία μέσω των ξεναγήσεών μας στον Πύργο κάθε Σαββατοκύριακο, μέσω της παραγωγής, της συνέχισης των εξαιρετικών κρασιών του Πύργου, έχουμε ετικέτες πολύ σημαντικές, μαλαγουζιές, ασύρτικο, λευκό, κόκκινο κρασί, που γίνεται με τον τρόπο στην ειδική περιοχή εξαιρετικής ποιότητας. Τα κρασιά σήμερα του Πύργου, τα δοκιμάζει ο κόσμος στις ξεναγήσεις μας, πωλούνται στο εμπόριο κτλ. Τους στάβλους που νοικιάζουμε για τα άλογα, τα μαθήματα ιππασίας, τους γάμους, τις κοινωνικές εκδηλώσεις, τα παιδικά πάρτι, κινηματογραφικά τηλεοπτικά γυρίσματα, ειδικές εκδηλώσεις του Πύργου. Όλες αυτές οι δραστηριότητες συμβαίνουν και γίνονται κάτω από την εμπορική εταιρεία, την ανώνυμη και είναι τα έσοδα, που σήμερα χρησιμοποιούνται για την αυτοσυντήρηση του Πύργου, του ιστορικού μνημείου, κηρυγμένο ήδη το Υπουργείο Πολιτισμού αναγνωρίζει το 2006 τη σπουδαιότητα του μνημείου και το χαρακτηρίζει νεότερο μνημείο του ελληνικού πολιτισμού, οπότε υπάρχει ένα καθεστώς προστασίας για τον Πύργο και ό,τι κάνουμε στον Πύργο, ό,τι συντήρηση γίνεται, γίνεται βάσει συγκεκριμένων προδιαγραφών και έτσι, λοιπόν, έχουμε τη νέα εποχή του Πύργου Βασιλίσσης, που μέσα από όλο αυτό το θεσμό των ξεναγήσεων και την επισκεψιμότητα του κόσμου στον Πύργο, προσπαθούμε να κρατήσουμε ζωντανή αυτή την ιστορία, την σημαντική τοπική ιστορία του Δήμου Ιλίου. Θέλω να πω κάτι με βάση τα 100 χρόνια που γιορτάζουμε της περιοχής του Ιλίου σχετικά με τον Πύργο. Είπα στην παρουσίαση του βιβλίου μου, ο οποίος έγινε με την παρουσία και με πρωτοβουλία της Δημάρχου, της νυν Δημάρχου του Δήμου Ιλίου, έγινε το Σεπτέμβριο που μας πέρασε στον Πύργο, ότι οι κάτοικοι του Δήμου Ιλίου και της ευρύτερης περιοχής, θα πρέπει να είναι πάρα πολύ περήφανοι για το μνημείο αυτό που έχουν στη γειτονιά τους. Ό,τι είναι η Ακρόπολη και ό,τι συμβολίζει ο Παρθενώνας για τους κατοίκους της Αθήνας και του κέντρου της Αθήνας, θα έλεγα είναι ακριβώς το ίδιο πράγμα ο Πύργος Βασιλίσσης για τους κατοίκους του Ιλίου. Ο Πύργος Βασιλίσσης τον χαρακτήρισα και τον χαρακτηρίζω η «Ακρόπολη του Ιλίου». Είναι το μνημείο που σήμερα στέκεται τόσα πολλά χρόνια στα πόδια του. Είναι το πόσιμο της περιοχής, είναι θα λέγαμε η ιστορική αναφορά ενός μεγάλου δήμου, με πάρα πολύ μεγάλη ιστορία σίγουρα, αλλά είναι το υπαρκτό, απτό μνημείο, που φέρνει κόσμο τόσο πολύ, από άλλες περιοχές και από όλη την Ελλάδα και έτσι ο κόσμος γνωρίζει και την ευρύτερη περιοχή του Ιλίου, που στο μυαλό του ο καθένας μπορεί να έχει προκαταλήψεις και τα λοιπά. Έρχονται λοιπόν τόσοι επισκέπτες στην περιοχή, ανακαλύπτουν αυτό το «διαμαντάκι», όπως λένε, το κρυμμένο μυστικό τον Πύργο Βασιλίσσης και θέλω να πω ότι όλοι οι κάτοικοι και ο Δήμος πρέπει να είναι περήφανοι για αυτό το μνημείο. Και πρέπει όλοι μας να το διαφυλάξουμε ως κόρην οφθαλμού. Εάν αναλογιστούμε δε ότι στις παρυφές του σημείου που επέλεξε η Αμαλία να κάνει τον Πύργο της, 7 εκατομμύρια χρόνια πριν, βρέθηκε η κάτω γνάθος ελληνοπηθίκου, θηλαστικού της περιόδου εκείνης, θεωρώ ότι και από άποψη αρχαιολογική, ιστορική, η ευρύτερη περιοχή έχει μεγάλη και σπουδαία αξία, ιστορία και παράδοση. Και όλα αυτά πρέπει να αναδειχθούν. Και εύχομαι με αυτά που γίνονται για τους εορτασμούς των 100 χρόνων του Δήμου Ιλίου, από την Κοινότητα Ιλίου του 1925, να αναδειχθούν όλες αυτές οι σημαντικές πτυχές. Στο ίδιο σημείο, πολύ κοντά, εκεί που βρέθηκε ο ελληνοπήθηκος των 7 εκατομμυρίων χρόνων, τον 4ο αιώνα π.Χ. βρέθηκε στήλη, η οποία θεωρείται ως μία από τις πρώτες κορυφαίες στήλες που κάνουν μνεία και αναφορά στο οικολογικό κίνημα και στην οικολογία. Την ανάγκη προστασίας του περιβάλλοντος. Και αυτό βρέθηκε στο κτήμα της Αμαλίας, στην περιοχή του Ιλίου, οικολογία, περιβάλλον, δύο όροι που σήμερα, με την κλιματική κρίση που ταλανίζει τον πλανήτη, αυτή η στήλη που βρέθηκε στην περιοχή, που είναι ο Πύργος της Αμαλίας, σήμερα αποκτά ένα διπλάσιο-τριπλάσιο ενδιαφέρον, να αναδείξουμε το ρόλο και την αγάπη και την προστασία προς το περιβάλλον και τη φύση και τη διατήρηση του πρασίνου. Αυτό κάνει το Πάρκο Τρίτση, αυτό κάνει ο Πύργος, μέσα σε μια Μητρόπολη 5 εκατομμυρίων κατοίκων, που οι Αθηναίοι ζητούν διεξόδους να προσεγγίσουν τη φύση και το περιβάλλον. Και κλείνω με μία ακόμα αναφορά στην ιστορία της ευρύτερης περιοχής που τη θεωρώ επίσης σημαντική. 1938, μέσα και κοντά στο Πάρκο Τρίτση, εκπέμπει ο πρώτος ραδιοφωνικός σταθμός στην Ελλάδα και εκπέμπεται από το ραδιοφωνικό αυτό σταθμό το 1938, το πρώτο σήμα ραδιοφωνικό με τον Τζομπανάκο και τη Φλογέρα που το ξέρουμε, το έχουμε ακούσει περισσότεροι και έτσι ξεκινά θα λέγαμε και η ιστορία του ραδιοφώνου στην Ελλάδα, με τον πρώτο ραδιοφωνικό σταθμό στην περιοχή του Ιλίου. Νομίζω καταλληλότεροι για μένα ιστορικοί, που έχουν καταγράψει και μελετητές την ιστορία της περιοχής του Ιλίου, μπορούν να αναφερθούν σε γεγονότα από την αρχαιότητα, τον Περικλή κτλ. Εγώ έμεινα στα γεγονότα που συνδέονται με την περιοχή Δραγουμάνο και την περιοχή σήμερα στην οποία βρίσκεται ο Πύργος Βασιλίσσης, και με αυτές τις σκέψεις, θέλω να καλέσω όσους φίλους ακούν αυτή την εκπομπή και θα παρακολουθήσουν αυτές τις εκδηλώσεις για τους εορτασμούς των 100 χρόνων, να έρθουν στον Πύργο να δουν την ιστορία. Αυτοί που εγώ περιέγραψα δια ζώσης με τα ίδια τους τα μάτια, να γευτούν και να ζήσουν αυτό το βίωμα, δοκιμάζοντας τα κρασιά μας και κάνοντας όλη αυτή την ιστορική διαδρομή σε αυτό το εκπληκτικό μνημείο, γοτθικό στη χώρα μας.

Είναι πάρα πολύ εντυπωσιακός ο διάκοσμος που έχει…

Όταν λοιπόν το 1851 ο Φλοριμόν Μπουλανζέ ταξιδεύει στο κάστρο Χοχενσβανγκάου της Βαυαρίας, για να αντιγράψει αυτό το όραμα της Αμαλίας, να κάνει μία μινιατούρα αυτού του μεγάλου κάστρου στο Ίλιον, όλα δείχνουν ότι ο Μπουλανζέ δεν αντιγράφει μόνο το κτίριο per se, το αρχιτεκτόνημα του Πύργου, αλλά μπαίνει μέσα στο κάστρο και εμπνέεται, θα λέγαμε, από τον εσωτερικό διάκοσμο του κάστρου Χοχενσβανγκάου και φέρνει και δημιουργεί τα δικά του σχέδια για να διακοσμήσει το εσωτερικό του Πύργου. Τα σχέδια ο Μπουλανζέ όλου του Πύργου, του εσωτερικού του διακόσμου, τα ζωγραφίζει στο χέρι, σε χαρτί. Μέχρι το 2023 που κάναμε τις ξεναγήσεις και γνώριζα, έχουμε πει όλα αυτά για τον Πύργο από το 2011 και τα μετά. Δεν γνώριζα, δεν γνωρίζαμε, δεν τα είχαμε δει οι Έλληνες ποτέ αυτά τα σχέδια του Μπουλανζέ. Δεν ξέραμε αν υπήρχαν. Είχαμε αναφορές στο βιβλίο της Μάρω Καρδαμίτση-Αδάμη για τα ανάκτορα στην Ελλάδα. Η Μάρω Καρδαμίτση έχει κάνει την πρώτη μελέτη για τον Πύργο, που κυκλοφορεί τώρα, αλλά θέλω να κάνω μία μνεία στον Λάιο, που ήταν κάτοικος της περιοχής του Ιλίου, ο οποίος γράψει την πρώτη ιστορία του Πύργου Βασιλίσσης, έχει κάνει μία μονογραφία Πύργος Βασιλίσσης, πάνω στον οποίο στηρίχθηκε και το δικό μου βιβλίο. Έλεγε η Μάρω Καρδαμίτση-Αδάμη ότι υπάρχουν σχέδια του Μπουλανζέ για τον ιστορικό διάκοσμο, βεβαίως, αλλά δεν είχαν παρουσιαστεί ποτέ στην Ελλάδα. Όταν λοιπόν έκανα την συγγραφή του βιβλίου και ψάχνοντας όλα τα τεκμήρια που θα μπορούσα να βρω, φτάνω στην αναζήτησή μου στην Beaux-Arts, της πόλης της Λιλ στη Γαλλία. Τι σχέση έχει η Beaux-Arts, η Σχολή Καλών Τεχνών της πόλης της Λιλ στη Γαλλία, με το Ίλιον και τον Πύργο Βασιλίσσης. Τεράστιο, όπως αποδείχτηκε το 2003. Στα αρχεία της Beaux-Arts φυλάσσεται ένας φάκελος του Φλοριμόν Μπουλανζέ. Ο Φλωριμό Μπουλανζέ ήταν Γάλλος αρχιτέκτων. Μικρό παιδί ήρθε με το βραβείο της Ρώμης στην Ελλάδα και ανέλαβε όλα αυτά τα έργα και πεθαίνει στη Γαλλία. Φαίνεται ότι τα υπάρχοντά του πήγαν σε διάφορα. Και στο Παρίσι βρίσκονται και στη βιβλιοθήκη. Νομίζω ότι στη βιβλιοθήκη του Παρισιού είναι κάποια από τα προσωπικά αντικείμενα του Μπουλανζέ, αλλά κάποια από τα σχέδια του συμπεριλαμβανομένου, βεβαίως τα σχέδια του Πύργου, βρέθηκαν στην Beaux-Arts της Λιλ. Όταν λοιπόν έκανα την έρευνα, βρήκα αυτά τα σχέδια. Δεν μπορείτε να φανταστείτε τη χαρά μου, τη συγκίνησή μου, να βλέπω το μνημείο, που επί 13 χρόνια κάνω τις ξεναγήσεις του και το παρουσιάζω, όλο αυτόν τον διάκοσμο της αίθουσας των Θυρεών, σε όλο τον κόσμο, να βλέπω τα πραγματικά σχέδια του αρχιτέκτονα του 1851. Η συγκίνηση ήταν μοναδική. Έρχομαι σε επαφή αμέσως με τη διεύθυνση της Beaux-Arts. Ζητάω να μας σταλούν τα σχέδια σε υψηλή ανάλυση. Οι Εκδόσεις «Καπόν» εκδώσαν το βιβλίο και βεβαίως παρενέβησαν και είπαμε να τα αγοράσουμε, αν είναι για τα πλαίσια αυτά, για να αναδημοσιευθούν, για να πάρουμε τα δικαιώματα τους. Και οι φίλοι μας οι Γάλλοι, και οφείλω και ένα ευχαριστώ μεγάλο, πολύ μεγάλο, πάντοτε θα τους ευχαριστώ, δωρεάν, μας παραχώρησαν το σύνολο των σχεδίων για να παρουσιαστούν στο βιβλίο μου. Άρα, στο βιβλίο μου, Πύργος Βασιλίσσης και Εκδόσεις «Καπόν», κυκλοφόρησε το 2003, παρουσιάζονται τα έξι σχέδια του Μπουλανζέ για την αίθουσα επάνω του Πύργου και το δωμάτιο του ησυχαστήριο της Αμαλίας και το χολ και είναι συγκινητικό να δει κανείς τα σχέδια μαζί με το τελικό αποτέλεσμα και να τα συγκρίνει. Μιλάμε για την απόλυτη ταύτιση. Ο Μπουλανζέ έκανε με εξαιρετικό τρόπο αυτά τα σχέδια, με αυτά τα εκπληκτικά χρώματα. Το μπλε, το κόκκινο χρυσό, χρώματα του θυρεού της Βασίλισσας Αμαλίας. Δεν είναι τυχαία, το λέω στους ξεναγήσεις μου. Ο διάκοσμος που είναι στα χρώματα του μπλε κυανού, του κόκκινου και του κίτρινου χρυσού, είναι τα χρώματα που έχει ο θυρεός της βασίλισσας Αμαλίας. Άρα η Αμαλία επιλέγει τα χρώματα του θυρεού της και λέει στον Μπουλανζέ θέλω το διάκοσμο όλου του Πύργου σε αυτές τις χρωματικές αποχρώσεις. Και έχουμε τη μοναδική αίθουσα του δευτέρου ορόφου, αυτή την καταπληκτική αίθουσα που το πάτωμα από το ταβάνι είναι 4,5 μέτρα ύψος, ζωγραφισμένη με την τεχνική trompe l’oeil, η οποία είναι μια τεχνική των ψευδαισθήσεων με την εξέλιξη της τεχνικής του Μιχαήλ Άγγελου. Δηλαδή αν δείτε ο ζωγραφικός διάκοσμος του Πύργου, αν μπορούσα να τον περιγράψω λεκτικά, θα έλεγα ότι είναι η τρισδιάστατη ζωγραφική απεικόνιση. Δηλαδή γίνονται σκιές στη ζωγραφική για να δίνεται η αίσθηση του βάθους, του φόντου στο ζωγραφικό διάκοσμο. Σε μπλε κίτρινα, γοτθικά σημεία με τον Ρόδακα, τη Μαργαρίτα, το κύριο σημείο να επικρατεί. Με αυτά τα καταπληκτικά παρκέ μαρκετερί και στα τρία δωμάτια του πάνω ορόφου του Πύργου, τα μοναδικά παρκέ μαρκετερί που έχουμε στην Ελλάδα. Οι Ρώσοι μας ξεπερνούν στην Αγία Πετρούπολη, μια τεχνική που είχε γίνει για τα ανάκτορα του Μονάχου και γι' αυτό ανεβάζουμε τους επισκέπτες μας στο δεύτερο όροφο πάντοτε χωρίς παπούτσια, για να μην καταστραφούν αυτά τα πατώματα. Είναι μοναδικά, επαναλαμβάνω, στην Ελλάδα. Η αίθουσα η μεγάλη που καταλαμβάνει, είπαμε, πάνω όλο το δεύτερο όροφο και είναι η αίθουσα των θυρεών, γιατί ο επισκέπτης μας σε όλους τους τείχους της μεγάλης αυτής αίθουσας θα δει τους θυρεούς της ελληνικής βασιλικής οικογένειας και τους θυρεούς της οικογένειας του Όθων και της οικογένειας της Αμαλίας. Πηγαίνουμε δίπλα μετά στο μικρό δωματιάκι, το χαμηλοτάβανο, που βρίσκεται απλά ένα μόνο ένα ανάκλιντρο και ένας καθρέφτης, όπου η Αμαλία ξεκουραζόταν, γιατί ποτέ δεν κοιμήθηκε στον Πύργο. Η Αμαλία ανέβαινε το πρωί, αυτό ξεχάσαμε να το μνημονεύσουμε στην ιστορία του Πύργου, η Βασίλισσα δεν κοιμήθηκε ποτέ στο κτίριο που έκτισε ο Μπουλανζέ. Ήταν ένα ησυχαστήριο το οποίο το χρησιμοποιούσε για να ξεκουράζεται, όσο βρισκόταν στο Ίλιον από το πρωί που πήγαινε να επιμεληθεί τις δουλειές της και τα αγροτικά, κτηνοτροφικά, μέχρι αργά το απόγευμα που έπαιρνε το άλογό της και γύρναγε στο παλάτι στην Αθήνα. Η Αμαλία κοιμόταν πάντοτε στο Σύνταγμα. Εκεί λοιπόν δεν έχουμε μια βασιλική κρεβατοκάμαρα στον Πύργο, έχουμε αυτό το μικρό δωματιάκι με τον καθρέφτη και το ανάκλιντρο, που ξεκουραζόταν λίγο κατά τη διάρκεια της μέρας για να πάρει δυνάμεις, να φάει κάτι, να ξεκουραστεί και να αναλάβει πάλι τις δραστηριότητες της έξω στην ύπαιθρο. Και παραδίπλα ένα άλλο πολύ μικρό δωμάτιο που, λέω αστειευόμενος ότι, είτε είσαι γαλαζοαίματος είτε είσαι κοινός θνητός, όλοι έχουμε την ανάγκη φυσικές ανάγκες, οπότε και η Αμαλία πρέπει να έχει μια τουαλέτα σε αυτό το Πύργο. Ο Πύργος λοιπόν στο δεύτερο όροφο πίσω από το δωμάτιό της έχει ένα μικρό δωματιάκι, όπου εκεί μέσα τοποθετούνται το πορσελάνινο δοχείο νυκτός και η Αμαλία το χρησιμοποιούσε ως τουαλέτα και ένα μίνι χολ που ενώνει αυτά τα δύο δωμάτια με τη σκάλα, η οποία βρίσκεται στον εφαπτόμενο πολυγωνικό πυργίσκο. Να πω για τη σκάλα του Πύργου, η οποία μας οδηγεί από τον πρώτο στο δεύτερο όροφο ότι είναι η μεγαλύτερη μονοκόμματη ξύλινη ημικυκλική σκάλα που έχουμε στη χώρα μας. Στηρίζεται όλη η σκάλα πάνω σε ένα κορμό μονοκόμματου Κυπαρισσιού, άρα ο κεντρικός άξονας της σκάλας είναι ένα Κυπαρίσσι, εκεί πάνω πατάνε τα σκαλοπάτια, μέσα σε ένα πολυγωνικό πυργίσκο, που ενώνει τον πρώτο όροφο με το δεύτερο όροφο, και η σκάλα καταλήγει στην ταράτσα επάνω, όπου η Αμαλία έβγαινε και μπορούσε να δει το κτήμα της 360 μοίρες. Στο ισόγειο έχουμε δωμάτια, υποδοχή, τραπεζαρία και το δωμάτιο της κυρίας της τιμής πολύ ωραία διακοσμημένα. Σήμερα οι επισκέπτες θα δουν πολύ ωραίες λιθογραφίες του βασιλικούς ζεύγους, γιατί η γιαγιά του σημερινού ιδιοκτήτη, η Ντίτι Σερπιέρη η Ιουλία Βλαστού Σερπιέρη, την περίοδο του ’30 είχε κάνει ένα μουσείο του Όθωνα και της Αμαλίας στον Πύργο, με πολύ ωραία συλλογή έργων λιθογραφιών, ζωγραφικών της περιόδου του Όθωνα και της Αμαλίας. Και στο υπόγειο, ακριβώς κάτω από το ισόγειο, βρίσκεται το κελάρι, το οποίο οδηγεί η σκάλα που είναι στον Πυργίσκο, που φυλάσσονταν τότε τα κρασιά του Πύργου και βεβαίως επειδή τότε δεν υπήρχαν ψυγεία, όλα τα κρέατα, τα τρόφιμα που χαλούσαν εύκολα, λόγω ότι πάντοτε τα υπόγειο έχουν καλή θερμοκρασία, κρύο σε όλες τις εποχές και το καλοκαίρι και το χειμώνα, εκεί φυλασσόταν τα τρόφιμα του Πύργου. Αυτό θα λέγαμε είναι ένα ταξίδι, μια ξενάγηση, θα λέγαμε, λεκτική, στο τι θα δει ο επισκέπτης μπαίνοντας σε αυτό το μικρό γοτθικό οίκημα. Θα δει τρία δωμάτια στον κάτω όροφο, μαζί με ένα μεγάλο χολ και τα τρία δωμάτια του πάνω ορόφου με προεξάρχουσα βεβαίως αίθουσα και τη μεγαλύτερη αίθουσα του Πύργου, το σαλόνι της Αμαλίας με τις ξύλινες μπουαζερί, τους πολύ ωραίους διακόσμους. Στον διάκοσμο της πάνω αίθουσας, πρέπει οφείλω να πω επίσης και να κλείσουμε με αυτό για την περιγραφή της αίθουσας, έχουμε και χρυσά στοιχεία, δηλαδή φύλλα χρυσού τοποθετούνται στα στέμματα, σε σημεία κομβικά του ζωγραφικού διακόσμου και στους θυρεούς και επίσης, σε αυτή την αίθουσα, σώζονται τα πέντε κινητά μοναδικά αντικείμενα του Πύργου που δεν πείραξαν οι Γερμανοί το 1940. Τα έπιπλα που έχει σήμερα ο Πύργος που βλέπει ο επισκέπτης δεν είναι τα αυθεντικά έπιπλα της Αμαλίας. Έχουμε μια αναφορά ότι τα αυθεντικά έπιπλα του Πύργου στην επίταξη από τους Γερμανούς το 1940, τα έκαψαν οι Γερμανοί. Όταν επιτάξαν τον Πύργο ένα βράδυ επειδή κρύωνε μάλλον τα έβγαλαν έξω δυστυχώς και τα έκαψαν. Άρα αυτά που θα δούμε στον Πύργο, σήμερα, είναι αντίγραφα των επίπλων αυτών, γιατί η οικογένεια είχε φωτογραφικό υλικό σχέδια του Μπουλανζέ και τα αναπαρήγαγε την περίοδο του Εμφυλίου. Αλλά στην πάνω αίθουσα φυλάσσονται πέντε αντικείμενα, που είναι τα αυθεντικά του Πύργου και δεν τα πείραξαν οι Γερμανοί, που είναι ο μπρούτζινος μασίφ πολυέλεος με τις 32 θήκες κεριών, ένα αριστούργημα της γοτθικής τέχνης. Πολύς κόσμος όταν τον βλέπεις στη ξεναγήσεις νομίζουν ότι είναι ξύλινο, αλλά είναι μπρούτζινο, είναι εξαιρετικά περίτεχνος, μαζί με τέσσερα γαλλικά επιδαπέδια, κηροπήγια, μπρούτζινα και αυτά, ορείχαλκος, τα οποία είναι τα μοναδικά κινητά διακοσμητικά στοιχεία του Πύργου, τα οποία βρίσκονται και στην κεντρική αίθουσα. Αυτά θα λέγαμε τα πέντε αντικείμενα είναι τα μοναδικά που σώζονται από την εποχή της Αμαλίας, σε σχέση με όλο το υπόλοιπο κτίριο, που περιγράψαμε εσωτερικά και εξωτερικά.

Τι έγινε κατά τη διάρκεια της Κατοχής;

Στη διάρκεια της Κατοχής, οι Γερμανοί κάνουν την επίταξη στο Πύργο, επειδή το στρατηγείο των Γερμανών, ήταν μέσα στο ευρύτερο Πάρκο Τρίτση και φαίνεται, όλα δείχνουν, ότι κάποιο βράδυ μέσα στον Πύργο, είχαν την ανάγκη να ζεσταθούν και επειδή δεν υπήρχαν ίσως πρόχειρα ξύλα, αυτή είναι η αναφορά που έχουμε, δεν ξέρω αν έγιναν έτσι ακριβώς τα γεγονότα, έβγαλαν τα έπιπλα του Πύργου έξω και τα έκαψαν για να ζεσταθούν. Με αποτέλεσμα να χάσουμε τα έπιπλα του Πύργου. Να πω σε αυτό το σημείο επίσης, και βλέπετε πώς θα τοποθετηθεί και αυτό, ότι ξέχασα να κάνουμε μια περιγραφή του εξωτερικού του Πύργου, να την κάνουμε την περιγραφή. Να πούμε εξωτερικά ο Πύργος ότι είναι ένα από τα καλύτερα διατηρημένα γοτθικά μνημεία στη χώρα μας. Είναι ένα πάρα πολύ μικρό, θα λέγαμε σχεδόν τετράγωνο κτίριο. Ο επισκέπτης αυτό που βλέπει είναι ένα τετράγωνο, θα λέγαμε κουτί, που επάνω υπάρχουν οχυρωματικού τύπου απολήξεις, δηλαδή πολεμίστρες. Οι πολεμίστρες αυτές βεβαίως δεν έχουν αμυντικό χαρακτήρα για λόγους πολιορκίας του Πύργου, είναι καθαρά διακοσμητικά στοιχεία. Τα συναντούμε στο αντίστοιχο κάστρο Χοχενσβανγκάου της Βαυαρίας, στον Πύργο Μιραμάρε της Τεργέστης επίσης. Αυστηρός, λοιπόν, γοτθικός ρυθμός, τα παράθυρα γοτθικά κτλ. Η Αμαλία σπάει τον αυστηρό γοτθικό ρυθμό του κτηρίου εισάγοντας και μάλλον ζητώντας τον Μπουλανζέ να εισάγει από την πλευρά του κήπου ένα μπαλκόνι, το οποίο θυμίζει κανείς βλέποντας τον Πύργο εξωτερικά τελείως Βερόνα. Ρωμαίο και Ιουλιέτα με τα μαρμάρινα φουρούσια και τα μαρμάρινα σκαλιστά κάγκελα. Στην πρόσοψη το Πύργος έχει δύο πολυγωνικούς πυργίσκους δεξιά και αριστερά, οι οποίοι είναι καθαρά διακοσμητικοί, δεν επικοινωνούν με τον Πύργο. Δηλαδή, το κτήριο είναι ένα τετράγωνο κτήριο, στην πρόσοψη έχει δύο πολυγωνικούς πυργίσκους στις δύο γωνίες του κτηρίου, και στην πίσω δεξιά γωνία, τον μεγάλο πολυγωνικό πυργίσκο, ο οποίος στο εσωτερικό του έχει την σκάλα που αναφέραμε πριν, η οποία στηρίζεται πάνω στον κορμό του μονοκόμματου κυπαρισσιού. Το κτήριο, βλέποντάς το κανείς εξωτερικά, θα δει ότι έχει ένα σχετικά μεγάλο ύψος, σε σχέση με το πόσο είναι σε έκταση. Είναι ένα μικρό κτίριο, είπαμε, και αυτό το ύψος το αποκτά το κτίριο πρώτο από το κελάρι, γιατί υπάρχει το κελάρι, άρα σηκώνεται ο Πύργος από το έδαφος και έχουμε δύο φεγγίτες κάτω, για να αερίζεται το κελάρι και να φωτίζεται. Και μετά και οι δύο όροφοι του κτιρίου είναι εξαιρετικά ψηλοτάβανοι, με τον πάνω όροφο να έχουμε τα 4,5 μέτρα ύψος το πάτωμα από το ταβάνι της κεντρικής αίθουσας, όταν τα νεοκλασικά της Αθήνας, για να δώσουμε μια εικόνα της κλίμακας, έχουν ένα ύψος περίπου στα 3,70 και τα σπίτια μας στα 2,70 με 2,90. Άρα καταλαβαίνουμε το ύψος του κτιρίου που βλέπει ο επισκέπτης, επισκεπτόμενος τον Πύργο εξωτερικά. Περιμετρικά βεβαίως του Πύργου, η Αμαλία δεν θα μπορούσε να μην δημιουργήσει ένα κήπο, γιατί λάτρευε την κηποτεχνία, οπότε παίρνει τον Σμιτ και τον Μπαρώ, που είναι οι δύο κηποτέχνες του Εθνικού Κήπου και της δημιουργούν έναν αγγλικό περίκλειστο κήπο και όταν λέω περίκλειστος ξεναγήσεις μου το εξηγώ, δείχνοντας ότι γύρω από τον κήπο της Αμαλίας και γύρω από τον Πύργο, υπάρχουν πλαγιόκλαδα και ορθόκλαδα κυπαρίσσια, τα οποία τοποθετούνται σε στρατηγικά σημεία τόσο για να περιφράξουν τον κήπο του Πύργου, από το υπόλοιπο κτήμα, θα λέγαμε, των 2.500 στρεμμάτων, αλλά τι κάνουν αυτές οι αλέες των κυπαρισσιών, που βλέπει ο κόσμος ερχόμενος σήμερα στον Πύργο και είναι από την εποχή της Αμαλίας. Αυτά τα κυπαρίσσια δρουν και ως ανεμοφράκτες στο κτήμα, δηλαδή κόβουν τους ισχυρούς βόρειους ανέμους από τους οπωρώνες της Αμαλίας, δηλαδή τα εσπεριδοειδή, τις ελιές, τις μουριές κτλ., έτσι ώστε οι βόρειοι παγωμένοι άνεμοι να βρίσκουν έναν φυσικό φράχτη, για να μην επηρεάζουν το χειμώνα τα δέντρα και τα καταστρέφουν. Άρα λοιπόν γινόταν αυτό, ήταν παράδοση στα μεγάλα κτήματα να έχουμε συστάδες κυπαρισσιών, που κόβουν τους βόρειους ανέμους. Και βεβαίως για καλλωπιστικούς λόγους, μαζί με τους φοίνικες και τις ουασινγκτόνιες, χαρουπιές, κουτσοπιές και ελιές. Οι επισκέπτες του Πύργου βλέπουν, λοιπόν, να κλείνει ο κήπος περιμετρικά, γιατί η Αμαλία μπορεί να μην ήθελε να μην τη βλέπουν ούτε και οι εργάτες ας πούμε που δούλευαν στα 2.500 στρέμματα του κτήματος. Άρα ήθελε να διασφαλίσει μια ιδιωτικότητα στον κήπο και στη μέση του κεντρικού κήπου υπάρχει ένα μαρμάρινο σιντριβάνι, το οποίο το κοσμεί στο κέντρο του το άνθος του λωτού, το λουλούδι του λωτού φυτό ευημερίας και ευτυχίας το θεωρούσε η Βασίλισσα, το λάτρευε, οπότε ζητάει να χαραχθεί αυτό το λουλούδι στη μέση και πιο δίπλα μέσα στους θάμνους ένα άλλο σιντριβάνι, άρα έχουμε δύο σιντριβάνια, δύο σημεία νερού, το οποίο στο κέντρο του είχε τον Ερωτιδέα, τον φτερωτό άγγελο, το αγγελάκι, το θεό του έρωτα. Άρα έχουμε δύο σημεία νερού. Τώρα αν αναρωτηθεί κανείς, πώς λειτουργούσαν τα σιντριβάνια την εποχή εκείνη, με τον τρόπο που λειτουργούσαν τα σιντριβάνια σε όλα τα ανάκτορα της Ευρώπης. Ο Πύργος, ένας από τους λόγους που επιλέχθηκε πέρα από τα σφαχτά που είπαμε και το καλό κλίμα, είναι το γεγονός ότι είχε εξαιρετικές ποσότητες νερού. Τόσο από τον Κηφισό, ο οποίος με κανάλια αρδευόταν και έμπαινε στο κτήμα το νερό, όσο και από τη δική του πηγή. Μέσα στο κτήμα Πύργου Βασιλίσσης, υπήρχε φυσική πηγή νερού, η οποία έδινε το νερό, αρδευόταν σε κανάλια, έμπαινε σε μία στέρνα, την οποία την έχουμε μέχρι σήμερα, και από αυτή τη στέρνα, σε εποχές ξηρασίας και τα λοιπά, μπορούσαν να ποτίζονται οι εγκαταστάσεις. Άρα και νερά από το ποτάμι και πηγάδια και φυσική πηγή έδιναν αυτό το πλούσιο νερό στην περιοχή, που η Αμαλία το χρησιμοποίησε για να μπορέσει να κάνει όλα αυτά τα θέματα με την κηποτεχνία, τις φυτεύσεις, τις ελιές και τα λοιπά. Όλα αυτά τα πράγματα για να γίνουν χρειαζόταν άπλετο νερό. Άρα το νερό πάντοτε ήταν ένας βασικός παράγοντας για να κάνει κανείς κάπου το κτήμα του. Και προφανώς από αυτό το νερό με έναν μηχανισμό φυσικής ενίσχυσης, και ίσως επειδή κατέβαινε και από τα ψηλά της Πάρνηθας, από τα αρδευτικά συστήματα της εποχής εκείνης, μπορούσαν τα σιντριβάνια και τα δύο, λόγω του ότι είναι χαμηλά, να πετάξουν το νερό καθ' ύψος, με φυσικό τρόπο. Σήμερα βεβαίως και τα δύο σιντριβάνια λειτουργούν με ηλεκτρισμό, αλλά την εποχή της Αμαλίας, λειτουργούσαν με ένα φυσικό τρόπο. Έτσι δώσαμε λίγο και μια περιγραφή του κήπου, του περιβάλλοντος χώρου του ίδιου του Πύργου και στην προέκταση του αυτός ο κήπος, έχει όλα τα κτίρια, τα πέτρινα, τα οποία βλέπουν οι επισκέπτες μας σήμερα, που έχουμε τους στάβλους με τα άλογα, που ήταν τα παλιά σπίτια του προσωπικού της Αμαλίας, οι κουζίνες, γιατί ο Πύργος δεν έχει κουζίνες στο εσωτερικό, οι κουζίνες βρισκόταν στα παρακείμενα κτίρια. Το μεγάλο μας οινοποιείο, όπου σήμερα έχουμε τη σύγχρονη παραγωγή, στο σημείο που είναι πάνω από τη γη και στο υπόγειο φυλάσσονται τα βαρέλια με τα κρασιά, που ωριμάζουν τα κρασιά τα φετινά, συγγνώμη, τα σύγχρονα τώρα του Πύργου Βασιλίσσης με τις ετικέτες των κρασιών μας, οι στάβλοι με τα ζώα, το καφέ μας δίπλα και ο χώρος όπου γίνονται τα παιδικά πάρτι και τα λοιπά. Είναι όλα αυτά τα κτίρια, τα οποία ήταν ο ιστορικός πυρήνας του κτήματος και έχουν σήμερα από την οικογένεια Σερπιέρη και την Ανώνυμη Εταιρεία συντηρηθεί για να μπορούν να έχουν τις νέες χρήσεις, που μας βοηθούν στις ανάγκες της επιχείρησης που διαχειρίζεται τον Πύργο.

Η Αμαλία τότε, δεν έκανε μόνο τον Πύργο, ουσιαστικά έθεσε και τα θεμέλια, της σημερινής πόλης του Ιλίου.

Η Αμαλία, ακριβώς. Αποφασίζοντας να δημιουργήσει, όλο αυτό το δημιούργημα, Τον Πύργος Βασιλίσσης, θέτει τα θεμέλια της δημιουργίας, της κοινότητας των Κάτω, Νέων Λιοσίων την εποχή εκείνη, η οποία ουσιαστικά ήταν στην περιοχή αυτή, η Δραγουμάνο που είπαμε, του Ιλίου. Θα πρέπει να σας πω ότι πριν αγοραστεί το κτήμα, πριν περάσει στην Αμαλία και τα λοιπά, έχουμε διάσπαρτα σπίτια, λίγα θα λέγαμε, ντόπιων κατοίκων, έτσι ξεκινάει και η οικογένεια των Λιόσιδων, που είναι μεγάλη οικογένεια. Υπήρχαν και δήμαρχοι στην ιστορία του Δήμου Ιλίου σε αυτά τα 100 χρόνια. Δήμαρχοι που είχαν το όνομα «Λιόσης» και Λιόσης είναι ένα επίθετο που συναντούμε τακτικά στο Δήμο Ιλίου. Άρα έχουμε και ντόπιους κατοίκους της περιοχής. Θα πρέπει να πούμε ότι η περιοχή γύρω αυτή ήταν αρβανιτοχώρια. Οι αρβανίτες που είχαν έρθει, σε όλους, Αχαρνές, Μενίδι από εκείνη την εποχή. Άρα έχουμε εγκατάσταση θα λέγαμε νομαδική, θα λέγαμε διάσπαρτα σπίτια. Αυτό που κάνει η Αμαλία είναι ότι δημιουργείται οικισμός. Στα χρόνια του Όθωνα, υπογράφεται βασιλικό διάταγμα, όπου τίθενται τα θεμέλια της δημιουργίας του οικισμού Ίλιον Τρωάς, που είναι ο οικισμός στη συνέχεια που εξελίσσεται στους κατά τόπου δήμους Καματερού, Αγίου Αναργύρων, Άνω- Κάτω Λιοσίων και επειδή ήταν όλο πολύπλοκο το θέμα του 1994 αποφασίστηκε με προεδρικό διάταγμα να ενοποιηθούν όλες αυτές οι κοινότητες, οι διαφορετικοί Δήμοι και να γίνει ο ενιαίος Δήμος Ιλίου, που έχουμε σήμερα, ο οποίος ξεκίνησε ως κοινότητα μεν Ιλίου, άλλαξε όνομα και έγινε σήμερα ο Δήμος Ιλίου από το 1994.

Και μάλιστα είχανε κάνει, λέει, και σχέδια, για αυτό έχει και ιπποδάμειο σύστημα.

Ναι. Είναι πολύ σημαντικό επίσης να αναφέρουμε ότι στο σχεδιασμό του, αυτός ο οικισμός, ο πρώτος στις παρυφές του κτήματος της Αμαλίας, ο πρώτος σχεδιασμός έγινε με βάση το ιπποδάμειο σύστημα. Ήταν κάτι πάρα πολύ πρωτοποριακό θα λέγαμε για την εποχή εκείνη. Θα λέγαμε σε επίπεδο αστικού περιβάλλοντος και αστικής χωροταξίας να χρησιμοποιείται το ιπποδάμειο σύστημα, όπου χαράσσονται κεντρικές λεωφόροι. Ξέρετε, όταν χαρασσόταν με βάση το ιπποδάμειο σύστημα και είχε υπογραφεί από τον Όθωνα για το πού θα γίνουν οι δρόμοι, οι πλατείες κτλ. Υπήρχε ένα μικρό πρόβλημα και οφείλουμε να το πούμε ως ευτράπελο της εποχής εκείνης. Οι Βαυαροί και οι αστοί και οι πλούσιοι και οι άνθρωποι που ήταν κοντά στην Αμαλία, που γνώριζαν τα σχέδιο, πού θα γίνουν οι δρόμοι κτλ. επέλεγαν τα οικόπεδά τους να βρίσκονται πάνω σε κεντρικές μεγάλες αρτηρίες και όχι μέσα στη μέση του δρόμου. Όμως τι έγινε στο σχεδιασμό του αυτό το σχέδιο… έφταναν σε σημείο σπίτια παλιά από αυτά τα διάσπαρτα, που υπήρχαν στην ευρύτερη περιοχή, στο νέο σχέδιο πόλεως θα λέγαμε τότε για τα δεδομένα να βρίσκονται μέσα στη μέση του δρόμου και μέσα στις πλατείες. Οπότε έπρεπε στην ουσία στη συνέχεια να απαλλοτριωθούν αυτά, για να έχουμε τις ευθείες χαράξεις των δρόμων και να μετακινηθούν οι κάτοικοι, οι ιδιοκτήτες τέλος πάντων αυτών των σπιτιών κάπου αλλού. Ναι, ήταν κάτι πρωτοποριακό για την εποχή εκείνη και η Εκκλησία του Ευαγγελισμού, που είναι σήμερα η Μητρόπολη ουσιαστικά του Δήμου Ιλίου, η Εκκλησία έγινε από την Αμαλία. Δηλαδή, από την εποχή της Αμαλίας. Προφανώς πάνω σε μικρό εκκλησάκι που προϋπήρχε η Αμαλία, γιατί τα εγκαίνια, αν δεν κάνω λάθος στο Ευαγγελισμού, έγιναν το 1858, τέσσερα χρόνια μετά τα εγκαίνια του Πύργου. Υπάρχει μια γυναίκα στο προσωπικό της Αμαλίας, μια κυρία της Αυλής, η οποία είχε γράψει τις αναμνήσεις της κτλ. Είχε γράψει το πώς έζησε και βίωσε την Αμαλία κτλ. Και έχουμε εκεί την αναφορά, διότι έχει αμφισβητηθεί πάρα πολύ το θέμα της Εκκλησίας του Ευαγγελισμού του Δήμου Ιλίου. Κάποιοι λένε ότι δεν έγινε ακριβώς από την Αμαλία. Έχουμε μια αναφορά, λοιπόν, στις αναμνήσεις, και αυτό το λέω και είναι σημαντικό να καταγραφεί για την ιστορία της περιοχής, στις αναμνήσεις της Μεγάλης Κυρίας λοιπόν της Αμαλίας, η οποία λέει ότι η Αμαλία επιμελήθηκε τα εγκαίνια της Εκκλησίας, γιατί η Αμαλία έκανε τη μεγάλη προσπάθεια να χτιστεί ο νέος ναός και χάρισε μάλιστα δισκοπότηρο, τα σκεύη της Θείας Κοινωνίας στην ουσία, μαζί με ένα Ευαγγέλιο, τα οποία τοποθετήθηκαν στο ναό και ήταν τα πρώτα, για να λειτουργήσει ο ναός και νομίζω ότι πρέπει να ήταν και η ίδια παρούσα στα εγκαίνια της Εκκλησίας του Ευαγγελισμού. Επίσης πρέπει να πούμε, μιας και αναφερόμαστε στα εκκλησιαστικά της περιοχής, ότι μέσα στο Πάρκο Τρίτση, δηλαδή μέσα στο αρχικό κτήμα της Αμαλίας, χτίζεται το εκπληκτικό εκκλησάκι από τον Πικιώνη του Αγίου Παύλου, το οποίο σήμερα δυστυχώς είναι κλειστό. Την αγιογράφηση της μικρής εκκλησίας του Αγίου Παύλου, το οποίο έγινε από τον Πικιώνη, την έκανε ο Κόντογλου. Καταλαβαίνουμε τι σημαίνει αυτό με δύο κορυφαίους αρχιτέκτονας και ζωγράφος να επιμεληθούν στο Ίλιον, μέσα στη μέση του πουθενά, ένα εκκλησάκι, το εκκλησάκι του Αγίου Παύλου. Οι εικόνες του Κόντογλου σήμερα δεν βρίσκονται για λόγους ασφαλείας στο εκκλησάκι. Έχουν πάει κάποιοι στο Βυζαντινό Μουσείο, νομίζω, και βρίσκονται αντίγραφα των εικόνων αυτών σε αυτό το εκκλησάκι και με αφορμή τους εορτασμούς των 100 χρόνων και αυτή την ιστορική καταγραφή, όλων των ιστορικών παραμέτρων θα λέγαμε του Δήμου Ιλίου, έκκληση κάνω και είναι μια κραυγή αυτή και έκκληση, να ανοίξει επιτέλους προς το ευρύ κοινό το εκκλησάκι του Αγίου Παύλου, το οποίο παραμένει μέσα στο Πάρκο Τρίτση, δυστυχώς κλειστό. Αυτό επαφίεται στον οργανισμό που διαχειρίζεται σήμερα το Πάρκο Τρίτση, κάτω από την περιφέρεια Αττικής και πραγματικά εύχομαι και ελπίζω με αφορμή τα 100 χρόνια το εκκλησάκι του Αγίου Παύλου να είναι επισκέψιμο από τους κατοίκους. Να ληφθούν τα μέτρα ασφαλείας που απαιτούνται, να μπουν κάμερες ενδεχομένως κτλ. Έτσι ώστε να γίνει επισκέψιμο και να μπορεί ο κόσμος να θαυμάσει ένα αρχιτεκτόνημα του Πικιώνη, Ακρόπολη και ό,τι σημαίνει Πικιώνης για την Ελλάδα και ένας Κόντογλου. Το έχουμε στο Ίλιον και αυτό επίσης είναι ένα ιστορικό, μια ιστορική παρακαταθήκη της ευρύτερης περιοχής, που με αφορμή αυτά τα 100 χρόνια οφείλουμε να το γιορτάσουμε και να ευχηθούμε να λειτουργήσει έτσι όπως το αξίζει.

Έχουνε διασωθεί μαρτυρίες διάδρασης της Αμαλίας με κατοίκους, έτσι κάποια περιστατικά…

Δυστυχώς δεν είναι στις γνώσεις μου κάποια τέτοια μαρτυρία. Σίγουρα η Αμαλία, αυτό είναι αδιαμφισβήτητο, ότι η Αμαλία χρησιμοποιεί ντόπιους κατοίκους, έτσι έγινε είπαμε και όλος ο οικισμός και ο δήμος εκεί, ως εργαζόμενους της τα κτήματά της. Προφανώς είχε στενή σχέση μαζί με αυτούς τους ανθρώπους. Θεωρώ ότι επειδή ήταν πάρα πολύ έξυπνη γυναίκα και πολύ προοδευτική, πρέπει να είχαν μια αγαστή συνεργασία μεταξύ τους, γιατί ήταν οι άνθρωποι της. Οι άνθρωποι πάνω στα χέρια, στον κόπο και στον μόχθο των οποίων στηρίχθηκε όλο αυτό το προσωπικό δημιούργημα. Γιατί η Αμαλία, μπορεί να είχε το όραμα της δημιουργίας του γεωπονικού πανεπιστημίου, οι άνθρωποι όμως που κάνανε πράξη αυτό το όραμα ήταν οι κάτοικοι του Ιλίου. Οι κάτοικοι σημερινοί του Ιλίου, οι πρόγονοί τους, σίγουρα με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, πρέπει να είχαν συνδεθεί με το αγρόκτημα της Αμαλίας και να ήταν πολύ κοντά στη Βασίλισσα, στα πλαίσια της υλοποίησης αυτού του μεγάλου οράματος.

Στο Λαογραφικό Μουσείο Ιλίου, υπάρχουν και κάποια κοσμήματα, που είχε δωρίσει η Αμαλία σε κάποιον από τους επιστάτες της.

Ναι, βεβαίως. Η Αμαλία δώριζε πράγματα, σίγουρα γινόταν πάρα πολλές δωρεές από την αυλή, σε όλους τους ανθρώπους που εργάστηκαν από την ίδια. Οπότε προφανώς στο Λαογραφικό Μουσείο μπορεί να έχουν καταλήξει πράγματα από οικογένειες, οι οποίες ήταν στη δούλεψη της βασίλισσας και τους είχαν γίνει δώρα από τη βασίλισσα. Μη φανταστείτε ότι ήταν τώρα τεράστια δώρα για την εποχή εκείνη, αλλά ως ένα δώρο εκτίμησης της βασίλισσας προς το προσωπικό της, ίσως όταν αποχωρούσε κάποια ηλικιωμένη γυναίκα του προσωπικού της ή κάποιος ηλικιωμένος σταβλίτης, ιπποκόμος, άνθρωπος που δούλευε στα χωράφια να του έκανε ένα δώρο. Επίσης, είναι ενδιαφέρον να πούμε για την καταγραφή της ιστορίας, της μικροϊστορίας θα λέγαμε, της περιοχής του Ιλίου, κάτι πολύ σημαντικό. Δεν ξέρω και δεν το έχω δει με τα ίδια μου τα μάτια, αλλά λογικά πρέπει να υπάρχει αυτό. Όταν έγινε ο οικισμός του Ιλίου, οι κάτοικοι που έκαναν τα σπίτια τους, όταν έκτιζαν τα σπίτια τους, είχαν πάρει την απόφαση, και αυτό ήταν μια, θα λέγαμε, πρακτική που είχε γίνει για να τιμήσουν το βασιλικό ζεύγος, τοποθετούσαν πάνω από την πόρτα των σπιτιών, στη μεγάλη πέτρα που είναι το υπέρθυρο, το κομμάτι της πόρτας. Το πάνω μέρος τοποθετούσαν το μονόγραμμα του Όθωνα. Άρα πρέπει να υπάρχουν στο Ίλιον, εάν έχουν διατηρηθεί παλιά σπίτια με το όμικρον και το στέμμα από πάνω.

Οι παύλες κυρίως των...

Οι παλιάς επαύλεις, ναι, ναι. Υπάρχουν και διατηρούνται ακόμα αυτά τα τεκμήρια της παρουσίας του, έτσι όπως ήταν και με το άγαλμα που είπαμε των «Τριών Χαρίτων», των θυγατέρων του Άρμανσπεργκ.

Υπάρχει μία μαρτυρία, λένε είναι ότι την είχαν πετροβολήσει κάποια στιγμή στην κεντρική πλατεία, εκεί δεν ξέρω αν τη γνωρίζετε αυτή την ιστορία.

Βεβαίως, να πούμε και αυτό. Τώρα εδώ διίστανται οι απόψεις σχετικά με το περιστατικό της επίθεσης προς τη βασίλισσα Αμαλία, από έναν φοιτητή της νομικής τότε, ο οποίος προσπάθησε να τη δολοφονήσει. Η Αμαλία επέστρεφε από τον Πύργο. Οι αναφορές είναι ότι αυτό συνέβη στην περιοχή του Ιλίου. Δεν είμαι βέβαιος ότι έγινε στην περιοχή του Ιλίου. Το περιστατικό... Σίγουρα έγινε το περιστατικό. Το αδιαμφισβήτητο και Το ιστορικό γεγονός είναι ότι η Αμαλία δέχθηκε δολοφονική απόπειρα και ήταν τότε η περίοδος, που ο κόσμος το αντιμοναρχικό κλίμα έβραζε και ήταν από τις πρώτες αφορμές, που οδήγησαν ουσιαστικά στη συνέχεια το 1962 και στην έξωση του βασιλικού ζεύγους. Το περιστατικό λοιπόν ήταν αυτό, ένας φοιτητής νομικής, τον οποίο δεν θυμάμαι αυτή τη στιγμή το όνομά του ποιο ήταν, επιστρέφοντας η Αμαλία από τον Πύργο, οι δικές μου ιστορικές αναφορές είναι ότι την περίμενε κοντά στην οδό Σταδίου, άρα όχι στο Ίλιον, στο κέντρο της Αθήνας. Λίγο πριν φτάσει η Αμαλία στο παλάτι, επιστρέφοντας όμως από τον Πύργο, της επιτίθεται, αλλά επειδή είναι δεινή αμαζόνα, ήξερε το άλογο να το ιππεύει εξαιρετικά καλά, με τον καλπασμό του αλόγου και με ένα έτσι αυτό του αλόγου η Αμαλία ξέφυγε. Οπότε δεν την βρήκε η σφαίρα. Ήτανε βεβαίως και οι άνθρωποι που τη συνοδεύανε σε αυτό, θα λέγαμε οι υπασπιστές της και οι άνθρωποι της συνοδείας της, έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στο να γλιτώσει η Αμαλία από αυτή τη δολοφονική απόπειρα. Όμως ήταν μια απόπειρα που έδειχνε ότι τα πράγματα στην Ελλάδα για το βασιλικό ζεύγος δεν πήγαιναν καλά. Υπήρχε αυτή η μεγάλη δυσαρέσκεια του κόσμου και υπάρχει αυτή η ιστορική αναφορά. Δεν μπορώ να επιβεβαιώσω από κάποια πηγή ότι αυτό το γεγονός της επίθεσης έγινε στην περιοχή του Ιλίου.

Και άλλη μια αναφορά, έχουν ότι κάποιοι κάτοικοι, λέει, στον πηγάδι κοντά της, της είχαν επιτεθεί επειδή την κατηγορούσαν τότε για την ατεκνία του...

Δεν το γνωρίζω.

Αυτές μπορεί να είναι και ιστορίες που δεν είναι τεκμηριωμένες.

Νομίζω ότι τα... Ναι, όχι αυτό δεν το γνωρίζω. Δεν υπάρχει κάτι άλλο που νομίζω να έχουμε ξεχάσει. Θεωρώ σημαντικό το...

Έχετε δει καμία αναφορά της ίδιας της βασίλισσας στον Πύργο, κάπως κάτι που να δηλώνει την αγάπη της γι' αυτό το έργο, κάτι...

Η Αμαλία, το έργο, τα μοναδικά τεκμήρια θα λέγαμε σε επίπεδο ιστορικών αναφορών για τις περιγραφές του Πύργου είναι τρία. Θα λέγαμε τρεις πηγές, πάνω στις οποίες στηρίχθηκε ο Λάιος, πάνω στον οποίο στηρίζεται και το δικό μου βιβλίο. Η μία αναφορά είναι οι επιστολές της Αμαλίας προς τον πατέρα της. Η Αμαλία από το 1836, μέχρι και το θάνατο του πατέρα της το 1853, έγραφε ανελλιπώς από την Αθήνα επιστολές στον μπαμπά της, τον οποίο λάτρευε, περιγράφοντας όλα τα πολιτικά, ιστορικά γεγονότα και όλη τη ζωή του παλατιού. Τι γίνεται με αυτές τις επιστολές. Οι επιστολές αυτές φυλάσσονται στα κρατικά αρχαία του Ολδεμβούργου, χώρα καταγωγής της Αμαλίας, γιατί είναι τα αντίγραφα που έλαβαν ο μπαμπάς της. Οι επιστολές αυτές φυλάσσονται σήμερα. Οι Βάνα και ο Μίχαελ Μπούσε, δύο Έλληνες της Γερμανίας που ζούσαν στη Γερμανία, πέσανε πάνω σε αυτές τις επιστολές, θεώρησαν το έργο ένα σπουδαίο, μετέγραψαν τις επιστολές από τα γερμανικά στα ελληνικά και το έργο κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις της Εστίας το 2011, ένα μνημειώδες δίτομο έργο, οι «Ανέκδοτες επιστολές της Αμαλίας από το 1836 μέχρι το 1853 στον πατέρα της», άρα κυκλοφορούν στα ελληνικά σε ένα δίτομο βιβλίο έργο. Και εκεί βλέπουμε μόνο μία επιστολή το 1853, είναι ένα χρόνο πριν εγκαινιαστεί ο Πύργος, όπου η Αμαλία κάνει περιγραφή στον πατέρα της για τον Πύργο. Και του λέει: «Ανεβαίνω με το άλογο, έχουμε τα πρόβατα, έχουμε τα ζώα, εδώ ξεκουράζομαι, έχουμε τις αγροτικές εγκαταστάσεις κτλ». Άρα βλέπουμε αυτή την περιγραφή της Αμαλίας, μία μίνι περιγραφή στον παπά της, στο Ίλιον, και έχουμε και μία άλλη ακόμα επιστολή σε αυτές τις επιστολές, όπου το αναφέρει τα σχέδια και τις σκέψεις της για να αγοράσει το κτήμα, αλλά δεν λέει ακόμα που είναι. Τι γίνεται τώρα. Εάν ο πατέρας της δεν πέθαινε σε αυτό το κομβικό σημείο, δηλαδή ένα χρόνο πριν τα εγκαίνια του Πύργου, η Αμαλία συνεχίζοντας με τον ίστρο με τον οποίο έγραφε με τόσες λεπτομέρειες όλη της τη ζωή στην Ελλάδα και στον μπαμπά της, θα μας έδινε από το 1853 ένα συγκλονιστικό ιστορικό ντοκουμέντο όλης της εξέλιξης ιστορίας του Πύργου. Θα μας έλεγε τον αρχιτέκτονα, πώς έγινε ο Πύργος. Θέλω να πω, μην βλέπετε ότι η δική μου καταγραφή και η αφήγησή μου όσον αφορά τα ιστορικά δεδομένα του Πύργου, είναι με βάση το υλικό και τις πηγές που έχουμε μέχρι τώρα. Μας λείπει πρωτόλειο υλικό, που σίγουρα, αν ζούσε ο πατέρας, βλέπετε πώς σχετίζονται μνημεία με πρόσωπα υπαρκτά την εποχή εκείνη. Πεθαίνει ένας άνθρωπος, χάνουμε όλη την ιστορία ενός μνημείου ή ενός ιστορικού ντοκουμέντου. Είναι πολύ σημαντικό αυτό να το κατανοήσουμε. Άρα θα βλέπαμε την εξέλιξη της ιστορίας του Πύργου μέσα από την πολύ αναλυτική περιγραφή της ιστορίας τους επιστολές της Βασίλισσας. Αυτή είναι η μία πηγή. Η δεύτερη πηγή είναι οι άλλες επιστολές της Αμαλίας προς τον πεθερό της, οι επιστολές του Όθωνα και γενικώς τα αρχεία της Οθωνικής περιόδου. Εκεί μέσα έχουμε κάποιες επιπλέον αναφορές για την περιγραφή της κεντρικής αίθουσας του Πύργου. Αυτή είναι η δεύτερη, δεύτερο θα λέγαμε πηγή για την ιστορία του Πύργου και η τρίτη πηγή είναι οι περιηγητές και επισκέπτες του Πύργου που πέρασαν από τον Πύργο και γνώρισαν την ιστορία του Πύργου. Τέτοιοι ήταν διάφοροι φίλοι και περιηγητές του ζεύγους της Αμαλίας. Ένας από αυτούς, έχω και την περιγραφή του μέσα στο βιβλίο μου, έρχεται, ουσιαστικά, περιγράφει στην επίσκεψή του τον Πύργο Βασιλίσσης, είναι θα λέγαμε, όπως έκανα κι εγώ μια περιγραφή έτσι, εκείνος τα γράφει στην περιγραφή του, ότι μπαίνει από την είσοδο και βλέπει μια πολύ ωραία διακοσμημένη αίθουσα, που στην αριστερή πλευρά έστεκε η μαντεμένια σόμπα που θέρμαινε όλο τον Πύργο. Στη συνέχεια φτάνει στην πίσω γωνία του κτηρίου που είναι η σκάλα και του λέει πόσο εντυπωσιάζεται για τον εσωτερικό διάκοσμο την πάνω αιθούσης του Πύργου, ο οποίος είναι γοτθικός κλπ. Ναι, έχουμε, λοιπόν, περιγραφές περιηγητών, οι οποίοι στις αναμνήσεις τους και σε αυτά που υπάρχουν στα κείμενα έχουν δώσει κάποιες μικρές περιγραφές της ιστορίας του Πύργου. Δεν μπορώ να πω ότι το υλικό είναι εκτεταμένο. Οπότε με βάση αυτό το υλικό, έχει στηριχθεί όλη αυτή η γνώση που έχουμε και η ιστορική καταγραφή για τον Πύργο. Μιας και αναφερόμαστε επίσης στις ιστορικές περιόδους, κάτι που παρέλειψα να πω πολύ σημαντικό για τη σύγχρονη ιστορία του Πύργου είναι να πω ότι το 1938, δύο χρόνια πριν ουσιαστικά το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν ο βασιλιάς της Ελλάδας ήταν ο πρίγκιπας Παύλος, τότε βασιλιάς της Ελλάδας ήταν ο Γεώργιος Β' παντρεύτηκε τη βασίλισσα Φρειδερίκη στη Μητρόπολη της Αθήνας, λόγω ότι το βασιλικό ζεύγος, είχε πολύ στενή σχέση με την οικογένεια Σερπιέρη, ο Τζόνι Σερπιέρης που έκανε την αγροτική εταιρεία του 1931, που είπαμε, ήταν άνθρωπος του παλατιού, πολύ κοντά στο βασιλικό ζεύγος, Δ.Α. ήταν άνθρωπος που διαχειριζόταν τις οικονομικές υποθέσεις του παλατιού κτλ. Είχαν πολύ καλή φιλική σχέση, που σημαίνει ότι το βασιλικό ζεύγος, είχε την τύχη να τους παραχωρηθεί το σπίτι της οικογένειας, μέσα στο κτήμα και να κάνουν εκεί το μήνα του μέλιτος. Άρα, οι βασιλείς μετέπειτα της Ελλάδας, γιατί ο Παύλος έγινε βασιλιάς με τον θάνατο του αδερφού του, του βασιλιά Γεωργίου, του 1946-1947, λοιπόν, ο Παύλος γίνεται βασιλιάς της Ελλάδας, το βασιλικό ζεύγος έχει περάσει το μήνα του μέλιτος στον Πύργο Βασιλίσσης. Όχι μέσα στον ίδιο το Πύργο, έτσι, σε καμία Πύργο, δεν τα μπερδεύουμε αυτά. Ο Πύργος, πρέπει να πω επίσης, δεν κατοικήθηκε ποτέ από κανέναν ιδιοκτήτη άλλον, ούτε από την οικογένεια Σίνα, από την οικογένεια Παχή, από την οικογένεια Σκουζέ, από την οικογένεια... Κανείς δεν κατοίκησε τον Πύργο στο εσωτερικό του. Γι' αυτό διατηρεί τον εσωτερικό του διάκοσμο αναλλοίωτο, γιατί δεν έγιναν μετατροπές σε μπάνια, κουζίνες, κρεβατοκάμαρες κτλ. Έτσι λοιπόν, έχουμε και τους επόμενους βασιλείες να επισκέπτονται τακτικά τον Πύργο και ακριβώς, λόγω αυτής της σχέσης, είναι που ζήτησε η Φρειδερίκη από την οικογένεια να παραχωρηθούν οι εκτάσεις για τη δημιουργία των τριών μεγάλων φιλανθρωπικών ιδρυμάτων που τα ίδρυσε η ίδια. Το Αποκατάσταση Αναπήρων Παίδων, τη Θεοτόκο και το Βρεφονηπιακό Σταθμό «Μητέρα», όπου φοίτησαν δίπλα στον Πύργο οι κόρες της, η Πριγκίπισσα Σοφία και η Ειρήνη, η Βασίλισσα Σοφία της Ισπανίας και η αδελφή της η Ειρήνη, σπούδασαν βρεφονηπιοκόμοι στον Βρεφονηπιακό Σταθμό «Μητέρα». Άρα βλέπουμε η Φρειδερίκη, λόγω της σχέσης ζητάει αυτές τις εκτάσεις, της παραχωρούνται, γίνονται αυτά τα τρία ιδρύματα και βεβαίως καθ' όλη τη διάρκεια της βασίλισσας Φρειδερίκης, δηλαδή από το 1947 και μετά, τον Πύργο τον έχουν επισκεφθεί μυθικές προσωπικότητες, αναφέρω στο βιβλίο μου ποιες προσωπικότητες έχουν επισκεφθεί, πρωθυπουργοί, αρχηγοί κρατών, πρίγκιπες, δηλαδή γινόταν δεξιώσεις από την οικογένεια Σερπιέρη, όπου καλεσμένοι ήταν οι βασιλείς και επειδή ακριβώς ήταν καλεσμένοι οι βασιλείς, ο Καραμαλής, ο Μαρκεζίνης, πρίγκιπες του Αννόβερου, ξαδέρφια της Φρειδερίκης, όλη η ελληνική βασιλική οικογένεια, τα αδέρφια του Παύλου, πριγκίπισσες της Ελλάδας, όλοι επισκεπτόταν τον Πύργο, κάνανε βόλτα στο κτήμα την εποχή εκείνη, γύρω από τον Πύργο κτλ. Και βεβαίως γινόταν και μεγάλες δεξιώσεις. Και βεβαίως η οικογένεια την εποχή εκείνη, έδινε τον Πύργο και για μεγάλα αθλητικά γεγονότα. Έχουμε αναφορές για τον μεγάλο δρόμο, αγώνα δρόμου που γινόταν από το κέντρο της Αθήνας προς το Ίλιον, ο οποίος κατέληγε στον Πύργο Βασιλίσσης, όπου έχουμε αναφορές στις εφημερίδες όπου στηνόταν εξέδρες για τον τερματισμό των αθλητών. Είναι όπως σήμερα οι αγώνες που γίνονται στο κέντρο της Αθήνας, τότε φεύγαν οι δρομείς από την Αθήνα, φτάνανε στον Πύργο και εκεί γινόταν και οι απονομές. Μέσα στο Πάρκο Τρίτση δεν είναι εκεί η Εθνική Εστία, είναι τα κτίρια που είχαν γίνει τότε για το Ίδρυμα της Εθνικής Εστίας από την εποχή του Παύλου και βεβαίως ο Παύλος, εκεί μέσα στο Πάρκο Τρίτση, στις εγκαταστάσεις της ευρύτερης του Πύργου Βασιλίσσης, έκανε και τα Μεγάλα Προσκοπικά Γυμνάσια με τους προσκόπους, γιατί το προσκοπικό κίνημα έκανε εκεί τα Μεγάλα Προσκοπικά Γυμνάσια και ο Παύλος ήταν αρχιπρόσκοπος την εποχή εκείνη. Όλα αυτά συνδέονται μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, με την ιστορία του Πύργου, με τους βασιλείς και με την παρουσία τους στο κτήμα και στον Πύργο και στην ευρύτερη περιοχή.

Τέλος, εσάς το αγαπημένος σας σημείο στον Πύργο, ποιο είναι;

Αγαπημένο σημείο στον Πύργο. Πολλές φορές, σίγουρα αδιαμφησβήτητα θα έλεγα, επειδή πολλές φορές μέσα από τις ειδικές εκδηλώσεις που κάνουμε στον Πύργο, προσπαθώ να ξαποστάσω κάποια στιγμή, να πάρω μια ανάσα έτσι και να... Με όλα αυτά που λέω σε όλο αυτόν τον κόσμο που έρχεται εκεί. Όταν βρίσκομε, λοιπόν, στο δωμάτιο της Βασίλισσας Αμαλίας, στο δεύτερο όροφο, και κοιτάει κανείς από το μικρό δωμάτιο της Αμαλίας, εκεί που είναι το ανάκλιντρο, ουσιαστικά μπροστά τις δύο πόρτες, που ενώνουν το μικρό δωμάτιο με την κεντρική μεγάλη αίθουσα των θυρεών. Αυτή η όψη από τη μια της αίθουσας και από την άλλη του παραθύρου του δωματίου της Αμαλίας, που βλέπεις το βόρειο κήπο με τη συστάδα, με τα κυπαρίσσια, τα οποία όταν φυσά αέρας, κουνιούνται και πάνε και έρχονται και τρίζουν τα κλαδιά και τα ακούς μέσα από τον Πύργο και όλο αυτό το πράσινο γύρω, είναι πραγματικά μια ειδυλλιακή εικόνα και μπορώ να καταλάβω την Αμαλία, να ξεκουράζεται στο δωμάτιό της και δίπλα της, όχι μόνο να έχει τα κυπαρίσσια, που βλέπουμε εσείς εμείς σήμερα, αλλά και όλα αυτά τα ζώα, να ακούει τα ζώα της να φωνάζουν, τις αγελάδες, τις καμηλοπαρδάλεις, τους στρουθοκαμήλους, όλα αυτά τα πράγματα, σε έναν πραγματικό παράδεισο. Άρα αυτό το σημείο στο δωμάτιό της προς τη μια πλευρά της αίθουσας και από την άλλη, προς τα παράθυρα του βόρειου κήπου, το θεωρώ έτσι ένα πολύ όμορφο σημείο. Εξωτερικά, αν με ρώταγε κανείς, σε ποιο σημείο είναι αυτό που μου αρέσει, είναι το σημείο από το οποίο έχουμε πάρει τη φωτογραφία του εξωφύλλου του βιβλίου μου για τον Πύργο. Είναι η γωνία, η πίσω δεξιά του Πύργου προς τον κήπο, όπου είναι κάτω από τον μοναδικό σωζόμενο φοίνικα της Αμαλίας, που βλέπεις γωνιακά τον Πύργο, μαζί με τον μπαλκόνι, τον πυργίσκο, τις πολεμίστρες επάνω, τους οχυρωματικού τύπου απολήξεις. Άρα έχεις μια εικόνα του Πύργου και του κήπου γωνιακή θα λέγαμε. Είναι μια πάρα πολύ ωραία εικόνα, αισθητικά θα λέγαμε, του Πύργου, που σε κάνει να ταξιδεύεις σε μια άλλη εποχή, σε μια εποχή με βασιλείς, δράκους, πρίγκιπες κτλ. Ένα μνημείο πραγματικά, ένας Πύργος, θα λέγαμε του παραμυθιού. Και αυτό είναι που ουσιαστικά μέσα από αυτές τις διηγήσεις και μέσα από αυτές τις αφηγήσεις, τις περιγραφικές, προσπαθούμε να παρουσιάσουμε και στους επισκέπτες σήμερα του Πύργου, αυτό το παραμύθι, αυτή την ιστορία. Εννοείται ότι χωρίς καμία πολιτική χροιά πλέον αυτά τα πράγματα. Είναι ιστορικά μνημεία της χώρας μας. Πρέπει να τα χαιρόμαστε, όπως πάμε στο εξωτερικό και μένουμε άφωνοι με τα ανάκτορα, τα παλάτια, τις Βερσαλλίες, τις Βιέννες κτλ. Εμείς ξέρετε στην Ελλάδα δεν έχουμε πάρα πολλά. Το Τατόι βρίσκεται σε άθλια κατάσταση. Η Βουλή, τα παλιά ανάκτορα δεν είναι επισκέψιμα. Πέρα από την αίθουσα τροπαίων, δεν θυμίζει σε τίποτα πια αυτό το κτίριο, τη λαμπρή εποχή του Όθωνα και της Αμαλίας. Το δε προεδρικό μέγαρο, που ήταν τα ανάκτορα της Αθήνας, την Ηρώδου του Αττικού, έχει γίνει το προεδρικό μέγαρο, ελάχιστοι έχουν μόνο τη δυνατότητα να δουν τους κήπους του όταν η Προεδρία της Δημοκρατίας ανοίγει τους κήπους. Άρα σε επίπεδο ανακτόρων, έτσι θα λέγαμε, βασιλικών οικημάτων στην Ελλάδα, ο Πύργος είναι ίσως από τα μοναδικά που μπορεί κανείς να βιώσει όλη αυτή την ιστορία. Και εξωτερικά, περιβάλλον, φύση, δέντρα κτλ. Αλλά και εσωτερικά το ίδιο το μνημείο. Λοιπόν, θα πρέπει να αναφέρουμε επίσης μέσα στην αφήγηση της παρουσίας της βασίλισσας της Αμαλίας στην Ελλάδα και ένα σημαντικό ζήτημα, το οποίο θέλω να το συνδέσουμε και με τον Πύργο. Και αυτό ήταν το ζήτημα της διαδοχής και το ζήτημα του παιδιού του βασιλικού ζεύγους. Γνωρίζουν οι περισσότεροι ότι το πρώτο βασιλικό ζεύγος δεν μπορούσε να κάνει παιδί. Οι ιστορικές αναφορές και το τι έχει συμβεί γύρω από αυτό το θέμα είναι πάμπολες. Έχουν γραφτεί βιβλία, υπάρχουν αναφορές, πηγές, διάφορες σε μελετητές, είτε είναι ιστορικοί είτε όχι που παρακολουθούν αυτό το ζήτημα. Θα πρέπει να αναφέρω πράγματα, τα οποία τα θεωρώ γνωστά και αυτονόητα και τεκμηριωμένα. Την εποχή εκείνη ο άνθρωπος που κατηγορήθηκε, όσο κανείς άλλος για το ζήτημα του παιδιού, φυσικά, ήταν η Αμαλία. Ελάχιστοι σκέφτηκαν ότι ίσως και ο Όθων θα μπορούσε να φταίει. Το «γιατί» δεν σκέφτηκε κανείς ότι ο βασιλιάς μπορεί να έχει ένα οποιοδήποτε πρόβλημα που να μπορούσε να κάνει παιδί, είναι πολύ απλό. Αν αναλογιστούμε κανείς ότι μέχρι σήμερα δυστυχώς, και αυτό οφείλουμε να το αναγνωρίσουμε και το λέω και στις ξεναγήσεις μου και υπάρχει και μια συγκίνηση του γυναικείου φύλου και σε μένα που αφηγούμαι αυτές τις ιστορίες, η κοινωνία μας, η ελληνική κοινωνία παραμένει μέχρι σήμερα μια έντονα πατριαρχική κοινωνία. Να αναγνωρίζει, δηλαδή, στον άντρα πολλά προτερήματα και στις γυναίκες, να ρίχνει το ανάθεμα και ό,τι κακό μπορεί να συμβεί. Την εποχή εκείνη ήμασταν πολύ χειρότερα από ό,τι είμαστε σήμερα. Γιατί σήμερα έχουμε σύμμαχό μας την επιστήμη. Η γυναικολογία και όλες οι επιστήμες μπορούν να αποδείξουν, άνετα, ένα ζευγάρι αν παντρευτεί και δεν μπορεί να κάνει παιδί. Όχι αν δεν θέλει, μπορεί κανένα ζευγάρι να μην θέλει να κάνει παιδί, γιατί μπορεί να είναι από φιλοσοφική άποψη, δεν θέλει να κάνει παιδί. Δηλαδή, να παραμείνει ζευγάρι χωρίς να κάνει παιδί. Αλλά, αν υπάρχει λόγος υγείας σε ένα ζευγάρι να μην κάνει παιδί, σήμερα η επιστήμη μπορεί να αποδείξει, αν αυτό το πράγμα οφείλεται στη σύζυγο ή στον σύζυγο, αν οφείλεται στη γυναίκα ή αν οφείλεται στον άντρα. Δυστυχώς, στην εποχή εκείνη, επειδή η επιστήμη δεν είχε προχωρήσει πολύ αυτό και λόγω της πατριαρχικότητας της κοινωνίας, κατηγορούνταν μόνο οι γυναίκες για αυτό το ζήτημα. Τι γίνεται τώρα στο ζευγάρι του Όθωνα και της Αμαλίας. Ο Όθων, ο λόγος διπλός, και ήταν άντρας, αλλά ήταν και ο βασιλιάς της Ελλάδας. Μην ξεχνάτε ότι η Αμαλία, τη λέμε βασίλισσα της Ελλάδας, ήταν η βασιλική σύζυγος όμως. Την παντρεύτηκε ο Όθωνας, γιατί ένας από τους λόγους που παντρεύονταν τότε οι βασιλείς ήταν να εξασφαλιστεί η διαδοχή του θρόνου, να γίνουν πολλά παιδιά, γι' αυτό γεννούσαν. Ο μπαμπάς του Όθωνα, ο Λουδοβίκος της Βαυαρίας, είχε 8 παιδιά. Ο Όθων είχε άλλα αυτά αδέρφια. Άρα το θέμα της διαδοχής ήταν ένα θέμα πάρα πολύ έντονο σε μια βασιλική οικογένειά τότε και γι' αυτό παντρευόταν και μεταξύ τους. Δηλαδή είχαμε γαλαζοαίματους γάμους, πάντα έπρεπε να παντρευτεί πρίγκιπας πριγκίπισσα και όχι κοινούς θνητούς και να κάνουν οργανωτικούς γάμους και να μπει μη γαλαζοαίματο αίμα στις οικογένειες. Οπότε φτάνουμε, λοιπόν, στο κομβικό σημείο ότι το ζευγάρι δεν μπορεί να κάνει παιδί. Παρακολουθούμε μέσα από τις επιστολές της Αμαλίας στον μπαμπά της, γιατί υπάρχουν και άλλες πηγές, αλλά αυτές αναφέρω, γιατί τις έχω μελετήσει διεξοδικά. Μία κραυγή αγωνίας μιας γυναίκας στις δεκαετίες του 1830, όπου περιγράφει με μελανά χρώματα για το τι τραβάει αυτή η γυναίκα μέσα στο παλάτι για να μείνει έγκυος. Να της έχουν φέρει διάφορους γιατρούς, κομπογιαννίτες και μη, να της δίνουν να τρώει ό,τι μπορεί να φανταστεί ο ανθρώπινος νους, από ζωντανά τζιτζίκια, μέχρι μπαρούτι από όπλα και η Βασίλισσα να είναι στο κέντρο μιας σκηνής, θα λέγαμε, ενός θεάτρου του παραλόγου, με ανθρώπους είτε ήταν γνώστες του αντικειμένου, είχαν τη δυνατότητα ή όχι, και να κάνουν και να τις δημιουργούν αυτό το τεράστιο πρόβλημα. Οπότε βλέπουμε όλη αυτή την νοσηρότητα της αυλής, που οδηγούσε τη Βασίλισσα να φεύγει από το παλάτι και να αναζητά διεξόδους. Δύο ήταν οι διεξόδους για την Αμαλία. Η μία ήταν η δημιουργία του Εθνικού Κήπου, δηλαδή η κηποτεχνία και να φυτεύει φυτά και λουλούδια, για να μην βρίσκεται μέσα στο ανάκτορο με όλο αυτό τον άρρωστο, θα λέγαμε, και τοξικό περίγυρο και βεβαίως η ιππασία, που έπαιρνε το άλογό της και πήγαινε και προσευχόταν στη Μονή Δαφνίου, σε μια βυζαντινή ορθόδοξη εκκλησία, παρόλο που η ίδια ήταν προτεστάντης και βεβαίως μετά η ανακάλυψη και η ιδέα της για το Ίλιον, η δημιουργία αυτού του ησυχαστηρίου. Γι' αυτό λέω από την αρχή ότι ήταν ησυχαστήριο. Έφευγε το πρωί, γυρνούσε το απόγευμα για να μην έχει στο κεφάλι της, όλη αυτή την τοξικότητα του παλατιού και της αυλής, που της δημιουργούσαν όλα αυτά τα προβλήματα. Οφείλω να πω και να αναφέρουμε για λόγους ιστορικούς ότι η Βασίλισσα τα τελευταία χρόνια πριν την έξωση του βασιλικού ζεύγους από την Ελλάδα, έγινε πραγματικό πειραματόζωο, όπου της κάνανε άνθρωποι, που δεν είχαν καμία επιστημονική επάρκεια επεμβάσεις στα γεννητικά της όργανα με κομπογιαννήτικες μεθόδους που τοποθετούνταν σφουγγάρια στα γεννητικά της όργανα για να γίνει διάνοιξη του κόλπου, γιατί θεωρούσαν ότι δεν μπορούσαν να κάνει παιδί, επειδή υπήρχε μία στένωση του κόλπου της Βασίλισσας. Πώς μπορούσαν όλα αυτά τα πράγματα να διαπιστωθούν σε μια εποχή που ούτε τα εργαλεία υπήρχαν, ούτε υπάρχουν. Και φανταστείτε σε επίπεδο εργαλείων τι χρησιμοποιούνται, γιατί έχουμε τις περιγραφές, τις τραγικές σε κάποιες πηγές για τα εργαλεία που χρησιμοποιούνταν για να γίνουν όλες αυτές οι παρεμβάσεις στα γεννητικά τους όργανα. Και φανταστείτε πώς έπρεπε να νιώθει αυτή η γυναίκα. Μία γυναίκα που της έχουν στερήσει όλο αυτό το πράγμα, ότι την έχουν κάνει πραγματικά, την έχουν φέρει σε μία άθλια κατάσταση. Και ένας από τους λόγους, ξεχάσαμε να πούμε και την φορεσιά «Αμαλία», που η Αμαλία καθιερώνει στην ελληνική βασιλική αυλή, τη στολή της Πελοποννήσου και την καθιερώνει ως την επίσημη ανακτορική φορεσιά, που ήταν ότι κατεβάζει τα μανίκια της φορεσιάς, στις τρεις μεγάλες τροποποιήσεις της στολής της Πελοποννήσου, για να μην δείχνει τα χέρια της. Δεν ήθελε να δείχνει τα χέρια της η Βασίλισσα, γιατί είχε πάρει κιλά. Τα κιλά που πήρε ήταν λόγω της βουλιμίας που είχε, όταν έμενε μόνη της, προσπαθώντας να ξεχάσει τα προβλήματά της και τα ψυχολογικά τραύματα, το φαγητό ήταν μία διέξοδό της. Για πολύ κόσμο είναι διέξοδο το φαγητό, για θέματα ψυχολογικά κλπ. Ήταν και για τη Βασίλισσα και γι' αυτό θεωρούσε ότι είχε πάρει κιλά και επειδή είχαν παχύνει τα χέρια της και για να μην δείχνει τα χέρια της, κατεβάζει τα μανίκια της στολής μέχρι κάτω και καθιερώνει αυτή τη φορεσιά, ως την επίσημη ανακτορική φορεσιά «Αμαλία», που τη φορούσαν και όλες οι κυρίες της αυλής. Άρα βλέπουμε όλα αυτά τα σημεία να σχετίζονται μεταξύ τους και βλέπουμε αυτή την κραυγή αγωνίας μιας πολύ έξυπνης, δυναμικής και προοδευτικής γυναίκας, την εποχή εκείνη της πατριαρχικής κοινωνίας σε έναν περίγυρο τοξικό, αυλικό, ανακτορικό, να βρίσκει διεξόδους για να τους ξεφεύγει. Και να λέει φαντάζομαι καθήμενοι στον Πύργο, κάποια στιγμή και βλέποντας όλα αυτά τα ζώα, δημιουργώντας αυτό, θα λέγαμε την ουτοπία, θα χρησιμοποιήσω αυτή τη λέξη. Η Αμαλία έκανε στο Ίλιον έναν ουτοπικό κόσμο, έναν επίγειο παράδεισο, όπου πήγαινε και μέσα από αυτά τα δημιουργήματα της γύρω της, προσπαθούσε να αποσπαστεί από όλη αυτή την αρνητική εικόνα που βίωνε στο παλάτι. Νομίζω ότι, τόσο η δημιουργία του Εθνικού Βασιλικού Κήπου, όσο και η δημιουργία του κτήματος στο Ίλιον, ήταν για τον 19ο αιώνα, για το πρώτο μισό του 19ου αιώνα, μία κραυγή της γυναικείας υπόστασης απέναντι στο ρόλο της γυναίκας στην εποχή της και ο ρόλος που θα μπορούσε να έχει η γυναίκα και όχι να είναι ο τελευταίος τροχός της αμάξης. Και είδαμε τελικά κι εδώ με αυτό θέλω να κλείσουμε, την σπουδαιότητα του ρόλου της Βασίλισσας στο πλευρό του Όθωνα. Τη φοβότανε το παλάτι και οι σύμβουλοι του παλατιού μέχρι την έξωση ότι πήγαινε να φάει το θρόνο του Όθωνα. Την κατηγόρησαν ότι δεν κάνει παιδιά, γιατί ήθελε η ίδια να γίνει Βασίλισσα, να αναλάβει το θρόνο, αν πάθαινε οτιδήποτε ο Όθων. Και βλέπουμε, τόσο στο Σύνταγμα το 1ο του Βασιλικού με τα γεγονότα της 3ης Σεπτεμβρίου, που ονομάστηκε η Πλατεία Συντάγματος, όταν επαναστάτησε όλη η Αθήνα, τον καθοριστικό ρόλο που παίζει η Αμαλία στο σύζυγό της και λέει: «Πρέπει να δώσουμε στους Έλληνες το Σύνταγμα, πρέπει το πολίτευμα να εκδημοκρατιστεί, δεν μπορείς να παραμένεις πια Ελέω Θεού μονάρχης και να λογοδοτήσεις μόνο στο Θεό» και σε πάμπολες περιπτώσεις, κυρίως τα βασιλικά διατάγματα που δεν τα υπέγραφε ο Όθων και τα υπέγραφε η Αμαλία όταν ο άντρας της έλειπε στο εξωτερικό. Βλέπουμε, λοιπόν, τον ρόλο μιας πανέξυπνης, δυναμικής γυναίκας, που προσπαθεί όπου τους επιτρέπει, όπου τους επιτρέπεται από το σύζυγό της και από το όλο παλάτι, να πάρει πρωτοβουλίες και να δημιουργήσει η ίδια το δικό της μικρόκοσμο αποκομμένη από όλα αυτά τα προβλήματα. Το θεωρώ για εκείνη την εποχή το ρόλο της μοναδικό και πρέπει πάνω σε αυτό φοιτητές σήμερα, είτε τμημάτων ψυχολογίας, ψυχιατρικής κτλ., είτε πολιτικών επιστημών, διπλωματίας κτλ. να ασχοληθούν με αυτό το θέμα. Το ρόλο της Αμαλίας και την γυναικεία υπόσταση σε μια εποχή τόσο δύσκολη στην ελληνική κοινωνία, αυτή του πρώτου μισού του 19ου αιώνα.

Ευχαριστώ πάρα πολύ.