[00:00:00]Γεια σας. Θα μας πείτε το όνομά σας;

Τσικριτζής Λάζαρος. Είμαι συνταξιούχος καθηγητής του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας και ασχολούμαι με τα οικολογικά από το 1988.

Σήμερα είναι 30 Νοεμβρίου. Είμαι ο Στέλιος Μήλιος, ερευνητής στο Istorima από την Κοζάνη. Είμαι με τον κύριο Λάζαρο Τσικριτζή και ξεκινάμε τη συνέντευξή μας. Κύριε Λάζαρε, πείτε μας λίγα λόγια για εσάς.

Τελείωσα χημικός μηχανικός. Δούλεψα έντεκα χρόνια στη βιομηχανία. Σε βιομηχανία παραγωγής έτοιμου σκυροδέματος στη θυγατρική του Τιτάνα. Μετά, στη συνέχεια, στα λιπάσματα της ΑΕΒΑΛ – η ΑΕΒΑΛ, ως γνωστόν, έκλεισε. Και στη συνέχεια μεταπήδησα στο ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας, το οποίο κατόπιν συγχωνεύτηκε και μετονομάστηκε σε Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Άρα η περισσότερη, η μεγαλύτερη διάρκεια της δουλειάς μου ήταν στον ακαδημαϊκό χώρο. Και ασχολούμαι με τα τοπικά δρώμενα, τα οικολογικά και όχι μόνο, από τότε που ήμουν φοιτητής, από το 1982.

Πώς ξεκίνησε αυτή η ευαισθησία, αυτός ο προβληματισμός για την ενασχόλησή σας;

Με τα οικολογικά;

Με τα οικολογικά.

Με τα οικολογικά. Η Οικολογική Κίνηση ιδρύθηκε το 1987. Ιδρύθηκε το 1987 διότι οι συνθήκες ήταν ώριμες και ευνοϊκές την περίοδο εκείνη. Συνυπήρχαν δύο κρίσιμοι και αναγκαίοι παράγοντες για να ξεκινήσει μια τέτοια προσπάθεια. Ο ένας αντικειμενικός και ο άλλος υποκειμενικός. Ποιος ήταν ο αντικειμενικός; Ότι στον τομέα της ρύπανσης η κατάσταση είχε φτάσει στο απροχώρητο. Οι μετρητές, όπως το λέει απλά ο κόσμος, χτυπούσαν κόκκινο. Αρκεί να αναφέρω ότι με βάση και έρευνες της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας και του καθηγητή Ζερεφού, το 80% του έτους είχαμε υπερβάσεις. Τι σημαίνει 80%; Ότι στις εκατό μετρήσεις, οι ογδόντα ήτανε πάνω από το όρια. Άρα, λοιπόν, υπήρχε ένα υπόβαθρο για να εκφραστεί μια αγανάκτηση. Και δεύτερον, αυτό που χρειαζόταν μια ομάδα που θα αναλάμβανε να εκφράσει αυτή την αγανάκτηση, δηλαδή ένας ηγετικός πυρήνας ο οποίος εκείνη την εποχή πήρε σάρκα και οστά κάτω από την καθοδήγηση –είναι λίγο βαρύς ο όρος–, τον συντονισμό καλύτερα του Χρήστου Μπέσα, του οφθαλμίατρου. Οπότε την αρχική μαγιά της οικολογικής κίνησης αποτέλεσαν κάποιοι γιατροί, κάποιοι άνθρωποι από το ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας, καθηγητές μέσης εκπαίδευσης και τα λοιπά. Έτσι έγινε το καταστατικό και έγιναν αρχαιρεσίες για το πρώτο διοικητικό συμβούλιο το οποίο είχε και πρόεδρο τον Μπέσα. Να προσθέσω ότι πέραν του θέματος της ΔΕΗ και της βιομηχανικής ρύπανσης των ορυχείων και όλα αυτά, μέσα στο καταστατικό προβλέπονται και άλλες δράσεις και στόχοι, δηλαδή μια γενικότερη ανάδειξη και των προβλημάτων του περιβάλλοντος και προστασία που έπιανε μέχρι και το αστικό τοπίο. Δηλαδή τα θέματα αρχιτεκτονικής κληρονομιάς, περιαστικό και αστικό πράσινο και όλα αυτά, τις ακτιβιστικές δράσεις. Και συνεπώς μπήκε μπροστά η οικολογική κίνηση, πάτησε το γκάζι. Γιατί υπήρχε και ένας ενθουσιασμός σαν εγχείρημα το πρωτοεμφανιζόμενο και επειδή, τέλος πάντων, είχε και μία όχι πρωτιά, θα έλεγα, ήταν από τις πρώτες οικολογικές οργανώσεις που ιδρύθηκαν στην Ελλάδα εκείνη την περίοδο, δηλαδή ήταν ένα ζήτημα για την περιοχή καινούριο. Και η πρώτη περίοδος, λοιπόν, των δύο-τριών ετών είναι η φάση του ενθουσιασμού, του ρομαντισμού παράλληλα θα έλεγα. Γιατί περισσότερο υπήρχε μία υιοθέτηση συνθημάτων και πρωτοπόρων ιδεών αλλά πολλές φορές χωρίς την ανάλογη εξειδίκευση και προσαρμογή στα τοπικά δεδομένα. Πέρα από τις καταγγελίες στο μέτωπο εναντίον της ΔΕΗ και τα λοιπά, τις ομιλίες, υπήρχε όμως και η καθημερινή οικολογική αγγαρεία, να το πω έτσι. Δηλαδή ακτιβισμός, εθελοντισμός, δεντροφυτεύσεις, καθαρισμοί πάρκων και τα λοιπά. Ένα μόνιμο μέτωπο είχαμε με τα σκουπίδια τα οποία ήταν στον Αϊ-Λια τότε τα έριχναν χύμα. Δεν υπήρχαν, δηλαδή μονάδες διαχείρισης, και τα λοιπά και συχνά πυκνά καίγονταν. Και αυτοί όλοι οι καπνοί από την καύση των σκουπιδιών, λοιπόν, είναι επικίνδυνοι. Να πω και ένα παράδειγμα ότι εκτός από τη φιλολογία, σε εισαγωγικά, στον Τύπο είχαμε και πρακτικές ενέργειες. Η ανακύκλωση τότε ήταν άγνωστη λέξη και στον Δήμο και γενικά στην περιοχή.  Η πρώτη προσπάθεια ανακύκλωσης για το χαρτί έγινε ως εξής. Μαζεύαμε στα σπίτια σε κάποια σακούλα και τα λοιπά, τα χαρτιά αφού διαχωρίζαμε τα χρωματιστά από τα λευκά και στη συνέχεια μισθώναμε με τις συνδρομές των μελών της Οικολογικής Κίνησης ένα φορτηγάκι, τόσα μαζεύαμε, το οποίο τα πήγαινε, ας πούμε, στη Θεσσαλονίκη, στη μονάδα που παρελάμβανε το… Μιλάμε τώρα για την περίοδο του 1990, εντάξει; Αυτό όσον αφορά το ξεκίνημα. Βέβαια σταδιακά το προφίλ της κίνησης βελτιώνεται και η φυσιογνωμία της, αρχίζει και πατάει καλύτερα στα πόδια της, έρχονται νέα μέλη και προχωράει και η επεξεργασία των προτάσεων. Τώρα εκείνο που θυμάμαι από εκείνη την περίοδοm και μάλλον μετά το ’89,’90, είναι οι τρεις μεγάλες κινητοποιήσεις που έγιναν για το περιβάλλον στην κεντρική πλατεία της Κοζάνης. Δεν ξέρω αν πρέπει να πούμε κάτι για αυτές. Το 1989 γίνονται δύο μεγάλες συγκεντρώσεις στην πλατεία με πρωτοβουλία της Οικολογικής Κίνησης. Αφορούν τα αιτήματα για εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας, dηλαδή «Σταματήστε να ραντίζετε την περιοχή με τέφρα. Εφαρμόστε τα όρια τα οποία λέει ο νόμος. Δεν ζητάμε ούτε κάτι παρά πάνω ούτε κάτι λιγότερο». Δηλαδή αυτό ήταν το κύριο αίτημα. Συμμετείχε όλος ο κόσμος. Είχαν κλείσει τα σχολεία, συνυπέγραψαν τα κείμενα διάφοροι φορείς και ο δήμος, ήρθε μίλησε ο Δεσπότης. Πρωτοφανές. Και στην Πτολεμαΐδα, που έγινε παράλληλη κινητοποίηση, που πρώτη φορά ξεσηκώνονταν η Πτολεμαΐδα, μίλησε, θυμάμαι, τότε ο Αυγουστίνος. Έβαζαν τον Δεσπότη μπροστά για ευνόητους λόγους. Και οι δήμοι μέσα. Τέλος πάντων, είχε μία η όλη διαδικασία και στις δύο κινητοποιήσεις που έγιναν, έχει έναν παλμό, έναν ενθουσιασμό και ένα ενωτικό κλίμα. Το 1991 γίνεται η τρίτη κινητοποίηση. Αφού προηγήθηκαν οι άλλες δύο. Πάλι με πρωτοβουλία δική μας, αλλά τις ανακοινώσεις και όλη την ιστορία τις υπέγραφε το λεγόμενο συντονιστικό όργανο. Ήταν και ο δήμος μέσα.  Εκεί μπαίνει για πρώτη φορά το αίτημα, πέρα από τη ρύπανση, ότι πρέπει να μπει φρένο στην ίδρυση νέων λιγνιτικών μονάδων. Δεδομένο ότι η παραγωγή λιγνίτη είχε φθάσει στο απόγειο. Κάθε δεκαπέντε χρόνια διπλασιάζονταν. Και άρα, λοιπόν, έμπαινε κι ένα ζήτημα ότι ό,τι και να εφαρμοστεί, όποια νομοθεσία και τεχνολογία να εφαρμοστεί, έχουμε φτάσει σε ένα σημείο όπου με τις πιο σύγχρονες μεθόδους η φέρουσα ικανότητα της περιοχής έχει εξαντληθεί. Και αυτό δεν αφορά μόνο την τέφρα, και τα σωματίδια, και το θέμα του νέφους, που ήταν καθημερινός επισκέπτης. Αφορούσε και την καταστροφή άλλων δύο φυσικών πόρων, των νερών και των εδαφών. Έτσι, λοιπόν, αναγκάζονται κάτω από την πίεση τη δική μας και φορείς όπως ήταν τα συνδικάτα ή και ο δήμος Κοζάνης να δεχθούν το αίτημα να μην γίνει η καινούργια λιγνιτική μονάδα που θα γινόταν τότε –πώς επαναλαμβάνεται η ιστορία– στον Άγιο Δημήτριο. Αυτό υιοθετείται στα ψηφίσματα και τα λοιπά, αλλά αργότερα γίνεται μια κωλοτούμπα θεαματική και τελικά εδώ οι περισσότεροι τοπικοί φορείς, με εξαίρεση την Οικολογική Κίνηση και κάποιους άλλους, συντάσσονται με το αίτημα να γίνουν νέες λιγνιτικές μονάδες στην περιοχή και να συνεχίσει η μονοκαλλιέργεια. Αυτά από τις κινητοποιήσεις της εποχής εκείνης.

Γιατί πιστεύετε ότι ενώ οι φορείς ήταν μαζί σας, μετά το άλλαξαν και συντάχθηκαν με την πρόταση να γίνουν νέες λιγνιτικές μονάδες;

Ήταν η γενικότερη κουλτούρα. Δηλαδή το λιγνιτικό λόμπι το οποίο ήταν ένα ενιαίο μπλοκ, δηλαδή οι συνδικαλιστές, για παράδειγμα, και τα σωματεία, ενώ ο ρόλος τους είναι να διεκδικούν τις καλύτερες συνθήκες, τους καλύτερους μισθούς και τα λοιπά, στα ζητήματα που αφορούσαν την ανάπτυξη της ΔΕΗ και το ενεργειακό γενικά και τη χάραξη της ενεργειακής πολιτικής, όπως και οι δήμοι, συντάσσονταν τελικά σε ένα ενιαίο βιομηχανικό μπλοκ. Δηλαδή τα ίδια είδαμε και στον αμίαντο. Η Κοζάνη είχε και το πρόβλημα του αμιάντου στην περιοχή των Σερβιών. Όπου το σωματείο συντάσσονταν με τη διοίκηση της εταιρείας και εκεί ήταν πιο κραυγαλέα η περίπτωση. Διότι ο αμίαντος έκλεινε σε όλο τον κόσμο[00:10:00]. Απαγορεύονταν όχι η παραγωγή αλλά και η χρήση πλέον του αμιάντου εκείνη την εποχή, τη δεκαετία του ’90. Και όμως η αντιμετώπιση από πλευράς εργατικών συνδικάτων και διοίκησης της εταιρείας, ότι πρέπει να συνεχίσουμε, λοιπόν, ήταν ενιαία. Αυτό είναι κάτι γενικό. Δηλαδή όταν πάει να κλείσει ένα εργοστάσιο… Και ως ένα σημείο φυσιολογικό, ως ένα σημείο. Γιατί από κει και μετά, όταν βλέπεις ότι αν δεν σχεδιάσεις έγκαιρα την επόμενη μέρα, όλη σου αυτή η πρεμούρα να διατηρήσεις θέσεις εργασίας μη βιώσιμες, θα γίνει μπούμερανγκ. Αυτό ήταν το βασικό. Υπήρχε, λοιπόν, αυτή η κουλτούρα: «Λιγνίτης. Ο μονόδρομος του λιγνίτη. Κόκκινες γραμμές. Δεν κόβουμε ούτε ένα μεγαβάτ» και τελικά αναγκαστήκαμε και κόψαμε το ’21 τρεις χιλιάδες μεγαβάτ. Δεν θυμάμαι τώρα ακριβώς το νούμερο. Τα «Μολών λαβέ. Δεν θα περάσετε» και τα λοιπά ήτανε σύνθετο, γενικότερα, στην ελληνική πολιτική σκηνή και δεν θα μπορούσε να είναι διαφορετικά και τοπικά. Εμείς παράλληλα, για να συμπληρώσω κάτι, εδώ γιατί δεν είναι μόνο το όχι, είναι και το ναι. Πώς θα αντικατασταθεί αυτή η ενέργεια που χρειάζεται; Τότε δεν υπήρχαν ούτε προγράμματα εξοικονόμησης ούτε αποθήκευσης και οι ΑΠΕ ήταν στο στόχαστρο, ήταν τα φουρφούρια, τα λεγόμενα φουρφούρια κατά την ορολογία των συνδικαλιστών. Εμείς, λοιπόν, τότε αντιπροτείναμε σαν λύση να ενισχύσουμε δύο μονάδες με αέριο, να βάλουμε μέσα στο μείγμα το ενεργειακό και το αέριο για να το γνωρίσουμε. Να μην έχουμε μόνο ένα ποδάρι και ήμαστε μονόπλευροι στον τομέα αυτό. Το αέριο θα είχε πολλαπλά οφέλη για την περιοχή. Άλλες εποχές τότε. Τώρα είμαστε κατά του αέριου, αλλά τότε το timing ήταν διαφορετικό. Και μάλιστα, ήρθαμε σε επαφή με έναν καθηγητή που υποστήριζε τη σχετική μέθοδο, δηλαδή συνδυασμένη καύση αερίου και λιγνίτη. Με αποτέλεσμα, αν το κάναμε αυτό σε δυο μονάδες, θα παίρναμε τα τριακόσια μεγαβάτ που θα έδινε η καινούρια λιγνιτική μονάδα με συνδυασμό αερίου και λιγνίτη σε δύο παλιές λιγνιτικές μονάδες. Παράλληλα, το αέριο θα χρησιμοποιούνταν για την έναρξη των μονάδων. Δεν ξέρω αν γνωρίζεις ότι ξεκινάν με πετρέλαιο. Όταν ξεκινούσαν οι μονάδες, μαύριζε ο τόπος. Αν έβαζαν αέριο στο ξεκίνημα, θα είχε και περιβαλλοντικό όφελος και οικονομικό μεγάλο. Αυτό αποδείχτηκε αργότερα και με μια μελέτη τότε. Άρα υπήρχε και μια εναλλακτική πρόταση τεκμηριωμένη ότι: «Ναι μεν δεν θα κάνουμε τη μονάδα, αλλά θα κάνουμε αυτό». Με παράλληλα πολλαπλά οφέλη για την περιοχή, γιατί θα ερχόταν το δίκτυο του αερίου. Μόνο να σκεφτείτε αν επιβίωνε η ΑΕΒΑΛ που έκλεισε. Γιατί το προβληματικό της κομμάτι ήτανε το κομμάτι που στηρίζονταν στην πρώτη ύλη του λιγνίτη για να βγάλει το ακατέργαστο αέριο, το οποίο στη συνέχεια μας έδινε το λίμπερο. Μόνο αν κρατιόταν λόγω του αερίου οι χίλιες διακόσιες θέσεις της ΑΕΒΑΛ, ήταν ένα σημαντικό όφελος για την περιοχή. Δεν είναι λίγες, χίλιες διακόσιες. Και τι άλλο να θυμηθώ από εκείνη την περίοδο; Α, είναι η ιστορία με το κλοφέν.

Εκεί τι έγινε;

Με το κλοφέν. Το κλοφέν είναι ένα τοξικότατο υγρό το οποίο χρησιμοποιείται σαν λάδι, ας  το πούμε έτσι, στους μετασχηματιστές, στους πυκνωτές, στον εξοπλισμό της ΔΕΗ. Έχει καταργηθεί και αυτό. Κάναμε έναν αγώνα γιατί γινόταν ελλιπέστατη διαχείριση. Κανονικά έπρεπε να υπάρχουν μητρώα διαχείρισης, να ελέγχει το ΥΠΕΧΩΔΕ, που δεν ήλεγχε. Τότε είχαμε και μια κόντρα με τον κύριο Μαλούτα, που ήταν επικεφαλής. Πήγαμε στα δικαστήρια, η υπόθεση μπήκε στο αρχείο, διότι ο δικαστής είπε: «Ξέρεις τώρα πόσα διαζύγια έχω να εξετάσω αυτόν τον καιρό;». Αυτή ήταν η συζήτηση που έγινε και πήγε στο αρχείο. Βέβαια, η ΔΕΗ, κάτω από την πίεση της διεθνούς και της ευρωπαϊκής νομοθεσίας, αναγκάστηκε τελικά να το καταργήσει και να βάλει υποκατάστατα. Ήταν μια μεγάλη περίοδος, λοιπόν, που και αυτό ήταν μέσα στην ατζέντα. Ενώ το 1991 κάναμε και μία υποδοχή στον πρωθυπουργό, τον Κώστα τον Μητσοτάκη, που ήρθε τότε στην περιοχή και βάλαμε το ζήτημα και πάλι των μονάδων και των εναλλακτικών λύσεων με το αέριο. Όμως ήμασταν μόνοι μας τότε. Δηλαδή ο κόσμος στο θέμα τού αν θα πρέπει να γίνει μια μονάδα, απαντούσε του στιλ: «Και δεν φτιάχνετε δυο;». Γιατί ήταν η νοοτροπία ότι η ενέργεια ταυτίζονταν με τον λιγνίτη και η ανάπτυξη ταυτίζονταν με τη ΔΕΗ. Αυτό. Να αναφερθώ επίσης σε κάτι πολύ σημαντικό. Τη δεκαετία του ’90 συμμετέχουμε σε δύο εκλογικές δημοτικές αναμετρήσεις. Η μία το ’90 στις δημοτικές εκλογές και η άλλη το ’94. Όπου παίρνουμε ένα ποσοστό 8% ως καθαρόαιμη Οικολογική Κίνηση, όχι ως σύμπραξη με άλλες δυνάμεις. Βέβαια, τότε ευνόησε το γεγονός ότι το ποσοστό αυτό, οι εκλογές γίνονταν στην πόλη. Τα χωριά είχαν τις δικές τους κοινότητες. Όμως στην πόλη αποδείχθηκε και με το ποσοστό ότι είχαμε καθιερωθεί σαν μια σταθερή, αν όχι πολιτική, κοινωνική τουλάχιστον δύναμη. Διότι πολιτικά αυτό το πράγμα δεν αποδεικνυόταν ακόμη, τέλος πάντων. Οπότε κατεβαίνουμε στις εκλογές με επικεφαλής τον Χρήστο Μπέσα, παίρνουμε 8%, το μεγαλύτερο ποσοστό στη χώρα σαν καθαρόαιμο οικολογικό σχήμα, επαναλαμβάνω. Γιατί υπήρξαν και συμπράξεις αλλού, αλλά αυτά δεν μπορείς να τα συγκρίνεις. Και το επίτευγμα αυτό αποκτά μεγαλύτερη σημασία αν σκεφτούμε, αναλογιστούμε τον έντονο κομματικό ανταγωνισμό που υπήρχε την εποχή εκείνη. Έτσι η Οικολογική Κίνηση επιβιώνει στο δημοτικό συμβούλιο με έναν μόνο σύμβουλο, με 8%, λόγω του πλειοψηφικού συστήματος. Ε, και βιώνει εδώ που τα λέμε, όταν είσαι ένας, βιώνει την ψυχοφθόρα μοναξιά της μιας έδρας. Αλλάζει κάθε χρόνο ο σύμβουλος, και γιατί είναι στη νοοτροπία η εναλλακτικότητα και γιατί δεν αντέχουμε και πολύ, για να τα πούμε και πιο γήινα τα πράγματα. Αφήνουμε το σημάδι μας εκείνη την περίοδο στο δημοτικό συμβούλιο. Καταθέτουμε συγκεκριμένες ερωτήσεις με βάση τον δημοτικό κανονισμό για θέματα όπως η τηλεθέρμανση, το κυκλοφοριακό, τα διατηρητέα, τον σεισμό που είχαμε την περίοδο του ’96 και τα προβλήματα που δημιούργησε. Και παράλληλα συνεχίζουμε σαν σύλλογος, δηλαδή τι φτιάχναμε σαν σύλλογος, ξέρω εγώ, επισκέψεις στα σχολεία στα πλαίσια περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, περίθαλψης άγριων πτηνών. Μια σειρά, τέλος πάντων, δραστηριότητες που ήταν μια πάγια πρακτική των οικολογικών και περιβαλλοντικών οργανώσεων. Η περίοδος αυτή πρακτικά συμπίπτει με την ενηλικίωση της Οικολογικής Κίνησης. Γιατί αλλιώς τα βλέπεις όταν είσαι απ’ έξω σαν ομάδα διαμαρτυρίας και αλλιώς όταν έρχεσαι ενώπιον ενωπίω με τα προβλήματα και έχεις έναν θεσμικό ρόλο. Άρα, λοιπόν, είμαστε υποχρεωμένοι, καταδικασμένοι να εξειδικεύσουμε και πολιτικές και προτάσεις, δηλαδή δεν αρκεί ένα σύνθημα και μια απλή τεκμηρίωση που πάντα την είχαμε στην κουλτούρα μας. Όπως, επίσης, και το θέμα των συναινέσεων ήταν γιατί εκεί που διαφωνούσαμε με το συμβούλιο και τον Κουκουλόπουλο και ήταν και μια δύσκολη περίοδος. Δηλαδή τώρα ο Κουκουλόπουλος ο Πάρης ανήκε στα ιερά τέρατα της αυτοδιοίκησης, δεδομένου ότι κυβέρνησε σαν δήμαρχος είκοσι χρόνια. Δηλαδή συγκαταλέγεται σε αυτή τη χορεία των δημάρχων της χώρας, όπως ο Δανιηλίδης στη Θεσσαλονίκη. Είχαμε λοιπόν, έπρεπε να έχουμε καλή τεκμηρίωση και παράλληλα, όπου χρειαζόταν, να έχουμε και τη συναίνεση. Και έτσι, λοιπόν, πορευτήκαμε στο δημοτικό συμβούλιο και αναγκαστήκαμε να γίνουμε και πιο συγκεκριμένοι και σαφείς σε όλα τα ζητήματα της πόλης, και όχι μόνο στο θέμα της βιομηχανικής ρύπανσης. Θυμάμαι ότι με τον σεισμό του ’96 πήραμε δυο πρωτοβουλίες. Η μία πρωτοβουλία, το ένα ήταν πρωτοβουλία και το άλλο ήταν, τέλος πάντων, αντίδραση. Η μία αφορούσε έναν σκεπτικισμό για τον ποιο ρόλο παίζουν στην περιοχή τα αλλεπάλληλα φράγματα και οι εξορύξεις. Αυτό με βάση τη βιβλιογραφία… Οι μεγάλες εξορύξεις. Όταν εξορύσσεις πενήντα εκατομμύρια τόνους τον χρόνο, για παράδειγμα, ή οι φορτίσεις μιας λεκάνης υδρολογικής όπως του Αλιάκμονα, αυξάνουν την τοπική σεισμικότητα. Αυτό δεν σημαίνει ότι προκάλεσαν τον σεισμό. Αλλά, εν πάση περιπτώσει, εμείς θέλαμε μια απάντηση υπεύθυνη για το πώς εμπλέκεται όλη αυτή η ιστορία[00:20:00]. Και αν θα δημιουργήσει κάποιο πρόβλημα η φόρτιση του νέου φράγματος του Ιλαρίωνα τότε που γινόταν για το οποίο πέρασε από σαράντα κύματα. Μια σταματούσε, μια ξεκινούσε. Καλέσαμε τους σεισμολόγους τους πιο γνωστούς της Ελλάδας να απαντήσουν. Δεν πήρε κανένας θέση σε αυτό το θέμα. Είναι και θέμα πρόβλεψης, οπότε, εντάξει, τους καταλαβαίνω σε έναν βαθμό. Και κατά δεύτερο λόγο, ένα ζήτημα το οποίο, ας πούμε, στηλιτεύσαμε, ήταν οι λεγόμενες παρεκκλίσεις, πολεοδομικές παρεκκλίσεις. Δηλαδή προκειμένου να ευχαριστηθεί και ο κάθε πικραμένος με τα λεγόμενα σεισμοδάνεια, έγιναν εκπτώσεις στην πολεοδομική νομοθεσία. Οι οποίες διά νόμου κατοχυρώθηκαν. Δηλαδή αν είχες ένα οικόπεδο το οποίο δεν ήταν άρτιο και οικοδομήσιμο, μπορούσες να χτίσεις ενώ κανονικά δεν θα έπρεπε. Οι παρεκκλίσεις δεν αφορούσαν μόνο αυτό, αφορούσαν και τις μαζικές κατεδαφίσεις πέτρινων σπιτιών, δηλαδή ενώ ήταν επισκευάσιμο. Έτσι η Κοζάνη έχασε ένα απόθεμα σπιτιών. Ας μην ξεχνάμε ότι υπήρχε περίοδος όπου η πόλη είχε γύρω στα εκατόν είκοσι νεοκλασικά κτίρια και μακεδονικά. Και όταν λέμε νεοκλασικά, συμπεριλαμβάνουμε και αυτά που έχουν νεοκλασικά στοιχεία, όχι αποκλειστικά να είναι. Και τώρα πόσα έχουμε; Έχουμε καμιά δεκαριά. Δηλαδή ο σεισμός συνετέλεσε στο να χαθεί αυτό το στοιχείο της αρχιτεκτονικής φυσιογνωμίας της πόλης. Και εμείς αντιδράσαμε σε αυτό, αλλά δεν ήταν καθόλου δημοφιλές, διότι όλοι περίμεναν να πάρουν τα δάνεια για να χτίσουν. Τι άλλο τώρα να πούμε για το δημοτικό συμβούλιο; Δεν ξέρω αν χρειάζεται να δώσουμε και άλλη έκθεση σε αυτά.

Η συμμετοχή του κόσμου στις δράσεις, που είπατε πιο πάνω, ήταν ένθερμες, συμμετείχε ο κόσμος;

Στην πρώτη φάση, που είπαμε, υπήρχε ενθουσιασμός και ρομαντισμός και ήταν κάτι το καινούριο και ο κόσμος είχε βαρεθεί και τα κόμματα και τα λοιπά. Είχαν περάσει ήδη από τη μεταπολίτευση δέκα, δεκαπέντε χρόνια και υπήρχε μία άλλη ωριμότητα και κούραση από τους συνεχείς κομματικούς ανταγωνισμούς. Στην πρώτη φάση είχαμε αρκετά μαζική συμμετοχή. Αυτό συνεχίστηκε και σε όλη την περίοδο και των δημοτικών εκλογών και μέχρι το 2003. Μετά αρχίζει μια διαφορετική φάση της Οικολογικής Κίνησης, διότι μπαίνει ταφόπλακα στο αίτημα για καινούριες μονάδες της ΔΕΗ, στο αίτημα να μην γίνουν, συγγνώμη, καινούριες μονάδες της ΔΕΗ. Και μάλιστα το ’97 έρχεται στην Κοζάνη ο Σημίτης για να εγκαινιάσει τη μονάδα του Αγίου Δημητρίου, την καινούρια. Εκεί, για να επανέλθω στο ερώτημα, στη σχετική κινητοποίηση διαμαρτυρίας που γίνεται –γιατί δεν είναι μόνο το θέμα της μονάδας, είναι όλα τα περιβαλλοντικά θέματα–, είμαστε μόνοι μας. Είμαστε, ξέρω εγώ, τριάντα άτομα μαζί με τα παιδιά μας. Άρα από εκεί και μετά ο δρόμος της Οικολογικής Κίνησης, όσον αφορά τα θέματα τα ενεργειακά και την καταγγελία του λιγνιτικού μονοδρόμου και την πράσινη μετάβαση, είναι μοναχικός. Την ίδια εποχή, όπως είπα, είχαμε και το θέμα του αμιάντου, δηλαδή δεν ήταν ένα, ήταν δύσκολες οι συνθήκες για το οικολογικό κίνημα. Έπρεπε να αντιπαρατεθείς και να πεις κατά του λιγνίτη που έδινε ψωμί, κατά τον αμιάντου που έδινε ψωμί. Έπρεπε να υπερασπιστείς το φυσικό περιβάλλον και να απαντήσεις στα ζητήματα. Τότε είχε και προβλήματα όλη η Δυτική Μακεδονία με τις αρκούδες ή και τις διάφορες θεωρίες που κυκλοφορούσαν ότι πετάτε φίδια, λύκους και όλα αυτά, ας πούμε, τα οποία δημιουργούσαν ένα άσχημο υπόβαθρο και ένα προφίλ το οποίο δεν ανταποκρίνονταν στην πραγματικότητα για τον οικολογικό χώρο. Οπότε έχεις να αντιπαλέψεις με μια σειρά πράγματα. Αυτό αναγκαστικά από τη μία μείωνε τη συμμετοχή, από την άλλη όμως δημιουργούσε νέα ακροατήρια, δηλαδή ήταν κόσμος ο οποίος ανήκε στη σιωπηλή πλειοψηφία, που δεν είναι ο φωνακλάς, που θα καταγγέλλει το καθετί που κάνει ο οικολόγος, αλλά που εκτιμά κάποια πράγματα.  Και ζητούσαν συνεργασίες τα σχολεία, τα χωριά, κάναμε ομιλίες όπως θα δούμε παρακάτω, κάναμε μια ολόκληρη δουλειά στο Βόιο μετά το 2003. Δηλαδή δεν ήταν μια στατική κατάσταση ότι «ξέρεις, εγώ έχω αυτούς τους εκατό ανθρώπους δεμένους από το πόδι». Σήμερα είναι αυτοί, αύριο είναι κάποιοι άλλοι. Προβλήματα δημιουργήθηκαν και όταν πήραμε μέρος σε διάφορες εκλογικές αναμετρήσεις. Εκεί αναγκαστικά θα υπάρχουν κάποιες κόντρες, κάποιοι άνθρωποι που διαφωνούν. Σου λένε: «Εγώ γιατί να κατέβω με την Οικολογική Κίνηση; Είμαι με τον Παγούνη. Ή είμαι με τον Πάρη τον Κουκουλόπουλο. Ή είμαι ΠΑΣΟΚ». Αυτό, όμως, ήτανε πάρα πολύ ελάχιστο, δηλαδή οι αποχωρήσεις ήταν μετρημένες στα δάχτυλα. Γιατί; Γιατί καταφέρναμε μετά τις εκλογές να διατηρήσουμε αυτή την ενότητα. Και πριν από τις εκλογές διακηρύσσαμε επίσης ότι πέντε από εμάς θα υποστηρίξουμε αυτόν, έξι αυτόν». Βγάζαμε ανακοίνωση για όλους τους υποψηφίους που ήταν σε όλους τους συνδυασμούς. Και λέγαμε ότι «ο καθένας, παιδιά, είναι ελεύθερος να ψηφίσει ό,τι θέλει. Είμαστε σύλλογος, δεν είμαστε ούτε κόμμα ούτε πολιτική οργάνωση γενικότερα». Οπότε έπαιξε έναν μικρό ρόλο αυτό αλλά όχι καθοριστικό. Το 1997, ’98 αποχώρησε ο Μπέσας που ήταν, ας πούμε, ο πρώτος εμβληματικός πρόεδρος και ανέλαβα εγώ στην Οικολογική Κίνηση. Έχει αλλάξει γενικά το τοπίο. Αρχίζουμε και βάζουμε πιο επιτακτικά το θέμα της μεταλιγνιτικής μετάβασης από τότε. Δεν βρίσκουμε ανταπόκριση, παρά το γεγονός ότι διεθνώς το περιβάλλον αρχίζει και αλλάζει υπέρ των απόψεων του οικολογικού κινήματος. Έχουμε το Ρίο και το Κιότο την περίοδο ’90-’92, παγκόσμιες συσκέψεις για το κλίμα που αρχίζουν και χτυπάνε τα καμπανάκια για τα ορυκτά καύσιμα και ειδικά για τα πιο μάπα, να το πω έτσι απλά, ορυκτά καύσιμα όπως είναι τα στερεά. Ο λιγνίτης ο δικός μας είναι ο χειρότερος στην Ευρώπη. Ένας από τους λόγους που οι μονάδες δεν είναι βιώσιμες, οι λιγνιτικές, πέρα από τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα που φορολογούνται, να το πω έτσι απλά, είναι ότι δεν έχει και απόδοση. Και η Ελλάδα σαν κυβέρνηση αλλά και σαν κόμματα συνολικά ακολουθεί μία πολιτική, ας πούμε, συνέχισης του λιγνιτικού μονόδρομου, της παντοκρατορίας του λιγνίτη. Απόδειξη ότι ενώ η Ευρώπη παίρνει μέτρα για να μειώσει μέχρι το 2012 τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, η Ελλάδα πανηγυρίζει γιατί καταφέρνει να εξαιρείται μια ζωή, που πηγαίναμε για εξαιρέσεις και παρεκκλίσεις. Και παίρνει το δικαίωμα να αυξήσει τις εκπομπές της κατά 25%. Αύξησε τις εκπομπές της και μετά από δέκα χρόνια δεν είχε παράδες να τις πληρώσει, δεν έχει λεφτά να τις πληρώσει. Αυτό που λέμε ότι οι μονάδες πλέον είναι ζημιογόνες. Επιδίωξε αντί να κάνει μια άλλη πολιτική σταδιακής στροφής και έκανε αυτό. Κλιματικοί στόχοι και πολιτικές ούτε λόγος. Τίποτα. «Ο λιγνίτης είναι αθάνατος και δεν κόβουμε ούτε ένα μεγαβάτ». Οπότε εμείς έπρεπε να βάλουμε τα ζητήματα αυτά τα οποία σε πέντε-έξι χρόνια τα εξειδικεύσαμε ακόμα περισσότερο. Και παράλληλα ασχολούμαστε και με άλλους τομείς που αφορούν τη βιομηχανική ρύπανση πέρα από την ατμοσφαιρική. Δηλαδή αναδεικνύεται έντονα το πρόβλημα των νερών που δεν ήταν ορατό μέχρι τότε ή, τέλος πάντων, δεν θέλαμε να το βλέπουμε. Των υπόγειων νερών που καταστρέφονται λόγω των εξορύξεων, αλλά και των προβλημάτων στα άλλα υδάτινα σώματα από όπου αντλεί η ΔΕΗ αλλά και άλλοι χρήστες ανεξέλεγκτα. Αναφέρομαι στον Αλιάκμονα και στη Βεγορίτιδα. Στη Βεγορίτιδα είχαμε μια πάρα πολύ καλή συνεργασία με τον Σύλλογο Προστασίας Βεγορίτιδας, που είχε έδρα τον Άγιο Παντελεήμονα. Από την πτώση της στάθμης της λίμνης λόγω και παράνομων γεωτρήσεων –έχει χίλιες γεωτρήσεις γύρω– αλλά και άντλησης της ΔΕΗ για τον ΑΗΣ Αμυνταίου, προκύπτουν γύρω στα δεκαπέντε χιλιάδες στρέμματα. Πέφτει η στάθμη, δηλαδή, και αποκαλύπτονται εδάφη τα οποία καταλαμβάνουν οι αγρότες των γύρω χωριών. Οπότε υπάρχει μια ισχυρή κοινωνική πίεση να μην επανέλθει η Βεγορίτιδα στην αρχική της στάθμη. Οι λίμνες δεν ψηφίζουν, οι αγρότες ψηφίζουν. Αυτό ήταν το κριτήριο και η Βεγορίτιδα παρέμεινε με τη στάθμη της, ας πούμε, να έχει πέσει κατά τριάντα πέντε. Τώρα έχει ανέβει λίγο γιατί και η ΔΕΗ σταμάτησε από το ’97 να αντλεί, αναγκάστηκε και παίρνει από τον Αλιάκμονα για να φτάσει στο Αμύνταιο. Δηλαδή είναι τρομακτικό αν το σκεφτεί κανείς.  Ήδη η Κοζάνη έχει ακριβό νερό γιατί παίρνει από βαθιές γεωτρήσεις και από τον Αλιάκμονα και επειδή έχει μια υψομετρική διαφορά αρνητική. Τετρακόσια μέτρα μονομετρικό ύψος. Ένας από τους λόγους που έχει ακριβό νερό η Κοζάνη είναι και αυτός, γιατί παίρνει από μακριά και από πολύ μεγάλη αρνητική υψομετρική διαφορά. Φανταστείτε τώρα για το Αμύνταιο πόσο κόστισε[00:30:00], αλλά δεν είχε άλλη επιλογή. Τέλος πάντων. Και κάπου η υπόθεση με τη Βεγορίτιδα έχει κλείσει και αφού κατοχυρώθηκαν αυτοί και πήραν τα δεκαπέντε χιλιάδες στρέμματα. Ο Άγιος Παντελεήμονας, εδώ που τα λέμε, ήταν πιο ριζοσπαστικός, γιατί η κλίση του εδάφους γιατί είναι έτσι και αν πήγες καμιά φορά προς τη λίμνη, που δεν αποκαλύπτονται. Αποκαλύφθηκαν, δηλαδή, λίγα επειδή έχει μεγάλη κλίση. Ενώ από την άλλη μεριά τα χωριά είναι επίπεδα και καρπώθηκαν πολλά στρέμματα γης. Και το δεύτερο είναι ο Αλιάκμονας που είναι το μεγαλύτερο ποτάμι της χώρας. Λέμε, λέμε, λέμε, λέγαμε, λέγαμε, λέγαμε, στο τέλος είπαμε: «Ας κάνουμε και μία ακτιβιστική ενέργεια για να προβάλουμε τα θέματα καλύτερα». Οπότε το ’98, όταν ήταν οι δημοτικές εκλογές και εμείς πλέον δεν συμμετείχαμε, ανακηρύσσουμε ως εκλογικό μας κέντρο τον Αλιάκμονα. Βάζουμε ένα πανό «Αλιάκμονας SOS», κρεμιόμαστε τρία άτομα από τη γέφυρα, φωνάζουμε και τα μίντια και τα λοιπά. Άσε αυτός που είχε αναλάβει να φέρει τα σκοινιά, τα ξέχασε. Μην τα λέμε αυτά. Κάναμε και δυο πρόβες νωρίτερα, τις προηγούμενες ημέρες, πώς θα κάνουμε την… Γιατί δεν ήμαστε επαγγελματίες, μην γίνουμε και ρεζίλι. Θυμάμαι, είχαμε κάνει και μια προπόνηση στην περιοχή του Αρίνταγα που τον βάζει κάθε τόσο ο Καραμάρκος, ας πούμε, στα must της Κοζάνης για να εξασκηθούμε πώς γίνεται εκεί με τα σχοινιά και αυτά. Και κάναμε αυτή την ενέργεια η οποία προβλήθηκε από όλα τα ΜΜΕ. Υποβάλαμε και το υπόμνημα, δηλαδή το διαβάσαμε, το κάναμε, το ράναμε. Κάποιος είχε πει ότι: «Να μείνουμε κρεμασμένοι μέχρι να μας απαντήσουν». Ακόμα εκεί θα ήμασταν. Άρα, λοιπόν, κλείνει αυτή η ενότητα με τα νερά. Απλώς επισημαίνω, ας πούμε, τρεις περιπτώσεις. Τα υπόγεια νερά, η καταστροφή των υπόγειων εδαφών, ο Αλιάκμονας που δεν είχε ούτε σχέδιο διαχείρισης. Ο καθένας έπαιρνε ό,τι ώρα ήθελε, ό,τι ήθελε, βιομηχανικοί χρήστες, αγροτικοί και τα λοιπά, ρύπανση από λιπάσματα, φυτοφάρμακα από τις ίνες αμιάντου από το Ζιδάνι που λέγαμε πριν, από τα στείρα και τα λοιπά. Οπότε αναδείξαμε, λοιπόν, και αυτή την πτυχή της εξόρυξης.

Πέρα από τον ακτιβισμό, τις κινητοποιήσεις, τις δράσεις, θεσμικά κάνατε κάποια ενέργεια;

Εννοείτε κάποια υπομνήματα, την επιβολή κάποιων αναφορών σε όργανα, είτε εθνικά είτε ευρωπαϊκά; Βέβαια, πολλές φορές. Να ξεκινήσω από το ’92 όταν γίνεται η πρώτη αναφορά της περιοχής στο Ευρωκοινοβούλιο, την περίοδο ’92, ’94. Εκεί μέσα συμπεριλαμβάνονται μια σειρά από παραβιάσεις περιβαλλοντικής νομοθεσίας που καταπατούνται οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που είχαν και εναρμόνιση με το Ελληνικό Δίκαιο. Δηλαδή είχαν γίνει νόμοι του κράτους του ελληνικού. Είναι μια πολυσέλιδη αναφορά. Τη φτιάξαμε μόνοι μας. Ακόμα και τη μετάφραση. Γιατί κανονικά η ελληνική γλώσσα είναι δεκτή όταν κάνεις ένα έγγραφο, αλλά για να επιταχυνθεί η διαδικασία κάναμε και μετάφραση. Αυτό λεπτομέρεια. Υπέγραψαν αρκετοί φορείς. Παρότι βάζαμε με έναν, τέλος πάντων, κομψό τρόπο και το θέμα της μείωσης της λιγνιτικής παραγωγής. Αναγκάστηκε και ο δήμαρχος ο ίδιος, αφού είδε αυτό το κλίμα, να το υπογράψει. Αυτή ήταν, λοιπόν, η πρώτη αναφορά εμπεριστατωμένη που πήγε στην Ευρώπη. Μετά κάναμε προσφυγή και στον συνήγορο του πολίτη για περίπου τα ίδια θέματα. Στα δικαστήρια έχουμε πάει αρκετές φορές. Σας είπα την περίπτωση με το κλοφέν. Πάρα πολλές φορές κληθήκαμε να κάνουμε καταθέσεις όταν δημοσιεύαμε κάτι, ξέρω εγώ, για λαθραία λατομεία για παράδειγμα. Εκεί επεμβαίνει αυτοδικαίως ο εισαγγελέας και σε καλεί για αυτόν τον λόγο. Κατηγορούμενοι, εγώ προσωπικά ήμουν από την Ομοσπονδία Κυνηγετικών Οργανώσεων Μακεδονίας-Θράκης για μια περίπτωση στις Πρέσπες. Μια διαδικασία που ήταν εξοντωτική και κράτησε τέσσερα-πέντε χρόνια ώσπου στο τέλος αθωωθήκαμε. Εκεί τι γινόταν; Η Πρέσπα είναι δρυμός. Δημόσια έγινε η καταγγελία. Ότι ο δήμαρχος, παρακαλώ, που ήταν και πρόεδρος του φορέα προστασίας, ο δήμαρχος, ο πρώην δήμαρχος, ο Τσέπας κυνηγούσε σε τριπλά απαγορευμένη περιοχή που ήταν δίπλα στα σύνορα –απαγορεύεται–, που ήταν καλυμμένη με χιόνι και που ήταν και στον πυρήνα, νομίζω, σε κάποια ζώνη μεγάλης προστασίας του δρυμού. Και επειδή κατηγορήσαμε και τη θηροφυλακή για συνέργεια που έκανε τα στραβά μάτια, μας έτρεχαν στα δικαστήρια.  Άλλη φορά που πήγαμε στα δικαστήρια, ήταν όταν κάναμε ασφαλιστικά μέτρα εναντίον της μονάδας του Αγίου Δημητρίου, γιατί είχαμε βάσιμα επιχειρήματα, λόγω του ότι η ΜΠΕ, η μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων, έμπαζε από παντού νερά. Πατήσαμε δηλαδή στη νομοθεσία. Βέβαια, και ο Μπέσσας φώναζε ότι δεν είμαστε φώκιες και τα λοιπά, αλλά είχαμε επιχειρήματα, νομικά επιχειρήματα. Και ουσιαστικά απορρίφθηκε η πρόταση, απορρίφθηκαν τα ασφαλιστικά μέτρα χωρίς το δικαστήριο να μπει καν στην ουσία να συζητήσει τα επιχειρήματα. Γιατί πάτησε σε ένα βασιλικό διάταγμα του ’56, που έλεγε χοντρικά ότι απαγορεύεται να κάνεις ασφαλιστικά μέτρα εναντίον της ΔΕΗ, δηλαδή η ΔΕΗ ήταν στο απυρόβλητο. Εσύ αν έφτιαχνες μια αχυρώνα, μπορεί να σε κάνει ο άλλος ασφαλιστικά μέτρα γιατί είναι παράνομη. Εκεί πέρα γινότανε ολόκληρη μονάδα. Τέλος πάντων. Και άλλες, υπάρχουν και άλλες πολλές τέτοιες περιπτώσεις. Επίσης, θεσμικά –να μιλήσουμε για θεσμούς– ήμασταν από τους πρώτους, αν όχι οι πρώτοι, που διαπιστώσαμε την αναγκαιότητα για δημιουργία ενός κέντρου περιβάλλοντος, μιας υπηρεσίας της περιοχής που να είναι κατά τεκμήριο ανεξάρτητη από τις δημόσιες υπηρεσίες. Να έχει έναν έλεγχο από την αυτοδιοίκηση και μια ευελιξία. Άρα, λοιπόν, το ’93, επειδή αυτό όμως ήταν πάνω από τα κιλά μας να το μελετήσουμε, κάνουμε μια πρόταση στο Τεχνικό Επιμελητήριο, φτιάξαμε μια ομάδα εργασίας. Λοιπόν, θυμάμαι τότε ήμουν εγώ υπεύθυνος, ήταν μέσα και η Ζεμπιλιάδου, ο Τριανταφύλλου, που ήταν ο καθηγητής επί σειρά ετών, αναγνωρισμένος στα θέματα της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, και κάναμε μια προμελέτη την οποία στη συνέχεια τη δώσαμε στην ΑΝΚΟ για τα περαιτέρω. Τι έγινε με την ΑΝΚΟ; Άλλη ιστορία τώρα. Μην το ανοίξουμε αυτό το κεφάλαιο. Γεγονός είναι ότι το όλο θέμα προχώρησε εξαιρετικά αργά, με βήματα χελώνας. Δηλαδή τελικά πέρασαν οχτώ με δέκα χρόνια για να στελεχωθεί και να λειτουργήσει το Κέντρο Περιβάλλοντος, το οποίο ήταν αποδεκτό σαν ιδέα, αλλά πήγε με πολύ αργό ρυθμό. Επίσης, στα δικαστήρια πήγαμε για τον τοπικό πόρο. Ο τοπικός πόρος είναι γνωστό ότι δόθηκε, ήταν ένα είδος αντιπαροχής στην περιοχή για τη ρύπανση. Ότι σε σκοτώνω, αλλά σε πληρώνω. Καλώς θεσμοθετήθηκε ο τοπικός πόρος δηλαδή, αλλά εκτροχιάστηκε στην πορεία, υπολογιζόταν σαν ένα ποσοστό επί του τζίρου της ΔΕΗ και η διαχείρισή του ανατέθηκε στην αυτοδιοίκηση ουσιαστικά. Υπήρχε μια επιτροπή παρακολούθησης. Αλλά ενώ η αρχική, η πεμπτουσία του πόρου ήτανε για έργα προστασίας περιβάλλοντος αλλά και ανάπτυξης, με ποια έννοια της ανάπτυξης; Με την έννοια της αειφορίας, της βιωσιμότητας και της ετοιμασίας του μέλλοντος. Εγώ έτσι το αντιλαμβανόμουν τότε, γιατί ήμασταν από τους διεκδικητές στη δεκαετία του ’90 σαν Οικολογική Κίνηση. Έτσι το αντιλαμβανόμουνα. Γιατί η παρούσα γενιά, στον τομέα της ανάπτυξης, αυτοί δηλαδή που δούλευαν στη ΔΕΗ ή ωφελούνταν άμεσα ή έμμεσα από τη ΔΕΗ, δεν πλήττονταν  εργασιακά από το ζήτημα των λιγνιτικών μονάδων. Ίσα ίσα δημιουργούσε θέσεις εργασίας. Αυτό δεν είναι κάτι το οποίο μπορούμε να το αρνηθούμε. Η μελλοντική γενιά όμως, η οποία θα έχει στερηθεί, συνέπεια αυτού του ανορθολογισμού και της μονόπλευρης ανάπτυξης και της καταστροφής ή υποβάθμισης των φυσικών πόρων, δεν θα έχει ούτε λιγνίτη, γιατί θα τον έχει φάει η προηγούμενη γενιά σε εβδομήντα χρόνια. Ούτε νερά εύκολα, δηλαδή τα νερά τα οποία να είναι φτηνά και εύκολα αξιοποιήσιμα, γιατί θα έχει καταστρέψει και θα έχει απορροφήσει τα λεγόμενα εύκολα νερά. Ούτε εδάφη αποκαταστημένα. Άρα θα πρέπει ο τοπικός χώρος να κατευθυνθεί σε επενδύσεις ανάταξης του φυσικού κεφαλαίου και δημιουργίας προϋποθέσεων βιώσιμης ανάπτυξης για την επόμενη γενιά. Και όχι να τα φάμε πάλι εμείς, η γενιά της αρπαγής. Αυτή ήταν και η συνθηματολογία για την αρπαγή. Τέλος πάντων, εκτροχιάστηκε πολύ γρήγορα, άρχισε να δίνεται σε συλλόγους για διάφορες ιστορίες, για διάφορα θέματα πολιτιστικά, τα οποία δεν τα υποτιμώ ούτε κάποια άλλα έργα, τα οποία δεν εντάσσονταν στη λογική. Γιατί το καθένα βαπτίζονταν ανάπτυξη. Θες να το κάνεις; Πάρε χρηματοδότηση από κει που παίρνει όλη η Ελλάδα. Αυτό είναι ειδικό ταμείο, είναι ειδικό πράσινο ταμείο για την περιοχή. Παρά τις εκκλήσεις μας, τους καβγάδες και αυτά, αφού είχε πάρει λεφτά και το Εργατικό Κέντρο για να αγοράσει έπιπλα[00:40:00] καινούρια, δεν περπάτησε η ιστορία. Αναγκαστήκαμε, προσφύγαμε στη δικαιοσύνη το 2000. Ζορίστηκαν λίγο οι τοπικοί άρχοντες, γιατί κλήθηκαν όλοι να καταθέσουν. Από τον περιφερειάρχη και τον νομάρχη και τα λοιπά. Στο τέλος, το αποτέλεσμα ήτανε: «Ναι μεν αλλά. Παιδιά, έχετε δίκιο. Έγινε διασπάθιση, αλλά δεν μπορούμε να βάλουμε στο σκαμνί κανέναν γιατί δεν μπορείτε να αποδείξετε τον δόλο». Έπρεπε εμείς με κάποιον τρόπο να αποδείξουμε ότι αυτός μοίραζε λεφτά γιατί είχε δόλο. Το ότι μοίραζε σαν παραγοντίσκος την πελατεία του και τα λοιπά και τα λοιπά, τέλος πάντων, δεν ήταν επαρκές στοιχείο για το δικαστήριο. Όμως υπήρξε ένα ταρακούνημα. Βγήκε μετά από λίγα χρόνια νέα υπουργική απόφαση, κάπως συμμαζεύτηκε η κατάσταση. Και μετά η άποψή μας για τον πόρο ήταν, αφότου αρχίσαμε και στέλναμε, βάζαμε πιο επιτακτικά το θέμα της μεταλιγνιτής σχεδίασης, ότι το 80% θα πάει για τη μεταλιγνιτική. «Εάν δεν έχετε δυνατότητα να απορροφήσετε φέτος, βάλτε το στην άκρη». Πώς λέγεται αυτό το να βάζεις το ποτό; Κάβα. «Βάλ’ το κάβα για το χρησιμοποιήσει ο επόμενος που θα έχει ένα βιώσιμο και αξιόλογο έργο». Ούτε και αυτό εισακούστηκε. Και, τέλος πάντων, η νέα υπουργική απόφαση ήταν κάπως πιο σφιχτή. Αυτά με τον τοπικό πόρο και τα δικαστήρια με αυτή την ιστορία. Τώρα, μετά το 2000 επειδή αρχίζουμε και παρουσιάζουμε και κάποια κοιλιά, κάποια κούραση, γίνεται μια προσπάθεια για οργανωτική ανάκαμψη. Κάνουμε μια μετατροπή στο καταστατικό και γινόμαστε ΑΜΚΕ, αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία, με στόχο να μπούμε και στον χώρο των προγραμμάτων. Εμφανίζεται μια ομάδα παιδιών, νέων παιδιών, δηλαδή θέλαμε να προσελκύσουμε νέα παιδιά συνδυάζοντας το τερπνόν μετά του ωφελίμου. Τα πράγματα έχουν αλλάξει, οι γενιές είναι διαφορετικές, η ανεργία είναι πιο επιτακτική. Και άρα, ας πούμε, δεν μπορούμε να βαυκαλιζόμαστε, γιατί συνήθως αυτό γίνεται. Εμείς τότε τρέχαμε χωρίς παράδες και τα λοιπά. Πρέπει, λοιπόν, να συνδυάσουμε και τα δυο, με ό,τι κινδύνους συνεπάγεται αυτό, γιατί όπου υπάρχει χρήμα, μπορεί να υπάρχουν και παρατράγουδα. Για αυτό βάλαμε και σαν όρο: «Όποιος ασχολείται με προγράμματα, δεν μπορεί να είναι μέλος του ΔΣ», δηλαδή τα μέλη του ΔΣ δεν θα μπαίνουνε. Θα μπαίνουνε εθελοντικά; Ναι. Αλλά δεν θα είναι αμειβόμενοι. Οπότε με μια ομάδα παιδιών, περιβαλλοντολόγους, Σταμκόπουλος, Νίκος Κουζιάκης, ο Καλημέρης και τα λοιπά, τρέχουμε μια σειρά προγραμμάτων του Υπουργείου Εργασίας. Λέω το Υπουργείο Εργασίας γιατί υπήρχε όρος ότι το 50% θα πάει για αμοιβές εργαζομένων, μην διασπαθιστούν. Και κάνουμε στο Βόιο, το οποίο είναι ένα βουνό που προσφέρεται για τέτοιες δουλειές και καλύπτει, έχει και μια διαπεριφερειακότητα, γιατί καλύπτει τρεις νομούς –Κοζάνης, Γρεβενών και Καστοριάς–, και κάνουμε εκατόν πενήντα χιλιόμετρα μονοπάτια, χαράξεις μονοπατιών. Αναδεικνύουμε τα πέτρινα γεφύρια με φωτογραφίες, καταγραφές και τα λοιπά. Εκδίδουμε φυλλάδια διάφορα, τουριστικούς οδηγούς. Κάνουμε μία έκθεση περιβαλλοντικών προβλημάτων που γυρνάει σε όλη τη Δυτική Μακεδονία. Αργότερα κάνουμε και ένα πρόγραμμα με το Leader. Πρέπει να έχεις κάνα φυλλάδιο από αυτά για τη λίμνη κάτω του Πολυφύτου. Το οποίο σε συνεργασία τότε και με τη δημοτική κίνηση, όταν ήταν στα πράγματα, οργανώσαμε και εκδηλώσεις για ενημέρωση για τη λίμνη Πολυφύτου. Και στον Βελβεντό, και στην Αιανή, και στα Κρανίδια, και τα λοιπά. Παράλληλα ευαισθητοποιήσαμε τον κόσμο για τον φτερωτό πλούτο της λίμνης Πολυφύτου. Αυτό έγινε αργότερα. Ξαναγυρνάω, λοιπόν, στο 2003 με 2010 που τρέξαμε αυτά τα προγράμματα. Εθελοντές πάρα πολλούς, μέχρι και ξένοι εθελοντές. Το Βόιο ξαναζωντανεύει. Θυμάμαι ότι γεμίσαμε ένα λεωφορείο από το ΤΕΙ και πήγαμε στο Επταχώρι, το οποίο είναι μιάμιση ώρα από εδώ, και κάναμε καθαρισμό ρέματος και τα λοιπά. Και τα παιδιά το καταχάρηκαν. Είχαμε κάνει και την οικολογική ομάδα του ΤΕΙ τότε, ήταν άλλη μια προσπάθεια. Εδώ να πω το εξής. Αν και κάπως τώρα μεταπηδάω από το ένα θέμα στο άλλο. Πριν συγκροτηθούν οι περιφέρειες σαν διοικητικός θεσμός, είχαμε κάνει μια προσπάθεια ως οικολογικός χώρος να αποκτήσουμε περιφερειακή συνείδηση με επίκεντρο τα περιβαλλοντικά προβλήματα τα οποία δεν αφορούν έναν μόνο νομό. Και σαν αιχμή είχαμε το Λιγνιτικό Κέντρο Δυτικής Μακεδονίας βέβαια που πάντα ήταν στην ατζέντα, που καλύπτει από τα Σέρβια μέχρι τη Φλώρινα, δύο νομούς. Τον Αλιάκμονα που διανύει τέσσερεις νομούς στη Δυτική Μακεδονία κι άλλους δύο μετά. Τη Βεγορίτιδα που επίσης κομμάτια της είναι και στον νομό Κοζάνης, μικρό, και στον νομό Φλώρινας και στον νομό Πέλλας. Καιμ μέσω της καμπάνιας που κάναμε, προσπαθούσαμε να δώσουμε αυτή την περιφερειακή διάσταση. Ότι έχουμε κοινά προβλήματα, ότι να σταματήσουν οι ανταγωνισμοί των νόμων. Όχι ότι δεν υπάρχουν θέματα που μας χωρίζουν. Και να δούμε πώς θα διαχειριστούμε αυτά τα ζητήματα. Διότι όταν ρυπαίνεις στα Γρεβενά τον Αλιάκμονα, έρχεται στο ποτήρι του Κοζανίτη το νερό μέσω της ροής του ποταμού στον επόμενο. Δηλαδή δεν μπορούμε αυτά τα θέματα να τα δούμε ανεξάρτητα. Και καρπός αυτής της ιστορίας, καπάκι, αφού κάναμε και την έκθεση περιβαλλοντικών προβλημάτων όλης της Δυτικής Μακεδονίας, γύρω στα τριάντα ταμπλό που τα γυρίζαμε, τα φορτώναμε σε αγροτικά και τα λοιπά και τα γυρίζαμε σε όλες τις πόλεις και τις κωμοπόλεις της Δυτικής Μακεδονίας. Και κάναμε επαφή με οργανώσεις, με ανθρώπους που μας πλησίαζαν. Και το καταγράψαμε όλο αυτό το δυναμικό. Οπότε ήρθε σαν φυσιολογική εξέλιξη η ίδρυση του Οικοδικτύου Δυτικής Μακεδονίας. Κάναμε, λοιπόν, το Οικοδίκτυο Δυτική Μακεδονία, εκλέξαμε συντονιστικό, κάναμε δύο συναντήσεις, μία στον Αετό Φλώρινας και μία στο Βελβεντό. Όπου μάλιστα στο Βελβεντό ο καθένας έφερε ένα τοπικό φαγητό λόγω Φάνης. Και έτσι γνωριστήκαμε, συντονιστήκαμε. Βέβαια και αυτό ήθελε ανθρώπους και κατάθεση ψυχής και, τέλος πάντων, να βάλουνε πλάτη πάρα πολλοί άνθρωποι. Βγάλαμε μια, δυο, τρεις ανακοινώσεις για θέματα που αφορούσαν όλη τη Δυτική Μακεδονία. Μετά ατόνησε η ιστορία. Και την ίδια περίοδο επειδή ψάχνουμε να βρούμε τρόπους, να βρούμε κι άλλα στηρίγματα σαν Οικολογική Κίνηση πέρα από τα προγράμματα, τα νέα παιδιά που φέραμε και τα λοιπά. Και την ίδια περίοδο γίνεται και η Οικολογική Ομάδα του ΤΕΙ. Επειδή ήμουνα στα ΤΕΙ, την έφτιαξα εκεί πέρα, αλλά έπαιζα έναν ρόλο μπαμπά. Δεν μου άρεσε και πολύ αυτό. «Δάσκαλε, τι θα κάνουμε σε αυτό;». «Ό,τι θέλετε, κάντε». Δηλαδή μέχρι κάποια φάση συντονίζεις, μεταφέρεις την εμπειρία σου, παρακολουθείς. Σε κάποια περίοδο που ήταν ένας να βρεθεί που να έχει μια ηγετική, έτσι, στάση, πάει καλά. Που ήταν ένα παιδί λίγο πιο μεγάλο που είχε αργήσει να πάει να σπουδάσει. Είχε μια αυτονομία, κάναμε κάποια εκδήλωση για την κλιματική αλλαγή. Συμμετείχαμε και στο κίνημα Αντι-2004, υπήρχε και ένα κίνημα για τους Ολυμπιακούς Αγώνες το οποίο έβαζε κάτω τα πράγματα και έβλεπε πέρα από την όλη ιστορία αν θα μπορέσει η Ελλάδα να τα βγάλει πέρα, ή για πόσα χρόνια θα πληρώνει τα δάνεια από τα έργα, ή ποιος θα διαχειριστεί μετά τα ολυμπιακά έργα που είναι και αυτό ένα μεγάλο ζήτημα. Οπότε υπήρχε ένα κίνημα προς το οποίο, βέβαια, υπήρχε μια εχθρότητα, διότι ήταν η μεγάλη ιδέα της περιοχής, της χώρας την περίοδο εκείνη. Τέλος πάντων, οπότε ένα διάστημα λειτούργησε και η Οικολογική Ομάδα του ΤΕΙ και κρατήθηκε περισσότερο και χάρη στις ανταλλαγές. Έχοντας μία εμπειρία και από το Εrasmus και τα λοιπά, τους έβαλα σε κάποια προγράμματα που δεν ήταν Εrasmus, ήταν τα Youth for Europe και  κάναν ανταλλαγές. Αυτό χρησιμοποιήθηκε σαν κίνητρο. Πήγαν στην Πορτογαλία, πήγαν στη Νορβηγία και τα λοιπά. Σε work camps, δηλαδή σε camping τα οποία ήταν για νέους και συζητούσαν θέματα τέτοια. Περιβάλλοντος, πολιτισμού και τα λοιπά. Εδώ παρέλειψα να πω, επειδή συχνά μιλήσαμε για το τι αφορούσε τις παρεμβάσεις μας στον αστικό ιστό, ότι κατά καιρούς είχαμε έντονες κόντρες με τις πολεοδομικές αυθαιρεσίες όχι μόνο του δήμου ή ιδιωτών αλλά και της εκκλησίας. Και ήρθαμε, λοιπόν, σε αντίθεση και με τον δήμο για περιπτώσεις που έκανε τα στραβά μάτια στην κατεδάφιση διατηρητέων, ή στο στένεμα δρόμων και στην παραχώρηση κοινόχρηστων χώρων για να αυγατίσουν κάποιοι τα οικόπεδα, ή στη μείωση του χώρου κάποιου πλατειών με αλλαγή του ρυμοτομικού σχεδίου. Αυτά τώρα διαχρονικά δεν αφορούν μόνο έναν δήμαρχο. Υπήρχε αυτή η λογική. Άμα ήταν κανένας δικός τους, έλεγαν, το κοινωνικό πρόσωπο του δήμου, «Δεν μπορεί να χτίσει ο άνθρωπος, έχει τρία παιδιά». Άμα δεν ήταν όμως στο μπλοκ το δικό τους, έλεγαν: «Εμείς θα τηρήσουμε απαρέγκλιτα την ποινική νομοθεσία και τα λοιπά. Τα έζησα σαν δημοτικός σύμβουλος αυτά[00:50:00] για μια περίοδο. Γιατί αλλάζαμε κάθε χρόνο, όπως είπαμε, οπότε έκανα σαν δημοτικός σύμβουλος δυο χρόνια με την οικολογική κίνηση αντικαθιστώντας τον Μπέσσα και τα λοιπά. Και είχαμε συγκεκριμένες περιπτώσεις. Ξέρω εγώ, χτίσιμο αίθουσας στην Αγία Παρασκευή σε αναδασωτέα έκταση. Η Παναγία, η εκκλησία πηγαίνοντας για τον Κρόκο αριστερά, αν έχεις υπ’ όψιν σου. Αυτό το αρχικό σχέδιο προέβλεπε ότι η εκκλησία θα είναι στη γωνία της πλατείας για να μην δεσμεύεται όλη η πλατεία και μεταφέρθηκε στη μέση και κατέλαβε όλη την πλατεία, ου η πλατεία είναι χώρος για τη γειτονιά, είναι χώρος για μια εκδήλωση. Ο δήμος και οι περίοικοι δεν αντέδρασαν, τους ήρθε μια χαρά.

Σήμερα πώς έχει διαμορφωθεί όλο αυτό το κλίμα; Πώς το αντιλαμβάνεστε εσείς;

Ναι. Κοιτάξτε τώρα. Η όλη ιστορία της εικοσαετίας, από το 2000 και μετά, σημαδεύεται από το μέγα όραμα, σε εισαγωγικά, της περιοχής που είναι η νέα λιγνιτική μονάδα. Αυτό 2000 και μετά αρχίζει η συζήτηση η οποία κρατά με τις παλινωδίες της ΔΕΗ γύρω στα δέκα χρόνια. Εμείς είμαστε σταθερά εναντίον. Είναι η μεγάλη ιδέα της περιοχής και αυτή. Και φτάνουμε στο σημείο τελικά να κατασκευαστεί η μονάδα, να δαπανηθούν γύρω στο ενάμισι δις, που αν το βάλουμε και συγκρίνουμε τι θέσεις εργασίας βιώσιμες θα μπορούσαμε να κάνουμε με ενάμιση δις είναι πολύ περισσότερες. Θα λειτουργήσει με βάση τα σημερινά δεδομένα, οχτώ με εννιά χρόνια, αφού το 2028 θα κλείσει ή θα μετατραπεί σε κάτι άλλο. Πάντως όχι σε αμιγώς λιγνιτική μονάδα. Όταν οι λιγνιτικές μονάδες για να είναι κερδοφόρες και να κάνουν απόσβεση συνήθως δουλεύουν σαράντα με πενήντα χρόνια. Εδώ να αναφέρω και κάτι γιατί υπάρχει και μια παραπληροφόρηση για τον λιγνίτη μετά τον πόλεμο της Ουκρανίας, τι έκανε η Ευρώπη. Ότι όσοι στην Ευρώπη, λίγοι επαναλειτούργησαν λιγνιτικές μονάδες, ένα-δυο, σε κάποια κράτη, είχαν έναν συντελεστή χρησιμοποίησης 18%. Τι σημαίνει αυτό; Ότι περίπου μία μέρα η μονάδα δούλευε και τέσσερεις καθόταν. Δεν σύμφερε. Και δεν συμφέρει περισσότερο στην Ελλάδα, γιατί, όπως είπαμε, ο λιγνίτης είναι ο χειρότερος της Ευρώπης. Εμείς, λοιπόν, από τότε πρέπει να ετοιμάσουμε την επόμενη μέρα και την εναλλακτική μας πρόταση για τη μονάδα. Και αρχίζουμε, λοιπόν, να βάζουμε επί τάπητος το θέμα του πράσινου εικοσαετούς σχεδίου. Δηλαδή ουσιαστικά το master plan, αυτό που έχει σήμερα η δίκαιη μετάβαση. Πάμε να γίνουμε φυσικά πιο συγκεκριμένοι και να μιλήσουμε για τις πηγές χρηματοδότησης. Καταρχάς, προσδιορίζουμε τη διάρκεια του σχεδίου τουλάχιστον είκοσι χρόνια για να υπάρξουν και οι αποκαταστάσεις και όλα αυτά. Που ίσως είναι και περισσότερο. Και εξειδικεύουμε τη χρηματοδότηση προτείνοντας, πρώτον τα μεταλλευτικά δικαιώματα τα οποία δεν πλήρωνε η ΔΕΗ επί σειρά ετών και ούτε τα πληρώνει. Άμα ανοίξεις ένα μαρμαράδικο, πληρώνεις μεταλλευτικά δικαιώματα στον κοντινό οργανισμό τοπικής αυτοδιοίκησης. Η ΔΕΗ δεν πλήρωνε φράγκο. Άρα, λοιπόν, αυτά ήταν μια κρυφή επιδότηση του λιγνίτη. Να πληρώσει και να αποδοθούν. Υπήρχε νομοθεσία, δηλαδή ,που ένα διάστημα είχε ψιλοεφαρμοστεί, αλλά μετά το απέσυρε. Το 70%, 80% του πόρου, όπως είπαμε και πριν, να πάει στη μεταλιγνιτική με κατοχύρωση σε νέα υπουργική απόφαση. Αυτό που λέγαμε για την κάβα. Να θεσμοθετηθεί τέλος απόσυρσης των λιγνιτικών μονάδων. Δηλαδή για κάθε παλιά μονάδα που θα αποσύρεται, επειδή έχει επενδυθεί ένα κεφάλαιο, μια τεχνογνωσία, ένα ανθρώπινο δυναμικό, έχει ασχοληθεί και τα λοιπά, να υπάρξει κάποια αποζημίωση. Αυτό το υιοθέτησαν πολύ αργότερα, πριν δυο-τρία χρόνια, δεν ξέρω, διάφοροι. Μεταξύ των οποίων και ο βουλευτής, ο Πάρης Κουκουλόπουλος, ευρωπαϊκά και εθνικά προγράμματα φυσικά. Και επίσης τα έσοδα από τα δικαιώματα του διοξειδίου του άνθρακα, τα αποκαλούσαμε τότε εξωτερικό κόστος. Δηλαδή αυτά που πλήρωνε η ΔΕΗ, όσα ρυπαίνουν, να χρησιμοποιούνται για αποκατάσταση και μετάβαση, όχι αποκατάσταση, είναι υποχρέωση της ΔΕΗ. Για τη μεταλιγνιτική μετάβαση στις λιγνιτικές περιοχές εδώ και στην Αρκαδία. Αυτό ουσιαστικά τι ήταν το τελευταίο; Ο πρόδρομος του Εθνικού Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης και του Ευρωπαϊκού Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης το οποίο το προχώρησε ο Λευτέρης. Λοιπόν, ήταν ο πρόδρομος, ήταν η αρχική ιδέα ότι «πάρτε λεφτά από εκεί, κάντε ένα πράσινο ταμείο και δώστε τα σε αυτές τις περιοχές». Τώρα εδώ να αναφέρω σε παρένθεση και κάτι άλλο. Ότι επειδή υπήρξε και μια μικροπολιτική στα θέματα αυτά και οι χρηματοδοτήσεις δίνονται ανάλογα και με τις πολιτικές και κομματικές συντεταγμένες τού εκάστοτε περιφερειάρχη, δεν ξέρω αν έχετε προσέξει το εξής. Ότι τα λεφτά στη Δυτική Μακεδονία δίνονται στους τέσσερεις νομούς, ενώ δεν είναι λιγνιτικοί νομοί τα Γρεβενά και η Καστοριά. Ενώ στην Πελοπόννησο, δεν πάει στην Πελοπόννησο όλο. Πάει στη Μεγαλόπολη και σε κάποιες περιοχές της Αρκαδίας. Μπορεί να πιάνει και ένα-δυο χωριά και από την Καλαμάτα. Πάντως δεν πάει στην περιφέρεια, πάει σε μια στενή περιοχή, εκεί που είναι το λιγνιτικό πεδίο και η λιγνιτική δραστηριότητα. Άντε και λίγο παραπέρα, 10%, 20%. Ενώ εδώ υπήρξε άλλη. Φυσικά δώσανε και στα νησιά. Μην πούμε τώρα καμιά βαριά έκφραση για τα νησιά. Γιατί τα νησιά, ας πούμε, είναι υπερευνοημένα από χίλιες απόψεις. Όσον αφορά τον τουρισμό, μειωμένο ΦΠΑ άγονης γραμμής, επιδοτήσεις και τα λοιπά. Και επειδή τώρα θα έκλεινε μια πετρελαϊκή μονάδα η οποία απασχολούσε πέντε ή δέκα άτομα, είναι μέγα ζήτημα, ας πούμε, μετάβασης και εξάρτησης της τοπικής οικονομίας από τα πετρελαϊκά. Tέλος πάντων, αυτές οι απόψεις για το πώς θα χρηματοδοτήσουμε και θα σχεδιάσουμε τη μεταλιγνιτική περίοδο από το 2005, 2006 και τα λοιπά, δεν θυμάμαι ακριβώς, ζητήσαμε και μπήκε ειδικό θέμα στο δημοτικό συμβούλιο Κοζάνης. Τις παρουσιάσαμε, έπεσαν τα χειροκροτήματα με τα πολλών επαίνων, είπαν θα φτιάξουν μία επιτροπή να ασχοληθούν και χαιρετίσματα, δηλαδή παραπέμφθηκε στις καλένδες από τότε που άρχισε και η μείωση της λιγνιτικής παραγωγής και άρχισε κι άλλος κόσμος να μιλάει. Γιατί μειώθηκε, από το 2008 μέχρι το 2020 είχε μειωθεί κατά 80%, αν δεν κάνω λάθος. Και φτάνουμε μετά στο 2008, 2009 η Οικολογική Κίνηση, αρχίζουν οι συζητήσεις για να φτιάξουμε κάτι ευρύτερο και γίνονται οι ζυμώσεις για την ίδρυση της Δημοτικής Κίνησης. Συμμετέχουμε εγώ, ο Αντώνης ο Ρήγας στον αρχικό πυρήνα και στις διαδικασίες τις αρχικές, που ήταν και μαζικές. Και αυτό που κρατάω, είναι ότι ό,τι είχαμε δεν είχαμε, όλη η προίκα μας σε θέσεις, εξειδικεύσεις προγραμμάτων και τα λοιπά, εναλλακτικές λύσεις για διάφορα ζητήματα της πόλης, τα μεταβιβάσαμε στη Δημοτική Κίνηση. Να χρησιμοποιήσω αυτή την έκφραση σε εισαγωγικά. Δηλαδή ακόμα και το κεντρικό σύνθημα «Από το γκρίζο στο πράσινο» που είχαμε για τα ενεργειακά την πρώτη περίοδο όταν κατεβήκαμε στις εκλογές, την πρώτη φορά. Πότε ήταν; Το 2010. Η εναντίωση στη νέα μονάδα, σαφώς και αυτό γραμμένο, το εικοσαετές πράσινο σχέδιο και αυτό. Ήταν όλα αυτά. Όταν όμως εξαγγέλλεται η απόσυρση συγκεκριμένων λιγνιτικών μονάδων, δηλαδή τώρα επί Μητσοτάκη, αρχίζει η Δημοτική Κίνηση ενώ τα είχε υιοθετήσει, και βέβαια για κάποια περίοδο υπήρχαν και εσωτερικές αντιπολιτεύσεις σε αυτό. Δεν είναι κακό, αλλά ουσιαστικά δεν είχαν μία τεκμηρίωση επαρκή σε σχέση με τα διεθνή γεγονότα και το πού πήγαινε η κατάσταση. Όταν όμως εξαγγέλλεται η απόσυρση συγκεκριμένων λιγνιτικών μονάδων μετά το 2019-2020 η Δημοτική Κίνηση αμφιταλαντεύεται και υιοθετεί για κάποια περίοδο την ορολογία των συνδικαλιστών και των κομμάτων της αντιπολίτευσης περί βίαιης απολιγνιτοποίησης, ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται για βίαιη προσγείωση στην πραγματικότητα. Η υποστήριξη που παρέχει η Οικολογική Κίνηση, όχι πολύ μεγάλη αλλά συνεχής σε άτομα ή και σε ιδέες την πρώτη περίοδο της δημιουργίας της Κίνησης μέχρι και το 2015 και συνεχίστηκε και μετά αλλά με μικρότερους ρυθμούς, έχει σαν αποτέλεσμα να βγει ο πρώτος πράσινος δήμαρχος στην Ελλάδα, ο Λευτέρης Ιωαννίδης. Επί της θητείας του, μια σειρά ιδέες του οικολογικού χώρου προχωρούν έστω και με ελλείψεις, με βασικότερη τη συγκρότηση του δικτύου των δημάρχων[01:00:00] των λιγνιτικών περιοχών στην Ευρώπη. Επίσης, προχωράει και το κύριο αίτημα για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Δίκαιας Μετάβασης, άσχετα αν τελικά δεν καρποφόρησε και έγινε το Εθνικό Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης, το οποίο επίσης ήταν πρωτοβουλία της Δημοτικής Κίνησης και του Λευτέρη του Ιωαννίδη. Η Οικολογική Κίνηση δανείζει αρκετά στελέχη στους συνδυασμούς της κίνησης κατά καιρούς αλλά και σε θέσεις ευθύνης του δήμου, με συνέπεια να αποδυναμωθούμε ως οικολογική οργάνωση. Αυτό δεν αποτελεί, βέβαια, δικαιολογία. Υπήρχαν και άλλοι λόγοι που σιγά σιγά η κατάσταση έφθινε, δηλαδή από ένα σημείο και μετά η Οικολογική Κίνηση δουλεύει στο ρελαντί. Τον ρόλο, βέβαια, ως φορέας τεκμηρίωσης της πράσινης μετάβασης, να πούμε και αυτό, με θέσεις και επεξεργασμένες απόψεις πολύ πιο αναλυτικές, τον αναλαμβάνει σταδιακά η δεξαμενή σκέψης Green Tank με τον Νίκο τον Μάντζαρη. Οπότε είναι και πιο μεθοδική, είναι και πιο δυναμική και αποδεικνύεται η Green Τank και γενικά ο οικολογικός χώρος ένα πολύτιμο στήριγμα του δημάρχου Ιωαννίδη. Από το 2020 και μετά όπου έχουμε μειώσει τους ρυθμούς και τις δραστηριότητές μας, ασχολούμαστε κυρίως με το ΣΔΑΜ, το Σχέδιο Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης, συμμετέχουμε στη σχετική διαβούλευση, καταθέτουμε προτάσεις και τα λοιπά. Έτσι σήμερα είμαστε σε ένα κομβικό σημείο όπου αναζητούμε νέο κόσμο να αναλάβει και να συνεχίσει. Δεν θα κρυφτούμε πίσω από το δάχτυλό μας ότι μας φταίει ο κορονοϊός, οι συνθήκες και τα λοιπά. Υπάρχει ένα ζήτημα στις νέες συνθήκες να κατοχυρωθεί η φυσιογνωμία ανανεωμένη της Οικολογικής Κίνησης, αλλά και μια βασική αιτία ότι η παλιά φρουρά έχει κουραστεί. Το κενό το καλύπτει στο θέµα της υποστήριξης και της τεκμηρίωσης της τεχνοκρατικής η Green Tank, αλλά αυτό δεν είναι αρκετό. Η περιοχή χρειάζεται να έχει μια δική της οικολογική οργάνωση. Και ο Λευτέρης ο Ιωαννίδης παίζει σημαντικό ρόλο φυσικά σαν προσωπικότητα. Και με δεδομένο ότι είναι δύσκολη η διαδικασία της μετάβασης, απαιτεί πάρα πολλή δουλειά και εμπεριστατωμένη κριτική. Και το κυριότερο ζήτημα, όπως το έχει θέσει και ο Λευτέρης βέβαια, είναι ότι όλη η διαδικασία της διακυβέρνησης είναι γραφειοκρατική και από τα πάνω. Δηλαδή της διακυβέρνησης, εννοώ της δίκαιης μετάβασης. Ως επιμύθιο να πούμε ότι το αίτημα για συνέχιση της λειτουργίας της Οικολογικής Κίνησης, αλλά και για τη ριζική ανανέωση της, είναι ένα εκ των ων ουκ άνευ, παραμένει επίκαιρο και διαχρονικό.

Ευχαριστούμε πολύ.