Istorima Archive

[00:00:00]Καλησπέρα, είμαι η Βασιλική Κοράκη, ερευνήτρια στο Istorima, είναι 21 Νοεμβρίου 2023, βρίσκομαι στα Τρίκαλα μαζί με την;

Χριστίνα Σκαλίγκου.

Χαίρω πολύ, Χριστίνα.

Χάρηκα.

Θα ήθελες να μας πεις λίγα πράγματα για εσένα; Έτσι ένα σύντομο βιογραφικό, να μας συστηθείς λιγάκι; Με τι ασχολείσαι; Τι έχεις σπουδάσει;

Ναι. Είμαι 29 βαδίζω προς τα 30. Η καταγωγή μου και μέχρι την ηλικία της ενηλικίωσης έζησα στην Καρδίτσα, εκεί γεννήθηκα δηλαδή. Μετά έφυγα για Αθήνα για σπουδές στο Τμήμα της Επικοινωνίας και ΜΜΕ του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, όπου φοίτησα… αποφοίτησα μάλλον στα τέσσερα χρόνια, όπως προέβλεπε, ας πούμε, το χρονικό. Και έκτοτε ασχολήθηκα επαγγελματικά, δούλεψα στον τομέα του επισιτισμού ως επί το πλείστον και από τα 18 μου ασχολούμαι και με το σχέδιο, τη ζωγραφική και κάθε είδους άλλο –πώς το λένε;– παράρτημα τέχνης.

Πολύ ωραία! Άρα είσαι καλλιτεχνική φλέβα.

Ναι, δεν μπορώ να το αρνηθώ, βασικά η ζωή μου έχει δείξει αυτό.

Ζωγραφίζεις είπες;

Ναι, ξεκίνησα να σχεδιάζω όχι ακαδημαϊκά, πιο πολύ σαν μια διέξοδο, ας πούμε, και μια συζήτηση με τον εσωτερικό μου κόσμο, πιο πολύ θα χαρακτήριζα την τέχνη μου και τις απαρχές της abstract, σουρεαλιστική και συμβολική σίγουρα.

Πολύ ωραία! Θυμάσαι πότε ήταν το πρώτο σου σχέδιο; 

Καλά, το πρώτο πρώτο πρώτο σχέδιο ήτανε ακόμα επί σχολικών ετών. Σε μία προσπάθεια, έτσι, αποτύπωσης του πρώτου μου έρωτα. Αλήθεια, αυτό ήταν. Ναι, έκτοτε όμως πραγματικά δεν ξανασχολήθηκα, έτσι, με το ρεαλισμό. Ειδικά εκείνη την περίοδο, στα πρώτα χρόνια, αφέθηκα πιο πολύ ελεύθερα στις γραφές, στα σύμβολα, στην αλληγορία, στην δημιουργία μιας ιστορίας που για μένα προέκυπτε από κάποια συγκεκριμένα γεγονότα, αλλά που σίγουρα δεν είναι και αναγνώσιμη με τον τρόπο που εγώ την δημιούργησα.

Ωραία. Πότε κατάλαβες ότι πιάνει το χέρι σου; Σ’ το είχε πει κάποιος δάσκαλος όταν ήσουν μικρή στο σχολείο;

Γενικά, εντάξει, το είχα καταλάβει ότι πιάνει κάπως το χέρι μου από μικρή, δηλαδή και πράγματα, ξέρεις, αντιγραφές, κάποια κόμικς ή οτιδήποτε προσπαθούσα να κάνω τα έκανα πολύ πετυχημένα. Ζωγράφιζα και από μικρή γενικότερα, έτσι, είχα μια τάση προς τα εκεί, αλλά μετέπειτα όταν μετά από τα τέσσερα χρόνια, δηλαδή γύρω στα 23 μου, που αποφάσισα ότι ήθελα να αποκτήσω και κάποιες πιο πάγιες γνώσεις πάνω στο σχέδιο, πήγα σε ένα εργαστήρι σχεδίου στην Αθήνα, του κυρίου Παναγιώτη Μπελτέκου, όπου είναι διακεκριμένος στο είδος του, ρεαλισμό πιο πολύ. Και εκεί δειλά δειλά άρχισα να μαθαίνω και ακαδημαϊκό σχέδιο.

Η αλήθεια είναι ότι για τα δικά μου προσωπικά σχέδια, είχα μεγάλη αμηχανία και κόμπλεξ, να το πούμε και έτσι, να τα δείξω, επειδή δεν πατούσαν σε κάποια νόρμα της ζωγραφικής. Ειδικά όταν πήγα και στο σχέδιο, νόμιζα ότι, ας πούμε, είναι, ξέρεις, σαχλαμαρίτσες δικές μου, οι οποίες δεν μπορούν να αναγνωστούν ως κάτι το περαιτέρω. Αλλά η αλήθεια είναι ότι επειδή έδωσα και για τη Σχολή Καλών Τεχνών τρεις φορές στην Αθήνα, εκ των οποίων η μία επειδή είχα τελειώσει και την άλλη σχολή είχα το δικαίωμα να δώσω και κατατακτήριες, έπρεπε να παραδώσουμε κάποιο φάκελο με προσωπικά μας έργα. Εκεί λοιπόν, ας πούμε, τόλμησα να πάρω τα έργα τα δικά μου, αυτά τα πιο abstract και σουρεάλ, και να τα δείξω στον καθηγητή μου. Ο οποίος πραγματικά από την αντίδρασή του, γιατί πραγματικά μιλάμε για έναν άνθρωπο ο οποίος έχει δει άπειρα χέρια, άπειρους μαθητές, όντως συγκινήθηκε όταν είδε τα προσωπικά μου έργα και μου είπε ότι «Πραγματικά, και να αφήσεις τη ζωγραφική δεν θα σε αφήσει εκείνη» και ότι «Τώρα καταλαβαίνω ότι αυτό που κάνεις το κάνεις από την ψυχή σου και όντως είναι τέχνη, για[00:05:00]τί δεν έχει άλλο προορισμό», εννοώ δεν έχει κάποιο σκοπό βασικά, όχι προορισμό. Και εκεί κάπως άρχισα να εκτιμώ… να εκτιμώ; Ως προς τον τρόπο που ζωγράφιζα το εκτιμούσα, αλλά άρχισα να αναγνωρίζω και να… κάπως, ας πούμε, είμαι πιο περήφανη για αυτά που κάνω. Αυτό.

Όταν λες, έτσι, σουρεάλ ή abstract, μπορείς να μας δώσεις έτσι μια εικόνα από ένα έργο σου; Πώς ζωγραφίζεις, πώς σχεδιάζεις, πώς εμπνέεσαι;

Ναι, ωραία, θα σας πω. Αρχικά πάντα έπαιρνα σαν αφορμή κάτι, ας πούμε… Θα μιλήσω για ένα συγκεκριμένο έργο, με το οποίο είχα συμμετάσχει και σε ένα διαγωνισμό και όπου επιλέχθηκε, ένα πρόγραμμα του Εrasmus για γυναίκες καλλιτέχνιδες στην Ελλάδα. Εκείνο το ζωγραφικό ξεκίνησε από μία ανάγκη μου να ζωγραφίσω ρεαλιστικά μία φωτογραφία που απεικόνιζε τον πατέρα μου σε σχεδόν βρεφική ηλικία, έτσι, ξαπλωμένο με το φανελάκι του ανάσκελα, που ήταν πολύ για μένα έτσι αισθαντική. Και στην πορεία, όταν έφτασα σε ένα σημείο όπου το έργο φαινόταν, ας πούμε, τι απεικονίζεται, συνειδητοποίησα ότι δεν ήθελα να το αποδώσω ρεαλιστικά ακριβώς και ότι η φωτογραφία ήταν μια αφορμή για αυτό το διάλογο που ήθελα να κάνω, όσον αφορά, ας πούμε, και τη σχέση μου με τον πατέρα μου, όπως… εντάξει, δε θα πω όλες οι γυναίκες, οι περισσότερες γυναίκες, και ηθελημένα έφυγα από το ρεαλισμό. Δηλαδή κράτησα σα βάση τον κορμό του σώματος του παιδιού και άρχισα με ελεύθερες γραμμές, πιο liquid θα τις χαρακτήριζα, έτσι είναι η ζωγραφική μου, να δημιουργώ abstract ροές, από τις οποίες μετά άρχισα να σημειώνω, να βλέπω κάποια σύμβολα, είτε κομμάτια σώματος είτε… και να τα αποτυπώνω έτσι ώστε όποιος, ας πούμε, κοιτάζει αυτό το έργο, είναι ένα έργο που ο καθένας μπορεί να δώσει τη δική του, ας πούμε, μετάφραση. Πραγματικά όμως μιλάει για τη μάχη μου ισορροπίας της σχέσης μου με τον πατέρα μου και όλα αυτά.

Ωραία!

Ναι, εντάξει.

Διακρίθηκες είπες;

Επιλέχθηκε, αυτό το έργο έχει γίνει NFT, εκτέθηκε στη Λιθουανία σε μία έκθεση και αυτή τη στιγμή δεν το παρακολουθώ, αλλά είναι NFT, ας πούμε. Δηλαδή μπορεί κάποιος να το χτυπήσει σε τιμή, εννοώ να το αγοράσει, να κάνει μία προσφορά. Στην ηλεκτρονική του μορφή πάντα, δεν το έδωσα ποτέ σαν έργο πραγματικά.

Ωραία, οπότε είπες ότι έδωσες στην Καλών Τεχνών τρεις φορές;

Ναι, της Αθήνας.

Δύσκολο να μπεις. 

Ναι, είναι πραγματικά πολύ δύσκολο και ίσως λάθος μου που δεν άκουσα το δάσκαλό μου τότε και να έδινα και στη Θεσσαλονίκη ή κάπου αλλού. Γιατί στην Αθήνα, η αλήθεια είναι ότι πέρα από το ότι δίνουν πάρα πολλά άτομα, δηλαδή τα άτομα είναι γύρω στα 1.100-1.200 κάθε φορά και αυτοί που επιλέγονται είναι 100, επίσης είναι μία σχολή η οποία δεν είναι τόσο αξιοκρατική. Δεν θα έπρεπε, θα μου πεις, η φύση της δε θα έπρεπε να ορίζει, ας πούμε, αυτή την ανισότητα, αλλά παρ’ όλα αυτά είναι δύσκολο να μπεις. Χρειάζεται να έχεις κάποια διασύνδεση να το πω ή να προσπαθήσεις πολύ. Δηλαδή έχω φίλους που έδωσαν πέντε και έξι φορές στην Αθήνα και δεν μπήκαν ποτέ και δίνοντας μία φορά στη Θεσσαλονίκη μπήκανε. Εντάξει, η αλήθεια είναι ότι την πρώτη φορά που έδωσα δεν ήταν ότι ήμουνα τόσο έτοιμη. Τις άλλες δύο, όμως, ήμουνα σχεδόν σίγουρη ότι θα μπω, όπως και ο καθηγητής μου. Δεν μπήκα, άρχισε να μου δημιουργείται έτσι ένα ψυχολογικό με αυτή τη σχολή, το οποίο, εντάξει, τώρα κάπως λίγο έχω εκτονώσει μέσα μου. Αυτό.

Ωραία, έχω παρατηρήσει τα τατουάζ σου, ασχολείσαι και με tattoo…

Ναι, η αλήθεια είναι ότι τα τελευταία πέντε χρόνια ξεκίνησα δηλαδή δειλά δειλά με το handpoke, το οποίο είναι παραδοσιακή τεχνική, μόνο με τη βελόνα, ας πούμε.[00:10:00]

Okay, δεν το ήξερα, αν θες να μας πεις λιγάκι.

Ναι, το handpoke προκύπτει από την παραδοσιακή τεχνική την πολυνησιακή. Δεν είναι με τον ίδιο τρόπο βέβαια, γιατί εκεί πέρα είναι ένα σαν καλέμι, ας πούμε, που χρησιμοποιούν και το οποίο χτυπάνε με ένα άλλο βαρύ αντικείμενο για να δημιουργηθούν αυτές οι τελίτσες. Στη σήμερον ημέρα, έχει έρθει πάλι ως απλά με τη βελόνα, δηλαδή δημιουργείς τελίτσες τελίτσες, οι οποίες ενώνονται κάποια στιγμή και γίνονται η γραμμή που θες. Εμένα μου άρεσε αυτή η τεχνική, γιατί αρχικά ξεφεύγει από το παραδοσιακό και τον old-school τρόπο τατουάζ, που κατ’ εμέ δεν έχει κάτι άλλο να πει. Δηλαδή θέλω να πω ότι τα old-school τατουάζ χαρακτηρίζονται από πολύ φαρδιές γραμμές, πολλοί χρησιμοποιούν μεγάλες βελόνες, ξεκινάν με πολύ βάθος, δηλαδή η κάθε γραμμή χτυπιέται πολύ βαθιά, οπότε δεν χρειάζεται και δεύτερο πέρασμα, αλλά το αποτέλεσμα είναι πιο massive, πιο bold, πιο μαρκαδoρέ θα έλεγα και με το χρόνο απλώνει και περισσότερο. Το handpoke σού δίνει τη δυνατότητα να έχεις πιο sketchy ποιότητες πάνω στο δέρμα. Γενικά εμένα η αισθητική μου είναι αυτή, δηλαδή μου αρέσουν τα τατουάζ να θυμίζουν στολίδια πάνω στο κορμί κάποιου και όχι να καλύπτουν, ξέρεις, κάποια κομμάτια μεγάλα του δέρματος ως απλά μαύρο ή… Αυτό. Ξεκίνησα λοιπόν με το handpoke, το οποίο και πραγματικά ακόμα συνεχίζω, απλά πέρασα και στο μοτεράκι το pen, όπου πήγα και εκεί με την ίδια λογική. Δηλαδή η λογική μου είναι ότι προτιμώ να χρησιμοποιώ λεπτότερες βελόνες – στα σχέδια που το απαιτούν, έτσι; Δηλαδή σε ένα μικρό σχέδιο δεν θα πάω να βάλω μεγάλη βελόνα, γιατί δημιουργείται έτσι ένα ύφος και βασικά είναι λες και –πώς να το εξηγήσω;– λες και ήταν πάνω στο δέρμα, δεν ξενίζει κάπως. Επίσης, και τα σχέδια του τατουάζ που εγώ επιλέγω να κάνω είναι πάλι κοντά στον τρόπο που ζωγραφίζω. Πιο πολύ σύμβολα, σύμβολα είτε από αρχαίες φυλές που τις λατρεύω, όπως Μάγια, Αίγυπτο, όλα αυτά, είτε παραλλαγμένα είτε αυτούσια. Συνήθως τα παραλλάσσω, γιατί δεν μου αρέσει να λοιδορώ τον πολιτισμό κάποιου που δεν ακριβώς ξέρω, γιατί όσο και να το ψάξεις δεν μπορείς να ξέρεις ακριβώς τι εννοούσε το κάθε σύμβολο. Αλλά, ναι, είναι πιο συμβολικά, πιο abstract πάλι, γραμμικά. Επίσης, ένας τομέας που με εμπνέει πάρα πολύ και είναι πάρα πολύ στην αισθητική μου είναι τα Ιζνίκ κεραμικά, τα οποία πάλι είναι τα σχέδια αυτά που εμφανίζονται στις ανατολικές, ας πούμε, χώρες πάνω στα κεραμικά πιο ανατολίτικα, πιο βυζαντινά, αυτό που θα δεις και στην Κωνσταντινούπολη ως επί το πλείστο, στα πλακίδια. Αυτά λέγονται Ιζνίκ. Και κάποια κιτάπια, έτσι τα λένε, διακοσμητικά σχέδια, τα οποία είναι ως επί το πλείστον γραμμικά. Απεικονίζουν συνήθως λουλούδια, το δέντρο της ζωής, κάποια άλλα σύμβολα πάλι όπου λόγω της ροής και της καμπυλότητας, ας πούμε, που τοποθετούνταν πάνω στα κεραμικά για κάποιο λόγο εμένα μου έχουνε χτυπήσει πολύ ωραία στο πώς κάθονται πάνω στο δέρμα και το πώς μπορεί να αγκαλιάσουν και το δέρμα. Ποτέ πάλι αυτούσια, πάντα δηλαδή θα πάρω σαν αρχή το σχήμα, αλλά μέσα θα προσθέσω δικά μου στοιχεία, όπως μάτια, χέρια, φτερά, συμβολικά πάντα δοσμένα έτσι ώστε να μην ξενίζει, να μοιάζει ένα σχέδιο αλλά να μην είναι και αυτό, ας πούμε, το πρωτότυπο.

Το πρώτο σου τατουάζ;

Το πρώτο μου τατουάζ, το πρώτο πρώτο λέμε τώρα ε; Ναι, αυτό δεν το έκανα με handpoke η αλήθεια είναι. Τώρα θέλουμε να πούμε για το πρώτο handpoke ή το πρώτο πρώτο τατουάζ; Το πρώτο τατουάζ είναι ένα χεράκι που έχω κάνει εδώ, που αυτό το έκανα με ένα μοτεράκι ενός φίλου πριν καν αρχ[00:15:00]ίσω να το κάνω, ας πούμε, επαγγελματικά, το οποίο συμβολίζει το δούναι και λαβείν. Και το έκανα… είναι από Νative Αmerican το σχέδιο, έχω βάλει κάποια κυκλάκια, κάποια στοιχεία λίγο δικά μου, αλλά μου άρεσε τόσο πολύ ο συμβολισμός του που το έκανα.

Ωραία, άρα ουσιαστικά σου αρέσουν πιο πολύ οι συμβολισμοί, δηλαδή κινείσαι με βάση το συμβολισμό και μετά κάτι θα εμπνευστείς για να φτιάξεις, να σχεδιάσεις;

Για το τατουάζ λέμε τώρα;

Ναι, ναι.

Ναι, σίγουρα. Βασικά και στα άτομα που έρχονται, ας πούμε, μπορεί να μου δώσουνε μία πληροφορία για το πώς θα ήθελαν να είναι το τατουάζ, από την άποψη να είναι πιο γραμμικό, να είναι πιο στρογγυλό, να είναι πιο… αλλά συνήθως συζητάω με τον κόσμο. Ακόμη κι αν δεν ξέρουν τι θέλουν, από την άποψη ότι θέλουν ένα τατουάζ, θα κάτσω να συζητήσω μαζί τους, γιατί σκοπός μου είναι να κάνω κάτι το οποίο θα έχει ένα λόγο. Δηλαδή θέλω να πω ότι για μένα το τατουάζ δεν είναι ζωγραφική στο σώμα για να είμαστε καμβάς, αυτό είναι ο καμβάς. Το τατουάζ για μένα είναι ένα σημείο που ορίζεις το σώμα σου, το οποίο το σώμα σου είναι το προσωπείο σε αυτόν τον κόσμο, θέλοντας ή μη, όπως είναι και τα ρούχα που επιλέγεις να βάλεις. Αλλά το τατουάζ είναι κάτι μόνιμο, το οποίο προσωπικά θεωρώ ότι σημαδεύεις, ας πούμε, το κορμί σου με κάποια πράγματα, κάποια στοιχεία, κάποιες καταστάσεις που ίσως σε έχουν επηρεάσει πολύ και έτσι κάπως τις ξεπερνάς, δηλαδή κάνοντάς τες κτήμα σου. Όχι να είναι και αναγνώσιμες από τον καθένα, γι’ αυτό και εκεί βάζω το συμβολισμό. Σαν μια ανάγκη να αφήσεις κάτι πίσω σου, ενώ είναι κτήμα σου, να το αφήσεις βασικά κάπως πιο στην επιφάνεια, να γίνει η ιστορία σου και όχι εμμονή, ξέρω γω, ή…

Σαν, ας πούμε, κάποια ανάμνηση από κάποια φάση της ζωής σου; Πέρασε αυτό, το χτυπάω…

Σαν μια ανάμνηση, σαν ένα μηχανισμό να ξεπεράσεις μια κατάσταση στην οποία έχεις νιώσει ότι «πολύ έχω δοθεί», κάπως έτσι θεωρώ ότι είναι ένας τρόπος να αγκαλιάσεις τους προβληματισμούς σου, κάποιες καταστάσεις που σε έχουνε πονέσει, πικράνει, ταλαιπωρήσει και ούτω καθεξής.

Ο κόσμος που έρχεται σου φέρνει έτοιμα σχέδια, δηλαδή «Θέλω να μου χτυπήσεις αυτό» ή εσύ του προτείνεις; 

Ναι, αυτό, έχει συμβεί αυτό. Η αλήθεια είναι ότι δεν είναι το αγαπημένο μου, γιατί ο κόσμος που φέρνει έτοιμα σχέδια ως επί το πλείστον είναι σχέδια του Pinterest, οπότε δεν… Η αλήθεια είναι ότι προσπαθώ να δω αυτό που θέλουνε και κάπως λίγο να το μεταλλάξουμε, να μην είναι αυτό καθαυτό. Μου φέρνουν όμως συνήθως, ας πούμε, κάποια γράμματα, κάποιες λέξεις. Εκεί πέρα πάλι απλά προσπαθώ με τη δικιά μου γραφή να τροποποιήσω ή να τους δώσω κάποιες επιλογές περαιτέρω από αυτό που έχουνε δει, κοντά σε αυτό που έχουνε δει. Αλλά, ναι, σίγουρα μου φέρνουν και έτοιμα σχέδια.

Αγαπημένο σχέδιο με αγαπημένο συμβολισμό έχεις;

Δικό μου; Ναι, είναι το πρώτο σχέδιο που έχω βγάλει για τατουάζ, δεν το έκανα εγώ πάνω μου, γιατί είναι εδώ στην κοιλιά μου, το οποίο είναι ακριβώς έτσι όπως η ζωγραφική μου. Όπου αυτό δεν το είπα πριν, και στη ζωγραφική μου και στα σχέδιά μου ως επί το πλείστον αν γυρίσεις το σχέδιο από οποιαδήποτε πλευρά θα δεις κι άλλα στοιχεία, τα οποία ορθά δεν θα τα αναγνωρίσεις. Ναι, είναι ένα τατουάζ το οποίο γράφει, χωρίς να είναι πάλι ευανάγνωστο, γράφει evolve –εξελίσσομαι– και το οποίο κοιτώντας το ευθέως πάνω έχει μία σαν τρίαινα και δύο πουλιά που κοιτούν δεξιά και αριστερά και έναν άνθρωπο που σαν να προσεύχεται και από πίσω του υπάρχουν συμβολικά να χάνονται σαν πυραμίδα διάφορες μορφές. Όπου η αλληγορία αυτού[00:20:00] του τατουάζ είναι ότι εξελίσσομαι και προσεύχομαι παύλα ευχαριστώ τις εκδοχές του εαυτού μου που θα δω, θα έρθουν. Και, τέλος πάντων, έχει κάποια φτερά, τα οποία είναι σαν φύλλα, σαν τις ροές των φύλλων, ας πούμε, όπου συμβολικά όλο μαζί αυτό που διέπει είναι ότι, ξέρεις, δε φοβάμαι αυτή την εξέλιξη, προχωράω, είμαι εναρμονισμένη με τη φύση κάπως και με αυτό που θα δω και έχω να αντιμετωπίσω με τον εαυτό μου τις πολλές εκφάνσεις του, που ακόμα… Και το είχα κάνει σε μια ηλικία που πραγματικά είχα ακόμα πολλές εκφάνσεις του εαυτού μου να δω, το είχα κάνει γύρω στα 19 μου αυτό το tattoo.

Πρώτη φορά που έκανες tattoo ήταν στα 19;

Όχι, στα 16, ναι, το είχα απαιτήσει, εννοώ είχα πάρει τη γονική άδεια. Εκείνο το πρώτο μου tattoo είναι βασικά το σύμβολο του Ωμ, που Ωμ βασικά είναι ένα κέλτικο σύμβολο, που μέσα έχει κάτι σαν αλυσίδες, ας πούμε, ατέρμονες, οι οποίες συμβολίζουν την αιωνιότητα της ζωής, ότι δεν υπάρχει τέλος. Και εγώ εκεί προσέθεσα, γιατί πάλι δεν το άφησα έτσι, το σύμβολο του Ωμ, δηλαδή μέσα έβαλα κάπως αυτές τις γραμμές να σχηματίζουν αυτό.

Τι σε ελκύει στα τατουάζ, τι σε ώθησε; Νομίζω στην προσυνέντευξη μου είχες πει ότι όταν ήσουν μικρή έλεγες ότι «Θέλω να κάνω τατουάζ». 

Ναι, από πάντα. Γενικά σαν παιδί είχα μια έφεση με το δερματικό πόνο, να το πω και έτσι, και το στιγματισμό. Το οποίο δηλαδή, ας πούμε, –εντάξει, τώρα σε άλλες ψυχολογικές καταστάσεις, εφηβείας και τα λοιπά– είχα αποπειραθεί διάφορα πράγματα και scarification, το οποίο έχει μείνει ακόμη μέχρι σήμερα. Εγώ δεν το θυμάμαι, αλλά, ξέρεις, πηγαίνω παραλία και μου λένε: «Τι γράφεις εκεί;» «Πο», λέω, «ακόμα έχει μείνει;» Είχα μία τάση, ας πούμε, προς την δερματική αυτοκαταστροφή, πες το έτσι, που όμως και τότε δεν την έβλεπα ως αυτοκαταστροφή, το έβλεπα σαν έναν τρόπο εξιλέωσης, σαν ένα τρόπο να πατήσω λίγο, να επανέλθει το μυαλό μου στην πραγματικότητα. Κάτι το οποίο, πηγαίνοντας και στη σχολή μου, είχα θυμάμαι τρομοκρατηθεί, όταν σε ένα μάθημα φιλοσοφίας, ας πούμε, τότε που είχαμε –βασικά, ή ψυχολογίας;–, δεν θυμάμαι αλλά η καθηγήτρια μάς είχε… είχαμε εισαχθεί σε αυτό ακριβώς, το πώς ο Freud, μπράβο, θεωρούσε το δερματικό πόνο και τον πόνο σαν κομμάτι της εξιλέωσης και της ψυχής, του μηδενισμού, του ότι ξεκινάς πάλι από την αρχή. Εκεί είχα σοκαριστεί, γιατί λέω: Δεν ήτανε δικιά μου ανάγκη, ας πούμε, είναι κάτι το οποίο όντως συμβαίνει. Ναι, οπότε πάντα είχα μία τάση προς το να στιγματίσω, ας πούμε, το δέρμα μου, να με σημαδέψω, ας πούμε, πες το και έτσι. Δεν ξέρω, νιώθω ότι το σώμα μας είναι αυτό που έχουμε, είναι πραγματικά το μεγαλύτερο φάσμα και η μεγαλύτερη ύλη που μας κάνει να υπάρχουμε, όποτε ήθελα να το κάνω κάπως δικό μου. Ήθελα κάπως να, όπου κι αν βρεθώ, ακόμη και στην ύστατη στιγμή, να υπάρχουν σημεία, σημάδια που να δίνουν μια αφορμή ο άλλος να καταλάβει τι είμαι. Δεν ξέρω, αυτό ίσως προκύπτει από πάντα, από τον άνθρωπο, να θέλει να κάπως διαφέρει, πες, δείξει τις προτιμήσεις του, την αισθητική του, την αντίληψή του, κάπως έτσι το έβλεπα. Αλλά η αλήθεια είναι ότι, ναι, από πάντα ήταν στο μυαλό μου ότι ήθελα να ασχοληθώ με αυτό.

Έχεις κάνει σε φίλους σου τατουάζ; 

Ναι, αμέ, σε αρκετούς φίλους και η αλήθεια είναι ότι είναι και άλλοι πόσοι που θέλουν. Αλλά τώρα, επειδή είμαι σε μια κατάσταση λίγο όχι σταθερή στο πού μένω, ακό[00:25:00]μα είναι στη λίστα. Έχω κάνει σε αρκετούς φίλους τατουάζ, σε διάφορα σημεία, δάχτυλα, λαιμούς, χέρια.

Η διαδικασία πώς είναι, δηλαδή τι ακριβώς κάνετε από την αρχή μέχρι το τέλος, διαλέγετε σχέδιο και μετά; Επειδή εγώ δεν ξέρω. 

Ναι, η αλήθεια είναι ότι θα βρεθούμε μία φορά για να μιλήσουμε για το σχέδιο πριν να είναι να γίνει το tattoo, για να έχω και εγώ το χρόνο να το προετοιμάσω και να το φέρω στα μέτρα και του πελάτη, ας πούμε. Μετά ορίζεται ένα ραντεβού στο οποίο μου υποδεικνύει το μέρος το οποίο θα ήθελε. Η αλήθεια είναι ότι επίσης στο μέρος έχω μια μεγάλη… πώς να το πω; Ασκώ μία πίεση. Δηλαδή μπορεί να έρθει κάποιος και να μου πει ότι «Εγώ θέλω ένα στο μπράτσο σε αυτό το σημείο». Η αλήθεια είναι ότι τα τατουάζ μου θέλω να έρχονται σε αρμονία με τις γραμμές του σώματος, του κάθε σώματος, τους όγκους του. Δηλαδή θεωρώ ότι ένα τατουάζ είναι επιτυχημένο ανάλογα… αλήθεια παίζει πολύ σημαντικό ρόλο το πού ακριβώς. Ακόμη και πέντε εκατοστά πιο δίπλα συνθέτεις ένα άλλο τοπίο, ας πούμε, πάνω στο κάθε κορμί. Οπότε, η αλήθεια είναι ότι εκεί θα εκφέρω άποψη ή θα λίγο θα προσπαθήσω να πω: «Θες να το δούμε λίγο και πιο εκεί;» Και η αλήθεια είναι ότι τις περισσότερες φορές αυτό πιάνει. Το βλέπει και ο απέναντι ότι είναι προτιμότερο να γίνει εκεί. Μετά περνάμε στη διαδικασία της στάμπας, του stencil, όπου εκεί είναι μια χρονοβόρα ενίοτε διαδικασία. Δηλαδή μπορεί το stencil αυτό, ας πούμε, ρε παιδί μου, να γίνει κατευθείαν έτσι όπως το θες, στο σημείο που το θες, μπορεί και να σου πάρει και μία ώρα. Ναι, ή ο πελάτης να το βλέπει και να σου λέει: «Αχ ναι, αλλά τελικά μήπως να το κάνουμε και λίγο εκεί;» Αυτό επειδή το stencil, ας πούμε, η στάμπα που μένει πάνω το υλικό δύσκολα σβήνει κιόλας, όταν πρόκειται για λίγα εκατοστά διαφοράς γίνεται λίγο περίπλοκο όταν κάνεις και ξανακάνεις, γιατί δεν μπορείς να το σβήσεις, οπότε μετά τα όρια του παλιού σχεδίου με του καινούργιου είναι λίγο δυσδιάκριτα. Αλλά αυτή είναι η διαδικασία.

Εσύ πώς αντιδράς, αν, ας πούμε, κάποιος σου πει ότι «Ξέρεις τι; Το μετάνιωσα, Χριστίνα, δε θέλω εδώ, θέλω εκεί». 

Όχι, σε αυτό το κομμάτι, της τοποθέτησης, είμαι ικανή να κάτσω παρέα με τον άλλον και τρεις ώρες. Δεν με ενοχλεί καθόλου, γιατί και ως πελάτισσα ακριβώς αυτό έκανα εγώ. Δηλαδή θεωρώ πολύ σημαντικό το να νιώσει ο άλλος ότι κούμπωσε το τατουάζ πάνω του, δηλαδή να νιώσει σίγουρος γι’ αυτό. Και όσο και αν εγώ μπορεί να το βλέπω αυτό, μέχρι ο άλλος να το δει θα κάτσω εκεί και θα το κάνω και θα το ξανακάνω μέχρι να νιώσει σίγουρος. Δηλαδή δεν έχω ξεκινήσει πότε τατουάζ ενώ βλέπω αμφιβολία στον απέναντί μου. Αντιθέτως, έχω σταματήσει, εννοώ δεν έχουμε ξεκινήσει το tattoo, γιατί έβλεπα ότι ο απέναντί μου δεν ήταν έτοιμος ή σίγουρος. Ήταν το πρώτο του τατουάζ και πραγματικά του είπα ότι: «Άσ’ το καλύτερα, θα το δούμε κάποια άλλη στιγμή, σε άλλο χρόνο, μπορεί να θέλεις κάποιο άλλο σχέδιο».

Το σχεδιάζεις πρώτα πάνω στο δέρμα και μετά το–

Όχι, όχι, έχεις το σχέδιό σου σε χαρτί, το οποίο είτε με κάποιο thermal printer πια, στη σήμερον ημέρα, βάζεις εκεί πέρα το καρμπόν με το σχέδιό σου και βγαίνει πατημένο το σχέδιο στο καρμπόν, είτε παραδοσιακά, αναλογικά, με το χέρι σου παίρνεις το σχέδιο από κάτω βάζεις το καρμπόν και από πάνω πατάς όλο το σχέδιο από την αρχή, όπου πια έχει πιάσει από πίσω το καρμπόν και με το συγκεκριμένο υγρό, που είναι transfer για το carbon, τοποθετείς το χαρτί πια που από πίσω έχει το καρμπόν και βγαίνει στο δέρμα.

Πονάνε; Πονάει;

Εντάξει, δε θα πω ότι δεν πονάει το tattoo. Εγώ δεν νιώθω τον πόνο, αλλά έχει μία διαδικασία η αλήθεια είναι. Θα έλεγα ότι προσομοιάζει με την αποτρίχωση των γυναικών με μηχανή, γιατί, αλήθεια, είναι κάπως έτσι αυτός ο πόνος. Οι γυναίκες τον αντέχουν πιο πολύ αυτό τον πόνο, γιατί είμαστε και μαθημένες στον πόνο, οι άντρες παραδόξως είναι πιο ευαίσθητοι σε αυτό τον πόνο. Δεν [00:30:00]ξέρω, ίσως επειδή δεν έχουν ξανααισθανθεί κάτι τέτοιο. Αλλά επειδή, όπως σου είπα και στην αρχή, η λογική μου είναι ότι προτιμώ να μπαίνω πολύ –πώς να το πω;– ντελικάτα στο δέρμα, ούτως ώστε και η θρέψη και το μετά, να μην απλώνει και να μη χάνεται το αρχικό σχέδιο και επειδή πολλές φορές τα σχέδιά μου είναι πολύ λεπτομερή και μικρά δεν μπαίνω τόσο βαθιά, οπότε, εντάξει, δεν θα πω ότι δεν πονάει ο άλλος, αλλά δεν είναι τόσο βάναυσο, όπως θα έμπαινα, ας πούμε, με μία δεκάρα βελόνα η οχτάρα magnum και θα κυριολεκτικά έσφαζε το δέρμα. Εγώ το προσπαθώ να το κεντάω, πες το και έτσι. Και αυτό σε αυτό με βοήθησε και πολύ το handpoke, γιατί μου έδειξε τα όρια της στιβάδας του δέρματος πολύ πιο σταδιακά. Ξέρεις, και με την παρατήρηση, το μοτεράκι καλώς ή κακώς αν δεν έχεις καταλάβει το δέρμα μπορεί να είναι πολύ καταστροφικό, και για το δέρμα και για το ίδιο το άτομο και για το αποτέλεσμα που θες να… Αλλά και για το δέρμα, δηλαδή αν κάνεις κάποιο λάθος και μπεις πολύ βαθιά. Έχω μία φίλη που έχει ακριβώς αυτό, της έχει γίνει όλο το τατουάζ γύρω μπλε, το οποίο αυτό δε φτιάχνεται. Δεν είναι το τατουάζ βασικά. Είναι σαν να σπάνε φλέβες γύρω από το τατουάζ, οπότε γίνεται ένα πράγμα σαν μελανό, σαν να έχεις μια μελανιά γύρω από το τατουάζ, το οποίο και αισθητικά δεν είναι ωραίο, αλλά και κάποιον μπορεί να τον τρομάξει. Δηλαδή δεν ξέρεις πού μπορεί να καταλήξει αυτό ή…

Ναι, σίγουρα! Παίζει διαφορά το δέρμα, υπάρχει διαφορά στα δέρματα;

Εννοείται αυτό. Και από την άποψη ότι του πόσο σκούρο είναι το δέρμα και το πώς θα κάτσει μια μαύρη γραμμή σε ένα πιο σκούρο δέρμα, δεν θα φανεί τόσο ατόφια, να το πω και έτσι, όπως σε ένα κατάλευκο. Ας πούμε, η χαρά του τατουατζή είναι το κατάλευκο δέρμα, ναι, ναι, είναι ο καλύτερος καμβάς, γιατί όλα γράφουν μπαμ. Αλλά παίζει ρόλο και το πόσο ενυδατωμένο είναι το τέρμα, παίζει ρόλο ακόμη ακόμη και το αν έχει καταναλώσει αλκοόλ το προηγούμενο βράδυ. Ας πούμε, μου έχει τύχει, γιατί πάντα ενημερώνω ότι αν έχουμε κάποιο ραντεβού την προηγούμενη μέρα απαγορεύεται να πιεις αλκοόλ, και όταν λέω απαγορεύεται να πιεις αλκοόλ και οι δυο τρεις μπύρες μπορεί να αποτελέσουν πρόβλημα… Ας πούμε- μία φορά σε ένα φίλο ήθελα να του κάνω με handpoke τότε κάποια τατουάζ στα δάχτυλα, κάποια σύμβολα. Πιτσιρικάς αυτός κιόλας, έρχεται, αρχίζουμε το tattoo, δεν καθόταν με τίποτα, έκανα, έκανα… «Α», λέω, αλλάζω βελόνα, πάω στη λίγο πιο μεγάλη. Μου αρχίζει ματώνει. Δεν λέω ότι… μπορεί κάποιος να ματώσει και να μην έχει πιει αλκοόλ, αυτό είναι επίσης θέμα του δέρματος και του οργανισμού. Αλλά ένα δέρμα στο οποίο δεν κάθεται το τατουάζ και μετά αρχίζει και έχει αιμορραγία… Και εκεί, ξέρεις, ξαφνικά του λέω «Ρε συ, γιατί γίνεται αυτό το πράγμα; Δεν μπορώ…» Μου λέει: «Εντάξει, η αλήθεια είναι χθες, ξέρεις, βγήκα και ήπια». Και, ξέρεις, σταματάμε εκεί, του λέω «Θα έρθεις σε τέσσερις μέρες». Και πράγματι ήρθε. Όχι ότι… είχε πιάσει κάπως, αλλά δεν μπήκα στην διαδικασία να το συνεχίσω, για τους λόγους που προανέφερα. Οπότε ήρθε μετά από 4 μέρες και όλα πιάσανε καλά.

Αγαπημένο τατουάζ σε κάποιο πελάτη, φίλο, που έχεις κάνει που ήσουνα πολύ ικανοποιημένη; 

Από το αποτέλεσμα εννοείς; Με όλα κάπως είμαι–

Ωραίο αυτό, πολύ ωραίο.

Ναι, ναι, με τον εαυτό μου και γι’ αυτό που κάνω, έτσι; Αλλά δεν ξέρω, θα πω ένα συγκεκριμένο που είναι και δικό μου εντελώς σχέδιο. Που αυτό όταν συμβαίνει, όταν επιλέγουν 100% δικό μου σχέδιο, μου αρέσει πολύ, είναι έτσι λίγο τιμητικό, ρε παιδί μου, ναι. Το οποίο είναι έτσι ένα γραμμικό, πιο abstract πάλι, που απεικονίζει ένα πλασματάκι ωσάν την Λερναία Ύδρα, όχι ακριβώς, το οποίο έχει κάτι σαν πλοκάμια, τα οποία όμως καταλήγουν σε δαχτυλονύχια ανθρώπινα και πάνω στο κεφάλι του έχει σαν μπουμπουκάκια που μέσα είναι όλο μικρά ανθρωπάκια. Που πάλι αυτό είναι ένα σχέδιο που μιλάει για την προσωπική εξέλιξη, την αποδοχή, του [00:35:00]εγώ, όλο αυτό, ας πούμε, όλη αυτή την πάλη με την εσωτερική μας διάσταση και ύπαρξη.

Από τι εμπνέεσαι; Δηλαδή είπες τώρα από μυθολογία, υπάρχει κάτι που σε εμπνέει; 

Ναι, όπως σου είπα πριν, και αρχαίες φυλές και η μυθολογία. Ας πούμε, αγαπημένο μου χόμπι ήταν να πηγαίνω στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας, το οποίο είναι και το αγαπημένο μου, που είναι στο κέντρο, είναι τόσο υποτιμημένο μουσείο. Εκεί μέσα αν μπεις, πραγματικά, για μένα δεν θα βγεις ο ίδιος, δηλαδή έρχεται αντιμέτωπος με… Δηλαδή ακόμη και από γλυπτά, είτε είναι από ορείχαλκο είτε είναι κοσμήματα, βλέπεις ότι πραγματικά τότε τα έχουν πει όλα, ρε συ, κάπως. Αυτή τη στιγμή ό,τι βλέπεις στην τέχνη έχει ξαναειπωθεί. Δηλαδή βλέπεις κάτι πράγματα τόσο σουρεαλιστικά, κάτι πλασματάκια, κάτι γλυπτάκια, κάτι χεράκια, κάτι δαχτυλάκια, τα οποία είναι τόσο σύγχρονα, είναι τόσο… και στη γραφιστική, που λες «Τα έχουν πει όλα οι άνθρωποι». Δηλαδή, για μένα είναι η μεγαλύτερη έμπνευση αυτή, παλαιών ή αρχαίων πολιτισμών. Αλλά η αλήθεια είναι ότι εμπνέομαι και πολύ, ως επί το πλείστον, από τη ζωή μου, από τα βιώματά μου, από κοινωνικές προβληματικές, από τον κόσμο στον οποίο ζούμε, τα φάσματα τα οποία ερχόμαστε αντιμέτωποι και στα οποία ζούμε και εκκολαπτόμαστε, τις διαπροσωπικές σχέσεις πολύ, πάρα πολύ, την προσωπική ζωή.

Ναι, ναι, το καταλαβαίνω, ναι, ο έρωτας είναι μεγάλο κομμάτι.

Ο έρωτας, ναι.

Είπες κοινωνικές προβληματικές και θα σε ρωτήσω κάτι άλλο. Σαν γυναίκα, όταν τους λες ότι «Ασχολούμαι με το tattoo, είμαι tattoo artist», έχεις παρατηρήσει, ας πούμε, κάποια σχόλια, να σε κοιτάζουν περίεργα ή όχι;

Όχι. Η αλήθεια είναι ότι–

Χαίρομαι γι’ αυτό–

Πραγματικά σε αυτό το κομμάτι, είναι ένα από τα ελάχιστα κομμάτια που δεν έχω νιώσει κάποιο ρατσισμό ή κάποια επικριτική διάθεση. Μπορεί να σου πω και αντιθέτως. Θεωρώ ότι πραγματικά κάπως λόγω της γυναικείας φύσης, που είναι λίγο πιο περιποιητική, λίγο πιο εκλεπτυσμένη, φροντιστική, νιώθουν και λίγο πιο άνετα, θα έλεγα. Ή αντιστοίχως οι γυναίκες, ξέρεις, θα έχουν πολύ πιο εύκολα ή θα ψάχνουν κιόλας γυναίκες tattoo artist για κάποια τατουάζ που θέλουν να κάνουν διότι νιώθουν και πιο άνετα στο να δείξουν το κορμί τους. Δεν μιλάω τώρα για απόκρυφα σημεία, αλλά επειδή πραγματικά η κοινωνία είναι έτσι που οι γυναίκες δεν είναι εντάξει, ως επί το πλείστον οι γυναίκες, με το σώμα τους όπως και να είναι, είτε είναι fit είτε είναι αδύνατες είτε είναι… λοιπόν νιώθουν λίγο πιο άνετα, αυτό έχω συμπεράνει.

Ωραία, χαίρομαι!

Ναι, αυτό είναι ένα από τα χαροποιά στοιχεία.

Ωραία! Οπότε πριν φτάσουμε στο τέλος να σε ρωτήσω, τα σχέδιά σου αλλάζουνε; Δηλαδή αλλιώς σχεδίαζες όταν ήσουν πιο μικρή και με την πάροδο των χρόνων, έτσι που περνάνε τα χρόνια, βλέπεις αλλαγές; Να προσθέτεις κάτι; Να αφαιρείς κάτι; 

Ναι, σίγουρα, ενώ είναι ίδια η αρχή και το έναυσμα, η αλήθεια είναι ότι μετά από τέσσερα χρόνια μάνι μάνι ακαδημαϊκής μελέτης και σχεδίου, άρχισα να προσθέτω και κάποιες άλλες τεχνικές, οι οποίες ανέπτυξαν το ήδη υπάρχον έργο μου. Όπως λίγο πιο ρεαλιστικά στοιχεία, κάποια, ή στο κολάζ ή στα digital. Ναι, σίγουρα με βοήθησε πολύ το σχέδιο για να το πάω λίγο… με βοήθησε βασικά και σε αυτά που ήθελα να αποδώσω στον τρόπο. Γιατί τεχνικά δεν είχα τα φόντα, ας πούμε, και πολλές φορές σταματούσα[00:40:00] σε κάποια σημεία ή ένιωθα ότι δεν ξέρω πώς να το κάνω αυτό που θέλω. Ενώ τώρα νιώθω λίγο πιο… έχω μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και τη γνώση ώστε να το κάνω. Σίγουρα με βοήθησε, ναι.

Το σχέδιο, εννοείς που πήγες–

Το ακαδημαϊκό, ναι, η σπουδή, ας πούμε, που έκανα, με προτομές…

Οkay, τέλεια! Οπότε, πριν φτάσουμε στο τέλος, τι είναι για σένα το τατουάζ; Γενικά, η ζωγραφική, η τέχνη σου; 

Θεωρώ ότι η τέχνη είναι και θα έπρεπε να είναι ένας διάλογος, και με το μέσα μας και με το μέσα του καθενός. Ας πούμε, μπορεί να είναι ένας διάλογος προσωπικός δικός μου, ο οποίος όμως σίγουρα όταν κάποιος αντικρίζει αυτό το οποίο εγώ έχω κάνει για τους δικούς μου λόγους, για μένα, θα έπρεπε να μπορεί να έρχεται σε ένα διάλογο, σε μία αλληγορία, σε μία με δικά του βιώματα, να επικοινωνεί, να θέτει προβληματικές, να θέτει ερωτήματα, να θίγει προβληματικές, αυτό είναι, και να μην έχει σκοπό. Για μένα η τέχνη δεν πρέπει να έχει σκοπό.

Δεν πρέπει;

Όχι, εννοώ–

Θες να μας το εξηγήσεις λίγο αυτό;

Εννοώ… δεν πρέπει να έχει σκοπό; Έχουμε περάσει από τον υπερρεαλισμό, ξέρεις, πια είμαστε στο σπάσιμο όλων αυτών. Γιατί όταν στην Αναγέννηση, ας πούμε, τα έχουν πει όλα από ρεαλισμό, δεν έχεις κάτι άλλο να πεις, πια έχει ανακαλυφθεί… έχει φτάσει βασικά και η φωτογραφία να είναι τέχνη, οπότε κάτι το οποίο μπορείς να το φωτογραφίσεις… Δηλαδή θέλω να πω ότι είναι καλλιτέχνημα όταν κάνεις ένα τοπίο κατ’ εμέ, αλλά πια ο ρεαλισμός, η απεικόνιση ακριβώς αυτού που βλέπεις δε νομίζω ότι στον άνθρωπο τη σήμερον ημέρα έχει –πώς να το πω;– είναι εξελικτική αυτή η διαδικασία. Δηλαδή, θα ήταν προτιμότερο αυτό, να τον προβληματίζει, να τον βάζεις σε σκέψεις, όχι να αντικρίζει μία πραγματικότητα που πια μπορεί να την αντικρίσει και κάπως αλλιώς. Και όταν λέω σκοπό, εννοώ ότι…

Είναι αυτό που βλέπεις, δηλαδή εγώ κάπως έτσι ίσως το καταλαβαίνω όταν λες σκοπό: βλέπω κάτι και είναι αυτό. Να πάει λίγο παραπέρα; Δεν ξέρω αν το έχω καταλάβει καλά.

Ναι, ναι, ναι, κάπως έτσι, δηλαδή βασικά μπορεί να μην το είπα και σωστά με τον όρο σκοπό. Δεν πρέπει να είναι να… θα πρέπει να προκύπτει από άλλες ανάγκες, όχι από την ανάγκη να δημιουργήσεις ένα έργο το οποίο θα είναι εντυπωσιακό, το οποίο θα είναι εμπορεύσιμο κατ’ εμέ, δηλαδή θα πρέπει να έχει άλλες αρχές εναρκτήριες κάθε μέρα, δηλαδή–

Από την ψυχή να πηγάζει κάπως, ναι, συναίσθημα.

Μπράβο, ναι, γιατί πια βλέπουμε ότι η τέχνη, εντάξει, έχει μπει στα όρια, είναι εντελώς στα όρια της εμπορικότητας και του καπιταλισμού πια. Βλέπουμε, ας πούμε, κάποια έργα έτσι πολύ μπαρουφοεννοιολογικά, τα οποία κοστολογούνται… άσ’ το! Αυτό θέλω να πω, ότι…

Okay, ωραία. Δεν ξέρω αν θα ήθελες να προσθέσεις κάτι, γιατί φτάσαμε στο τέλος της συζήτησης.

Νομίζω ότι τα έχουμε πει.

Ωραία! Σε ευχαριστώ πάρα πολύ!

Εγώ ευχαριστώ πολύ.

Ό,τι καλύτερο εύχομαι στο μέλλον.

Ευχαριστώ πολύ, επίσης.

Να είσαι καλά!