[00:00:00]19 Νοεμβρίου 2023, Λαζαρίδου Γεωργία, είμαι ερευνήτρια στο Istorima. Κάνουμε τη συνέντευξη με τη Φωτεινή και μπορούμε να ξεκινήσουμε.

Καλησπέρα, Γεωργία. Είμαι η Φωτεινή Βαρδάκα, ζω στην Κοζάνη, εδώ γεννήθηκα. Έχω μετακινηθεί αρκετές φορές. Και η ιδιότητά μου και ο λόγος, φαντάζομαι, που με κάλεσες σήμερα εδώ πέρα είναι ότι με εμψυχώτρια. Εμψυχώτρια, που ασχολούμαι κυρίως με την ψυχαγωγία των παιδιών, αλλά μέσα από έναν δρόμο εκπαιδευτικό, γιατί η βασική μου ιδιότητα είναι νηπιαγωγός. Και εμψυχώτρια με τη γενικότερη έννοια. Γενικά, από μικρή πάντα, είχα ένα πρόβλημα. Δεν ήθελα ποτέ, ας πούμε, να βλέπω ανθρώπους, γνωστούς και άγνωστους –στους γνωστούς πονούσε λίγο περισσότερο– να είναι στεναχωρημένοι. Οπότε πάντα έψαχνα να βρω τρόπους να τους βοηθήσω, να τους σταθώ, ή, αν μπορέσω, να τους κάνουν, έτσι, να νιώσουν και όμορφα, να χαρούνε. Είναι κάτι που μου έδινε μεγάλη χαρά και το επεδίωκα. Πάνω απ’ όλα για μένα το έκανα, έτσι; Γιατί όταν δίνεις χαρά, παίρνεις μεγαλύτερη. Αυτό κάνω. Τώρα, πώς ξεκίνησε αυτό. Ξεκίνησε λίγο τυχαία. Έχω τελειώσει και ένα ΤΕΙ Γεωπονίας, δούλευα αρκετά χρόνια σαν γεωπόνος. Και κάποια στιγμή, παντρεύτηκα, έγινα μαμά. Την επιθυμία μου να ασχοληθώ πρώτα με τα παιδαγωγικά και στη συνέχεια με την εμψύχωση μου τη γέννησε ο γιος μου. Κάποια στιγμή, έτσι, θυμάμαι καθόμασταν, παίζαμε. Δεν ήταν 2 χρονών. Και γύρισα και είπα στον άντρα μου: «Σκέφτομαι να σπουδάσω», μου λέει: «Τι;», λέω: «Θέλω να ασχοληθώ με τα παιδαγωγικά. Θα δώσω εξετάσεις ξανά, να ασχοληθώ με τα παιδαγωγικά». Νομίζω ότι ήταν η ανάγκη μου να έρθω πιο κοντά στο παιδί μου, να εξελιχθώ, να βελτιωθώ προσωπικά. Οπότε κάπως έτσι ξεκίνησε η ενασχόλησή μου με τα παιδαγωγικά. Βέβαια, έτυχα σε μία συγκυρία πάνω που ξεκινούσε η κρίση όταν πήρα το πτυχίο, οπότε την ιδέα τού να δουλέψω σε σχολείο σταδιακά την έβλεπα να απομακρύνεται, την εγκατέλειψα. Και άρχισα να ψάχνω να δω τι θα κάνω, ούτως ώστε αυτό που σπούδασα, που μου αρέσει πάρα πολύ, που με γεμίζει πάρα πολύ, πώς μπορώ να το εξελίξω ή να ασχοληθώ έστω με κάποιον άλλον τρόπο μαζί του. Και ξεκίνησα παρακολουθώντας κάποια σεμινάρια. Και κάπου εκεί γνώρισα τον μέντορά μου, τον δάσκαλό μου, τον Μανώλη τον Φιλιππάκη, ο οποίος είναι γνωστός εμψυχωτής-παιδαγωγός στην Ελλάδα. Και ξεκίνησε ένα ταξίδι στον χώρο της εμψύχωσης μαζί του, μέσα από σεμινάρια. Στη συνέχεια, τον ακολούθησα στην Κύπρο, όπου έκανε ένα μεταπτυχιακό πάνω στην εμψύχωση. Και θεωρώ ότι λίγο με πήρε αυτός ο δρόμος, με τράβηξε κοντά του, ξεκίνησε λίγο τυχαία. Λίγο τα σεμινάρια, λίγο η ανάγκη μου, ας πούμε, να είμαι πιο κοντά στα παιδιά μου. Ξεκίνησα να τους κάνω τα πάρτι τους. Εννοώ τα βιολογικά μου παιδιά. Ήταν κάτι που τα κατάφερνα καλά, μου πήγαινε, οπότε σταδιακά αποφάσισα να το εξελίξω. Κι έτσι, έφτασα σήμερα ουσιαστικά να θεωρώ και να συστήνομαι ως εμψυχώτρια. Τι είναι η εμψύχωση για μένα; Βασικά, να πω ότι ο ρόλος και η έννοια του εμψυχωτή δεν είναι τόσο γνωστός και ξεκάθαρος, ειδικά στην Ελλάδα. Δηλαδή, όταν ακούμε κάποιος είναι εμψυχωτής, συνήθως τους συνδέουμε με ανθρώπους που ασχολούνται με το θέατρο, με το θεατρικό παιχνίδι ή ανθρώπους που κάνουν ό,τι και εγώ ας πούμε, πάρτι και τα λοιπά. Δεν είναι μόνο αυτό. Εμψυχωτής, γενικότερα, είναι μια προσέγγιση, έτσι; Είναι ένας τρόπος. Είναι ένας τρόπος να έρθεις πιο κοντά στον άλλον, να αναδείξεις τα ενδιαφέροντά του, τα ταλέντα του. Και ουσιαστικά, να πετύχεις πιο εύκολα τους στόχους σου, αν αυτοί είναι εκπαιδευτικοί για παράδειγμα, έτσι; Μέσα από έναν τρόπο πιο βιωματικό, πιο ευχάριστο. Μέσα απ’ το παιχνίδι για τα παιδιά, μέσα από την οικειότητα που θα αναπτύξεις και τη δράση για τους μεγάλους. Είναι ένα εργαλείο, είναι ένας τρόπος. Μπορεί να είναι λίγο υπόγειος, καμιά φορά να μην τον δηλώνεις. Αλλά, ουσιαστικά, αυτός είναι ο εμψυχωτής, ο άνθρωπος ο οποίος προσπαθεί, στοχεύει στη δράση, στο να, ουσιαστικά, πετύχει κάτι, με έναν τρόπο λιγάκι διαφορετικό. Κυρίως το λέω σε σχέση με τον εκπαιδευτικό. Όλοι είμαστε εν δυνάμει εμψυχωτές, έτσι; Αρκεί να έχουμε κεραίες ανοιχτές. Να βλέπουμε, να καταλαβαίνουμε τι ανάγκες έχει είτε η ομάδα είτε η μονάδα και να στοχεύουμε προς αυτό, να αφήνουμε λίγο να μας πάει η ομάδα. Σαν εκπαιδευτικοί δηλαδή. Η διαφορά ενός εκπαιδευτικού εμψυχωτή από έναν εκπαιδευτικό, χωρίς να θέλω να προσβάλω ή έτσι να ακουστεί κάπως, έναν εκπαιδευτικό να το πω τυπικό, είναι ότι ναι μεν έχει κάποιους στόχους, αλλά δεν πάει με πλάνο μαθήματος, δεν πάει ξέροντας τι ερωτήσεις θα θέσει στα παιδιά, τι απαντήσεις θα πάρει, τι θα τους βάλει να κάνουνε, τι θα τους ζητήσει, ή οτιδήποτε. Έχει κεραίες ανοιχτές. Πάει, βέβαια, με ένα πλάνο, αλλά αυτό το πλάνο είναι ευέλικτο. Μπορεί να τον πάει οπουδήποτε, γιατί οι ανάγκες των παιδιών είναι αυτές που θα τον οδηγήσουνε στο να ολοκληρώσει, ας πούμε, την οποιαδήποτε εμπειρία διδακτική. Δεν ξέρω αν λέω πολλά ή αν ξεφεύγω απ’ το θέμα μας–

Όχι, ίσα ίσα–

–γιατί μπορεί και να λέω. Το πιο σημαντικό, όμως, για τον εμψυχωτή είναι ότι στοχεύει στο συναίσθημα. Στοχεύει στο θετικό, στο θετικό συναίσθημα, στη θετική εμπειρία. Θέλει να δημιουργεί πάντα μία εμπειρία θετική για τα παιδιά ή για τον οποιονδήποτε έχει απέναντί του. Δεν απεμπλέκεται, δεν μπαίνει – δεν απεμπλέκεται εννοώ απ’ το συναίσθημα. Συναίσθημα όχι με την έννοια ότι γίνομαι συναισθηματικός και αγαπησιάρης και… το συναίσθημα το θετικό. Δεν είναι εύκολο πάντα να το πετύχεις. Δεν είναι εύκολο πάντα, ας πούμε, να βρεθείς σε μια ομάδα και να τους κάνεις να αισθανθούν χαρά, έτσι; Αλλά σαν εμψυχωτής είναι κάτι που αν το έχεις στο μυαλό σου και αν στοχεύεις σε αυτό, κάποια στιγμή θα το πετύχεις. Και γιατί στο συναίσθημα; Γιατί όταν τα παιδιά και οι ενήλικες νιώσουν άνετα μαζί σου, νιώσουνε χαρούμενοι από κάτι απλό που θα τους πεις, από κάτι απλό που θα κάνετε σαν ομάδα, τότε θα ανοίξουν, θα είναι πιο ανοιχτοί, πιο δεκτικοί σ’ αυτό που έχεις να τους δώσεις, να τους μεταφέρεις. Και σίγουρα, θα είσαι και πιο αποτελεσματικός, είτε σαν εκπαιδευτικός είτε σαν… Εμψυχωτές είναι και πολλοί coaches, τώρα που είναι, ας πούμε, και της… της μόδας να το πω; Δεν ξέρω. Αναλόγως τι στόχο βάζει ο καθένας ή τι εμπειρία, ας το πω έτσι, έρχεται να υλοποιήσει. Είναι ψυχαγωγική, είναι εκπαιδευτική, είναι το οτιδήποτε. Αυτά. 

Ωραία. Να κάνω κάποιες ερωτησούλες μικρές. Να το πάρουμε λίγο από την αρχή. Ποια ήταν η ηλικία σου όταν ξεκίνησες να σπουδάζεις παιδαγωγικά;

Μπήκα στα 30 μου.

Πώς σου φάνηκε όλη η διαδικασία;

Μαγική. Πραγματικά μαγική, γιατί τελείωσα τη Γεωπονία και ήτανε μια επιλογή που[00:10:00] έγινε τυχαία. Είχα δώσει πρώτη φορά εξετάσεις την περίοδο που υπήρχαν οι δέσμες, ίσως οι παλαιότεροι να τις θυμούνται. Όπου δίναμε εξετάσεις, αναλόγως με τα μόρια που μαζεύαμε, δηλώναμε ένα κατεβατό με σχολές, τις οποίες, μάλιστα, τις δηλώναμε πριν δώσουμε εξετάσεις, οπότε δεν ξέραμε και τι θα κάνουμε. Δηλώναμε εμείς σχολές κι όπου μας έβγαζε. Οπότε, θέλω να πω ότι το ότι ασχολήθηκα, σπούδασα Γεωπονία ήταν κάτι που προέκυψε πολύ τυχαία, δεν ήταν κάτι που το ήθελα. Ναι μεν σπούδασα, πέρασα ευχάριστα, δούλεψα και εκεί πέρασα ευχάριστα. Αλλά στα 30 μου, όταν μπήκα στα παιδαγωγικά, που ήταν μια –στην παιδαγωγική μάλλον–, που ήταν μια πολύ συνειδητή επιλογή, ήταν μία εμπειρία για μένα πάρα πολύ ευχάριστη. Είχα μεγάλο ενδιαφέρον γι’ αυτό που σπούδαζα. Έψαχνα και παραπάνω, επιπλέον πράγματα, διάβαζα και περαιτέρω απ' αυτά που είχα σαν αντικείμενα στη σχολή. Γιατί ήτανε κάτι που ήταν πολύ ενδιαφέρον για μένα. Οπότε, παρόλο που είχα τον γιο μου, παρόλο που στο πρώτο έτος –ή στο δεύτερο, δεν θυμάμαι ακριβώς, νομίζω στο πρώτο έτος– έμεινα έγκυος στην κόρη μου και πήγαινα στη σχολή μ’ ένα μωρό στην κοιλιά. Μου λέγανε όλοι: «Πώς το κάνεις; Πώς τα καταφέρνεις;», εννοείται. Είχα οικογένεια, ένα σπίτι, όλα αυτά τα γνωστά, στα οποία πρέπει να ανταπεξέλθουμε οι μικρομαμάδες. Και όλοι με ρωτούσαν και μου λέγανε: «Πώς τα καταφέρνεις;». Εγώ δεν… δεν ένιωσα ποτέ να με δυσκολεύει αυτό το πράγμα, γιατί ήτανε κάτι που το έκανα με πολύ μεγάλη χαρά, ήταν κάτι που μου έδινε χαρά, με έκανε να νιώθω καλά και δεν με κούρασε καθόλου. Μάλιστα, θυμάμαι όταν ήταν να γεννήσω την κόρη μου, πήγαινα σε αρκετά προχωρημένη εγκυμοσύνη στη σχολή. Και κάποια στιγμή είχαμε τον Νίκο τον Θεοδωρίδη, είναι γνωστός μουσικοπαιδαγωγός. Είχαμε μάθημα με τον κύριο Θεοδωρίδη και γυρίζει και μου λέει: «Εντάξει», μου λέει, «δεν χρειάζεται να έρχεσαι». Μάλιστα, έψαχνε συνέχεια και ένα σκαμπό να με βάλει να κάτσω, γιατί ήτανε μουσικοκινητική, οπότε ήτανε ένα κινητικό, έτσι, εργαστήριο, μάθημα. Και μου έλεγε: «Δεν χρειάζεται να έρχεσαι. Δεν θα σε κόψω, μην ανησυχείς» και του λέω: «Δεν έρχομαι γιατί φοβάμαι μην με κόψετε, έρχομαι γιατί θέλω». Ώσπου, στο τέλος ο γιατρός μου είπε κομμένες οι μετακινήσεις, γιατί σπούδαζα Φλώρινα, οπότε μετακινούμουν από Κοζάνη. Και με είχε στεναχωρήσει κιόλας, με είχε θυμώσει λίγο. Αλλά, ναι, δεν με δυσκόλεψε καθόλου, το ξανάκανα ευχαρίστως. Και το μεταπτυχιακό που έκανα στη συνέχεια, που ήταν στην Κύπρο και έπρεπε να μετακινούμαι, γιατί ήτανε βιωματικό, όποτε ταξίδευα στην Κύπρο Σαββατοκύριακα, μετά από δουλειά, Πάσχα-καλοκαίρι. Καθόλου δεν με δυσκόλεψε, η εμπειρία ήτανε μαγική. Οπότε, προσωπικά, το συστήνω. Μακάρι όλοι οι άνθρωποι να βρίσκουν και να κάνουν αυτό που τους αρέσει και αυτό που τους πηγαίνει. Αν ανακαλύψουμε από νωρίς τι είναι αυτό που μας πηγαίνει σαν προσωπικότητες, σαν… αυτό στο οποίο μπορούμε να ανταπεξέλθουμε καλύτερα, θα είμαστε πάρα πολύ καλά. Θα είναι... Καμιά φορά συνηθίζω να λέω: «Απορώ γιατί με πληρώνουνε». Γιατί με πληρώνουνε, ας πούμε, όταν πηγαίνω σε μια εκδήλωση; Εγώ περνάω καλύτερα απ’ τα παιδιά τους, περνάω καλύτερα, ας πούμε, απ’ τους ενήλικες, γιατί είναι κάτι που μου δίνει χαρά και μεγάλη ευχαρίστηση. Έχει, βέβαια, και τις δυσκολίες του, έτσι; Να μην το κάνω να ακούγεται απλό. Μπορεί και να το κάνω. Δεν είναι απλό, αλλά αυτό που θέλω να πω είναι ότι αν βρεις κάτι που σου πηγαίνει, που σου αρέσει, είναι σίγουρο ότι αν μη τι άλλο – δεν ξέρω αν θα γίνεις πετυχημένος, ή θα βγάλεις χρήματα, ή οτιδήποτε, αν μη τι άλλο θα είσαι καλά και θα περνάς καλά. Αυτό είναι το πιο σημαντικό. 

Κατά τη διάρκεια των σπουδών, υπήρχε κάποιο μάθημα αντίστοιχο ή κάτι παρεμφερές τέλος πάντων, που να ήτανε – να δοθούν οι βάσεις εκεί ή το οτιδήποτε;

Όχι. Γενικά, δεν μπορώ να πω ότι το ενδιαφέρον μου για την εμψύχωση ξεκίνησε μες στη σχολή, ξεκίνησε στα σεμινάρια. Και όσο σπούδαζα αλλά και αφότου πήρα το πτυχίο μου, ήτανε και μια περίοδος, έτσι, που γινότανε πράγματα. Ήτανε πριν την κρίση ή μόλις είχε αρχίσει. Η οικονομική κρίση, έτσι; Το ’10, εκεί αναφέρομαι, που δεν καταλαβαίναμε και πολλά ακόμα, τις δυσκολίες ας πούμε που στη συνέχεια ήρθανε. Οπότε, υπήρχε διάθεση, υπήρχε δυνατότητα. Και όπου έβλεπα σεμινάριο, κυρίως σεμινάριο που είχε να κάνει με καλλιτεχνικά, με μουσικοκινητικά, το παρακολουθούσα. Ακόμη κι αν χρειαζόταν να μετακινηθώ, ας πούμε να πάω Θεσσαλονίκη, ή να πάω ξέρω γω Λάρισα, ή οπουδήποτε. Εκεί και γνωρίζοντας τον Μανώλη Φιλιππάκη, που ανέφερα πριν, θεωρώ ότι μπήκε το σποράκι. Εκεί ξεκίνησε το ταξίδι μου.

Πριν τα σεμινάρια, τι είχες στο μυαλό σου ότι θα είναι το περιεχόμενό τους;

Της εμψύχωσης; Γενικότερα; Δεν μου περνούσε καν απ’ το μυαλό, Γεωργία. Δηλαδή εγώ μπήκα στη σχολή το 2006. Μπήκα στη σχολή για να γίνω νηπιαγωγός, με την προοπτική ότι θα δουλέψω σε ένα νηπιαγωγείο. Και μάλιστα, ήταν η περίοδος που τόσο τους δασκάλους όσο και εμάς τους νηπιαγωγούς μάς απορροφούσαν εύκολα. Και θυμάμαι λίγο πριν πάρω το πτυχίο –τον Δεκέμβρη; Πήρα πτυχίο καλοκαίρι–, θυμάμαι που οι εκπαιδευτικοί, οι καθηγητές μας στο πανεπιστήμιο, μας λέγανε: «Έρχεται το τσουνάμι των νηπιαγωγών. Να είστε σίγουρες ότι θα απορροφηθείτε πάρα πολύ εύκολα». Και, οκ, για νηπιαγωγός πήγαινα, δεν φανταζόμουν όλα όσα ακολούθησαν. Και τελικά, ήρθε η κρίση. Τον Μάρτιο, ενώ τον Δεκέμβρη μάς λέγανε αυτά που προανέφερα, τον Μάρτιο ανακοίνωσαν ότι δεν θα γίνει διαγωνισμός ΑΣΕΠ γραπτώς, που γινόταν τότε. Και ακολούθησε μια περίοδος που ουσιαστικά δεν γίναν διορισμοί μια δεκαετία και πλέον, πέρυσι γίναν οι πρώτοι διορισμοί. Που ανατράπηκε όλη... εννοώ το σύστημα το εκπαιδευτικό. Γίναν πάρα πολύ σημαντικές αλλαγές. Δεν είχα την ευκαιρία, δεν θα την είχα την ευκαιρία να δουλέψω σε σχολείο, εκτός και αν, εντάξει, στον ιδιωτικό τομέα έχω εργαστεί, θα μπορούσα εκεί. Αλλά δεν είναι κάτι που μου περνούσε απ’ το μυαλό μου όταν ήμουνα στη σχολή. Προέκυψε λίγο μετά. Δεν ήξερα καν, αν αυτό με ρωτάς, τι κάνει ένας εμψυχωτής. Δεν είχα παρακολουθήσει, έτσι, ανθρώπους ή να γνωρίζω. Οπότε ήταν κάτι που δεν το γνώριζα απλά, ήρθε στη συνέχεια. Δηλαδή το πρώτο σεμινάριο νομίζω, που έχει να κάνει με την εμψύχωση, το έκανα το ’11, αρχές του ’11. Και αυτό τυχαίο, είδα μια ανακοίνωση μέσω μιας φίλης και λέω: «Γιατί να μην πάω; Τι έχω να χάσω;», κάπως έτσι. Και αυτό ήρθε σε συνδυασμό με τα γενέθλια του γιου μου. Δηλαδή ξεκίνησα μεν να κάνω σεμινάρια και κάποια στιγμή, ήτανε νομίζω τα έκτα γενέθλια του γιου μου, αποφάσισα να τα κάνουμε στο σπίτι, δεν ήμουνα και πολύ fan του παιδότοπου και… Οπότε κάλεσα όλους τους συμμαθητές του στο σπίτι. Και κάθομαι και σκέφτομαι και λέω: «Τώρα θα ’ρθούνε τα παιδιά εδώ πέρα. Tι θα τα κάνω στο σπίτι;». Εντάξει, θα μπορούσα να κάνω ό,τι κάνουν και οι υπόλοιποι, αλλά επειδή μου ήταν και λίγο φρέσκα τα μαθήματα στη σχολή, τα παιχνίδια που κάναμε[00:20:00] και τα λοιπά, λέω: «Θα στήσω ένα πρόγραμμα έτσι ψυχαγωγικό, πέντε-έξι παιχνίδια». Το οποίο, μάλιστα, πήγε πάρα πολύ καλά, τα παιδάκια είχανε περάσει πάρα πολύ ωραία. Και οι μαμάδες που ήτανε παρούσες άρχισαν να μου λένε: «Γιατί δεν το κάνεις, ας πούμε δεν σκέφτεσαι να το κάνεις και σε άλλους;». Με καλέσανε κάποιες φίλες στα γενέθλια των παιδιών τους. Και κάπως έτσι ξεκίνησα να ασχολούμαι με την ψυχαγωγία, έτσι; Και την εμψύχωση ως ψυχαγωγία. Αλλά δεν ήταν αυτός ο στόχος μου πάλι, έτσι; Δεν ήταν κάτι που περίμενα ή που ήθελα να το εξελίξω. Ακόμα και τώρα δεν θεωρώ ότι είμαι αποκλειστικά εμψυχώτρια παιδικών πάρτι. Το κάνω και αυτό μεν, αλλά κάνω και άλλα πράγματα. Και εκπαιδευτικά προγράμματα σε σχολεία, έχω δουλέψει με ενήλικες. 

Και ίσως η πιο έντονη συναισθηματικά για μένα εμπειρία εμψύχωσης είναι όταν μια φίλη με κάλεσε στο Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας στο Φελλί, στις φυλακές Φελλιού στα Γρεβενά. Φελλιού λέγονται; Δεν ξέρω τώρα. Φελλί. Λοιπόν. Και έχουνε μέσα – τέλος πάντων, μέσα στις φυλακές υπάρχει Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας, όπου φοιτούν κρατούμενοι, άντρες. Και με κάλεσε να κάνω ένα πρόγραμμα. Ήταν μια πάρα πολύ δυνατή εμπειρία. Δύσκολη, έτσι; Προτίμησα όταν πήγα, να μην ξέρω τίποτα. Ποιοι θα συμμετέχουν στο πρόγραμμα, από πού είναι, γιατί είναι εκεί μέσα, το πιο σημαντικό. Έμαθα κάποια πράγματα μετά, που λίγο… λέω: «Ευτυχώς, δεν τα ήξερα πριν». Όπου ήτανε δύσκολη εμπειρία, γιατί έπρεπε να περάσω έναν απίστευτα αυστηρό έλεγχο στην είσοδο, να περάσω κάτι διαδρόμους με κάγκελα, με… Πόρτες να ανοίγουν, να κλείνουνε, να κλειδώνουνε. Και να φτάσω σε έναν χώρο έτσι ανοιχτό, μία αίθουσα μες στο σχολείο, που ειλικρινά λίγο με έκανε να νιώσω μια κλειστοφοβία να πω. Εντάξει, ήταν πρωτόγνωρη εμπειρία για μένα να βρεθώ σε έναν τέτοιο χώρο. Αλλά είπα: «Φωτεινή, έχεις κάνει το πλάνο σου, ξέρεις γιατί είσαι εδώ, οπότε πάρε ανάσα και ξεκίνα!». Ήρθανε δεκαέξι κρατούμενοι, ήταν ηλικίας από 22 μέχρι 55, όλοι άντρες, οι οποίοι μπορώ να πω ότι είχαν περισσότερο άγχος από μένα. Μάλιστα, όταν ξεκινήσαμε – γιατί πάντα όταν ξεκινώ ένα πρόγραμμα, θέλω να κάνω μια γνωριμία, να γνωρίσω ποιους έχω απέναντί μου και να συστηθώ και εγώ σ’ αυτούς. Οπότε θυμάμαι, όταν ξεκινήσαμε, ήταν όλοι με την πλάτη, ακουμπούσανε στον τοίχο και τα χέρια πίσω απ' την πλάτη τους και δεν πλησιάζανε. Κατάφερα τους φώναξα, τους έλυσα, παίξαμε. Είχα σχεδιάσει γι’ αυτούς ένα πρόγραμμα παιχνιδιού για μικρότερα παιδιά. Και στο τέλος λύθηκαν. Εντάξει, λύθηκαν στο δεκάλεπτο, άρχισαν να κινούνται, να βλέπω χαμόγελα να σχηματίζονται στο πρόσωπο, να… πειράγματα. Όλα αυτά τα ευχάριστα που υπάρχουν σε μια ομάδα που αλληλοεπιδρά, παίζει, κινείται, χορεύει. Στο τέλος, υπήρξε μια απίστευτη κορύφωση, που δεν θα ξεχάσω ποτέ. Που έρχεται ένας φυλακισμένος και μου λέει: «Δεν ξέρω πώς να σ’ ευχαριστήσω! Το βλέπεις εκείνο το παράθυρο;», είχε κάτι παράθυρα, τα οποία όμως ήτανε, ξέρω γω, απ’ τα τρία μέτρα και πάνω, ψηλά, με κάγκελα εννοείται, αλλά ήταν ανοιχτά. «Σήμερα», μου λέει, «άνοιξες αυτό το παράθυρο τέρμα και μ’ έκανες να δραπετεύσω». Το λέω και ανατριχιάζω, ας πούμε. Εκεί ένιωσα ποια είναι η… ποιος είναι ο πραγματικός ορισμός της εμψύχωσης. Το πάω και εμψυχώνω αυτόν που έχει ανάγκη. Και οι ενήλικες το έχουμε πολύ περισσότερο ανάγκη από τα παιδιά. Μαγική εμπειρία. Μαγική, πραγματικά, που θα την έκανα πολύ ευχαρίστως ξανά και ξανά.

Μόνη είχες πάει;

Όχι, η φίλη μου που με κάλεσε, η Σοφία, δούλευε στο σχολείο, ήταν καθηγήτρια στο σχολείο, αναπληρώτρια, και είχαμε πάει μια ομάδα εκπαιδευτικών. Ξέρεις, εκπαιδευτικοί που μετακινούνται, οι οποίοι πάνε με ένα αυτοκίνητο, ας πούμε. Ήταν και άλλοι εκπαιδευτικοί, άτομα που δούλευαν μες στο σχολείο, οι οποίοι συμμετείχανε και στο πρόγραμμα. Δηλαδή πρέπει, αν θυμάμαι καλά, τέσσερα άτομα εκπαιδευτικοί ήταν μαζί μου,συν τους κρατούμενους. Συνοδεία πας, εννοείται. Σε έχουν ήδη γράψει, δεν ξέρω τώρα ακριβώς πώς λέγεται, αλλά γνωρίζανε στην είσοδο, στον έλεγχο ότι θα έρθει η κυρία τάδε. Άφησα την ταυτότητά μου, έλεγξαν το σακίδιό μου. Πάρα πολύ αυστηρά τα πράγματα. Τουλάχιστον, δεν ξέρω, εγώ δεν ήμουνα ποτέ εξοικειωμένη με φυλακές, δεν έτυχε να επισκεφτώ ξανά. Οπότε, ναι, είχα συνοδεία, είχα παρέα. Αλλά, εντάξει, ναι μεν ήταν... δεν περίμενα ποτέ να το κάνω. Έχω ένα ελάττωμα, Γεωργία. Όταν μου λένε: «Θα κάνεις αυτό;», πάντα λέω: «Ναι» και μετά το σκέφτομαι. Οπότε μου έγινε η πρόταση, λέω: «Θα έρθω». Όταν πήγα εκεί, εντάξει. Όχι τόσο στο στυλ το «Τι κάνω εγώ με αυτούς τους ανθρώπους εδώ;», αυτό δεν το ’χω καθόλου. Πραγματικά, μπορώ να αγαπήσω, να αγκαλιάσω τον οποιονδήποτε. Και το λέω και το εννοώ, έτσι; Αλλά περισσότερο το ότι μου φαινόταν ένα ξένο περιβάλλον και δεν ξέρω πώς θα λειτουργούσα σ’ αυτό. Εντάξει, νομίζω είμαι λίγο χαμαιλέων, καταφέρνω και… Καταφέρνω, επειδή καταφέρνω να ανταπεξέλθω. Βέβαια, γνωρίζοντας πάντα τι πάω να κάνω, έτσι; Δεν πήγα μια απλή επίσκεψη στις φυλακές. Εννοείται, η φίλη μου με είχε ενημερώσει ότι πρόκειται για σχολείο, ότι πρόκειται – ήταν στα πλαίσια ενός προγράμματος, δεν θυμάμαι τι. Και εννοείται ότι πήγα πολύ καλά προετοιμασμένη, με τον εξοπλισμό μου. Ήξερα τι έχω να κάνω, οπότε ακόμα και λίγο άγχος να έχεις ή λίγο να αμφισβητείς μέσα σου αν μπορείς να τα καταφέρεις, σε πάει το πρόγραμμα, είσαι εκεί για κάποιον λόγο. Όπως ο οποιοσδήποτε επαγγελματίας, έτσι; Ξέρει τι καλείται να κάνει κάθε φορά, ακόμα και αν είναι σε ένα ξένο περιβάλλον. Αυτό. Για μένα ήταν ό,τι πιο όμορφο έχω κάνει στη ζωή μου επαγγελματικά. Ίσως η κορυφαία στιγμή μου. 

Τα συναισθήματα πριν; Λίγο πριν πας;

Βασικά, πήγα με μια πολύ ωραία παρέα, ένα πολύ ωραίο παρεάκι. Με τη φίλη μου τη Σοφία, έτσι; Πολύ καλή μου φίλη. Οπότε, εντάξει, μέσα σε ένα αυτοκίνητο τώρα πέντε άνθρωποι, που θα πούμε και το καλαμπούρι μας και... Δεν μπορώ να πω ότι υπήρχε κάτι, να ένιωθα ας πούμε κάτι έτσι... Εντάξει, είχα την αγωνία μου απλά να πάει καλά. Πάντα, είτε περνάω την αίθουσα ενός – την πόρτα, μάλλον, ενός χώρου που θα κάνω ένα πάρτι, είτε περνάω την πόρτα ενός χώρου όπου θα κάνω ένα σεμινάριο –γιατί έχω κάνει, ας πούμε, σεμινάρια για εκπαιδευτικούς–, είτε μπαίνω σ’ ένα σχολείο για να κάνω ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα, πάντα η αγωνία μου είναι να είναι πετυχημένο. Είτε έχει να κάνει με εκδηλώσεις σε δήμο, έτσι; Πάντα πριν έχω ένα άγχος, θεωρώ δημιουργικό, έτσι; Και θέλω να πάει καλά.  Δεν πηγαίνω ποτέ διεκπεραιωτικά, πάντα δίνω το 100% μου. Θέλω εγώ τουλάχιστον να είμαι εντάξει μ’ εμένα, με τη Φωτεινή. Ότι πήγα εκεί και έδωσα, ήμουνα καλά προετοιμασμένη, ήμουν ο εαυτός μου[00:30:00], είπα ας πούμε, λειτούργησα όπως θα έπρεπε. Δεν πρόσβαλα, δεν έφερα κάποιον σε δύσκολη θέση, δημιούργησα μια ευχάριστη ατμόσφαιρα, ζήσαν όλοι μια ευχάριστη εμπειρία και φύγανε. Αυτός είναι ο στόχος μου και αυτό παλεύω κάθε φορά να το πετύχω. Και ακόμα και αν ένα πρόγραμμα το κάνω για εκατοστή φορά, έτσι, το επαναλαμβάνω, που κάποιος θα θεωρεί ότι «Οκ, ρε Φωτεινή, έχεις κάνει, ας πούμε, την παράσταση τη χριστουγεννιάτικη εκατό φορές. Εντάξει, πάλι άγχος έχεις;». Ναι, πάντα έχω άγχος. Γιατί είναι η εμπειρία, η εμψύχωση, είναι ένας ζωντανός οργανισμός. Μπορεί να τύχουνε χίλια δύο απρόοπτα, έτσι; Από το πιο απλό, να σπρωχτούνε δύο παιδιά, να προσβάλει ένας ενήλικας ή οτιδήποτε, μέχρι και να τραυματιστεί κάποιο. Είναι μια δράση που γίνεται σε real time, οπότε μπορεί να συμβεί το οτιδήποτε. Άρα, ναι, πάντα έχω άγχος. Πάντα, ακόμα και αν καλούμαι να το κάνω για εκατοστή φορά, εγώ θα προετοιμαστώ, έτσι; Θα διαβάσω τα λόγια ας πούμε, την εισαγωγή που έχω να κάνω, την αφόρμηση, ανάλογα το πρόγραμμα. Θα κρατάω τις σημειώσεις μου. Μπορεί να έχω απ' το ίδιο πρόγραμμα τις ίδιες ακριβώς σημειώσεις, με διαφορετική ημερομηνία πάνω. Γιατί εγώ θέλω να πάρω μαζί μου το σημειωματάριό μου, μπορεί να είναι ένα φύλλο χαρτί, για να ’μαι πολύ καλά προετοιμασμένη. Και όταν είμαι εγώ καλά προετοιμασμένη και δεν με απασχολεί το τι θα πω, το τι παιχνίδια θα παίξουμε, το τι τραγούδια θα παίξουμε και τα λοιπά, μπορώ να αντιμετωπίσω όλα τ’ άλλα, τα απρόοπτα, που είναι τα πιο δύσκολα. Αυτό. Πάντα στοχεύω και έχω αγωνία σε ό,τι κάνω, απλό ή λιγότερο απλό, να πάει καλά. Δεν είναι εύκολο, δεν το πετυχαίνω πάντα. Σίγουρα, έτσι, είναι κάτι το οποίο δεν το κάνω πάντα μόνη μου, έχω και συνεργάτες. Οπότε είναι ένα αποτέλεσμα ομαδικό. Πάντα προσπαθώ, προσπαθούμε αν είμαστε περισσότεροι, να βγει ένα όμορφο αποτέλεσμα. 

Ένα πλάνο οποιασδήποτε δραστηριότητας, είτε είναι πάρτι, είτε είναι κάποια εκδήλωση που να αφορά τα παιδιά, είτε ενηλίκων, πώς δομείται; Τι πλάνο υπάρχει στο κεφάλι σου, ας πούμε; Χωρίζεται σε τι στάδια;

Θα σου πω. Βασικά, πάντα ξεκινάω απ’ τον στόχο μου, έτσι; Τι θέλω να πετύχω; Π.χ., έχω να κάνω ένα πρόγραμμα για την ανακύκλωση; Να μιλήσω στα παιδιά, π.χ., για ανακύκλωση; Άρα τι θέλω να πετύχω; Να τους μάθω να αναγνωρίζουν τα υλικά, τους κάδους ανακύκλωσης, τέλος πάντων να τους ευαισθητοποιήσω σε κάποιον βαθμό, μικρό ή μεγάλο, ούτως ώστε να ανακυκλώνουν. Θα σκεφτώ και τον γονιό, ε; Δεν είναι σημαντικό; Αν το πω εγώ στα παιδιά και πάνε σπίτι τους και η μαμά δεν ανακυκλώνει, ο μπαμπάς, ή οποιοσδήποτε; Οπότε, θα σκεφτώ πώς αυτό θα το περάσω και στον μεγαλύτερο. Οπότε ξεκινάω απ’ τους στόχους μου, τρεις-τέσσερις στόχοι, ποιοι είναι κάθε φορά. Και πάνω σ’ αυτούς τους στόχους αρχίζω και δομώ ένα πρόγραμμα. Το πρόγραμμα αυτό έχει στάδια, έτσι; Τα στάδια αυτά συνήθως είναι πολύ συγκεκριμένα. Ξεκινάμε με μια γνωριμία, αν υπάρχει δυνατότητα, γιατί ένα πρόγραμμα εμψύχωσης μπορεί να αφορά σε μια ομάδα δέκα ατόμων, αλλά μπορεί να έχεις και παιδιά – αν είναι, ας πούμε, μια ανοιχτή εκδήλωση με τον δήμο, έτσι, να μιλάμε για διακόσια παιδιά συν ενήλικες. Αν είναι μια αποκριάτικη εκδήλωση, εκεί μετά γίνεται χαμός. Μπορεί να έχεις, ας πούμε, σ’ έναν χώρο και να υπάρχουν πεντακόσια άτομα. Αλλά μια γνωριμία, μια σύσταση, ένα ζέσταμα, ένα καλαμπούρι θα το πεις, ούτως ώστε λίγο να κάνεις την ατμόσφαιρα ευχάριστη. Είναι σημαντικό να συστήνεσαι και να συστήνεσαι όμορφα, με ένα χαμόγελο, με κάτι το οποίο σε πρεσβεύει εσένα, έτσι; Από κει και πέρα, ακολουθούμε... τα στάδια είναι ξεκινάω απ’ το πολύ απλό, απ’ την προθέρμανση, αυτό που θα δημιουργήσει ένα ευχάριστο κλίμα στην ομάδα. Τα οποία αυτά στάδια όσο πάνε γίνονται πιο σύνθετα, πιο… Θα προσθέσεις δηλαδή και την έννοια, ας πούμε, που θες να προσεγγίσεις, αν είναι ένα πρόγραμμα εκπαιδευτικό. Θα κάνεις χωρισμό σε ομάδες. Δηλαδή, συνήθως τα παιχνίδια που αξιοποιώ έχουν ένα – κάθε φορά ανεβαίνουν βαθμό δυσκολίας, μέχρι που φτάνουμε σε μία κορύφωση, έτσι; Πάντα επιδιώκω να υπάρχει μια κορύφωση και αυτή η κορύφωση να περιλαμβάνει όλους τους συμμετέχοντες. Δηλαδή μπορεί να έρθει ένας γονιός να παρακολουθήσει ένα θέαμα, ένα πρόγραμμα, ένα... ας το πει όπως θέλει ο καθένας. Σίγουρα έρχεται για να συνοδέψει τα παιδιά του. Ο στόχος είναι τα παιδιά, είναι ένα παιδικό πρόγραμμα. Θα ξεκινήσεις απ’ τα παιδιά, αλλά και ο γονιός που θα κάτσει εκεί μιάμιση, δύο ώρες, όσο χρειαστεί, καλό είναι να περάσει και αυτός καλά. Οπότε, επειδή όταν έχεις παιδιά-γονείς είναι λίγο δύσκολο να τους εμπλέξεις, οι γονείς συνήθως δεν το ξέρουν ότι θα παίξουν όταν έρχονται σε κάτι τέτοιο, ή θα χορέψουν, ή οτιδήποτε, θα συμμετέχουν τέλος πάντων. Οπότε, σταδιακά και όσο ανεβαίνεις βαθμό δυσκολίας και φτάνεις στην κορύφωση, αρχίζεις εμπλέκεις και τους γονείς. Συνήθως το αφήνω εκεί, στην κορύφωση. Γιατί στην κορύφωση έρχονται τα πολλά χαμόγελα και θέλω να σταματάω εκεί. Να φεύγουνε μ’ αυτήν την αίσθηση, μ’ αυτό που νιώσανε, το τελευταίο συναίσθημα που νιώσανε, τη χαρά, το γέλιο, την... πώς να το πω; Δεν μου ’ρχεται η λέξη τώρα. Τέλος πάντων, αυτό το ευχάριστο συναίσθημα που νιώσανε χορεύοντας, συμμετέχοντας, να το πάρουν μαζί τους και να φύγουνε. Για μένα είναι πολύ σημαντικό. Δηλαδή δεν πάω στη χαλάρωση. Συνήθως αποφεύγω να αποχαιρετώ. Ή αν είναι, ας πούμε, μια εκδήλωση που διοργανώνεται από δήμο, θα ζητήσω από τους διοργανωτές αν θέλουνε να πούνε κάτι να το πούνε πριν, να κλείσουμε με την κορύφωση, για να φύγουν όλοι με χαμόγελο. Κάπως έτσι στήνω τα προγράμματά μου, κάπως έτσι δηλαδή. Αυτή είναι η δική μου η προσέγγιση. Δεν ξέρω, δεν μου τη δίδαξε κάποιος. Δεν είναι κάτι που θα το βρεις, ας πούμε, γραμμένο. Είναι κάτι που σταδιακά, έτσι μέσα από όλη αυτήν τη ζύμωση, την ενασχόλησή μου με την εμψύχωση, κατέκτησα εγώ. Αυτό πιστεύω και αυτό μπορώ να υποστηρίξω. Η εμψύχωση είναι κάτι στο οποίο δεν μπορείς να αποφύγεις να βάλεις στοιχεία της προσωπικότητάς σου. Αυτό που κάνω εγώ, ως Φωτεινή, δεν μπορείς να το κάνεις εσύ, σαν Γεωργία. Με την έννοια–

Τόσο καλά.

Όχι, όχι, σε κάποια περίπτωση. 

Τόσο, εννοώ, το ίδιο.

Εννοώ να με αντιγράψεις ή εγώ αντίστοιχα να αντιγράψω τη Γεωργία, να αντιγράψω τον Μανώλη, τον δάσκαλό μου που ανέφερα πριν. Γιατί αν πάω να το κάνω αυτό, θα πέσω σε παγίδα. Έχω τη δική μου προσωπικότητα, έχεις τη δική σου. Ο καθένας έχει τη δική του προσωπικότητα και οποιοσδήποτε ασχολείται μ’ αυτό καλό είναι να δει τι μπορεί να υποστηρίξει, τι είναι αυτό που του ταιριάζει και να ακολουθήσει τη δική του πορεία, να πατάει στα δικά του παπούτσια. Αλλά, εντάξει, ίσως λίγο πολύ όλοι έτσι λειτουργούνε. Δεν ξέρω, δεν λέω ότι ανακάλυψα… Εντάξει, κατάθεση προσωπικής εμπειρίας είναι, οπότε... αυτό αισθάνομαι.

Πώς συστήνεσαι; Ως Φωτεινή; 

Συνήθως ναι[00:40:00]. Απλά, επειδή έχω στήσει μερικές παραστάσεις τις λέω –γιατί έχουνε θέατρο, μπορεί να έχουνε κουκλοθέατρο, πρόζα και τα λοιπά–, εκεί μετά επιλέγω ρόλους. Παραστάσεις τις οποίες τις γράφω η ίδια. Και εκεί μου δίνω ένα όνομα, ανάλογα με το τι εξυπηρετεί το κείμενο και την παράσταση. Αλλά στα πάρτι, ας πούμε, λέω: «Είμαι η Φωτεινή». Αυτό το λίγο παραπάνω που θα πω είναι ότι είμαι δασκάλα παιχνιδιού, ας πούμε, ή ότι έρχομαι από μακριά. Και αυτό που συνηθίζω να λέω είναι ότι τα μαλλιά μου είναι δικά μου, δεν φοράω περούκα. «Είμαι η Φωτεινή και δεν φοράω περούκα». Γιατί το πιο αστείο που μου συμβαίνει πάντα με τα παιδιά είναι ότι –και μου τυχαίνει σχεδόν σε κάθε πάρτι και μου κάνει πάρα πολλή εντύπωση– πάντα θα βρεθεί ένας μπόμπιρας, μια μπομπιρίνα, που θα ’ρθει να μου πει: «Κυρία, είναι περούκα;». Οπότε το κάτι παραπάνω που θα πω, ναι, είναι ότι «Και αυτά είναι τα μαλλιά μου, δεν φοράω περούκα» ή κάτι τέτοιο. Αλλά είμαι η Φωτεινή. Είμαι πάρα πολύ ανοιχτή, γενικά το... με τα παιδιά έτσι να τους μιλήσω, να τσαλακωθώ, να προβάλω αυτό που είμαι. Δεν μπορώ να δείξω κάτι λιγότερο ή κάτι περισσότερο. Είναι σημαντικό νομίζω. Γιατί; Γιατί ειδικά τα παιδιά νιώθουνε την αλήθεια σου. Και είναι και πολύ δύσκολο κοινό τα παιδιά. Τα παιδιά αν δεν νιώσουν ότι είσαι κοντά τους, ότι τα αποδέχεσαι, έτσι τα αγκαλιάζεις, με την έννοια την πιο συμβολική, πολύ εύκολα θα σου την κάνουνε. Και εσύ θα μείνεις εκτεθειμένος, ενδεχομένως, με ένα μικρόφωνο χωρίς παιδιά. Δύσκολο κοινό, που νιώθει την αλήθεια σου ή και το ψέμα σου. Αυτό. 

Έμπνευση από πού παίρνεις; Φαντασία για τα sketch, για τα–

Ναι. Έμπνευση. Και πάλι θα σου πω, Γεωργία, ότι ξεκινά απ’ τους στόχους. Τι θέλω να πετύχω; Έχω, ας πούμε, μια χριστουγεννιάτικη παράσταση. Τι θέλω να πω; Πάντα, ακόμα και στα ψυχαγωγικά μου προγράμματα, προσπαθώ να πω κάτι, να περάσω ένα μήνυμα. Αυτό το μήνυμα συνήθως έχει να κάνει με το κοινωνικό κομμάτι. Θεωρώ ότι η κοινωνικοποίηση είναι ένα αγκάθι. Ειδικά στα μικρά παιδιά, ειδικά στην εποχή της τεχνολογίας που ζούμε. Δεν θα μιλήσω για τα τελευταία χρόνια, έτσι; Για την πανδημία που ζήσαμε όλοι μαζί. Οπότε πάντα προσπαθώ να πω κάτι. Για παράδειγμα, έχω την παράσταση «Ο Αϊ-Βασίλης θύμωσε», έτσι; Ο Αϊ-Βασίλης είναι θυμωμένος για ποιον λόγο και αρνείται να πάει να μοιράσει τα δώρα στα παιδιά τέλος πάντων; Γιατί πολύ απλά έχει γεμίσει το εργαστήρι του με tablet, με κινητά, πλέον δεν διασκεδάζουνε, τα ξωτικά είναι μόνιμα απορροφημένα. Δηλαδή, μεταφέρω ένα πραγματικό γεγονός και προσπαθώ να περάσω ένα μήνυμα, ας πούμε, έτσι λίγο πιο υπόγεια. Ότι, εντάξει, καλή και η τεχνολογία. Αλλά, παιδιά, δείτε λίγο και το σύνολο. Πάμε να παίξουμε όλοι μαζί, να δείτε, να διασκεδάσουμε, να χορέψουμε, τέλος πάντων να ζήσουμε μια εμπειρία κοινή, να δείτε και εδώ πόσο ωραία είναι. Που ένα πράγμα που το ξεχνάμε, πλέον έχουμε κλειστεί, έτσι; Κλεινόμαστε πιο εύκολα στους εαυτούς μας, ασχολούμαστε πάρα πολύ με τα κινητά μας, βαριόμαστε να βγούμε, βαριόμαστε... δεν σκεφτόμαστε να καλέσουμε κάποιους φίλους. Γενικά, το κοινωνικό κομμάτι, έτσι, δέχεται, έχει δεχτεί και θεωρώ ότι θα συνεχίσει να δέχεται ένα μεγάλο πλήγμα. Οπότε, μέσα απ' την οποιαδήποτε έτσι μάζωξη, να το πω, με οποιαδήποτε αφορμή είναι αυτή η μάζωξη, προσπαθώ πάντα να περάσω, να πω και κάτι παραπάνω. Μου δίνεται η ευκαιρία, συνήθως το λέω χιουμοριστικά, την εκμεταλλεύομαι και το λέω. Μου δίνεται η ευκαιρία, εννοώ μου δίνεται το βήμα. Αλλά, ναι, ξεκινάω από τους στόχους μου. Έμπνευση μπορεί να πάρω από οπουδήποτε. Γενικά, επειδή ασχολούμαι μ’ αυτό το επάγγελμα, θεωρώ ότι έχω πάρα πολλά ερεθίσματα, επειδή διαβάζω παιδικά βιβλία, έχω μια μεγάλη βιβλιοθήκη. Λίγο πολύ κάπου... Εντάξει, παρθενογένεση δεν υπάρχει. Κάποιος, κάτι, από κάπου θα δανειστεί, θα δανειστούμε όλοι. Αλλά θεωρώ ότι πάντα έχω στο μυαλό μου να πω κάτι παραπάνω, να πω κάτι σημαντικό. Για μένα τουλάχιστον. Είναι κάποια πράγματα που τα θεωρώ σημαντικά, όπως ανέφερα πριν το κοινωνικό κομμάτι, αλλά να το πω ευχάριστα. Μέσα από ένα αστείο περιστατικό, μέσα από έναν αστείο διάλογο, ούτως ώστε ναι μεν να περάσει το μήνυμα, αλλά να μην το πολυκαταλάβουνε κιόλας ότι είναι… να μην φανεί ότι... Ή μάλλον να μην νιώσουνε άσχημα ότι επειδή, ας πούμε, ασχολούμαι με το κινητό, κάνω κάτι τραγικό. Όλοι το κάνουμε. Απλά να νιώσουν ότι, εντάξει, υπάρχει και αυτό, ας το ακολουθήσω, ας το κάνω. Ανάλογα, βέβαια, κάθε φορά τι εξυπηρετεί το κάθε πρόγραμμα, ας πούμε, τι… Η ανακύκλωση, ας πούμε, για μένα είναι σημαντική, έτσι; Και εκεί πάλι με τρόπο χιουμοριστικό, με διαλόγους χιουμοριστικούς. Αν έχω δεύτερο εμψυχωτή, έτσι, με παιχνίδι λεκτικό ανάμεσά μας, προσπαθώ να περάσω και κάποια μηνύματα. Αυτό που θέλω να πω είναι ότι δεν κάνω κάτι τυχαία. Τυχαία, με την έννοια ήρθα σε ένα πάρτι, έχω βάλει στη σειρά, στη λίστα μου δέκα παιχνίδια, πάω να τα παίξω. Όχι. Αυτό που θέλω να κάνω είναι να δημιουργήσω ένα περιβάλλον, ένα περιβάλλον δράσης, όπου όσοι συμμετέχουν ξέρουν για ποιον λόγο συμμετέχουν. Είτε αυτός είναι απλός είτε είναι κάτι σημαντικό, κάποιος σημαντικός λόγος. Εννοώ, ας πούμε, ένα πρόγραμμα που έχει να κάνει με το περιβάλλον, ένα πρόγραμμα που έχει να κάνει με τον εθελοντισμό ή οτιδήποτε. Είναι σημαντικό να έχει νόημα για τους συμμετέχοντες. Και αυτό κάνω. Μάλιστα, τελευταία έχω δημιουργήσει δική μου εταιρεία, το «Happy Tales». Τώρα ξεκίνησα, έτσι; Αναπτύσσεται πολύ σιγά, γιατί έχω και την πρωινή μου δουλειά. Οπότε, το πάω με αργά βήματα. Δεν το είπα τυχαία «Happy Tales», έτσι; «Tales» ιστορίες. Γιατί ό,τι και αν κάνω, προσπαθώ να το εντάσσω μέσα σε μια ιστορία. Αυτήν τη στιγμή ζούμε μια συγκεκριμένη ιστορία ή παίρνουμε σαν αφορμή μια συγκεκριμένη ιστορία. 

Τι είναι το «Happy Tales»; 

Τι είναι το «Happy Tales». Ακόμα είναι σποράκι, έτσι; Τώρα έχει ξεκινήσει. Έχω μεγάλα όνειρα για το «Happy Tales». Ουσιαστικά, είναι η δική μου επιχειρηματική δραστηριότητα. Ξεκίνησα τον Απρίλιο και αυτήν τη στιγμή παρέχει υπηρεσίες, όπως παιδικά πάρτι, παιδικές εκδηλώσεις, παραστάσεις και τα λοιπά. Κυρίως αφορά στο κομμάτι του παιδιού. Συμβουλευτική σε γονείς, του πώς να κάνουν το δικό τους πάρτι. Εννοώ δεν έχουν όλοι τη δυνατότητα να βρουν έναν εμψυχωτή ή να πληρώσουν έναν εμψυχωτή, ειδικά σε κάποιες περιοχές στην Αθήνα είναι απρόσιτοι. Ή μπορεί και να μην είναι. Μπορεί για κάποιον λόγο, τέλος πάντων, να θέλουν οι ίδιοι να κάνουνε στο σπίτι τους, να οργανώσουν ένα πάρτι. Μπορώ να τους συμβουλέψω, να τους πω τι να κάνουνε, έτσι να τους προετοιμάσω ακόμη και τα υλικά και να τους βοηθήσω για να δημιουργήσουνε και να λάμψουν αυτοί οι ίδιοι στο πάρτι του παιδιού τους. Κυρίως αυτό τώρα. Έχω στόχους όμως. Θέλω κάποια στιγμή, και ειλικρινά εύχομαι να το πετύχω, να ασχοληθώ με τους ενήλικες. Δηλαδή, να δημιουργήσω ευκαιρίες, είτε αυτά θα είναι... δεν ξέρω, παραστάσεις; Ομάδες παιχνιδιού[00:50:00]; Επιχειρήσεις; Θέλω να μπω και σ’ αυτό το κομμάτι. Είτε coaching ομαδικό ή προσωπικό. Θέλω να φτάσω εκεί. Βέβαια, για να φτάσω εκεί, θέλω να πάρω μερικά πιστοποιητικά, να παρακολουθήσω κάποια σεμινάρια και τα λοιπά. Θα το κάνω σε βάθος χρόνου. Θέλω να το κάνω, δεν ξέρω αν θα τα καταφέρω. Γενικά, το «Happy Tales» για μένα είναι η ομπρέλα κάτω από την οποία θέλω να χωρέσω όλα όσα με ενδιαφέρουν, όλα όσα πιστεύω στα οποία μπορώ να ανταπεξέλθω. Και κάτι το οποίο δεν το βλέπω τόσο σαν βιοπορισμό. Δεν είναι κάτι που θεωρώ ότι «Εντάξει, εγώ θα ασχοληθώ με αυτό, θα βγάλω μερικά λεφτά, οκ, μετά…». Το βλέπω σαν ιδέα περισσότερο, ότι όλοι έχουμε ανάγκη από εμψύχωση. Εμψύχωση που σημαίνει χαρά, που σημαίνει θετικά συναισθήματα, έτσι; Οπότε, αν καταφέρω λίγους ή πολλούς ενήλικες να τους πείσω ότι έχουν ανάγκη από θετικές, ουσιαστικές, καλές, ομαδικές εμπειρίες, που μπορεί να τους φαίνονται ασήμαντες ή να τους φαίνονται τελείως έξω απ' αυτούς, αν καταφέρω να τους πείσω, για μένα θα είναι μεγάλη επιτυχία. Περισσότερο γιατί επενδύω στο κομμάτι το ψυχολογικό, το συναισθηματικό. Και όταν μιλάω για εμπειρίες που μπορεί να τους φαίνονται αστείες, μιλάω ας πούμε το να βρεθούμε, π.χ., μια παρέα ενηλίκων και να παίξουμε. Απλά και μόνο να παίξουμε. Πόσο εύκολα θα πήγαινες για παιχνίδι; 

Δύσκολα.

Δύσκολα. Τι θα σκεφτόσουνα; 

Ή και να πήγαινα, δεν ξέρω πόσο θα έπαιζα με το πρώτο.

Ναι. Αυτό. Ο ενήλικας είτε πιστεύει ότι θα εκτεθεί, έτσι; Αυτό που ανέφερες. Είτε πιστεύει ότι δεν το έχει ανάγκη, το βρίσκει γελοίο, αστείο, σου λέει: «Θα πάω εγώ να παίξω;». Αν καταφέρεις τον ενήλικα και τον πείσεις να συμμετέχει, και να λυθεί, και να το ζήσει, είναι... Δηλαδή όσες φορές το έχω πετύχει είναι αυτός που πρώτος θα τρέξει να μου πει ότι «Ρε συ, το ’χα πολλή ανάγκη, ευχαριστώ». Δεν είναι εύκολο να το πετύχεις, αλλά, αν το πετύχεις, το κέρδος είναι πολλαπλό σε σχέση με τα παιδιά. Τα παιδιά λίγο πολύ και εύκολα μπορούν να χαρούνε, έτσι; Με το απλό. Ο ενήλικας το ’χει ανάγκη. Δεν το πετυχαίνει εύκολα. Τους ενήλικες μας παίρνει λίγο και η καθημερινότητα, η ρουτίνα, οι υποχρεώσεις, μας παίρνουν, μας παρασέρνουνε. Οπότε,μας ξεχνάμε, μας αφήνουμε και έχουμε άρνηση να συμμετέχουμε. Θεωρούμε ότι πιο πολύ έχουμε ανάγκη, ας πούμε, να αράξουμε στον καναπέ με το κινητό ή βλέποντας κάτι στο Netflix, παρά το να βρεθούμε με μία ομάδα ανθρώπων και να διασκεδάσουμε. Όχι πίνοντας αλκοόλ σε μπαρ και τα λοιπά. Και αυτό θεμιτό, αλλά σε περιβάλλον που θα γεννήσει και τη σωματική επαφή και την αγκαλιά, που θα φέρει το γέλιο. Μπορεί να φέρει και το δάκρυ, έτσι; Να βγούνε πράγματα που δεν φανταζόμασταν ότι τα έχουμε μέσα μας. Είναι πάρα πολύ σημαντικό, θεωρώ. Δεν ξέρω, μπορεί να το θεωρώ εγώ, επειδή αυτή είναι η δουλειά μου, είναι ο ρόλος μου. Αλλά επειδή το έχω ζήσει, δεν το λέω τυχαία. Υπήρξανε πολλές συγκυρίες που έκανα πράγματα με ενήλικες, οπότε είναι σημαντικό. Αυτό θέλω να πετύχω, Γεωργία, να πάω στον μεγάλο, στον ενήλικα.

Πόσο πιο δύσκολο κοινό είναι οι ενήλικες; 

Κοίτα, τα παιδιά... Εξαρτάται από ποια άποψη θα το δεις. Ο ενήλικας είναι δύσκολο να ’ρθει, έτσι; Αν έρθει, είναι εύκολο κοινό. Γιατί από τακτ, από συστολή, από ευγένεια δεν θα φύγει στη μέση ενός προγράμματος, όπως μπορεί να κάνει ένα παιδί, να φύγει, να πάει στη μαμά του, σε άλλο χώρο, ή οτιδήποτε. Ο ενήλικας θα μείνει. Βέβαια, μπορεί ας πούμε να μην σηκωθεί, μπορεί να πει, όταν θα τον καλέσεις να κάνει κάτι πιο διαδραστικό, κινητικό και τα λοιπά, μπορεί να πει: «Όχι, όχι, δεν το κάνω». Αλλά δεν θεωρώ ότι είναι δύσκολο κοινό. Είναι πιο εύκολο κοινό οι ενήλικες, αρκεί να ξέρεις πώς να τους ξεκουμπώσεις, έτσι; Η δυσκολία στον ενήλικα είναι να τον πείσεις να ’ρθει να κάνει κάτι. Να σηκωθεί δηλαδή από τον καναπέ του, να αφήσει οτιδήποτε άλλο ευχάριστο έχει να κάνει ή δεν ξέρω τι και να έρθει να παρακολουθήσει κάτι τέτοιο. Βέβαια, όλα είναι θέμα εκπαίδευσης, όλα είναι θέμα επιμονής. Εκπαίδευσης εννοώ, με την έννοια να πείσεις τον άλλον γιατί κάνεις αυτό που κάνεις ή τον καλείς να κάνει αυτό που… να παίξει ή να διασκεδάσει, να συμμετέχει σε κάτι. Δεν μπορούμε να αντιληφθούμε καμιά φορά πόσο ευεργετικό είναι για εμάς έστω και 5 λεπτά γέλιου, ας πούμε. Έστω και δύο στιγμές χαράς μες στην ημέρα. Πότε ένιωσες τελευταία φορά χαρά; Σήμερα;

Που μπήκατε!

Διπλωματική απάντηση!

Καθόλου, ήταν φυσική. Καταλαβαίνω όμως τι–

Ναι, ναι, εννοώ ότι είναι σημαντικό να επιδιώκουμε μέσα στη μέρα μας να βρίσκουμε στιγμές χαράς. Μπορούμε να εκπαιδευτούμε σε αυτό. Πραγματικά, μπορούμε να εκπαιδευτούμε σε αυτό. Οπότε, ναι, θέλω πολύ να ασχοληθώ με τον ενήλικα. 

Είτε σε προγράμματα παιδιών είτε σε προγράμματα ενηλίκων, πάντα υπάρχει παιχνίδι;

Ναι, ακόμα και σεμινάριο όταν κάνω. Παιχνίδι; Παιχνίδι με ποια έννοια. Όχι το κλασικό παιχνίδι που έχουμε στο μυαλό μας. Ας πούμε ότι γίνονται κάποιες ασκήσεις και τα λοιπά με παιγνιώδη τρόπο, με ευχάριστο, με κίνηση. Έτσι; Ναι και τον ενήλικα θέλω να τον βάλω να παίξει. Να σηκωθεί, να χορέψει, να παίξει μια παντομίμα, να… υπάρχει παιχνίδι.

Να κινηθεί.

Να κινηθεί, ναι. Υπάρχει παιχνίδι. Το παιχνίδι είναι ένας τρόπος – το υποτιμάμε λιγάκι, έτσι; Ακόμα και στα παιδιά, που στα παιδιά είναι ο τρόπος τους να εξερευνούν και να ανακαλύπτουν τον κόσμο, να αναπτύσσονται. Ακόμα και στα παιδιά βλέπεις την τάση να υπάρχει από τους γονείς, από αρκετούς, να λένε ότι «Έλα μωρέ, τι θα κάνει; Θα παίζει όλη μέρα; Ας τον πάω να κάνει το τάδε πρόγραμμα –έχουνε βγει τώρα ένα σωρό– Μαθηματικών. Ας τον πάω να κάνει αγγλικά/την πάω». Και με τον τρόπο αυτόν, με αυτήν τη σκέψη αγνοούμε ότι τα παιδιά έχουν ανάγκη από παιχνίδι. Πολύ, πολύ, πολύ παιχνίδι. Μέσα απ’ αυτό αναπτύσσονται. Και οι μεγάλοι έχουμε ανάγκη από παιχνίδι. Πραγματικά, είναι ένας τρόπος να ανακαλύπτουμε τον εαυτό μας, δεν θα σε πάω πιο έξω. Είναι ο τρόπος να ανακαλύπτουμε τον εαυτό μας. Να δούμε ότι εμείς μπορούμε να αλληλεπιδράσουμε, μπορούμε να χαρούμε, να γελάσουμε, να κινηθούμε. Έχει τόσα πολλά οφέλη. Οπότε για μένα το παιχνίδι λίγο το έχουμε βάλει στη γωνίτσα. Δεν πρέπει, είναι σημαντικό. 

Εσύ χαρά από πού παίρνεις και μπορείς και εμψυχώνεις–

Εγώ από πού παίρνω χαρά, ε;

–τους υπόλοιπους;

Λοιπόν. Από πολλά πράγματα, έτσι; Έχω πολύ ωραίους φίλους. Κατ' αρχάς, έχω μια πολύ όμορφη οικογένεια[01:00:00], έτσι; Ευτυχώς, υπάρχει μια πολύ καλή ισορροπία. Έχω δύο παιδιά, που ήτανε και ο λόγος που –έτσι; Το ανέφερα και πριν. Ο γιος μου, ας πούμε–, που ξεκίνησε όλο αυτό το ταξίδι στην εμψύχωση. Και χαίρομαι και με τα απλά. Δηλαδή, ένα τραγούδι που τυχαία θα παίζει στο ραδιόφωνο, εμένα μπορεί να με ενθουσιάσει, να μου δώσει μεγάλη χαρά, να αρχίσω να χορεύω. Μια τυχαία συνάντηση. Ήμουνα πρόσφατα – ο γιος μου σπουδάζει στην Κέρκυρα και ήμουνα πρόσφατα στη Κέρκυρα. Και εκεί που είχαμε κανονίσει με μια φίλη και με τον γιο μου να πάμε στο ιστορικό κέντρο, να προχωρήσουμε, να περπατήσουμε. Και ξαφνικά, εκεί που περπατούσαμε, τους λέω: «Σταματήστε», μου λένε: «Γιατί;», «Θέλω να συνειδητοποιήσω πού βρίσκομαι. Θέλω να νιώσω τη χαρά ότι βρίσκομαι στην Κέρκυρα, δεν το ’χω συνειδητοποιήσει ακόμα». Δεν ξέρω, μπορεί να ακούγεται λίγο... αλλά έχω εκπαιδεύσει τον εαυτό μου να νιώθω ευγνωμοσύνη και χαρά για τα απλά και όμορφα που έχω γύρω μου. Να μου πεις, μας ανέφερες την Κέρκυρα τώρα, έτσι; Που είναι όμορφη από μόνη της και ο οποιοσδήποτε χαίρεται εκεί πέρα. Αλλά μπορεί να δω κάτι στον δρόμο και να νιώσω όμορφα, να νιώσω χαρά, δεν ξέρω, χωρίς ιδιαίτερο λόγο. Δεν περιμένω να πάρω χαρά επειδή άλλαξα το κινητό μου ή αγόρασα ένα καινούριο ζευγάρι παπούτσια. Οκ, εντάξει. Και; Κυρίως χαρά, θα πω, παίρνω απ’ τους άλλους. Έτσι, αν πρέπει να δώσω μια συγκεκριμένη απάντηση, θα πω χαρά παίρνω απ’ τους άλλους. Παίρνω από σένα, που χάρηκα που σε είδα και σε ευχαριστώ πολύ γι’ αυτήν την ευκαιρία. Θα πάρω από τον υπάλληλο στα διόδια, που πέρασα χθες και εκείνη την ώρα άλλαζε με την κοπέλα που ήταν πριν απ’ αυτόν και πάω και του λέω: «Όπα», του λέω, «να ξέρεις είμαι γουρλού, είμαι η πρώτη σου συναλλαγή» ξέρω γω. Και τον πείραξα, με πείραξε και αυτός και είδα ένα χαμόγελο φεύγοντας. Ναι, εγώ χάρηκα. Γιατί μέσα στη βάρδιά του –ήτανε βράδυ, οπότε λογικά αφού άλλαζε στις 22.00, θα πήγαινε μέχρι τις 6.00 το πρωί–, μέσα στη βάρδιά του πέρασε και μια τρελή σγουρομάλλα, ας πούμε, και του είπε και μια κουβέντα παραπάνω, πέρα από ένα τυπικό ευχαριστώ ή… Εννοείται απ’ την κόρη μου, απ’ τον άντρα μου, απ’ τους φίλους μου, τη μαμά μου.

Μέρες που για εσάς τυχαίνει να είναι λίγο πιο δύσκολες και χρειάζεται να έχετε μία εκδήλωση, πώς το διαχειρίζεστε;

Λοιπόν, πάντα λέω ότι ο εμψυχωτής είναι ρόλος, έτσι; Δηλαδή εγώ μπαίνω στην ανάλογη διάθεση όταν πάω να κάνω ένα πρόγραμμα. Αλίμονο αν έπρεπε πάντα να είμαι καλά ή να συμβαίνουν όμορφα πράγματα στη ζωή μου για να κάνω τη δουλειά μου. Όχι. Έχει τύχει και πολλές, πολλές φορές. Ας πούμε, πέρυσι, που ο μπαμπάς μου έφυγε, εγώ ήμουνα στην Αθήνα και έκανα κάποια προγράμματα. Ο μπαμπάς μου ήταν στο νοσοκομείο πάρα πολύ χάλια. Ένιωθα ότι ο μπαμπάς μου θα φύγει, το ήξερα. Και την προηγούμενη μέρα είχαμε μία μεγάλη εκδήλωση με δήμο, με τον δήμο Ηλιούπολης. Δεν μπορούσα να πάω, ούτε εννοείται να αφήσω τη δουλειά μου να φύγω, ενώ θα το ’θελα πολύ και μου στοίχισε στη συνέχεια πολύ που δεν ήμουνα κοντά. Αλλά παρόλα αυτά, πήγα, έδωσα το 100% και κανείς δεν κατάλαβε τίποτα, έτσι; Παρόλο που, επειδή ήμασταν ομάδα, τα κορίτσια γνωρίζανε την κατάστασή μου και μου λέγανε: «Εσύ σήμερα άραξε λίγο, πήγαινε πιο πίσω», δεν μπορούσα να το κάνω. Είναι επαγγελματισμός; Δεν ξέρω τι είναι. Πρέπει να κάνω τη δουλειά μου. Έστω και με δυσκολία, να φορέσω το χαμόγελό μου και να το κάνω. Δεν γίνεται αλλιώς. Και, εντάξει, υπάρχουν και δύσκολες στιγμές, τις οποίες εγώ πάντα τους δίνω ευκαιρία. Δηλαδή ναι μεν καλό είναι να στοχεύουμε όλοι μας στη χαρά, στα θετικά συναισθήματα, να έχουμε μια ποιότητα ζωής, αλλά αν έρθουν και οι δύσκολες οι συγκυρίες, οι δύσκολες στιγμές, καλό είναι να παραδινόμαστε σ' αυτό, να ζούμε και τα άσχημα συναισθήματα, καταστάσεις. Γιατί, επειδή συνήθως είμαι ένας άνθρωπος έτσι ευδιάθετος, με… το βγάζω αυτό στους άλλους, άμα μου συμβεί κάτι άσχημο ή με δούνε στεναχωρημένη, μου λένε όχι. Προσπαθούν, ας πούμε, ότι «Δεν μπορούμε να σε βλέπουμε έτσι, δεν…». Όχι, βρε παιδιά, όλοι άνθρωποι είμαστε. Και τα αρνητικά υπάρχουνε και οι δυσκολίες υπάρχουνε, ίσως για να αναγνωρίζουμε και να νιώθουμε ευγνωμοσύνη για τις ευχάριστες στιγμές. Αλλά όλα πρέπει να τα ζούμε. Επειδή ας πούμε… σαν εμψυχώτρια, για παράδειγμα, λέω και το ’χω κάνει λίγο και σημαία ότι στοχεύω στη χαρά, το θετικό συναίσθημα, δεν σημαίνει ότι μπορείς να το πετυχαίνεις πάντα ή αυτό είναι. Δεν είναι μια γραμμή. Εγώ είμαι χαρούμενος, ας πούμε, τις πέντε ώρες της ημέρας, έτσι θα είμαι για πάντα. Δεν γίνεται. Οπότε, ναι, και στις δύσκολες στιγμές μπαίνω στον ρόλο μου, ξέρω πολύ καλά τι έχω να κάνω. Αυτό πάντα έχει να κάνει με την προετοιμασία και με την εμπειρία ενδεχομένως με τα χρονιά που έρχεται. Οπότε, μπαίνω στον ρόλο μου και όλα μια χαρά. Μήπως λέω παραπάνω απ' όσα θα έπρεπε; Νομίζω ότι φλυαρώ απίστευτα.

Καθόλου! Πριν αναφέρθηκες στην περίοδο της πανδημίας.

Πόσο μεγάλες ήταν οι διαφορές πριν και μετά;

Οι διαφορές σε ποιο κομμάτι;

Είτε στον τρόπο που τα παιδιά ή οι ενήλικες, το κοινό, όποιο και να ’ναι, αλληλοεπιδρά με εσένα. Και στην προσέγγιση που, ας πούμε, εσύ οργανώνεις μία εκδήλωση, μία δραστηριότητα. 

Δεν έχω αλλάξει κάτι στην προσέγγιση, η αλήθεια είναι. Γιατί, εντάξει, ό,τι έκανα και πριν κάνω και τώρα. Εννοώ, τα προγράμματά μου, το περιεχόμενό τους πάνω κάτω, η δομή τους είναι η ίδια. Αν έχει αλλάξει κάτι, είναι στη δυσκολία που έχω να υλοποιήσω τα προγράμματα. Με την έννοια ότι ειδικότερα στα μικρότερα παιδιά βλέπεις ότι δέχτηκε πολύ μεγάλο πλήγμα η κοινωνικοποίησή τους. Και όταν λέω μικρότερα, εννοώ παιδιά νηπιαγωγείου, που στην πανδημία ήταν 2 χρονών και δεν είχαν ευκαιρίες να έρθουν σε επαφή, να αλληλεπιδράσουνε με συνομήλικα παιδιά τους. Ακόμα και με ενήλικες, έτσι; Έχουνε δυσκολία στο… ας πούμε να εκφραστούνε, στο να συνεργαστούνε, στο να κατανοήσουν και τον άλλον.  Οπότε νομίζω αυτό γίνεται, έχει αλλάξει, ότι είναι λίγο πιο δύσκολο να πετύχεις τους στόχους σου. Και ίσως γι' αυτό το έχουμε και περισσότερο ανάγκη τέτοιου είδους προγράμματα, τέτοιου είδους ευκαιρίες. Εντάξει και σίγουρα η πανδημία έχει αφήσει πολλά κατάλοιπα, που δεν τα συνειδητοποιούμε, και σ’ εμάς, σ' όλους. Και ειδικά στα νέα παιδιά. Βλέπεις πολλά με κατάθλιψη και πολλούς ενήλικες, έτσι; Και αυτό όσο πάει ίσως το συνειδητοποιούμε, ίσως γίνεται ακόμη πιο έντονο. Θεωρώ ότι είναι κάτι που πρέπει να το παλέψουμε όλοι. Πρέπει... δεν ξέρω πώς θα το καταφέρουμε, δεν ξέρω πώς μπορεί να το καταφέρει ο καθένας ή αν έχει την ψυχική ανθεκτικότητα να το κάνει, τη διάθεση να το κάνει, αλλά θεωρώ ότι πρέπει να ανοιχτούμε λίγο στους άλλους. Πρέπει να γίνουμε λίγο πιο κοινωνικοί, να δώσουμε στον εαυτό μας περισσότερες ευκαιρίες αλληλεπίδρασης. Ό,τι κι αν είναι αυτό. Ένα χορευτικό[01:10:00], μία εκδρομή μία στις τόσες, να γνωρίσουμε και ανθρώπους που δεν γνωρίζουμε. Εννοώ, να γίνουμε πιο ανοιχτοί. Οι νέοι ακόμη περισσότερο. Αυτό που βλέπω σε παιδιά νέα – όταν λέω νέα, 18, 20, 25, ότι έχουνε πολύ μεγάλη δυσκολία να επικοινωνήσουν πέρα απ' το κινητό. Εννοώ, με προφορικό και όχι γραπτό λόγο. Ή να επικοινωνήσουνε σε στιλ διαφορετικό απ’ αυτό το σύντομο που έχουμε στον προφορικό λόγο, στα μηνύματα, στο messenger.  Το βλέπω από παιδιά που θα κανονίσουνε κάτι ή θα πούνε κάτι. Το βλέπω απ’ τα ίδια μου τα παιδιά, έτσι; Πολλές φορές, ας πούμε, έχει γκρινιάξει ο γιος μου, η κόρη μου: «Έστειλα μήνυμα και δεν μου απάντησε ο τάδε» και λέω: «Μπορεί να μην είναι από πάνω, πάρε ένα τηλέφωνο. Γιατί είναι τόσο δύσκολο να πάρεις ένα τηλέφωνο;». Έτσι δεν είναι; Δεν ξέρω αν κάνω λάθος σ’ αυτό, αλλά θεωρώ ότι λίγο πρέπει να αφήσουμε στην άκρη τα social, την τεχνολογία. Να το καταλάβουμε βέβαια, να το συνειδητοποιήσουμε ότι το ’χουμε ανάγκη να το κάνουμε και να ανοιχτούμε, με ό,τι αρέσει στον καθένα. Όχι πάω ένα γυμναστήριο, χτυπιέμαι πέντε, δύο, τρεις ώρες, μισή, δεν ξέρω, και φεύγω. Πάω σε μια ομαδική, σε ένα group. Είναι πολύ σημαντικό.

Με μία λέξη, το επάγγελμά σου τι είναι για σένα;

Ωχ, τι είναι το επάγγελμά μου για μένα; Καμιά φορά νομίζω το μπερδεύω. Δεν μου είναι ξεκάθαρο αν είναι επάγγελμα, αν είναι ο τρόπος ζωής μου, αν είναι… Πάνω απ’ όλα είναι επάγγελμα, έτσι; Από τη στιγμή που έχω κάποια έσοδα απ' αυτό είναι το επάγγελμά μου, αλλά δεν θέλω να πω κάτι βαρύγδουπο. Θα πω ότι είναι το επάγγελμα για το οποίο νιώθω τυχερή που ανακάλυψα. Γιατί πέρα από το ότι το κάνω αυτό επαγγελματικά, περνάω και καλά. Είναι σημαντικό να περνάς καλά, γιατί μας τρώει πολύ χρόνο η δουλειά μας, οπότε είναι σημαντικό να βρεις κάτι που σου αρέσει, σίγουρα θα γίνεις καλύτερος και θα περνάς και καλά. Οπότε αυτό είναι. 

Αν έβλεπες τη Φωτεινή πριν ξεκινήσει, πριν πει ότι θα μπει στην παιδαγωγική σχολή, τι θα της έλεγες;

«Α ρε Φωτεινή, γιατί άργησες να το κάνεις;». Δεν ξέρω αν θα ήμουνα διαφορετική, πώς θα ήμουνα αν στα 18 μου είχα περάσει παιδαγωγικά. Δεν ξέρω πού θα μ’ έβγαζε. Αν πάλι θα με οδηγούσε σε αυτόν τον δρόμο. Αλλά σίγουρα, επειδή έχω φτάσει πλέον στα 47 μου, έτσι; Ναι, είμαι 47. Θεωρώ ότι αν είχα ξεκινήσει πιο νωρίς, θα είχα περισσότερα χρόνια να κάνω αυτό που αγαπάω μπροστά μου, αλλά δεν ξέρω αν θα το έκανα το ίδιο. Αυτό θα της έλεγα μάλλον.

Από το κοινό σου τι παίρνεις; 

Απ’ το κοινό μου τι παίρνω; Στο μεταπτυχιακό είχαμε τον κύριο Τσαλίκα – Σταλίκα, συγγνώμη. Ο οποίος είναι καθηγητής. Ήτανε, έφυγε πρόσφατα απ’ τη ζωή δυστυχώς. Ένας άνθρωπος που έχει προσφέρει πολλά. Ήταν καθηγητής της Θετικής Ψυχολογίας. Και το μάθημά του ήταν μαγικό, έχω πάρει πάρα πολλά απ’ αυτόν. Ο οποίος έλεγε ότι «Να ξέρετε, περισσότερη χαρά παίρνει αυτός που δίνει, παρά αυτός που θα πάρει κάτι». Δηλαδή, εμένα μου επιστρέφουν τα παιδιά πράγματα. Μπορεί εκείνη την ώρα να λένε: «Αυτή ήρθε εδώ πέρα, την ευχαριστούμε, περάσαμε καλά μαζί της» και τα λοιπά, αλλά το κέρδος για μένα το συναισθηματικό είναι πολλαπλάσιο. Πραγματικά, νιώθω τυχερή που συνεχίζουν να με καλούνε, έτσι; Και τους ευχαριστώ. Τους ευχαριστώ που μου δίνουν την ευκαιρία, γιατί σίγουρα αυτό που κάνω δεν μπορώ να το κάνω μόνη μου, δεν μπορώ να το κάνω αν δεν με πάρει τηλέφωνο μία μαμά, ένας μπαμπάς, κάποιος εκπαιδευτικός, ο οποιοσδήποτε τέλος πάντων, για να με προσκαλέσει κάπου. Οπότε, τους ευχαριστώ που μου δίνουν την ευκαιρία να κάνω αυτό που τόσο πολύ αγαπάω. 

Κάτι που δεν ρώτησα και θέλεις να πεις;

Δεν νομίζω, δεν ξέρω. Δεν μου ’ρχεται κάτι τώρα. Νομίζω... ίσως και να επανέλαβα και κάποια πράγματα, τα είπα ξανά και ξανά, αλλά νομίζω ότι αυτά που ήθελα να πω τα είπα. 

Σε ευχαριστώ πάρα πολύ για τη συνέντευξη.

Εγώ ευχαριστώ, Γεωργία.