[00:00:00]Πώς ονομάζεσαι;

Ισμήνη-Νεκταρία Μπίντα.

Είναι Κυριακή 3 Ιανουαρίου του 2021. Η Ισμήνη-Νεκταρία Μπίντα βρίσκεται στην Κατερίνη. Εγώ ονομάζομαι Μαρία Μπατζιομήτρου, βρίσκομαι στη Θεσσαλονίκη, είμαι ερευνήτρια στο Istorima και ξεκινάμε. Ισμήνη, πες μου λίγα πράγματα για σένα.

Είμαι 20 χρονών. Σε δύο μήνες θα γίνω 21. Είμαι φοιτήτρια Ιστορίας και Αρχαιολογίας στο τρίτο έτος, στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΑΠΘ, της Φιλοσοφικής. Μου αρέσει αρκετά να ασχολούμαι με θέματα παρεμφερή της σχολής μου αλλά και πιο καλλιτεχνικά, όπως η μουσική, η φωτογραφία. Μ' αρέσει να διαβάζω πολύ λογοτεχνία. Αυτά. 

Κατάγεσαι από τη Θεσσαλονίκη;  

Κατάγομαι από την Κατερίνη απ' τον πατέρα μου, και από τις Σέρρες από τη μητέρα μου.

Γιατί επέλεξες το Ιστορικό Αρχαιολογικό; 

Αρχικά ήτανε μια αγάπη που είχα από πολύ μικρή, από έκτη δημοτικού, θυμάμαι, έλεγα πως ήθελα να πάω στο Ιστορικό. Βέβαια για λόγους διαφορετικούς απ' τους οποίους θα πω τώρα ότι μ' αρέσει η σχολή. Ήτανε αυτό που είχε ένα παιδάκι στο μυαλό του για την Ιστορία τότε. Αλλά παρ' όλα αυτά το είχα πολύ μέσα μου ότι ήθελα να πάω. Και αυτό εξελίχθηκε καθώς μεγάλωνα. Και ήταν στόχος μου μετά τις Πανελλήνιες να περάσω σ' αυτήν τη σχολή. Και πέρασα. Αυτό.

Μπαίνοντας στη σχολή τι άλλαξε; Μου είπες ότι θα μου έλεγες διαφορετικούς λόγους τώρα. 

Μπαίνοντας στη σχολή –σταδιακά βέβαια– διευρύνθηκε πάρα πολύ η ματιά μου απέναντι στην Ιστορία. Άλλαξε η οπτική από τη σχολική και με πολύ, θα έλεγα, με παρωπίδες οπτική της εθνικής καθαρά ελληνικής ιστορίας σε μια πιο διεθνιστική και ολιστική άποψη. Και ο τρόπος, εννοείται, διδασκαλίας, καμία σχέση. Και μπόρεσα να δω πράγματα, μπόρεσα να δω πώς ακόμη κι εγώ σαν άνθρωπος μπορώ να γίνω καλύτερη μέσα απ' τη μελέτη της Ιστορίας, κι όχι αυτήν τη μελέτη… Δεν είχα πλέον σαν στόχο μου, που με βάση την εκπαίδευση στο σχολείο, έτσι είχε καλλιεργηθεί, αυτός ο στόχος είχε καλλιεργηθεί, η εκπαίδευση της Ιστορίας για εθνικούς σκοπούς, για την… Ναι, αυτό.

Πώς θα μπορούσες να γίνεις καλύτερος άνθρωπος, όπως είπες, μέσα απ' τη μελέτη της Ιστορίας;

Για μένα, η Ιστορία δίνει… η μελέτη της Ιστορίας δίνει πολλά παραδείγματα καταστάσεων, ανθρώπων του παρελθόντος, και προς αποφυγή… και για να τους έχουμε σαν πρότυπα και για αποφυγή των προτύπων αυτών. Επίσης, μου δίνει πάρα πολύ την άποψη της ταυτόχρονης ύπαρξης πολλών ανθρώπων πέρα από τα πλαίσια της δικής μου κοινότητας, της δικής μου κοινωνίας. Και αυτό με κάνει να αισθάνομαι πολύ ως ένα μέρος μιας πολύ μεγαλύτερης κοινότητας και τι αντίκτυπο έχουν οι πράξεις μου στη δική μου στενή κοινότητα και σε σχέση με τη μεγαλύτερη. Δηλαδή, σκέφτομαι τα πράγματα πολύ διαφορετικά. Και μου αρέσει πάρα πολύ να βλέπω πώς εξελίσσονται πράγματα σε διαφορετικές χώρες και κοινότητες παράλληλα. Κι όλο αυτό έχει κι έναν αντίκτυπο και σε μένα.

Θα ήθελα να μου πεις σε ποιο έτος βρίσκεσαι, αρχικά.

Είμαι στο τρίτο έτος, πέμπτο εξάμηνο. Μόλις τελείωσε. Ναι.

Θα ήθελα, λοιπόν, να μου πεις όταν ήρθες τον πρώτο καιρό στη Θεσσαλονίκη πώς ένιωσες αρχικά. 

Ένα μικρό πολιτισμικό σοκ το πέρασα, γιατί από την επαρχία ήρθα σε μια μεγάλη πόλη. Που δεν είναι τόσο μεγάλη η Θεσσαλονίκη, αλλά για μένα τότε ήταν. Η σχολή ήτανε λίγο χαώδης τότε, την πρώτη περίοδο. Προσπαθούσα να γνωρίσω ανθρώπους, να συγκρατώ ονόματα, καταστάσεις. Το αμφιθέατρο ήταν κάτι πολύ μεγάλο για μένα. Αλλά ήτανε μια πολύ ωραία διαδικασία. Μ' έβγαλε από τα όριά μου και μου έμαθε να διαχειρίζομαι καταστάσεις πιο εύκολα στη ζωή. Βασικά, να μάθω να διαχειρίζομαι καταστάσεις στη ζωή μου.

Και γνώρισες ανθρώπους;

Γνώρισα, ναι. Και είμαι υπερβολικά χαρούμενη γι' αυτό. Ναι. Γενικά θεωρώ ότι εξελίχθηκε αρκετά καλά η κοινωνική μου ζωή στη σχολή από το δεύτερο εξά[00:05:00]μηνο και μετά. Στο πρώτο εξάμηνο ήταν λίγο δύσκολα, αλλά, πιστεύω, για τους περισσότερους είναι. Αλλά απ' το δεύτερο εξάμηνο και μετά, ναι, ήταν πολύ καλά, θεωρώ.

Από το δεύτερο εξάμηνο και μετά, ποια πράγματα θυμάσαι πολύ έντονα;

Για μένα, ήτανε αρκετά κομβική η συμμετοχή μου σε μία ερευνητική ομάδα, στα πλαίσια της σχολής, της Noctua. Αρχικά, αρκετά επιστημονική μόνο συμμετοχή. Μου έδωσε να καταλάβω πως μπορούμε να δούμε την ιστορία πέρα από τα στενά πλαίσια του μαθήματος. Μου άνοιξε λίγο τα μάτια σε περισσότερα πράγματα. Κι έπειτα ήρθε και το δεύτερο επακόλουθο αυτής της νέας πραγματικότητας, τέλος πάντων, της φιλίας που έκανα με τα παιδιά από την ομάδα της Noctua, που μου έδειξε… Βασικά ήρθα σε επαφή με πολλούς ανθρώπους διαφορετικών χαρακτήρων και διαφορετικής κουλτούρας, θα έλεγα, επίσης. Κι αυτό με έκανε να δω πολλά πράγματα διαφορετικά και να αναθεωρήσω και για τον εαυτό μου πολλά πράγματα.

Θα ήθελες να μου πεις μερικά πράγματα από αυτά που αναθεώρησες;

Λοιπόν. Αναθεώρησα πολλά όσον αφορά τα στεγανά που είχα μεγαλώνοντας σε ένα αρκετά κλειστό περιβάλλον και συντηρητικό, θα έλεγα. Με βοήθησε να καταλάβω ότι δεν υπάρχει μόνο ένα πράγμα που είναι σωστό και ότι πρέπει όλοι να ακολουθούμε αυτό για να είμαστε καλά στη ζωή μας. Είδα πως μπορεί να υπάρχει πολυφωνία και να είναι πολύ καλό αυτό και ότι μπορείς να ακολουθήσεις τον δικό σου δρόμο. Γιατί, ξέρεις, όταν μεγαλώνει κανείς σε ένα περιβάλλον που κυριαρχεί η ομοιομορφία σε πάρα πολύ μεγάλο βαθμό, χωρίς να υπάρχει κάτι να τη συγκλονίζει καθόλου, θεωρεί ότι μόνο αυτό είναι το σωστό. Οπότε σε ένα περιβάλλον με πολλές κατευθύνσεις διαφορετικές, ναι, άνοιξε το μυαλό μου πάρα πολύ, θεωρώ. Ναι, αυτό. 

Και πώς περνούσατε με τα παιδιά;

Περνούσαμε πάρα πολύ καλά. Πέρα από τις συναντήσεις μας σε επιστημονικό επίπεδο, που ήτανε κι αυτές πάρα πολύ ενδιαφέρουσες γιατί τα θέματα που βλέπαμε ήτανε πέρα από τα όρια, θα λέγαμε, του εκπαιδευτικού υλικού του πανεπιστημίου, οι συναντήσεις μας καθαρά σε παρέας επίπεδο ήτανε πολύ ωραίες και πολύ ευδιάθετες. Κάναμε πράγματα που κάνουν όλοι οι φοιτητές. Εντάξει. Αλλά για μένα ήταν πρωτόγνωρα. Οπότε ήταν κάτι ουάου! Ναι.

Θυμάσαι μερικά, έτσι, στιγμιότυπα να μου πεις, που σου έχουνε μείνει εσένα;

Θυμάμαι τις πρώτες φορές που πήγα εγώ σε μεγάλα πάρτι, που ήπιαμε περισσότερο, που χορέψαμε, που ήταν κάτι διαφορετικό από αυτό που έκανα συνήθως για να διασκεδάσω. Θυμάμαι που αρκετές φορές μέσα στο καλοκαίρι –εξεταστική μάλιστα περίοδο– είχαμε μείνει μέχρι… βασικά είχαμε περάσει ολόκληρο το βράδυ, μέχρι το ξημέρωμα, έξω στο λιμάνι. Και ήταν πολύ ωραία. Ναι. Είναι πολλά. Πάρα πολλά πράγματα. Απλά αυτά τώρα.

Φαντάζομαι ότι όλα αυτά ήτανε μέχρι και πριν τον Μάρτιο του 2020.

Ναι. Ακριβώς, ναι. 

Ποια ήταν η τελευταία, έτσι, μεγάλη μάζωξη ή το τελευταίο μεγάλο πάρτι που θυμάσαι έντονα πριν την καραντίνα;

Ήταν στην περίοδο της Αποκριάς, τον Μάρτη… όχι, Φεβρουάριο. Την Τσικνοπέμπτη συγκεκριμένα, που είχαμε πάει σε ένα μεγάλο κλαμπ, θα έλεγα, ναι, και είχαμε μείνει μέχρι το πρωί. Ναι, ήτανε αυτή. 

Να υποθέσω ότι ήσασταν μεγάλη παρέα; 

Ήμασταν δέκα άτομα. Δέκα plus άτομα. Κάπου εκεί.

Τον Μάρτιο, λοιπόν, του 2020 έρχεται ένας ιός που διαταράσσει εντελώς από τότε τις ζωές μας. Ποια είναι η δική σου πρώτη αντίδραση όταν ακούς για τον κορονοϊό;

Λοιπόν. Αρχικά, ποτέ δεν πιστεύαμε, αν μας έλεγαν τότε την εξέλιξη, δεν θα πιστεύαμε τίποτα από όσα συνέβησαν. Το πήραμε πολύ ελαφριά… εγώ προσωπικά το πήρα πολύ ελαφριά στην αρχή. Δεν καταλάβαινα. Δεν κατάλαβα τι γινόταν. Πίστευα, για μια δυο βδομάδες θα κλείσουμε, θα γυρίσουμε πολύ σύντομα. Και μάλιστα στην αρχή το πήρα και σαν ευκαιρία για ξεκούραση, σαν ευκαιρία για χαλάρωση, τις πρώτες δυο εβδομάδες. Αυτό.

Τις πρώτες [00:10:00]δύο εβδομάδες ήτανε που έκλεισαν τα καταστήματα το ένα μετά το άλλο και τελευταία τα πανεπιστήμια. 

Ναι. 

Τότε γύρισες πίσω στην Κατερίνη;

Ναι, επέστρεψα τότε. 

Πίστευες, λοιπόν, ότι θα είναι κάτι σύντομο και δεν θα συνεχιστεί.

Ναι, αυτό.

Όταν πέρασε το πρώτο διάστημα και αυτό άρχισε να γίνεται μία πιο μόνιμη κατάσταση, τότε τι πίστευες;

Είχε ήδη αρχίσει να γίνεται ενοχλητική η κατάσταση. Τα εξ αποστάσεως μαθήματα, όσο πήγαινε, κούραζαν περισσότερο. Περισσότερη έκθεση στην οθόνη, τα μάτια μου κουράζονταν. Προβλήματα σύνδεσης ήταν αρκετά ενοχλητικά για την παρακολούθηση των μαθημάτων. Αλλά μπορώ να πω ότι δεν με είχε πιάσει κανένα πολύ έντονο αρνητικό συναίσθημα, γιατί είχαμε μπροστά μας το καλοκαίρι, είχαμε μία ελπίδα, γιατί ακουγόταν από παντού ότι με την έλευση του καλοκαιριού και την αύξηση της θερμοκρασίας θα έπεφταν τα κρούσματα, θα σταματούσε ο ιός, όλα θα γυρνούσαν στη φυσιολογική ροή τους. Οπότε, είχαμε όλοι μας εκείνη την ελπίδα. Και απλά περιμέναμε να τελειώσει. Εγώ έτσι το είδα. Περίμενα. Απλά ήμουν σε μια κατάσταση αναμονής.

Θα ήθελα να μου πεις για την εμπειρία σου από την τηλεκπαίδευση, που συνεχίζεται και μέχρι σήμερα. 

Ωραία. Η τηλεκπαίδευση, θεωρώ, είχε δύο… Είχε μια πολύ θετική, για μένα, και μια πολύ αρνητική χροιά. Αρχικά, το θετικό ήταν ότι δεν έχασα κανένα μάθημα. Κανένα απολύτως μάθημα. Σε φυσιολογικές συνθήκες θεωρώ ότι όλο και κάποιο θα χανόταν. Κάποιος καφές, κάποια έξοδος, κάτι θα γινόταν, θα χάναμε κάποιο μάθημα. Αλλά μέσα στο σπίτι δεν είχα κάτι καλύτερο να κάνω. Κάτι καλύτερο να κάνω, εννοώ τις ώρες, ναι, τις ώρες των μαθημάτων. Οπότε τα παρακολουθούσα όλα και μπορώ να πω ότι είχα και πολύ καλές σημειώσεις κρατημένες. Με ωφέλησε πολύ σε αυτό το επίπεδο. Το άλλο επίπεδο, το άλλο θέμα είναι ότι τεχνικές δυσκολίες υπήρχαν. Και σε ένα σπίτι με πολλά άτομα, όπως το δικό μου, το δίκτυο χρησιμοποιείται από έξι άτομα συγκεκριμένα, οπότε έπεφτε κάποιες φορές το ίντερνετ, μας πετούσε έξω, με πετούσε έξω απ' το μάθημα. Αλλά οι απώλειες δεν ήταν τόσο μεγάλες –προσωπικά μιλώντας πάντα– στο τεχνικό κομμάτι. Θεωρώ ότι κέρδισα από άποψη ύλης και παρακολούθησης απ' τα μαθήματα. Τώρα, θεωρώ, όμως, ότι έχασα πάρα πολύ από την απουσία φυσιολογικής επαφής με τους συμφοιτητές μου και τους καθηγητές κατά τη διάρκεια του μαθήματος. Πολλούς καθηγητές δεν τους βλέπαμε καν, γιατί δεν μπορούσαν να έχουνε κάμερα. Οπότε ήτανε μία διαδικασία πολύ ψυχρή, πολύ ουδέτερη, απρόσωπη, δεν μπορούσα να γνωρίσω άτομα ή να διατηρήσω επαφές με άτομα που είχα γνωρίσει ήδη στα μαθήματα. Οπότε ήτανε μια κατάσταση με θετικά και αρνητικά, σίγουρα, για μένα. Και για όλους, πιστεύω.

Όσον αφορά την επαφή με τους συμφοιτητές, με ποιους τρόπους προσπαθήσατε να αντικαταστήσετε τη φυσιολογική, από κοντά, επαφή; 

Τα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας, τα media, το Messenger κυρίως, Instagram. Προσπαθούσαμε με μηνύματα, βιντεοκλήσεις κάποιες φορές. Αν και δεν ήμουν από αυτούς που έκανε πολύ μεγάλη χρήση της δυνατότητας της βιντεοκλήσης. Κυρίως μηνύματα, θα έλεγα.

Και φαντάζομαι ότι η διαφορά με τη φυσιολογική επαφή είναι προφανής. 

Τεράστια, ναι.

Θα ήθελα να μου πεις στην πρώτη καραντίνα, πέρα από τα μαθήματα, πώς περνούσες τον υπόλοιπο χρόνο σου;

Λοιπόν, επειδή είχα στο μυαλό μου ότι είναι κάτι παροδικό δεν… στην πρώτη καραντίνα, πέρασε λίγο ανώδυνα. Αρκετά, θα έλεγα. Δηλαδή, βρήκα ευκαιρία να δω σειρές, να δω ταινίες, κάπως έτσι. Είχα χάσει εντελώς και το πρόγραμμά μου για ένα διάστημα. Δεν κοιμόμουνα καθόλου το βράδυ, κοιμόμουν μόνο το μεσημέρι. Ήταν ένας χαμός λίγο, το πρώτο διάστημα της καραντίνας.

Είστε έξι άτομα στο σπίτι;

Ναι.

Εσύ είχες ξεσυνηθίσει, φαντάζομαι, να είσαι με την οικογένειά σου, εφόσον ζούσες στη Θεσσαλονίκη.

Τους έβλεπα ανά δεκαπέντε μέρες περίπου, ναι.

Πώς ήταν αυτή η επάνοδος και το ότι έπρεπε να ξανασυμβιώσεις σε τόσο κλειστό επίπεδο καθημερινά μαζί τους;

Ήτανε δύσκολο. Ήτανε αρκετά δύσκολο, γιατί έχασα κάθε στοιχείο ιδιωτικής ζωής ξαφνικά. Ναι. Ήτανε… Δεν μου στοίχισε, όμως, τόσο στην πρώτη καρα[00:15:00]ντίνα, γιατί, δεν ξέρω, εγώ βλέπω την καραντίνα την πρώτη ως μια περίοδο που απλά ήμουν σε μια κατάσταση αναμονής, χωρίς να αφήνω να με επηρεάζει συναισθηματικά τίποτα, γιατί είχα πολύ ισχυρές ελπίδες ότι θα φτιάξουν τα πράγματα. Οπότε, απλά μου προκαλούσε μια… απλά με ενοχλούσε. Και απλά για να το αντιμετωπίσω έβγαινα όσο μπορούσα περισσότερο έξω για άσκηση και… Άσκηση κυρίως, άσκηση. Ναι.

Δηλαδή, στην πρώτη καραντίνα δεν είχες τόσο αρνητικά συναισθήματα;

Όχι. Ήταν σχεδόν ανώδυνη για μένα η πρώτη καραντίνα.

Μετά έρχεται το καλοκαίρι, όπου προσωρινά έχουμε ένα… ας πούμε, μία μικρή, έτσι, επανάκαμψη στην καθημερινότητα. Τότε πώς αισθάνθηκες; Τι πίστευες τότε;

Πιστέψαμε ότι… Πίστεψα ότι θα είμαστε καλά από εδώ και πέρα. Ότι, οκέι, έπεσαν τα κρούσματα, πάμε πολύ καλά, τον Σεπτέμβριο μπορεί να δώσουμε εξ αποστάσεως αλλά από Οκτώβριο Νοέμβριο μπορεί να αρχίσουνε και διά ζώσης τα μαθήματα. Αυτή ήταν η αίσθηση. Ναι. Αυτή ήταν η αίσθηση γενικότερα. Είχαμε αισιοδοξία γενικά. 

Γύρισες το καλοκαίρι καθόλου στη Θεσσαλονίκη να δεις τους φίλους σου;

Ναι. Με την πρώτη ευκαιρία γύρισα. Και δυο τρεις φορές μάλιστα. Ναι, το έκανα. 

Πώς ήταν να τους βλέπεις μετά από τόσο καιρό εγκλεισμού;

Ήταν συγκινητικό, μπορώ να πω. Ειδικά με πολύ καλούς φίλους και φίλες. Χάρηκα πάρα πολύ που τους είδα. Πάρα πολύ. 

Παρατήρησες κάποιες αλλαγές στην επικοινωνία μεταξύ σας;  

Με κάποιους, ίσως, ναι. Γιατί μπορεί να μην είχαμε πολύ ισχυρούς δεσμούς ήδη, οπότε χαθήκαμε λίγο περισσότερο απ' ό,τι με τους περισσότερους. Αλλά με άλλους, επειδή είχαμε διατηρήσει και πολύ συχνή επαφή αλλά κι επειδή είχαμε ιδιαίτερη σύνδεση κι από πριν, ήταν σαν να μην είχαν περάσει τόσος καιρός, σαν να μην είχε περάσει τόσος καιρός που δεν βλεπόμασταν. Ναι. Εξαρτιόταν από την κατάσταση συγκεκριμένα με άτομα, με συγκεκριμένα άτομα. Αυτό.

Είδες δηλαδή να επηρεάζει ο εγκλεισμός και να αλλάζει, ενδεχομένως, την κοινωνική συμπεριφορά ή οτιδήποτε κάποιου ατόμου από την παρέα;

Ναι. Μπορώ να πω πως ναι. Ναι. Αρκετοί το είχανε πάρει αρκετά πιο βαριά από μένα, μπορώ να πω. Τους είχε επηρεάσει πολύ περισσότερο συναισθηματικά, ψυχολογικά. Και αυτό είχε και συνέπειες στις διαπροσωπικές μας σχέσεις. 

Θα ήθελες να μου πεις λίγα περισσότερα πράγματα για αυτό;

Ναι. Είχα φίλες στη Θεσσαλονίκη, που συνειδητοποίησα, και κατά τη διάρκεια της καραντίνας και μετά που τις είδα από κοντά, ότι τις είχε ρίξει αρκετά όλο αυτό. Και με είχε στεναχωρήσει και μένα αρκετά. Γιατί εγώ, δεν ξέρω, ήμουν λίγο αναίσθητη στην πρώτη καραντίνα. Δεν ένιωθα πολύ. Οπότε, αισθάνθηκα και λίγο ενοχές ότι κάτι γίνεται εδώ πέρα. Γιατί; Γιατί όλο αυτό; Και με φίλους άλλους χαθήκαμε εντελώς. Ναι, φυσικά, η απουσία επαφής, και ειδικά με χαλαρές παρέες, με μεγάλες παρέες που περικλείουν πολλά άτομα και δεν μπορείς να κρατάς την ίδια επαφή με όλους μέσα στη διάρκεια της καραντίνας, θα μπορούσες να χάσεις και εντελώς επαφή. Αλλά ακόμη και με στενούς φίλους, είδα πως επηρεάστηκαν αρκετά συναισθηματικά και ψυχολογικά. Και αυτό με επηρέασε και εμένα, θεωρώ, λίγο.

Κι αυτό είχε και αντίκτυπο και στη μεταξύ σας φιλία;

Ναι. 

Ήτανε μία προσωρινή αλλαγή; Επανέκαμψε, δηλαδή, η κατάσταση μεταξύ σας; Ή παρέμειναν έτσι τα πράγματα;

Θεωρώ πως επανέκαμψε. Απλά επειδή ακόμη δεν έχουμε βγει από όλο αυτό το λούκι της καραντίνας, πιστεύω ότι θα επανέλθει πολύ περισσότερο απ' τη στιγμή που θα είμαστε φυσικά κοντά με φίλους ή θα μπορούμε να βρεθούμε φυσιολογικά. Αυτό. 

Εκεί, λοιπόν, που παίρνουμε μία ανάσα έρχεται το δεύτερο lockdown. 

Ναι. Ναι.

Εσύ στο πρώτο lockdown αντέδρασες σχετικά ψύχραιμα. Αυτό το δεύτερο lockdown πώς το αντιμετώπισες;

Το δεύτερο lockdown ήταν μια τεράστια δοκιμασία για μένα. Ήταν ίσως η πιο δύσκολη περίοδος που έχω ζήσει, πέρα απ' τις Πανελλήνιες. Βασικά, καταβαραθρώθηκαν, θα μπορούσα να πω, όλες οι ελπίδες που είχα χτίσει μέσα στο καλοκαίρι με τη μία. Οπότε, αυτό με έριξε αρκετά. Και προσωπικά, επειδή εγώ θα μετακόμιζα και θα έφευγα από μια κατάσταση που δεν μου προξενούσε θετι[00:20:00]κά –στο παρελθόν, εννοώ, ζούσα στη Θεσσαλονίκη– και θα μπορούσα επιτέλους να ζήσω μόνη μου, που θα ήταν η πρώτη φορά που θα μπορούσα, ως Ισμήνη, να ζήσω εντελώς μόνη μου. Και δεν μπόρεσε να συμβεί αυτό λόγω του lockdown. Με πήρε πολύ πολύ κάτω ψυχολογικά όλο αυτό. Και έβγαζα έναν αρνητισμό. Αυτό. Ναι.

Τι σκεφτόσουνα δηλαδή;

Οι σκέψεις μου ήταν αρκετά απαισιόδοξες όσον αφορά τις σπουδές μου. Μπήκα και στην ειδίκευση της σχολής. Και στην ειδίκευση δεν είχα φίλους ήδη. Αρκετοί φίλοι μου έπαιρναν πτυχίο κιόλας. Οπότε αισθανόμουνα ότι θα απομονωθώ στη σχολή. Και ότι, επίσης, άμα κρατήσει ακόμη πολύ αυτή η κατάσταση, μπορεί να τελειώσω τη σχολή εξ αποστάσεως και να μη ζήσω άλλο ως φοιτήτρια. Ο μεγαλύτερος φόβος μου ήταν αυτός. Και εξακολουθεί, εν μέρει, να είναι ένας φόβος, που όμως, θεωρώ, τότε κυρίως αυτό κατέτρεχε το μυαλό μου σε πάρα πολύ μεγάλο βαθμό, σε σημείο να είμαι αρνητική σε όλα και να μην μπορώ να δω τίποτα σχεδόν θετικά.

Φοβήθηκες, δηλαδή, στη δεύτερη καραντίνα;

Ναι, φοβήθηκα και απελπίστηκα. Αυτό.

Τι άλλο σε φόβισε ή σου δημιούργησε απελπισία;

Το γεγονός ότι είχαν αρχίσει να υφίσταται και μεγάλη τριβή η σχέση μου με τους δικούς μου στο σπίτι. Δεν άντεχα άλλο. Αισθανόμουν ότι κλείνομαι και γυρνάω σε μια κατάσταση προ της φοιτητικής μου ζωής, σε μια κατάσταση σχολικής ζωής. Κι αυτό μου έφερνε μεγάλη, μεγάλη δυσαρέσκεια. Δεν μπορούσα να το ανεχτώ σαν ιδέα. Θεωρούσα ότι εκεί που είχα προσπαθήσει και είχα κάνει ανοίγματα στη ζωή μου, πήγα πίσω. Οπότε, ναι, με έριχνε πολύ και αυτό. Και επίσης, ναι, η σχέση, όπως είπα, με τους δικούς μου εκτραχύνθηκε αρκετά, γιατί και εγώ είχα γίνει αρνητική και αυτοί αντιμετώπιζαν τα δικά τους προβλήματα με τον εγκλεισμό. Οι αδερφές μου δεν πήγαιναν σχολείο, οι γονείς μου, επίσης, τα μαθήματά τους –είναι και οι δύο εκπαιδευτικοί– τα έκαναν απ' το σπίτι. Δεν χωρούσαμε καν στα δωμάτια για να είναι ο καθένας μόνος του όταν κάνει το μάθημά του. Οπότε, η κατάσταση γινόταν για όλους όλο και πιο δύσκολη.

Μου μιλάς σε παρελθοντικό χρόνο. Τώρα τα αντιμετωπίζεις και τα σκέφτεσαι με τον ίδιο τρόπο τα πράγματα;

Ναι. Μιλούσα σε παρελθοντικό… Και για την οικογένειά μου. Τα πιο δύσκολα ήτανε στην αρχή της δεύτερης καραντίνας. Πλέον μπορώ να πω ότι έχω αλλάξει, χωρίς να είναι κάτι μόνιμο, γιατί η συναισθηματική κατάσταση και η δική μου και πολλών, πιστεύω, μέσα σε αυτές τις συνθήκες είναι αρκετά ασταθείς. Αλλά έχω μια μεγάλη περίοδο που βλέπω πολύ διαφορετικά τα πράγματα και έχει βελτιωθεί η ψυχολογία μου. Κι αυτό βελτιώνει και τις σχέσεις με τους δικούς μου και τη λειτουργικότητα των σχέσεών μας στο σπίτι, ώστε να μην έχουμε δύσκολες καταστάσεις μεταξύ μας.

Τι σε βοήθησε να αλλάξεις τον τρόπο σκέψης σου;

Αρχικά, με βοήθησε η σκέψη το ότι δεν θα μπορέσει να συνεχιστεί αυτή η κατάσταση. Και άμα είσαι τώρα έτσι, τι θα κάνεις μετά από πόσους μήνες άμα συνεχιστεί όλο αυτό; Βασικά συνειδητοποιούσα όλο και περισσότερο ότι είχα φτάσει σε ένα τέλμα και δεν μπορούσα να συνεχίσω να το βλέπω έτσι, γιατί θα πάθαινα κατάθλιψη. Όσο κι αν ακούγεται υπερβολικό αυτό. Επίσης, θεωρώ ότι και οι φιλίες που… και κάποιες φίλες που έχω στην Κατερίνη και σταδιακά κανονίζαμε να βρισκόμαστε και λίγο περισσότερο, όσο το επέτρεπαν τα μέτρα, έστω μια δυο ώρες τη μέρα. Και με βοήθησε και αυτό. Αλλά κυρίως θεωρώ… δεν ξέρω, δεν μπορώ να προσδιορίσω ακριβώς, αλλά και κάποια ακόμη ερεθίσματα, ίσως και ταινίες που έβλεπα την ίδια περίοδο, με βοήθησαν να το αλλάξω όλο αυτό, να αλλάξω τρόπο σκέψης.

Ένιωσες, δηλαδή, ότι φτάνεις στα όρια της κατάθλιψης;

Ένιωσα ότι φτάνω στα όρια τα δικά μου, που ποτέ δεν είχα φτάσει σε τέτοια κατάσταση ως Ισμήνη. Στα όρια της αντοχής μου. Ίσως κατάθλιψη είναι λίγο βαρύ να το πω, γιατί δεν ήτανε εκατό τοις εκατό θλίψη αυτό που βίωνα, όσο μια έντονη αρνητικότητα. Μια έντονη… Ναι. Δεν μπορούσα να δεχτώ την κατάσταση και γινόμουνα και οξύθυμη πολλές φορές, αντιδρούσα υπερβολικά, προκαλούσα και [00:25:00]στο σπίτι φασαρίες. Όχι μόνο εγώ, όλοι μας λίγο πολύ το βλέπαμε έτσι, αλλά αισθάνομαι ότι έχω κι εγώ μερίδιο ευθύνης στη γενικότερη αρνητικότητα του σπιτιού. Δεν ήταν κατάθλιψη, είναι λάθος λέξη μάλλον. Απλά είχα φτάσει σε μια κατάσταση πολύ μεγάλης δυσφορίας, θα έλεγα. Αυτό. Τόσο που δυο μέρες συγκεκριμένα, δύο φορές, μέσα σε συνθήκες πολύ άσχημες για τη διεξαγωγή μαθημάτων που ήταν πολύ σημαντικά για μένα, ένιωσα πως δεν αντέχουν τα νεύρα μου άλλο και άρχισα να κλαίω στο μάθημα. Προσπαθούσα να μην το δείξω κιόλας, για να μη γίνει στο σπίτι το σκηνικό του να δουν οι γονείς ότι κλαις και τα λοιπά. Και… Ναι. Κυρίως μου έφερνε νεύρα αυτό το πράγμα, και αυτό οδηγούσε σε ξεσπάσματα. Αυτό.

Είχες συχνά τέτοια ξεσπάσματα;

Δύο φορές έγινε. Και μάλιστα έγινε την 1η του Δεκεμβρίου και 9 Δεκεμβρίου, συγκεκριμένα.

Και τι έκανες τότε; Πώς το αντιμετώπισες;

Έφυγα απ' το σπίτι, πήγα στο κοντινό πάρκο, που είναι δύο λεπτά απ' το σπίτι μου και έκλαιγα ακούγοντας μουσική και περπατώντας στο πάρκο. Αυτό με βοήθησε πάρα πολύ όμως να το ξεπεράσω. Ένα ακόμη πράγμα στο οποίο δεν αναφέρθηκα είναι ότι ψυχολογικά με βοήθησε απίστευτα η επαφή με τη φύση. Και στο πάρκο πήγαινα συχνά και στο ποτάμι που έχουμε στην πόλη και απέχει γύρω στα είκοσι με τριάντα λεπτά απ' το σπίτι μου. Με βοήθησε πάρα πολύ να ξεσπάσω κυρίως.

Σε ηρεμεί, δηλαδή, η επαφή με τη φύση; 

Ναι, ναι, πάρα πολύ. Άλλαζε εντελώς το σκηνικό και μου έδινε μία ανακούφιση. 

Τι άλλα συναισθήματα σου προξενούσε; Ή σου προξενεί;

Χαρά, γιατί ακούγοντας μουσική και βλέποντας ένα φυσικό ωραίο περιβάλλον, τα δέντρα, τον ουρανό, το ποτάμι, μου δημιουργούνταν πολύ θετικά συναισθήματα. Ακόμη όμως και αρνητικά συναισθήματα που μπορεί να μου δημιουργούνταν πολλές φορές, έδιναν μια διαφορετική χροιά. Δηλαδή, μια πιο… Ακόμα και το νοσταλγικό αίσθημα δηλαδή, που πολλές φορές ένιωθα όταν έβγαινα για έναν περίπατο έξω, έπαιρνε έναν άλλο χαρακτήρα από αυτό που ένιωθα όταν ήμουνα μες στο σπίτι και μέσα στους ίδιους τοίχους συνέχεια.

Τι είναι αυτό που νοσταλγείς και σου λείπει περισσότερο; 

Θα πω, η προσωπική ανεξαρτησία. Δεν θεωρώ ότι ήμουν ποτέ εντελώς ανεξάρτητη σε επίπεδο όσον αφορά την κατοίκησή μου μόνη μου, ας πούμε. Δεν έχω ζήσει ποτέ μόνη εντελώς. Οπότε, ήταν κάτι που πάντα ήθελα. Δεν μπορώ να πω ότι είναι νοσταλγικό το αίσθημα του να θέλω να ζήσω μόνη μου ή να είμαι ανεξάρτητη, γιατί δεν το ‘χω ζήσει. Αλλά είναι η νοσταλγία που νιώθουμε πολλές φορές για πράγματα τα οποία δεν έχουμε βιώσει. Ή ως η επιθυμία να τα έχουμε. Αυτό. Κι αυτό το ένιωθα πολύ όταν ήμουνα έξω στη φύση, γιατί ήμουν ουσιαστικά μόνη μου. Και το φυσικό περιβάλλον δημιουργούσε και μια πολύ πιο θετική κατάσταση.

Οι άνθρωποι σού λείπουνε;

Μου λείπουν συγκεκριμένοι άνθρωποι. Αλλά υπήρχαν περίοδοι που επιζητούσα τη μοναξιά. Δεν ήθελα τόσο επαφή με ανθρώπους. Ήθελα να είμαι εγώ, στο δωμάτιο ή στο σπίτι που θα μπορούσα να έχω και να κάνω τα πράγματα που εγώ θέλω να κάνω, με το πρόγραμμα που θέλω εγώ.

Αυτό γενικά το θέλεις, όχι μόνο μες στην καραντίνα;

Γενικά το θέλω, αλλά αυτό εντάθηκε πολύ μες στην καραντίνα, θεωρώ. 

Λόγω της συμβίωσης με την οικογένειά σου, που είστε πάρα πολλά άτομα μέσα σε έναν μικρό χώρο–

Ναι. Κυρίως γι' αυτό. Ναι.

Μου είπες πριν ότι ξέσπασες γιατί υπήρξαν κάποιες υπήρξαν κάποιες άσχημες συνθήκες με ένα μάθημα. Τι έγινε ακριβώς;

Ήταν απλά παράλληλη διεξαγωγή κάποιων μαθημάτων στον ίδιο χώρο. Η μητέρα μου, εκπαιδευτικός, παρέδιδε μάθημα μέσω Skype, η αδελφή μου παρακολουθούσε μάθημα –μαθήτρια λυκείου–, εγώ παρακολουθούσα το δικό μου μάθημα, το οποίο συγκεκριμένα ήτανε μάθημα ειδίκευσης και μου πρόσθετε περισσότερο άγχος η σωστή παρακολούθηση και η σωστή κράτηση, καταγραφή των σημειώσεών μου. Κι όλο αυτό μου δημιούργησε πίεση. Οι δικοί μου, επίσης, κάναν αυτό που έκαναν, δεν μπορούσαν εκείνη τη στιγμή να χαμηλώσουν την ένταση της φωνής τους. Ας πούμε, η μαμά μου παρέδιδε μάθημα, ή η αδερφή μου να σταματήσει να μιλάει, καθώς η καθηγήτρια της απηύθυνε το λόγο και αυτή έπρεπε να απαντήσει. Οπότε, ήτανε μια κατάσταση απ' την οποία ένιωθα πως δεν μπορώ να ξεφύγω ό,τι και να κάνω. Οπότε, εκείνη τη στιγμή [00:30:00]τα συναισθήματα ήταν πολύ έντονα και, ναι, ξέσπασα. Αυτό.

Πώς τα καταφέρνετε τόσα πολλά άτομα να παρακολουθείτε ταυτόχρονα μαθήματα; 

Είναι δύσκολο. Είναι αρκετά δύσκολο με συνεχείς… όχι συνεχείς, αρκετές διακοπές. Αρκετές φορές να λέμε ο ένας στον άλλο: «Ησυχία» και «έχω κι εγώ μάθημα, λίγο πιο σιγά». Αλλά άμα δεν μπορείς αλλιώς, προσαρμόζεσαι. Αυτό.

Και θεωρείς ότι έχεις προσαρμοστεί;

Θεωρώ ότι έχω συνηθίσει πλέον, σε σημείο που μπορώ… είναι δυνατόν να μη μ' ενοχλεί πλέον το ότι θα είναι κι άλλοι παράλληλα που θα κάνουν μάθημα και να μπορώ να αποφεύγω να ταράζομαι σε μεγάλο βαθμό όταν διακόπτεται η ροή του δικού μου μαθήματος.

Σε αυτήν τη δεύτερη καραντίνα, θα ήθελα να μου πεις, στον «ελεύθερο χρόνο» –εντός εισαγωγικών– δηλαδή πλην των μαθημάτων, πώς περνάς;

Ναι. Σε αυτήν τη δεύτερη καραντίνα, επειδή δεν μπορούσα να τη βγάλω όπως την πρώτη, που πέρασε χωρίς να κερδίσω, θεωρώ, τίποτα από την πρώτη καραντίνα, έβαλα τον εαυτό μου σε μια διαδικασία επιμόρφωσης, διαβάζοντας βιβλία που θεωρούσα ότι θα μου προσφέρουν πολλά. Όχι μόνο λογοτεχνία, αλλά και κάποια ίσως πιο… και βιβλία για τη σχολή μου. Και λογοτεχνικά. Και βλέποντας κάποιες ταινίες που θεωρούνται πιο φιλοσοφικού περιεχομένου; Πιο καλής ποιότητας; Και θεωρώ ότι κέρδισα πάρα πολλά από αυτό. Και είμαι ευγνώμων όσον αφορά αυτό το κομμάτι της καραντίνας, που μου «επέτρεψε» –σε εισαγωγικά πάντα– να έρθω σε επαφή με κομμάτια πολιτισμού πολύ όμορφα, να προβληματιστώ και να βγάλω τα δικά μου συμπεράσματα και για τον εαυτό μου και για τους άλλους.

Σου αρέσει να διαβάζεις βιβλία, να υποθέσω;

Μου αρέσει αρκετά, ναι.

Τι κέρδισες, λοιπόν, από όλα αυτά τα βιβλία και τις ταινίες που βλέπεις σ' αυτήν την καραντίνα;

Αρχικά μια ψυχαγωγία μέσα στο σπίτι μου, γιατί ως τότε η ψυχαγωγία ταυτιζότανε με την έξοδο απ' το σπίτι. Οπότε αυτό δημιούργησε και μια θετικότερη αντιμετώπιση του να μένω μέσα στο σπίτι. Και σε δεύτερο επίπεδο, προβληματισμό κυρίως. Προβληματισμό για θέματα που είχανε περάσει απαρατήρητα πολλές φορές, για θέματα που δεν με είχαν απασχολήσει άλλες φορές, που θίγονταν στο περιεχόμενο των έργων που διάβαζα. Και ίσως κι έναν αναστοχασμό για τη δική μου πορεία. Γενικά με βοήθησε να επικεντρωθώ λίγο στον εαυτό μου και να δω τι μπορώ να αλλάξω και να κάνω καλύτερο σε μένα.

Προβληματισμό για κάποια θέματα, μου είπες. Για παράδειγμα;

Ναι. Λοιπόν, προβληματισμός… Για παράδειγμα, όσον αφορά τον θάνατο και την αντιμετώπιση του θανάτου. Αυτό μέσα από τον Ξένο του Αλμπέρ Καμύ συγκεκριμένα. Ήταν ένα βιβλίο που μου άφησε αρκετά το στίγμα του, θεωρώ, στην ψυχολογία μου την περίοδο που το διάβαζα. Κι επίσης, τώρα, για όσον αφορά τον κινηματογράφο, μου έκανε μεγάλη εντύπωση συγκεκριμένα μια ταινία του Ταρκόφσκι, «Stalker» του Ταρκόφσκι. Ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζεις τη ζωή, ποια άποψη θα αντιμετωπίσεις, ποια άποψη θα επιλέξεις να έχεις απέναντι στη ζωή σου, αν θα είναι πρακτική, αν θα είναι φιλοσοφική, αν θα είναι ρεαλιστική. Με βοήθησε να δω κάποια πράγματα σε άλλες αναγνώσεις, όχι τόσο ανώδυνα, ίσως.

Μου είπες για τον θάνατο. Δηλαδή τι είναι αυτό που σκέφτηκες;

Ναι. Ως τώρα ο θάνατος ήταν για μένα κάτι που θα αποτελέσει μετάβαση για κάτι καινούριο, για κάτι άλλο. Δεν το είχα σκεφτεί σαν Ισμήνη μόνη μου ποτέ. Ήταν μια άποψη, μια θεωρία που μου είχε παραδοθεί έτσι και την οποία εμπιστευόμουνα απόλυτα. Οπότε, άρχισα να το βλέπω πιο κριτικά και να προβληματίζομαι στο ότι, ξέρεις, δεν ξέρεις τίποτα. Δεν ξέρεις τι μπορεί να γίνει μετά, τι υπάρχει, αν υπάρχει. Οπότε, ίσως να αξιοποιήσεις και καλύτερα κάποια πράγματα μέσα στη ζωή σου, να αξιοποιήσεις ευκαιρίες, να καλλιεργηθείς περισσότερο, να ζήσεις αυτήν τη ζωή με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, γιατί ποτέ δεν ξέρεις. Κάπως έτσι.

Σου δημι[00:35:00]ούργησε, δηλαδή, μία αμφισβήτηση, μία αναθεώρηση.

Ναι.

Μου είπες επίσης, από την ταινία του Ταρκόφσκι, ότι σκέφτηκες ότι υπάρχουν πολλές διαφορετικές οπτικές.

Ναι.

Εσύ βλέποντας αυτήν την ταινία, τι σου μένει; Ποια οπτική, ας πούμε, θα μπορούσες να διαλέξεις;

Εγώ βλέποντας αυτήν την ταινία συγκινήθηκα πολύ από έναν συγκεκριμένο χαρακτήρα της ταινίας αυτής, που ήταν ο πιο ρομαντικός ίσως, ο πιο καλλιτεχνικός τύπος της παρέας αυτής που παρουσιάζει η ταινία. Και θεωρώ ότι είναι ένα θέμα το οποίο δεν μπορείς να πάρεις μια σαφή θέση: είμαι υπέρ ή κατά μιας συγκεκριμένης κοσμοθεωρίας. Εγώ προσωπικά δεν μπορώ να πάρω μία σαφή και απόλυτη θέση. Πιστεύω, η θέση μας διαμορφώνεται συνέχεια ανάλογα με τις εμπειρίες μας και το τι ζούμε κάθε φορά, ποια είναι τα ερεθίσματά μας κάθε φορά. Αλλά η ταινία αυτή μου έδωσε μία αισιοδοξία όσον αφορά το ότι, ξέρεις, μπορείς να αλλάζεις συνέχεια. Μπορείς να αναθεωρείς συνέχεια την οπτική σου απέναντι στη ζωή. Και αυτό, θεωρώ, είναι κάτι πολύ όμορφο. Προσωπικά, μ' αρέσει ο πιο ρομαντικός τρόπος αντιμετώπισης των πραγμάτων στη ζωή, ο πιο καλλιτεχνικός τρόπος έκφρασης. Θέλω να είμαι ρεαλίστρια, απλά δεν μπορώ τον κυνικό ρεαλισμό, θεωρώ. Οπότε, χρειάζομαι την τέχνη για έκφραση και εκτόνωση. Αλλά θεωρώ ότι είναι κάτι που αλλάζει συνέχεια. Αυτό.

Ασχολείσαι με την τέχνη;

Ασχολούμουν πολύ περισσότερο μικρότερη –καθώς πήγα σε μουσικό σχολείο– με τη μουσική. Ασχολούμουν ενεργητικά, καθώς συμμετείχα σε χορωδίες και ορχήστρες, αλλά δεν ήταν κάτι το οποίο ήτανε καθαρά προϊόν σκέψης και απόφασης δικής μου, συνειδητοποίησης απέναντι στην τέχνη. Ήταν κάτι που έκανα επειδή έκανα ως μαθήτρια του μουσικού σχολείου. Αλλά δημιούργησε ερεθίσματα ώστε να εξελιχθεί σε κάτι παραπάνω, πιστεύω, η τέχνη για μένα. Η επαφή μου –έστω σε αυτόν τον βαθμό– με την τέχνη στο σχολείο. Δηλαδή, θεωρώ πως, ναι, ασχολούμαι με την τέχνη, πλέον όχι τόσο ενεργητικά, καθώς δεν παίζω πλέον τόσο τα όργανα που έπαιζα ή δεν συμμετέχω πλέον σε χορωδίες. Αλλά η στάση μου απέναντι στην τέχνη έχει εξελιχθεί, πιστεύω, καθώς τη βλέπω ως τρόπο πρόσληψης της πραγματικότητας, ως τρόπο έκφρασης. Ακούω μουσική πάρα πολύ. Και η μουσική, θεωρώ, μου δίνει πολύ μεγάλη ανακούφιση προσωπικά. Οπότε, ναι, ναι. Αυτό. 

Η μουσική σε βοηθάει; 

Ναι, πάρα πολύ με βοηθάει. Υπερβολικά πολύ. 

Μου είπες γενικά ότι όλο αυτό το διάστημα της δεύτερης καραντίνας είσαι σε μία διαδικασία αναστοχασμού. Μου ανέφερες πριν κι ένα παράδειγμα. Σε τι άλλα επίπεδα ή τι άλλα είδη αναστοχασμού, να το πω έτσι, έχεις κάνει;

Λοιπόν, αναθεώρησα αρκετά τα στερεότυπα που είχα στο μυαλό μου όσον αφορά το πώς θα ζήσεις, ας πούμε, τη φοιτητική σου ζωή, το αν η φοιτητική σου ζωή πρέπει να είναι πάρτι και έξοδοι συνέχεια, που θεωρείται γενικά ένας πολύ ευρέως διαδεδομένος τύπος φοιτητή αυτός. Κι ότι άμα δεν το περάσεις έτσι δεν έχεις ζήσει και τη φοιτητική ζωή. Ήταν κι αυτός ένας φόβος μου, ότι θα περάσει όλη η περίοδος της καραντίνας κι εγώ δεν θα ‘χω ζήσει αυτήν τη φοιτητική ζωή, πριν να αρχίσω να το αμφισβητώ λίγο όλο αυτό. Οπότε έπεσαν λίγο κάποιοι, θεωρώ, μύθοι αυτήν την περίοδο, καθώς βλέπω ότι και η φοιτητική ζωή και, σε δεύτερο στάδιο, η ζωή γενικότερα είναι κάτι το οποίο ο καθένας ζει πολύ διαφορετικά. Είναι μια πολύ προσωπική και ιδιωτική… ένα ιδιωτικό πράγμα. Ναι. Καθορίζεται από τον καθένα ξεχωριστά και το ότι δεν μπόρεσα εγώ να ζήσω μια ξέφρενη φοιτητική ζωή, δεν σημαίνει πως δεν έζησα και την καλύτερη για μένα φοιτητική ζωή. Επίσης αναθεώρησα σχέσεις, τις σχέσεις μου με τους ανθρώπους, μέσα στην καραντίνα. Είδα βασικά ότι, ναι, η φιλία είναι πάρα πολύ σημαντική, ήταν πάντα για μένα και θα είναι –πιστεύω–, απλά πρέπει να μάθεις να στέκεσαι και μόνος δυνατός, χωρίς να έχεις την ανάγκη να στηρίζεσαι πάντα σε ανθρώπους. Ναι, αυτό το είδα αρκετά, γιατί ναι μεν ήμουν με την οικογένειά μου[00:40:00] στο σπίτι μου τόσο καιρό, αλλά αισθάνθηκα και μία μοναξιά σε κάποιες περιπτώσεις, όσον αφορά… Βασικά, μια μοναξιά, γιατί αισθανόμουνα ότι πολλά πράγματα που βίωνα εγώ δεν τα βίωναν οι άλλοι, παρά το γεγονός ότι ζούμε μαζί. Δηλαδή, προβληματισμούς μου, πράγματα που με απασχολούσαν, τα βίωνα μόνη μου. Και πολλές φορές δεν είχα και κάποιον να συζητήσω, επειδή ο καθένας ζει τη δική του φάση κάθε φορά. Δεν μπορείς να απασχολείς τον καθένα με το τι απασχολεί το δικό σου το μυαλό κάθε φορά. Οπότε, αυτή η αίσθηση της μοναξιάς, ενώ κάποιες φορές μπορεί να με τρόμαζε, ωραίο είναι να συνειδητοποιείς ότι πολλές φορές δεν είναι κάτι το αποφευκτέο. Είναι ωραίο να είσαι μόνος σου πολλές φορές. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα είσαι μόνος σου συνέχεια. Προφανώς. Απλά είναι ωραίο να μάθεις να ζεις ωραία τη μοναξιά σου. Αυτό. Κάποιες σκέψεις δηλαδή.

Τι προβληματισμούς είχες ή τι πράγματα σκεφτόσουνα τα οποία δεν επικοινωνούσες με τους άλλους;

Πράγματα που το προσωπικό μου οικογενειακό περιβάλλον θεωρεί, ίσως, λίγο ταμπού. Εγώ πλέον τα έχω βγάλει από το καλούπι του ταμπού και τα θεωρώ… βασικά τα έχω κανονικοποιήσει. Και αυτό με χαροποιεί ιδιαίτερα. Πράγματα για τα οποία δεν μπορώ να συζητήσω με τους δικούς μου, όπως είναι οι σχέσεις, οι ανθρώπινες σχέσεις, με το άλλο φύλο. Είναι ένα θέμα ακανθώδες, η αλήθεια είναι, αν και θεωρείται δεδομένο στη σύγχρονη εποχή, αλλά δεν είναι πολλές φορές. Οπότε… Ναι. Αρκετές σκέψεις πάνω στις ανθρώπινες σχέσεις, θα έλεγα. Κι επίσης πάνω στον τρόπο που μπορεί να ζήσει κανείς τη ζωή του. Θρησκευτικές απόψεις, φιλοσοφικές απόψεις, αμφισβήτηση γενικότερα των στεγανών και των στερεοτύπων της κοινωνίας μας. Πράγματα που μια παραδοσιακή οικογένεια δύσκολα μπορεί να συζητήσει με μία ψυχραιμία και μία κατανοητικότητα, θα έλεγα.

Εσύ πώς θα ήθελες να ζήσεις τη δική σου ζωή; 

Είναι κάτι που δεν μπορώ να πω σίγουρα κάτι απόλυτο, γιατί, όπως είπα, αυτά αλλάζουν. Απλά θα ήθελα να τη ζήσω με μια ελευθερία. Να είμαι εγώ κύρια… να είμαι αυτή που παίρνει τις αποφάσεις αρχικά. Είναι σημαντικό, απόλυτα σημαντικό. Θα ήθελα να εξελιχθώ στον τομέα των ανθρώπινων σχέσεων, να αφήνω περισσότερο τους ανθρώπους να μπαίνουν στη ζωή μου, να μην είμαι τόσο επιφυλακτική απέναντι σε ανθρώπους. Να αφήσω τον εαυτό μου και λίγο πιο ελεύθερο ίσως, γιατί πολλές φορές ως άμυνα κλεινόμαστε στον εαυτό μας. Και εγώ το έκανα αρκετά αυτό γενικότερα. Θα ήθελα να ζήσω περισσότερες εμπειρίες επίσης, να ταξιδέψω περισσότερο, που είναι κάτι που γενικά δεν έχω κάνει πολύ στη ζωή μου ως τώρα και θέλω πολύ να το κάνω. Θέλω να γνωρίσω νέες κουλτούρες, νέες καταστάσεις, νέους ανθρώπους, νέους τρόπους αντιμετώπισης της ζωής, από κοντά. Γιατί ωραία είναι τα βιβλία και οι ταινίες, αλλά αλλιώς είναι από κοντά, σίγουρα. Κι είναι κάτι που δεν θα μπορούσα να κάνω ακολουθώντας το πρότυπο της ζωής που έχω ζήσει ως τώρα στο πατρικό και οικογενειακό μου περιβάλλον.

Θεωρείς ότι όλα αυτά τα οποία μου περιγράφεις τόση ώρα για τους αναστοχασμούς και τις αλλαγές, ότι αν δεν ήταν η καραντίνα θα είχες τον ποιοτικό χρόνο να τα σκεφτείς;

Πιστεύω ότι τα ερεθίσματα που θα είχα στην πόλη θα οδηγούσαν κι αυτά σε κάποιες σκέψεις και αναστοχασμούς, αλλά οι γρήγοροι ρυθμοί ζωής που θα είχαμε, τα μαθήματα διά ζώσης, οι παρέες, οι διασκεδάσεις, δεν θα άφηναν τόσο χρόνο σίγουρα, και τόσο χρόνο με τον εαυτό μου, για να σκεφτώ πιο βαθιά κάποια πράγματα. Οπότε, θεωρώ ότι, ναι, σε αυτό το επίπεδο έχω κερδίσει από την καραντίνα, σε σχέση με αυτό που θα κέρδιζα αν είχαμε μία φυσιολογική ροή των πραγμάτων μέχρι σήμερα.

Θεωρείς, δηλαδή, ότι επέδρασε και θετικά η καραντίνα;

Ναι–

Η δεύτερη–

Σε αυτό το επίπεδο, ναι, το θεωρώ. Το πιστεύω. 

Σε άλλα επίπεδα;

Σε άλλα επίπεδα, όπως αναφέρθηκα και πριν, στο ότι έχει μειωθεί αρκετά ο κοινωνικός μου κύκλος, ή έτσι αισθάνομαι εγώ τουλάχιστον… Αυτό. Δεν έχω επαφές με πολλούς ανθρώπους που είχα. Κι αυτό λίγο με πληγώνει, αλλά έχω κάνει πιο βαθιές σχέσεις με τους ανθρώπους που έχω εδώ, τους φί[00:45:00]λους που έχω εδώ πέρα στην Κατερίνη –και ευτυχώς έχω κάποιους ανθρώπους να βλέπω δηλαδή. Αυτό. Αλλά μου στοίχισε αρκετά σε ανθρώπινες σχέσεις που είχα στη Θεσσαλονίκη. Πάρα πολύ. Αυτό. 

Οι φίλοι που έχεις εδώ… μάλλον με τους φίλους που έχεις εδώ πώς βρίσκεστε;

Δεν βρισκόμαστε. Μέσω των κοινωνικών… μέσω των εφαρμογών επικοινωνίας μιλάμε. Αυτό. Ναι.

Βγαίνεις καθόλου έξω γενικά; 

Με ποια έννοια;

Εννοώ, θα πατήσεις «μετακίνηση 6» να βγεις μια βόλτα να περπατήσεις, εννοώ.

Ναι. Ναι, ναι. Βασικά έβγαινα κυρίως στις πολύ αρχές της καραντίνας. Πέρασα μια περίοδο που δεν έβγαινα καθόλου. Είμαι ανάλογα με τις φάσεις μου. Υπάρχουν περίοδοι που θέλω να βγαίνω κάθε μέρα, δεν αντέχω να μένω μέσα. Και υπάρχουν και περίοδοι που θέλω να είμαι μέσα και να μη βγω καθόλου, ακόμη κι αν θα μου πει η φίλη μου να πάμε, να βγούμε έξω.

Έξω στην Κατερίνη, πώς είναι η καραντίνα; Τι βλέπεις στην πόλη βγαίνοντας;  

Η πρώτη περίοδος ήτανε η περίοδος που κυριαρχούσε ένας φόβος μεταξύ των ανθρώπων και έβγαινες και ήτανε μια νεκρή πόλη. Έβλεπες δύο ανθρώπους έξω στον πεζόδρομο και πραγματικά αισθανόσουν μόνος εντελώς. Αλλά από τα μέσα της περιόδου και μετά, και κυρίως προς το τέλος, έχει εδώ και τρεις εβδομάδες δηλαδή σίγουρα, που ο κόσμος έχει ξεχάσει τι σημαίνει να είσαι σε καραντίνα, πιστεύω. Όλοι έξω. Φοράνε μάσκες ευτυχώς, αλλά δεν είναι αυτό που θα περίμενες να δεις σ' ένα καθεστώς lockdown όταν βγαίνεις έξω.

Θεωρείς ότι μπορεί να έχει κουραστεί ο κόσμος;

Θεωρώ ότι έχει φθαρεί ψυχολογικά πάρα πολύ. Και, ναι, δεν αντέχει άλλο την κατάσταση. Θέλει να βγει να ξεσκάσει. Και σε αυτό συνέβαλε πάρα πολύ η περίοδος των γιορτών. Δεν μπορεί κάποιος –Έλληνας τουλάχιστον– να διανοηθεί να κάτσει σπίτι του παραμονές Χριστουγέννων, τα Χριστούγεννα. Όλοι έχουν την ανάγκη να βγουν έξω και να δουν κόσμο, θεωρώ.

Εσένα σε κούρασε όλο αυτό;

Η πολυκοσμία έξω;

Η καραντίνα.

Η καραντίνα. Με κούρασε. Πάρα πολύ με κούρασε. Ναι, με κούρασε αυτή η κατάσταση. Αν και αναγνωρίζω τα θετικά που προέκυψαν, χωρίς να είναι προγραμματισμένα φυσικά. Ναι, με έχει κουράσει ψυχολογικά κι ελπίζω να βγούμε γρήγορα από αυτό. 

Πότε συνειδητοποίησες ότι αυτό που βιώνουμε, από τον Μάρτιο μέχρι σήμερα, ότι είναι κάτι που δεν είναι τόσο προσωρινό μάλλον, όπως φαίνεται, κι ότι είναι κάτι σοβαρό;

Τον Νοέμβριο που μας πέρασε. Τον Νοέμβριο αυτόν. Ήτανε που άρχισαν σιγά σιγά να καταρρίπτονται όλοι οι μύθοι περί προσωρινής κατάστασης του lockdown και να το βλέπω πιο σοβαρά. Κι εκεί είναι που τα έβαψα και μαύρα αρχικά, γιατί είδα πως όλα μου τα όνειρα θα πήγαιναν πολύ πίσω.

Και μετά κατάφερες κάπως να το αντιμετωπίσεις με τους τρόπους που μου ανέφερες πριν. 

Ναι, ναι, ναι. Σταδιακά, ναι. 

Τώρα φοβάσαι;

Δεν φοβάμαι τόσο όσο μια περίοδο που πέρασε στην αρχή. Είμαι πολύ επιφυλακτική για το τι θα ακολουθήσει. Δεν πιστεύω ότι θα είναι ένας ανώδυνος χρόνος κι αυτός που έρχεται. Θεωρώ ότι είναι αρκετά πρώιμη ακόμα η κατάσταση για να μπορούμε να προδικάσουμε οποιοδήποτε τέλος του κορονοϊού και των μέτρων αυτών, αλλά θέλω να πιστεύω ότι δεν θα κρατήσει πάρα πολύ. Δηλαδή, έχω μια ελπίδα. Αυτό. Προσπαθώ να έχω μια ελπίδα και να σκέφτομαι ότι και με την έλευση του εμβολίου και με τον εμβολιασμό, που ελπίζω να διεξαχθεί σύντομα και σε μεγάλα μέρη του πληθυσμού, θα πάρουμε μια καλύτερη, πιο θετική κατεύθυνση και θα αρχίσουμε σταδιακά να επανερχόμαστε.

Έτσι, συνοψίζοντας, τι έχει αλλάξει, λοιπόν, στη ζωή σου η πρώτη και η δεύτερη καραντίνα μαζί; Και γενικά ο κορονοϊός;

Βλέποντάς το ολιστικά, θεωρώ ότι με έχει κάνει να μη θεωρώ τίποτα πλέον δεδομένο στη ζωή μου. Τίποτα. Με έχει κάνει να αξιολογώ διαφορετικά πράγματα, πολλά πράγματα. Να εκτιμώ, επίσης, πολλά πράγματα. Θεωρώ, επίσης, ότι έχω βγει ένας πιο συνειδητοποιημένος άνθρωπος απ' όλη αυτήν την κατάσταση. Κι έχω περισσότερους στόχους για το μέλλον, μπορώ να πω. Και ελπίδες.

Τι είναι αυτό που εκτιμάς πιο πολύ τώρα;

Εκτιμάω την υγεία αρκετά, [00:50:00]γιατί είδα και προσωπικούς φίλους και συγγενείς άρρωστους. Και συνειδητοποίησα ότι αυτό, μπορείς κι εσύ, μπορεί κι ο καθένας να προσβληθεί από οποιονδήποτε ιό και να το χάσουμε αυτό που είχαμε δεδομένο ως τώρα. Τους ανθρώπους, επίσης, που έχω στη ζωή μου τους εκτιμώ πάρα πολύ. Πολλές φορές κι εγώ έχω μια αντίδραση που είναι αρκετά αρνητική και ανέχονται κάποια σφάλματα δικά μου. Τους ανθρώπους, ναι. Την ελευθερία επίσης θα εκτιμήσω, παρόλο που αισθάνομαι πως ακόμη δεν μπορώ να την έχω πλήρως. Κι είναι κάτι που θέλω να κατακτήσω σταδιακά. Και προσωπική, ατομική ελευθερία. Πνευματική και εξωτερική ελευθερία. Ναι. Πολλά πράγματα. Αρκετά.

Αρρώστησε κάποιος δικός σου άνθρωπος από κορονοϊό;

Αρρώστησε ο πατέρας μου, ναι.

Και; 

Ήτανε δύο δύσκολες εβδομάδες. Πολύ δύσκολες, γιατί είχε αρκετά συμπτώματα, αρνητικά συμπτώματα. Όλοι είχαμε αρκετά στεναχωρηθεί στο σπίτι. Η έννοια μας ήταν αυτή βασικά. Κι αυτό με έριχνε πολύ περισσότερο ψυχολογικά, μαζί με όλες τις υπόλοιπες συνθήκες που έχω αναφέρει. Αλλά ευτυχώς ανέκαμψε σχετικά γρήγορα και πλέον είναι πάρα πολύ καλά και δεν έχει κανένα σύμπτωμα. Έχει κάνει και κάποια τεστ τελευταία και δεν είναι θετικός. Δεν του έχει αφήσει προς το παρόν, όπως βλέπουμε, κάποιο κουσούρι. Οπότε είμαστε αισιόδοξοι.

Τι συμπτώματα είχε; 

Είχε πυρετό κυρίως και βήχα. 

Είχε υψηλό πυρετό;

Είχε 38, 39. Εκεί. 

Δεν νοσηλεύτηκε, να υποθέσω; 

Όχι, γιατί δεν μπορούσε να νοσηλευτεί. Στην κατάσταση που ήταν το νοσοκομείο της Κατερίνης δεν τον δέχονταν. Αυτό. 

Ήτανε, δηλαδή, σε κατάσταση να πρέπει να νοσηλευτεί και δεν μπόρεσε;

Πιστεύω ότι ήταν οριακά σε κατάσταση που θα έπρεπε να νοσηλευτεί. Ναι. Απλά ευτυχώς μπορούσαμε να το διαχειριστούμε στο σπίτι. Ήτανε, εννοείται, απομονωμένος στο δωμάτιο. Η μητέρα μου έμπαινε μόνο κάποιες φορές για βοήθεια και όλα αυτά. Κι ευτυχώς μπορέσαμε να ανταπεξέλθουμε. Ναι. 

Εσύ πώς ένιωσες εκείνες τις δύο εβδομάδες; Τι σκεφτόσουνα για τον μπαμπά σου;

Εγώ στεναχωρήθηκα πολύ. Ήτανε οι δύο πιο δύσκολες εβδομάδες για μένα. Συνέπεσε μαζί με τα προσωπικά μου προβλήματα. Πιστεύω, τα έκανε ακόμη χειρότερα. Ήτανε κι ένας παράγοντας που με έκανε να τη βλέπω ακόμα πιο μαύρη όλη την περίοδο, εκείνες τις δύο βδομάδες. Οι πρώτες βδομάδες του Δεκεμβρίου ήταν. Και ανησυχούσα πολύ. Αυτό. Ήμουν σε μία ανησυχία και στεναχώρια.

Φτάνοντας σιγά σιγά στο τέλος, θα ήθελα να μου πεις μέχρι σήμερα –δεδομένου ότι δεν έχει τελειώσει η κατάσταση, είμαστε μέσα στην καραντίνα– τι είναι αυτό που σου μένει πολύ έντονα; Αν μπορούσες να ξεχωρίσεις κάτι;

Μου μένουν έντονα οι βόλτες έξω, γιατί ήτανε το στοιχείο που μου έδινε ελπίδα όταν ήμουνα στις πιο μαύρες μου περιόδους. Η επιθυμία μου για κάτι πολύ θετικό και αισιόδοξο στο μέλλον.  

Ποιο είναι το πρώτο πράγμα που θέλεις, σκέφτεσαι μες στο μυαλό σου να κάνεις μόλις τελειώσει όλο αυτό; 

Να πάω Θεσσαλονίκη. Να κάνω τη μετακόμιση στο σπίτι μου και να εγκατασταθώ στη Θεσσαλονίκη. 

Ανυπομονείς, λοιπόν, να γυρίσεις πίσω στην πόλη τη φοιτητική; 

Ναι. Πάρα πολύ. 

Και μετά, πώς σε φαντάζεσαι;

Μετά θέλω να δω πάλι τους φίλους που έχω καιρό να δω. Μακάρι να ανοίξει η σχολή να μπορέσω να πηγαίνω στα μαθήματα. Τώρα απ' το επόμενο εξάμηνο λογικά. Ή και το καλοκαίρι ακόμα να ζήσω πράγματα που έχω στερηθεί, να βγω, να πάω βόλτες, να πάμε να κάτσουμε σε ένα μαγαζί σαν άνθρωποι, να μιλήσουμε. Να κάνω ταξίδια, επίσης, θέλω πάρα πολύ. Να πιάσω και μια δουλειά θέλω πάρα πολύ. Γενικά πολλά πράγματα. 

Σου τα εύχομαι όλα να τα καταφέρεις!

Ευχαριστώ.

Και σε ευχαριστώ πολύ για τη συνέντευξη. 

Εγώ ευχαριστώ. Καλή συνέχεια.