[00:00:00]Καλησπέρα.

Γεια σας.

Εγώ είμαι η Κέκη Μαρία, βρισκόμαστε στην Έδεσσα, 15 Σεπτεμβρίου του 2020, είμαι ερευνήτρια του Istorima και θα ξεκινήσουμε τη συνέντευξή μας.

Ωραία.

Θα μου πείτε το όνομά σας;

Ονομάζομαι Έφη Βερικούκη, είμαι γεωπόνος και γεννήθηκα και μεγάλωσα στην Άρνισσα και μένω, εδώ και είκοσι πέντε χρόνια, στην Έδεσσα.

Πολύ ωραία. Θα μου πείτε κάποια πράγματα για εσάς, για τις σπουδές σας, για το πώς φτάσατε στο αντικείμενο με το οποίο ασχολείστε σήμερα;

Ναι. Το 1986 πέρασα στο Πανεπιστήμιο, στη Γεωπονική Σχολή του ΑΠΘ και τελείωσα τις σπουδές μου, εργάστηκα δέκα χρόνια στον Αγροτικό Συνεταιρισμό Άρνισσας σαν γεωπόνος και μετά έδωσα εξετάσεις, διορίστηκα ως καθηγήτρια και διδάσκω από τότε στο Επαγγελματικό Λύκειο της Έδεσσας.

Αφού τώρα πιάσαμε και τα πιο πρώτα επαγγελματικά βήματα, πριν περάσουμε στα επόμενα, δέκα χρόνια σε έναν αγροτικό συνεταιρισμό και σαν νέα γυναίκα, πώς ήταν η εμπειρία σας εκεί;

Ήταν η πρώτη φορά που προσλήφθηκε γυναίκα στον Αγροτικό Συνεταιρισμό Άρνισσας και μάλιστα ήμουν μικρή σε ηλικία, είκοσι τριών χρονών, μόλις είχα τελειώσει τη σχολή. Ήταν ένα ανδροκρατούμενο περιβάλλον. Δυσκολεύτηκα στην αρχή και οι υπάλληλοι, αρχικά, με αντιμετώπισαν με μία μικρή καχυποψία, ως προς τις γνώσεις μου ως γεωπόνος. Αλλά οι αγρότες, πολύ γρήγορα, με αγκάλιασαν και συνεργάστηκα πάρα πολύ καλά μαζί τους. Με εμπιστεύτηκαν και πέρασα δέκα ωραία χρόνια εκεί.

Ωραία. Αν θέλετε να συνεχίσουμε με τα επόμενα βήματα για να φτάσουμε και στο κομμάτι το οποίο θα συζητήσουμε.

Ναι, ωραία. Πριν από έξι περίπου χρόνια, αποφάσισα –ενώ είμαι στο Επαγγελματικό Λύκειο και διδάσκω– αποφάσισα να κάνω ένα μεταπτυχιακό. Και μάλιστα επιλέξαμε το ίδιο με τον σύζυγό μου, στο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο, στο ΕΑΠ. Ασχοληθήκαμε με τη Μηχανική Περιβάλλοντος. Οπότε, πάνω σε αυτό θα συζητήσουμε, και συγκεκριμένα, στη διπλωματική μου, η οποία είχε τίτλο: «Χωροχρονικές μεταβολές των ποιοτικών χαρακτηριστικών των υδάτων της λίμνης Βεγορίτιδας και σε συνδυασμό με τις χρήσεις γης». Ασχολήθηκα με διάφορα θέματα και ένα τμήμα είχε σχέση με τη λίμνη και τις μεταβολές της στάθμης της μέσα στον χρόνο, κατά τη διάρκεια του χρόνου. Η λίμνη… τα στοιχεία τα πήρα από τη ΔΕΗ, οι μετρήσεις γίνονται κάθε μέρα – οι μετρήσεις της στάθμης. Τα πρώτα στοιχεία που έχουν είναι από το 1890. Πριν, όμως, αρχίσω να λέω για αυτό, να πω κάποια γενικά πράγματα για τη λίμνη, τη Βεγορίτιδα. Η λίμνη ανήκει σε τρεις νομούς, σε τρεις περιφερειακές ενότητες, της Φλώρινας, της Κοζάνης, και της Πέλλας. Είναι καρστικού τύπου και για αυτό τον λόγο υπάρχουν οι συχνές αυξομειώσεις της στάθμης της. Όλες αυτές οι λίμνες έχουν αυτό το χαρακτηριστικό. Οι αυξομειώσεις αυτές οφείλονται σε φυσικούς παράγοντες. Στα πετρώματα, που είναι ασβεστολιθικά και υπάρχουν πολύ συχνές εκροές από αυτού του τύπου… υπόγειες εκροές των νερών. Και φυσικά, οφείλονται στις βροχοπτώσεις, στην εξάτμιση και σε άλλους μετεωρολογικούς παράγοντες και εδαφικούς. Η λίμνη… η δημιουργία, μάλλον, όλης αυτής της υδρολογικής λεκάνης της περιοχής, έγινε περίπου πριν από πέντε με δέκα εκατομμύρια χρόνια, οπότε στην εποχή του Μέσου-Ανώτερου Μειόκαινου. Όλη αυτή η λεκάνη δημιουργήθηκε εκείνη την εποχή και πιθανολογείται ότι υπήρχε η λίμνη –μία μεγάλη λίμνη μάλλον– σε αυτή τη λεκάνη, η οποία μετά χωρίστηκε σε τέσσερις άλλες λίμνες, που υπάρχουν και μέχρι σήμερα, τις Ζάζαρη, Χειμαδίτιδα, τη λίμνη των Πετρών και τη Βεγορίτιδα. Τώρα, τα στοιχεία που έχουμε, βέβαια, για την αυξομείωση της στάθμης είναι, όπως σας είπα, από το 1890 και αρχικά, από εκείνη την περίοδο, είχαμε μία συνεχή αύξηση της στάθμης της λίμνης, η οποία, από το 1890, με πολύ μικρές αυξομειώσεις, συνεχίστηκε αυτή η ανοδική τάση μέχρι το 1956. Ο πατέρας μου, ο οποίος γεννήθηκε το 1937, θυμάται αυτή την αύξηση, την άνοδο της στάθμης της λίμνης. Το μεγαλύτερο μέρος του σημερινού κάμπου ήταν καλυμμένος από νερό και ο κεντρικός δρόμος του χωριού, όταν ο μπαμπάς μου ήταν έφηβος, και αυτός ήταν καλυμμένος από [00:05:00]νερό. Και μάλιστα θα σας πω ένα περιστατικό, κάτι που συνέβαινε συχνά, δηλαδή, εκείνη την περίοδο. Το νερό είχε καλύψει τον κεντρικό δρόμο και απέναντι από τον κεντρικό δρόμο υπήρχε ένα κτήριο του ΟΣΕ, το οποίο είχε κτιστεί πριν ανέβει τόσο η στάθμη της λίμνης, πριν το ’56 δηλαδή. Ανέβηκε και καλύφθηκε. Και επίσης, είχε καλυφθεί από νερά και το υπόγειο του σπιτιού του πατέρα μου. Τα παιδιά, οι φίλοι, κολυμπούσανε, πήγαιναν στο κτήριο το παλιό του ΟΣΕ, ανέβαιναν πάνω –γιατί είχε και σκαλοπάτια από ένα σημείο– ανέβαιναν στην ταράτσα και πηδούσαν από εκεί και κολυμπούσαν. Και όπως σας είπα, το υπόγειο του σπιτιού ήταν όλο καλυμμένο από νερό. Η ανώτερη στάθμη της λίμνης παρατηρήθηκε το 1956. Από κει κι έπειτα, έγιναν κάποια έργα της ΔΕΗ. Δημιουργήθηκε μία σήραγγα υπόγεια για να μεταφέρει το νερό από τη λίμνη, από την Άρνισσα, στον υποσταθμό της ΔΕΗ στον Άγρα, υπογείως. Οπότε, άρχισαν να παίρνουν, άρχισαν οι απολήψεις του νερού και, σταδιακά, άρχισε να μειώνεται η στάθμη της λίμνης. Επειδή εγώ πήρα και μετεωρολογικά στοιχεία εκείνης της εποχής από τον σταθμό του Αμυνταίου, παρατηρήθηκε και μία μείωση, παράλληλα, των βροχοπτώσεων. Δηλαδή, συνδυάστηκαν οι απολήψεις και τα έργα της ΔΕΗ με τη μείωση των βροχοπτώσεων, μία μεγάλη μείωση. Και μάλιστα εγώ θυμάμαι εκείνες τις εποχές που είχαμε μεγάλη ανομβρία και πολύ μεγάλους καύσωνες. Τόσο πολύ ζεσταινόμασταν εκείνα τα καλοκαίρια, που πολλές φορές ανέβαινε ο πατέρας μου στην ταράτσα του σπιτιού και κοιμόταν για να δροσίζεται λιγάκι. Δεν έβρεχε, υπήρχαν καλοκαίρια που δεν έβρεχε και καθόλου. Οπότε, συνδυάστηκαν αυτά τα δύο, οι μετεωρολογικοί παράγοντες με τις ανθρωπογενείς επιδράσεις και, κυρίως, τα έργα της ΔΕΗ και άρχισε να μειώνεται σταδιακά η στάθμη. Αυτή η σήραγγα έγινε το ’55, 1955 και σταμάτησε να λειτουργεί το 1991. Παράλληλα, δέκα χρόνια μετά, δηλαδή το 1976, άρχισε η ΔΕΗ να παίρνει και επιφανειακά νερά από τη λίμνη, από ένα άλλο σημείο της λίμνης. Και συνεχίστηκε, με πολύ γρήγορο ρυθμό, αυτή η πτωτική τάση.

Αυτό το έργο της σήραγγας είναι η λεγόμενη γαλαρία, που λένε οι παλιοί;-

Ναι, ναι, η λεγόμενη γαλαρία.-

Που έγινε όταν ήρθαν οι Ιταλοί και τη φτιάξανε, στην ουσία, οι Ιταλοί το ’50, τη δεκαετία του ’50;

Ναι, ναι, ναι. Επειδή είχαν την τεχνογνωσία. Η σήραγγα, όσο υπήρχε η σήραγγα, πριν πέσει πάρα πολύ η στάθμη, υπήρχε και νερό εκεί, στη σήραγγα. Οπότε, παιδιά –και είχε αρκετό βάθος– οπότε, παιδιά πηδούσανε πάνω από τη σήραγγα –πόσα μέτρα, έξι-εφτά μέτρα ύψος;– πηδούσαν μέσα στο νερό, έκαναν καταδύσεις. Όμως, όπως σας είπα, σταδιακά, άρχισε να μειώνεται η στάθμη. Εγώ όταν ήμουνα –εγώ γεννήθηκα το 1968. Μέχρι το 1990 περίπου, κάναμε κι εμείς μπάνιο στη λίμνη. Όλα τα παιδιά του χωριού, δύο μήνες το καλοκαίρι, κάθε μέρα, ξεκινούσαμε το μεσημέρι και πηγαίναμε με τα πόδια –άλλοι με τα πόδια στη λίμνη, άλλοι με τα αγροτικά και όποιο παιδί άλλο έβρισκαν στον δρόμο το ανέβαζαν στις καρότσες, άλλοι με τα τρακτέρ και συνέβαινε πάλι το ίδιο. Και μαζευόμασταν όλα τα παιδιά στη λίμνη και κολυμπούσαμε.

Μπορείτε να μου περιγράψετε λίγο την εμπειρία αυτή; Δηλαδή το τοπίο, αν υπήρχε… αυτό που λένε ότι υπήρχε φυσική παραλία με τα οστρακοειδή. Γενικά, λίγο, να μας δώσετε μια εικόνα της περιοχής.

Υπήρχε ένας παραλίμνιος δρόμος που ήταν… εκατέρωθεν του δρόμου, υπήρχαν ιτιές κλαίουσες. Ήταν ένας παράδεισος για μας. Ήταν τόσο ωραία, που είχαμε και τουρίστες. Έρχονταν από ευρωπαϊκές χώρες –Γερμανοί, Άγγλοι, Γάλλοι, Ιταλοί, από πολλές εθνικότητες, πιθανόν και Σκανδιναβοί–, έστηναν τα αντίσκηνά τους ή έφερναν τα τροχόσπιτα τους κάτω από τις ιτιές και έμεναν βδομάδες, μήνες. Και μάλιστα υπήρχαν δυο-τρεις –εγώ γνωρίζω έναν Γάλλο, ο οποίος έμενε έξι μήνες με το αντίσκηνό του στη λίμνη και έξι μήνες έφευγε στη Γαλλία. Ήταν πάρα πολύ ωραίο το περιβάλλον και εμείς, τα παιδιά του χωριού, πολλές φορές, κατεβαίναμε το βράδυ στη λίμνη[00:10:00], ανάβαμε φωτιά, ψήναμε, τραγουδούσαμε, χορεύαμε. Η λίμνη ήτανε μέσα στη ζωή μας. Γι’ αυτό και την αγαπάμε. Γι’ αυτό κι εγώ, όταν μου δόθηκε η ευκαιρία να κάνω τη διπλωματική και είδα ότι υπήρχε μία λίστα θεμάτων και, μέσα σε αυτά, ένα θέμα που είχε σχέση με λίμνη, με λίμνες –βέβαια, άλλη λίμνη είχε προτείνει ο καθηγητής– εγώ ενθουσιάστηκα μόλις είδα το θέμα. Και επικοινώνησα με τον καθηγητή, δέχτηκε να ασχοληθώ με τη Βεγορίτιδα και δεν το μετάνιωσα, φυσικά, καθόλου. Είμαι πολύ χαρούμενη που το έκανα αυτό. Οπότε, έτσι περνούσαμε τα καλοκαίρια μας. Ήταν τα ωραιότερα καλοκαίρια που θα μπορούσε, πιστεύω, να ζήσει ένα παιδί. Γιατί δεν ήταν όπως τώρα, που πάμε με τις οικογένειές μας για μια εβδομάδα, για δέκα μέρες στη θάλασσα. Ήμασταν συνέχεια σε διακοπές, όλο το καλοκαίρι. Και δεν πηγαίναμε μόνο εμείς οι νέοι, πήγαιναν και οικογένειες. Εγώ από μικρή, θυμάμαι, τις Κυριακές, πηγαίναμε όλη η οικογένεια στη λίμνη, παίρναμε και το φαγητό μας, κολυμπούσαμε, τρώγαμε και τα λοιπά. Επίσης, μία περίοδο, υπήρχανε και κανό στη λίμνη και θαλάσσια ποδήλατα. Οπότε, τα παιδιά ανεβαίναμε, πηγαίναμε στο νησάκι, το οποίο βρίσκεται στο κέντρο της λίμνης, και σταματούσαμε, κάναμε βουτιές, πηγαίναμε στο νησάκι, το εξερευνούσαμε –εντός εισαγωγικών, γιατί είναι πολύ μικρό–, βλέπαμε τα πουλιά, τα αυγά που είχαν τα πουλιά κάτω απ’ τις πέτρες, τις χελώνες και διάφορα. Εκεί, κολυμπούσαμε και επιστρέφαμε πίσω. Ήταν πάρα πολύ ωραία χρόνια. Δυστυχώς, στην πορεία άρχισε, όπως σας είπα, να μειώνεται η στάθμη των υδάτων και μάλιστα αυτό το βλέπαμε εμείς, πολύ καθαρά. Δηλαδή, όταν πηγαίναμε να κολυμπήσουμε την επόμενη χρονιά –αυτό έγινε μετά το ’90– την επόμενη χρονιά βλέπαμε ότι απομακρυνόταν το νερό της λίμνης. Επειδή, δηλαδή, η λίμνη δεν ήταν πολύ βαθιά και σταδιακά βάθαινε, ήταν πολύ ορατό. Το νερό δέκα μέτρα ήταν πιο πέρα. Και αυτό γινόταν κάθε χρόνο, κάθε χρόνο. Και ενώ η λίμνη είχε μια πολύ ωραία παραλία, μεγάλη, με ασημί άμμο πολύ λεπτή, λεπτόκοκκη και δεν είχε καθόλου φύκια, δεν ήταν ευτροφική, στην πορεία άρχισε να γίνεται σαν βούρκος. Άρχισε να έχει φύκια και άρχισε να έχει και σημάδια ευτροφισμού. Γιατί απέναντι υπήρχε ένα εργοστάσιο παρασκευής αζωτούχων λιπασμάτων, το οποίο έριχνε τα λύματα –δεν ξέρω σε πόσο βαθμό ήταν επεξεργασμένα. Οπότε, τα θρεπτικά –κυρίως το άζωτο– δημιούργησαν αυτή την αύξηση της χλωρίδας μέσα στη λίμνη, των φυκιών και έτσι, άρχισε να αλλοιώνεται το νερό. Οπότε, η στάθμη της λίμνης, συνεχίστηκε η πτώση της στάθμης μέχρι το 2002 περίπου. Η ΔΕΗ σταμάτησε τις απολήψεις υδάτων, από τη σήραγγα, όπως προείπα, το 1991 και τις επιφανειακές απολήψεις από το 1997. Η λίμνη άρχισε να έχει ανοδική πορεία –η στάθμη της λίμνης– από το 2002. Αυτό συνδυάστηκε και με την αύξηση των βροχοπτώσεων. Δηλαδή, αυτή η δεκαετία ανομβρίας πέρασε και ακολούθησε ένα στάδιο πιο αυξημένων. Δηλαδή, διπλασιάστηκαν τα χιλιοστά βροχής. Οπότε, άρχισε μία σταδιακή άνοδος της λίμνης και πλέον έχει φτάσει σε αρκετά καλά επίπεδα. Το σημερινό βάθος της λίμνης είναι γύρω στα πενήντα τρία μέτρα, ενώ παλιότερα, το 1956, ήταν τουλάχιστον είκοσι μέτρα βαθύτερη.

Το κομμάτι αυτό της επίδρασης των γεωργικών εργασιών στη λίμνη το έχετε εντοπίσει;

Ναι, κι αυτό έπαιξε ρόλο, κι αυτό έπαιξε αρκετά μεγάλο ρόλο, γιατί άρχισαν να καλλιεργούνται αρδευόμενες καλλιέργειες. Παλιότερα, απ’ ό,τι έχω συζητήσει με τους γονείς μου, οι καλλιέργειες ήταν ετήσιες ξηρικές κυρίως. Είχαν σιτηρά, χειμερινά σιτηρά, καλαμπόκι, τριφύλλι, κηπευτικά, αλλά όλα αυτά ήταν για να καλύπτουν τις οικογενειακές ανάγκες. Δεν πουλούσαν – ή, πιθανόν, ελάχιστες ποσότητες. Άλλες καλλιέργειες που είχαν ήταν το σουσάμι, για να βγά[00:15:00]ζουν το λάδι, το σησαμέλαιο, γιατί στην περιοχή δεν υπήρχαν ελιές. Το τριφύλλι για να ταΐζουν τα ζώα, κάποιες αμυγδαλιές, λίγες καρυδιές. Όλα αυτά για την εξυπηρέτηση των τοπικών, των δικών τους αναγκών. Πατάτες, όσπρια και τα λοιπά. Μετά, αργότερα, άρχισαν να μπαίνουν τα οπωροφόρα δέντρα. Μετά το ’55-’60. Κυρίως μήλα, μηλιές. Και φυσικά, φτάσαμε τώρα στο σημείο που είναι ένας πολύ ωραίος και εύφορος κάμπος, που έχουν αποκαλυφθεί πολύ μεγάλες εκτάσεις, γιατί έχει πέσει η στάθμη της λίμνης πολύ και καλλιεργούν οπωροφόρα δέντρα, μηλιές, αχλαδιές, κερασιές, ροδακινιές. Οπότε, αυτές οι καλλιέργειες είναι εντατικές και καταναλώνουν πολύ μεγάλες ποσότητες νερού. Στην απέναντι περιοχή της λίμνης, καλλιεργούν και καλαμπόκι, που κι αυτό καταναλώνει πάρα πολύ μεγάλες ποσότητες νερού. Και αυτό, φυσικά, και η γεωργική δραστηριότητα, η άρδευση έπαιξε πολύ μεγάλο ρόλο στην πτώση της στάθμης των υδάτων. Το θετικό είναι ότι τα τελευταία χρόνια αρχίζουν και έχουν αλλάξει το σύστημα άρδευσης. Παλιά ήταν διαρροής και υπήρχε μεγάλη κατανάλωση νερού και χανόταν… και μεγάλες απώλειες νερού, και μέσω εξάτμισης και στα υπόγεια ύδατα. Τώρα έχει αλλάξει το σύστημα, είναι κυρίως με σταγόνες, οπότε η κατανάλωση είναι πολύ μικρότερη. Άρα, σύμφωνα με την έρευνα που έκανα, αυτή η μείωση της στάθμης που υπήρχε στο παρελθόν, οφειλόταν κυρίως στις κλιματολογικές συνθήκες, στις απολήψεις υδάτων από τη ΔΕΗ και, φυσικά, και στην άρδευση. Και η ύδρευση, και οι ανάγκες που έχει μία οικογένεια σε νερό. Τώρα είναι πολύ περισσότερες απ’ ό,τι ήταν στο παρελθόν. Πολλά πράγματα έπαιξαν τον ρόλο τους.

Από τη σκοπιά των ποιοτικών δεδομένων, της ποιότητας των υδάτων της λίμνης και της δυνατότητας εκμετάλλευσής της κολυμβητικά, για δραστηριότητες ψυχαγωγικές, ας πούμε, έχετε κάποια δεδομένα;

Ναι, ναι. Τα χρόνια της μείωσης της στάθμης, υποβαθμίστηκε αρκετά η λίμνη, ποιοτικά. Γίνονταν διάφορες μετρήσεις. Από το ’80 περίπου μέχρι το 2005-2006, εκεί γύρω, γίνονταν κάθε μήνα μετρήσεις. Οπότε, όντως, υπήρξε επιβάρυνση. Αυτή η επιβάρυνση οφειλόταν και στις γεωργικές δραστηριότητες –εφαρμογή λιπασμάτων– και στην κτηνοτροφία, γιατί δεν είχαν τότε βιολογικούς καθαρισμούς. Οπότε, οτιδήποτε υπήρχε, όλα κατέληγαν εκεί, τα λύματα. Και φυσικά, στην αστικοποίηση της γύρω περιοχής. Γιατί στη λίμνη, και σε αυτή και στις άλλες τρεις που είπα, καταλήγουν πολλά αστικά λύματα. Δεν τα επεξεργάζονταν, έπεφταν ανεπεξέργαστα και αυξήθηκε πάρα πολύ η ρύπανση. Το εργοστάσιο που είπα, των λιπασμάτων, το οποίο έχει κλείσει κι αυτό. Οπότε, αυτοί οι παράγοντες ήταν καταλυτικοί, σε συνδυασμό με την τρομερά μεγάλη πτώση της στάθμης της λίμνης. Βέβαια, υπάρχει… από τα στοιχεία που συγκέντρωσα κι απ’ τις μετρήσεις, σταδιακά, όσο αυξανόταν η στάθμη της λίμνης, άρχισαν να μειώνονται οι υψηλές συγκεντρώσεις των επιβαρυντικών στοιχείων. Αυτό οφείλεται και –φυσικά– στην άνοδο της στάθμης, οφείλεται, όμως, και στην ύπαρξη κάποιων βιολογικών σταθμών που καθαρίζουν τα νερά, τα λύματα των πόλεων, τα αστικά λύματα. Βέβαια, υπάρχουν ακόμα κάποια ανεπεξέργαστα που πέφτουν από τους οικισμούς, από κάποια μικρά χωριά, αλλά κάνουν προσπάθειες να βελτιωθεί αυτό το ζήτημα. Οι αγρότες πλέον, και λόγω κρίσης και επειδή πολλές φορές ακολουθούν κάποια προγράμματα ολοκληρωμένης γεωργίας και τους κώδικες καλής αγροτικής πρακτικής και τα προγράμματα νιτρορύπανσης που υπάρχουν, που εφαρμόζουν και είναι υποχρεωμένοι να ρίχνουν, να εφαρμόζουν συγκεκριμένες ποσότητες νιτρικών λιπασμάτων, έχει μειωθεί και η ρύπανση από τον αγροτικό τομέα λόγω των λιπασμάτων. Όλα αυτά μαζί βοηθούν στο να είναι καλύτερα τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της λίμνης. Και φαίνεται αυ[00:20:00]τό από το ότι υπάρχουν κάποιες περιοχές της λίμνης όπου επιτρέπεται η κολύμβηση. Νόμιμα, είναι ελεγμένες και επιτρέπεται. Και επίσης, νομίζω, για πρώτη φορά πριν από πέντε χρόνια, έγιναν και πανελλήνιοι κολυμβητικοί αγώνες στη λίμνη. Άρα, αυτό είναι ενθαρρυντικό. Θα δούμε τι θα γίνει και στη συνέχεια.

Άρα, εσείς βλέπετε, με βάση και την εργασία σας και όλο το υλικό που έχετε μαζέψει, ότι υπάρχει, ας πούμε, ένα… το μέλλον, δηλαδή, της λίμνης-

Εγώ βλέπω αισιόδοξα… εγώ, προσωπικά, βλέπω αισιόδοξα το μέλλον της λίμνης. Όταν μειωνόταν η στάθμη τόσο πολύ, είχαν γίνει συνέδρια πολλά πάνω σε αυτό το θέμα. Και κάποιοι επιστήμονες είχαν αναφέρει ότι αν συνεχιστεί αυτή η πτωτική πορεία, σε κάποια χρονιά θα υπάρχουν κάποιοι νερόλακκοι. Αυτό ανατράπηκε. Ανατράπηκε για διάφορους λόγους. Και εκτός από αυτούς που είπα προηγουμένως, ένας λόγος είναι και κάποια έργα που έγιναν, οπότε τα νερά, πλέον, όλων των λιμνών –των τριών– καταλήγουν στη Βεγορίτιδα. Και αυτό είναι. Αλλά, τέλος πάντων, ανατράπηκε αυτό και άλλαξαν τα δεδομένα εντελώς. Οπότε, είμαι αισιόδοξη. Φυσικά, σε αυτό πρέπει όλοι να προσπαθήσουμε, όλοι είμαστε συνυπεύθυνοι, και ατομικά και συλλογικά, και οι φορείς και το Κράτος, αλλά και εμείς, σαν πολίτες. Είμαι αισιόδοξη, σαν άνθρωπος είμαι αισιόδοξη, οπότε τα βλέπω κι έτσι.

Πολύ ωραία. Έχετε κάτι που θέλετε να συμπληρώσετε πάνω σε αυτό το πλαίσιο, που θέλετε να προσθέσετε στην κουβέντα, που σας έχει διαφύγει;-

Νομίζω ότι ολοκλήρωσα το θέμα. Δεν έχω κάτι στο μυαλό μου που θα ήθελα να πω.

Αν θυμάστε κάποιο γεγονός, έτσι, από τότε, όταν ζούσατε στο χωριό, σε μικρή ηλικία, που να το θυμάστε και να σας έχει μείνει πολύ έντονα, γύρω από την λίμνη;

Τώρα μου ήρθε κάτι στο μυαλό, δεν είναι γύρω από τη λίμνη, αλλά μου ήρθε κάτι από τη ζωή στο χωριό σαν παιδιά. Σαν παιδιά, ήμασταν ελεύθερα, γιατί και οι γονείς μας κι εμείς νιώθαμε ασφάλεια να κυκλοφορούμε στη λίμνη. Και θυμάμαι, ανεβαίναμε στα βουνά – μάλιστα, μία φορά, είχαμε πάει από το βουνό στο διπλανό χωριό, τα Ξανθόγεια, και επιστρέψαμε. Και κάτι άλλο. Τότε υπήρχαν ακόμα τα κάρα, άλογα με κάρα, είχαν κάποιοι, τέλος πάντων. Και τρέχαμε εμείς… Το κάρο, πίσω, είχε ένα σίδερο, δεν ξέρω για ποιο λόγο, ίσως για τη στήριξή του, ίσως ήταν η απόληξη του άξονα του κάρου, δεν ξέρω. Οπότε, τρέχαμε σαν παιδιά μικρά και ανεβαίναμε σε αυτό τον σωλήνα και μέχρι να μας δει ο ιδιοκτήτης, κάναμε μία μικρή βόλτα εκεί πάνω.

Πολύ ωραία. Ωραία, σας ευχαριστώ πολύ για τη συνέντευξή σας.

Κι εγώ ευχαριστώ.

Να ’στε καλά.

Ευχαριστώ και για τις ωραίες μνήμες που επαναφέρατε στο μυαλό μου.

Πολύ χαίρομαι. Ευχαριστώ πολύ.