Istorima Archive

[00:00:00]Καλησπέρα. Είναι Παρασκευή 24 Φεβρουαρίου του 2023. Εγώ ονομάζομαι Καβάκου Κατερίνα και είμαι Ερευνήτρια στο Istorima. Βρίσκομαι με τον Χρήστο Βαλασέλλη σε κάποιον εργασιακό χώρο. Είμαι εδώ με τον Χρήστο. Γειά σου Χρήστο. 

Γειά σου.

Τι κάνεις;

Καλά είμαι, ωραία, εσύ;

Καλά είμαι. Χρήστο θέλεις να ξεκινήσεις να λες, έτσι, λίγα πράγματα για σένα.

Γεννήθηκα στα μέσα της δεκαετίας του '70 στην Αυστραλία και ουσιαστικά μέχρι τα 13 μου έμενα εκεί πέρα, στην Αυστραλία, και μετά ήρθα εδώ στη Μυτιλήνη. Και αυτό γιατί οι γονείς μου, που ήταν από τις αρχές του '60 μετανάστες στην Αυστραλία, δεν ήθελαν πλέον να κάνουνε, να γεράσουν και να συνταξιοδοτηθούν και να μείνουνε στην Αυστραλία. Θέλανε να μείνουν εδώ, Μυτιλήνη. Και δεν ήθελαν επίσης, επειδή ήδη η αδελφή μου παντρεύτηκε εκεί πέρα και ρίζωσε στην Αυστραλία, δεν θέλανε και το δεύτερο τους παιδί να μείνει στην Αυστραλία. Θέλανε να είναι το άλλο τους παιδί, ακόμα και αυτό, να είναι στην Ελλάδα, έστω. Οπότε είπανε να 'ρθουν εδώ και να μεγαλώσει ο γιος εδώ στην Ελλάδα. Και έτσι έγινε και ήρθαμε πλέον εδώ πέρα στην Μυτιλήνη. Ουσιαστικά από το '87-'88 μένω πλέον Μυτιλήνη. Και παρόλο που γεννήθηκαν στην Αυστραλία, ήμουν εκεί πέρα, έχω αποκτήσει ας πούμε κάποιες αγγλοσαξονικές συνήθειες και τέτοια, ένα συνονθύλευμα τώρα Ελληνοάγγλου, ξέρω 'γω, κάτι τέτοιο. Τώρα, από κει και πέρα, με αυτά που ασχολήθηκα ήτανε με... Ακόμα και από την Αυστραλία άκουγα τους ραδιοφωνικούς σταθμούς, έβλεπα τα τηλεοπτικά κανάλια, μου άρεσε πάρα πολύ να τα βλέπω. Δηλαδή, πιτσιρικάς που συνήθως το ζωγραφίζανε τα άλλα τα πιτσιρίκια αυτοκίνητα και δεν ξέρω και εγώ τι, δέντρα και τέτοια, εγώ ζωγράφιζα σήματα τηλεοπτικών σταθμών, το λογότυπο ας πούμε, ακόμα και εδώ όταν ήμουνα μικρός το λογότυπο της ΕΡΤ... Αυτά μου άρεσε να ζωγραφίζω. Και ταυτόχρονα να ακούω και ραδιόφωνο πάρα πολύ. Και περισσότερο, όχι να ακούω στο επίπεδο του ότι «Α, μου αρέσει αυτό το τραγούδι», μου άρεσε να ακούω τη ροή του ραδιοφωνικού σταθμού. Δηλαδή αν κολλούσαν το ένα τραγούδι καλά με το άλλο. Αν το τραγούδι με το επόμενο τραγούδι που θα έμπαινε κάποιο σήμα ανάμεσα, άμα το σήμα είχε μπει σωστά. Άμα τα σήματα που είχαν φτιάξει ήταν ωραία, καλοτραγουδισμένα, η ενορχήστρωση τους άμα ήταν ωραία. Μου άρεσαν πάρα πολύ αυτά τα πράγματα. Για αυτό και έχω κάνει τώρα –μία μικρή παρένθεση. Στην τωρινή μου δουλειά, πήρα μία από τις πιο κλασικές, από τους πιο κλασικούς ήχους του νησιού, που είναι «Τα Ξύλα», το αγιασιώτικο ουσιαστικά, και αυτό το ενορχήστρωσα στην Ουκρανία για να το κάνω σύγχρονο. Υπάρχει αυτό δηλαδή, υπάρχει αυτή η μουσική δηλαδή σαν σήμα του σταθμού, σύγχρονη, με σύγχρονα όργανα φτιαγμένο.

Αυτό είναι, συγγνώμη, δεν το ξέρω, «Τα Ξύλα» είναι κάποιο κομμάτι;

Nαι, είναι ένα κομμάτι το οποίο το έχεις ακούσει και εσύ πάντα, γάμος... Δεν υπάρχει γάμος στη Μυτιλήνη πού να μην παίξει αυτό το κομμάτι ας πούμε. Είναι από τα τοπικά κομμάτια, είναι αγιασώτικο ουσιαστικά. Και έτσι λοιπόν, ερχόμενος εδώ στη Μυτιλήνη, είχε ξεκινήσει το πρώτο τοπικό ραδιόφωνο εδώ στη Μυτιλήνη το '98 και πήγαινα εκεί πέρα και με έβλεπαν. Τους άρεσε αυτό το πράγμα που έκανα, γιατί είχα και έναν μικρό πομπό και έκανα εκπομπές κάτω από το κρεβάτι μου. Είχα βάλει πομπό, κασετόφωνο και τέτοια και έκανα εκπομπές και με άκουγαν. Ερασιτεχνικό πειρατικό σταθμό. Και γνωρίζοντας αυτό από τον τοπικό τον σταθμό, με αφήσανε και έκανα και εκεί πέρα εκπομπές. Και σιγά-σιγά εκεί πέρα μάθαινα και κάποια πράγματα παραπάνω. Επειδή είχαν επαγγελματικά μηχανήματα έβλεπα πώς λειτουργούν τα επαγγελματικά μηχανήματα και τα λοιπά. Και σιγά-σιγά, αφού ανοίξανε κι άλλοι σταθμοί, πήγαινα και έβλεπε και στους άλλους σταθμούς τι γινότανε. Έβλεπα πώς λειτουργούν οι εκπομπές. Πάντα έκανα εκπομπές. Το ραδιόφωνο τότε, ειδικά στα μέσα της δεκαετίας του '90, ήτανε κάτι σαν το Facebook της εποχής. Ο κόσμος, εάν ήθελε να επικοινωνήσει εμμέσως με τον υπόλοιπο κόσμο, θα γινόταν μέσα από το ραδιόφωνο. Τότε που κάνανε εκπομπές, μπαίναν τα τραγούδια, γινόταν οι αφιερώσεις. Το αντίστοιχο like, καρδούλα ήταν τότε η αφιέρωση ας πούμε. Οπότε υπήρχε και ένα μυστήριο κιόλας, ήτανε λίγο πιο... Δεν ήταν ακριβώς «αυτός πάτησε την καρδούλα». «Ποιος πάτησε την καρδούλα;». «Ποιός έκανε την αφιέρωση;» σε μένα ή στον άλλον ας πούμε. Και όποτε ήμασταν και μας ήξερε πάρα πολύ ο κόσμος. Δηλαδή θυμάμαι πηγαίναμε έξω από τα σχολεία και γινότανε σούσουρο στα σχολεία: «Α, ήρθε αυτός που κάνει εκπομπή». Καμία σχέση αυτό το πράγμα τώρα, όλα είναι σε εντελώς άλλο, είναι φλατ εντελώς. Κάνοντας λοιπόν εκπομπή στο ραδιόφωνο, κάποια στιγμή το αγάπησα τόσο πολύ που λέω: «Εντάξει, νομίζω ότι αυτό θα είναι η δουλειά μου για την υπόλοιπη ζωή μου». Έγινε αυτό, αλλά με λίγο διαφορετικές παραμέτρους. Διότι ταυτόχρονα μου άρεσε πάρα πολύ, μου άρεσαν πολύ και τα κομπιούτερ. Έτσι λοιπόν, κάποια στιγμή, την ώρα που κάναμε εκπομπή και είχαμε το σταθμό στα μέσα της δεκαετίας του '90, δημιουργήθηκε η ανάγκη να αυτοματοποιήσουμε το σύστημα του ραδιοφώνου. Ως τότε παίζουμε με τους δίσκους, οι διαφημίσεις παίζανε με κασέτες, έχουνε πρωτοεμφανιστεί από τα '92-'93 τα CD, αλλά δεν υπήρχε τρόπος να ηχογραφούμε ψηφιακά ακόμα. Είχαμε τα CD που παίζανε ψηφιακά, αλλά να ηχογραφήσουμε κάτι δικό μας ψηφιακά δεν γινότανε. Γινόταν μόνο με κασέτα. Μετά ήρθαν κάποια στιγμή τα minidisc, αυτά που σου δείχνω τώρα ας πούμε, τα οποία, μέσα σε αυτά ηχογραφούσαμε και πλέον μπορούσαμε και να το σβήσουμε και να ξαναγράψουμε άμα θέλαμε. Μετά ήρθανε και το εγγραφόμενα CD. Οπότε θέλαμε να το αυτοματοποιήσουμε αυτό. Γνωρίζοντας λοιπόν κάμποσο υπολογιστή, άρχισα να μαθαίνω σιγά-σιγά να προγραμματίζω. Διαβάζοντας βιβλία, έβρισκα βιβλία διάφορα και διάβαζα, και την ίδια ώρα που τα διάβαζα, έχοντας ανοιχτό το βιβλίο, είχα και τον υπολογιστή μπροστά μου. Και έλεγε το βιβλίο: «Κάνε αυτό», το έκανα στον υπολογιστή και έβλεπα ότι δούλευε. Χαρά! Αυτό ήταν μεγάλη χαρά, διότι έβλεπες ότι δεν είναι ψέματα. Ναι, αυτό άμα το κάνεις γίνεται έτσι–

Λειτουργεί, ναι.

Σου έδινε πολύ περισσότερη χαρά και έναυσμα να συνεχίσεις να το κάνεις αυτό. Και να τα μεσάνυχτα περνούσανε, να ξύπνα πάλι. Περνούσαν και ξημέρωνε, από τη χαρά σου έβλεπες, περνούσε η ώρα και δεν ήξερες πώς πέρασε. Με το αποτέλεσμα, από ένα σημείο και μετά, το προγραμματάκι που έφτιαξα σιγά-σιγά να λειτουργεί πλέον και να παίζει αυτόματα μουσική, σιγά-σιγά να παίζει διαφημίσεις, προγραμματισμένα, σιγά-σιγά να τα μιξάρει όμορφα και τα λοιπά. Και στο τέλος έβγαζε μία κανονική ροή προγράμματος ενός σταθμού, ταυτόχρονα όμως, μπορούσε επίσης να βοηθήσει και σημαντικά κάποιον ο όποιος έκανε αυτή την ώρα εκπομπή. Δηλαδή μπορούσε να δουλεύει και unattended το πρόγραμμα χωρίς να υπάρχει άνθρωπος, αλλά βοηθούσε πάρα πολύ ακόμα και όταν κάποιος άνθρωπος ήτανε μπροστά στην κονσόλα για να κάνει εκπομπή. Και οι φίλοι μου με έβαλαν να το προωθήσω αυτό στο εμπόριο πλέον, γιατί ως τότε το είχα μόνο εγώ. Και όντως, το έκανα έτσι, το έβαλα στο διαδίκτυο. Πλέον το διαδίκτυο ξεκινάει σιγά-σιγά να ωριμάζει και να α[00:10:00]ρχίσει να μπαίνει μέσα και στα σπίτια, αλλά και στο 80-90% των επιχειρήσεων, υποθέτω, τουλάχιστον των επιχειρήσεων νέας τεχνολογίας. Και έτσι άρχισε να πουλάει το πρόγραμμα και να γίνεται γνωστό, ιδιαίτερα σε αναπτυσσόμενες χώρες που είχαν περίπου την ίδια οικονομία με την Ελλάδα. Δηλαδή είχα μεγάλη επιτυχία στα Βαλκάνια και στην Λατινική Αμερική. Οι πιο προχωρημένες χώρες αγόραζαν τα ακριβά προγράμματα. Εγώ το έφτιαξα αλλά το έδωσα φτηνά, γνωρίζοντας το πρόβλημα. Γιατί πρώτα από όλα για μένα το έφτιαξα αυτό το πρόγραμμα, με το αποτέλεσμα, καταλαβαίνοντας ότι κι άλλοι θα έχουν το ίδιο πρόβλημα με μένα, εγώ σε αυτούς ήθελα να απευθυνθώ. Κάποια στιγμή κάποιος με φώναζε κιόλας «Ρομπέν των δασών του ραδιοφώνου», επειδή το έδωσα τόσο φθηνά. Και πήγε καλά πλέον στο εξωτερικό. Η Ελλάδα δεν το έπαιρνε διότι δεν το είχε πολύ... Δεν το εμπιστευότανε γιατί ήταν ελληνικό προϊόν. Όταν σε κάποια στιγμή όμως σε μία συνέντευξη, σε κάποιο κανάλι βγήκε το ότι έχει επιτυχία στο εξωτερικό αλλά όχι στην Ελλάδα, τότε ο Έλληνας γυρισε, άλλαξε τον τρόπο που το έβλεπε και για αυτό και άρχισε και το έπαιρνε. Οπότε, τώρα πλέον, τουλάχιστον αυτή τη στιγμή δουλεύει και στην Ελλάδα, το 80% των ραδιοφωνικών σταθμών δουλεύουνε με το Jazler. Το οποίο Jazler τώρα, επειδή βλέπω ότι χαμογελάς, γιατί την είπα με τη συζήτηση αυτή λίγο πριν από τη συνέντευξη, βγήκε από το ότι είχα πάει... Στις αρχές που έβγαινε το πρόγραμμα, έχω πάει με μία φίλη μου για καφέ όπου της λέω τον πόνο μου που το πρόγραμμα την ώρα που το έχω φτιάξει ναι μεν, αλλά ακόμα είχε προβλήματα. Και ενώ το προγραμμάτιζε να κάνει κάποια πράγματα, κάποιες στιγμές δεν τα έκανε και έκανε κάποια πράγματα εντελώς άλλα αντί άλλων. Οπότε μου λέει: «Α, είναι τζαζλεμένο ε;». Λέω: «Ναι, τζαζλεμένο». Και μου λέει: «Βγάλτο Jazler τότε». Και μου άρεσε τόσο πολύ, γιατί... Πρώτον γιατί θα μπορώ να λέω αυτήν την ιστορία από δω και μπρος και δεύτερον, επειδή είχε μέσα και τη λέξη «Jazz», που ο ξένος δεν του ήταν εντελώς, δεν του ήταν κάτι...

Ξένο.

Ξένο, για τον ξένο. Οπότε μπήκα στη διαδικασία, έψαξα να δω αν υπάρχει το domain name, υπήρχε –ποιος άλλος θα το σκεφτότανε κιόλας αυτό, ξένος;– παίρνω το domain name και από κει και πέρα το έβγαλε στο εξωτερικό με αυτό το όνομα. Πολλοί βέβαια το γράφουν με δύο Ζήτα, «Jazzler», με δύο Ζήτα, που δεν μπορεί γιατί είναι σαν την πίτσα που θα το έλεγες «Τζάτσλερ». Δεν γίνεται, πρέπει να είναι με ένα Ζήτα. Το κράτησα, το πήγα, το κράτησα και στα ελληνικά έτσι «Jazler.gr» και δουλεύει. Και ταυτόχρονα, από ένα σημείο και μετά πλέον, επειδή ασχολιόμουν πάρα πολύ και με την τηλεόραση, έκανα το αντίστοιχο αυτό ραδιοφωνικό αυτοματισμό και για την τηλεόραση. Το οποίο ουσιαστικά πάλι αυτοματοποιεί τα βίντεο που είναι να παίξουνε. Θα σου βάλει μία ταινία, θα σου την κόψει, θα βάλει τις διαφημίσεις, θα συνεχίσει την ταινία και τα λοιπά. Αλλά ταυτόχρονα κάνει και κάποια άλλα πράγματα, του τύπου να σου βάλει τα απαραίτητα γραφικά πάνω στο κάθε πράγμα. Όπως την ηλικιακή σήμανση, το επανάληψη, το λογότυπο του σταθμού, τους τίτλους όπως υπάρχουν πάνω στα ρεπορτάζ ή τις ειδήσεις που τρέχουν από κάτω. Όλα αυτά αυτοματοποιούνται από το ίδιο το σύστημα. Αυτό τώρα είναι το τελευταίο μου εγχείρημα και το οποίο πιστεύω, θέλω να πιστεύω ότι θα πάει καλά, πηγαίνοντας πλέον να μπω και στον τηλεοπτικό τον χώρο. Αλλά το θέμα είναι ότι επέλεξαν να μείνω εδώ στο νησί, εννοώντας ότι αν έκανα αυτή τη δουλειά που κάνω αλλά ήμουνα στην Αθήνα, θα είχα βγάλει τα δεκαπλάσια λεφτά, δεν υπάρχει περίπτωση. Μιλάμε για πολύ περισσότερα. Γιατί όταν είσαι παρών... Άλλο από το τηλέφωνο, κι άλλο παρών. Όσο καλό κι αν είναι το ίντερνετ αυτή τη στιγμή ακόμα, δεν μπορεί να λειτουργήσει τόσο καλά για τις δημόσιες σχέσεις και για το να είσαι μπροστά ας πούμε. Δηλαδή υπάρχουν στην Αθήνα άνθρωποι που κάνουν πολύ λιγότερα από μένα και βγάζουν πολύ περισσότερα χρήματα, σε ανταγωνιστικό επίπεδο, εννοώντας πάνω στις ίδιες υπηρεσίες που παρέχω και εγώ. Μόνο και μόνο επειδή είναι εκεί και πάνε στον πελάτη απευθείας και τους λένε: «Να 'μαι, εγώ εδώ είμαι». Το καλό είναι βέβαια ότι έχω βρει και δύο παιδιά Μυτιληνιούς, οι οποίοι με το που έχουν τελειώσει τις σχολές, τελείωσαν τη σχολή, τελείωσαν τα φανταρηλίκια τους και λίγο πριν φύγουν στην Αθήνα για να ψάξουν να βρουν δουλειά σαν προγραμματιστές, τους τσίμπησα και τους κράτησα εδώ. Και έχουν μείνει και αυτοί πλέον εδώ πέρα και έχω άλλους δύο προγραμματιστές να με βοηθάνε ουσιαστικά. Και να με βοηθάνε, και να κάνουν και την τεχνική υποστήριξη στο τηλέφωνο –που είναι μεγάλο πράγμα– να μιλάνε. Και έτσι κατέληξα να έχω επίσης και εδώ και να τρέχω εδώ και ένα χρόνο και το τοπικό τηλεοπτικό κανάλι. Το οποίο ουσιαστικά είναι περιφερειακό, δηλαδή δεν πιάνει μόνο στη Λέσβο αλλά πιάνει και στη Λήμνο και στην Χίο, επειδή ασχολούμαι πάρα πολύ με την τηλεόραση. Μου αρέσει πάλι και εκεί πέρα, το σκηνικό να είναι ωραίο, τα σήματα να είναι καλοστημένα και τα λοιπά. Έχω πάρα πολύ κακή εμπειρία όμως με την διαχείριση του ανθρώπινου δυναμικού. Εκεί δεν μπορώ να τα πάω καλά. Ένα πράγμα που δεν είχα υπολογίσει είναι το ότι επειδή θα υπάρχει πάρα πολύς κόσμος εδώ, πώς διαχειρίζομαι ας πούμε την όλοι μεταξύ τους «Α, ο ένας έκανε αυτό, ο άλλος δεν έκανε αυτό, εγώ θα φανώ λίγο παραπάνω στην τηλεόραση, εγώ δεν θα φανώ, τι γίνεται» και τα λοιπά. Αυτό δεν το έχω υπολογίσει, δεν το ήξερα. Ευτυχώς μπόρεσα και βρήκα έναν άνθρωπο ο οποίος είναι λίγο πιο καλός στο HR ας πούμε και μπορεί και την κάνει όλη αυτή τη δουλειά. Αλλά η τηλεόραση... Η τηλεόραση και το ραδιόφωνο πάντα μου άρεσαν και νομίζω ότι με αυτά θα ασχολούμαι πλέον. Έχω αφιερώσει τη ζωή μου ουσιαστικά με αυτά και μου αρέσουν αυτά τα πράγματα. Δεν ξέρω τώρα τι άλλο τώρα–

Θα σε πάω εγώ τώρα λίγο πίσω.

Ναι.

Μου είπες ότι πρώτη φορά που μπήκες στο ραδιόφωνο ήταν περίπου το '98;

Πρώτη φορά που μπήκα μέσα σε ένα ραδιόφωνο ήτανε το '88.

Α, το '88. 

Το '88. Ήταν ο πρώτος τοπικός ραδιοφωνικός σταθμός.

Πώς λεγότανε;

Μυτιλήνη 9,98 λεγότανε. Μετά, άνοιξέ το '89 το «Ράδιο Αίολος». Και τότε, από τότε πλέον, μπαινόβγαινα σαν πιτσιρικάς μέσα στο «Ράδιο Αίολος». Και απλά έκανα μία μαθητική εκπομπή. Τότε με βάζανε και έκανα μία μαθητική εκπομπή κάθε Σάββατο απόγευμα. Το '92 όμως αλλάξανε τα πράγματα στο «Ράδιο Αίολος», οικονομικά δεν πήγαινε καλά και τα λοιπά και είχαν σταματήσει σχεδόν όλες οι εκπομπές. Όποτε έρχεται ένας από τους συνιδιοκτήτες του «Ράδιο Αίολος» και μου λέει: «Δεν αναλαμβάνεις εσύ τη ροή του προγράμματος του σταθμού;». Λέω: «Αμέ, οκ». Και έφερα όλη μου την παρέα από το Λύκειο και κάναμε εκπομπές, από το πρωί μέχρι το βράδυ. Και κάναμε τον σταθμό ουσιαστικά νεανικό τότε. Γιατί τότε ήταν μόνο ειδησεογραφικός, για αυτό. Και τους φύγανε πολλά λεφτά, κάτι δεν υπολόγισαν σωστά, και πληρώνουν πάρα πολλούς δημοσιογράφους. Τα λεφτά αυτά δεν γυρνούσαν πίσω σε διαφημίσεις. Οπότε κάποια στιγμή έμεινε με έναν δημοσιογράφο όποιος έκανε το πρωί εκπομπή. Όλη την υπόλοιπη μέρα είχε μουσική ο σταθμός. Οπότε φέραμε όλη μου την παρέα. Φέρνω τον Ηλία τον Δεμερτζή, τον Πάνο τον Καλαϊτζή, αυτοί φέρανε και άλλους. Μας ακούγανε, ερχόταν και μας λέγαν: «Α, θέλω και εγώ να κάνω εκπομπή», καθόμασταν, τους μαθαίναμε πώς να κάνουν εκπομπή και στο τέλος δεν ξέραμε πού να τους βάλουμε. Από τις 3:00 το μεσημέρι μέχρι τη 1:00 τα μεσάνυχτα, πάντα υπήρχε άνθρωπος να κάνει εκπομπή.

Πώς ήτανε να κάνεις εκπομπή; Δηλαδή πώς ήταν η διαδικασία του «κάνω εκπομπή» για κάποιον που δεν έχει κάνει ραδιόφωνο;

Ναι. Στις αρχές που κάναν εκπομπή, δουλεύανε μόνο με το υλικό που είχε ο σταθμό[00:20:00]ς. Αλλά όταν βλέπαν ότι υπήρχε απήχηση και τα λοιπά, αρχίσανε και τους... Αγαπούσανε πολύ την εκπομπή. Όλοι τους οι πιτσιρικάδες, ό,τι λεφτά βγάζανε, ήταν από χαρτζιλίκι, από δεν ξέρω και εγώ, αγοράζανε δίσκους, για να μπορούνε ο καθένας να ξεχωρίζει από τη μουσική που φέρνει. Διότι τότε μουσική, δεν υπήρχε το ίντερνετ να μπορείς να κατεβάσεις όποιο τραγούδι ήθελες. Έπρεπε να πας στο δισκοπωλείο να βρεις τη μουσική. Υπήρχε... Τον δίσκο τον αγόραζες, μπορεί να μην έχει άλλο αντίτυπο. Οπότε πήγαινε ο άλλος να το πάρει και δεν το είχε. Και είχες εσύ μόνο το τραγούδι. Το τραγούδι μόνο από εσένα θα έπαιζε και θα το άκουγε ο κόσμος. Οπότε υπήρχε ένας ανταγωνισμός μεταξύ των παραγωγών ας πούμε, ποιος θα παίξει τα καλύτερα τραγούδια, ποιος θα παίξει... Ο άλλος θα έκανε αφιέρωμα σε ροκ μπάντες, ο άλλος θα έκανε στις τελευταίες επιτυχίες, όλοι μαζί... Άλλοι θα δουλεύανε πολύ με το interactive των αφιερώσεων που έκανε ο κόσμος και έπαιρνε τηλέφωνο. Το βράδυ, μετά τις 11:00 το βράδυ και μέχρι τις 3:00 τα μεσάνυχτα, υπήρχαν οι εκπομπές όπου έπαιρνε ο κόσμος, έπαιρνε τηλέφωνο κόσμος ανώνυμα στο ραδιόφωνο και λέγανε τα προσωπικά τους: «Μου σου αρέσει αυτό το αγόρι», «Μου αρέσει αυτό το κορίτσι και δεν με θέλει και να και...». Και έπαιρναν άλλοι πίσω και προσπαθούσαν να δώσουν λύσεις, η παραγωγή... το συζητούσαν όλοι και ήμασταν οι–

Οι ψυχολόγοι της νύχτας.

Ναι, της νύχτας, ακριβώς. Και περνούσαμε πάρα πολύ καλά με αυτό το πράγμα. Και δενόμασταν πάρα πολύ με τον κόσμο. Και ο κόσμος, γενικότερα υπήρχε ένα πιο οικογενειακό-παρεΐστικο περιβάλλον, το οποίο ήτανε όλο. Δηλαδή Μυτιλήνη πραγματικά ήταν ένα χωριό και ενωνόντουσαν όλοι από το ραδιόφωνο. Που τώρα, τα social media σε ενώνουν τόσο πολύ και παρόλα αυτά έχουν αποξενώσει τελικά περισσότερο τον κόσμο. Βέβαια, αυτό παίζει ρόλο και το γεγονός ότι έχει κάνει τον κόσμο και να είναι περισσότερο... Να προβάλει τον εαυτό του. Να... Μου έχει φύγει τώρα και η λέξη. Αλλά περνούσαμε πάρα πολύ καλά με το ραδιόφωνο γενικά. Δημιουργήθηκαν φιλίες οι οποίες έχουνε κρατήσει και περάσαμε καλά γενικά. Και μας έχει δώσει και μία πολύ καλή εμπειρία στο πώς διαχειριζόμαστε τώρα το ραδιόφωνο, αυτό μου έδωσε ουσιαστικά. Η επιτυχία –το γυρίζω εντελώς άλλο τώρα–, η επιτυχία του ραδιοφωνικού συστήματος που έχω φτιάξει, οφείλεται στο γεγονός στο ότι ξέρω ραδιόφωνο. Δηλαδή εάν, οκ, ξέρεις προγραμματισμό. Πες μου να φτιάξω ένα αρχιτεκτονικό πρόγραμμα. Δεν υπάρχει περίπτωση να έχει επιτυχία αυτό το πράγμα που θα φτιάξω. Όσο καλό προγραμματισμό και αν ξέρω, δεν γίνεται ένα αρχιτεκτονικό πρόγραμμα να το φτιάξω εγώ που δεν ξέρω από αρχιτεκτονική.

Ήξερες τι υπάρχει μέσα σε ένα ραδιόφωνο και τι ανάγκες έχει.

Ακριβώς. Ήξερα τι ανάγκες έχει αυτός που κάθεται στην κονσόλα και που θα κάνει εκπομπή. Και σαν, ας πούμε, ιδιοκτήτης ραδιοφώνου, ήξερα και τι ανάγκες έχουν και τα άλλα τμήματα του ραδιοφώνου. Π.χ. το μάρκετινγκ, για τον προγραμματισμό δηλαδή της διαφήμισης. Το play-listing, για τον προγραμματισμό του τραγουδιού και το ότι ένα τραγούδι παραδείγματος χάρη, όταν θα είναι να ξεκινήσει να παίζει επειδή είναι καινούργιο, θα παίξει πάρα πολλές φορές τις πρώτες μέρες και μετά θα αρχίσει να αραιώνει. Όλα αυτά να μπορεί να τα κάνει και το πρόγραμμα ταυτόχρονα. Να μπορείς να δώσεις οδηγίες στο πρόγραμμα και να του πεις: «Αυτό το τραγούδι θέλω να τρελαθείς να το παίζεις σήμερα, αυτές τις μέρες, την πρώτη εβδομάδα». Και μετά ανάλογα. Να μην μου παίξει τον ίδιο τραγουδιστή μέσα στις επόμενες... Παίζει ένα τραγούδι αυτού του τραγουδιστή, αυτός έχει βγάλει κι άλλες επιτυχίες αυτόν τον καιρό, μην μου ξαναπαίξεις όμως μέσα στο επόμενο εικοσάλεπτο του ίδιου τραγουδιστή. Να μπορούν να υπάρχουν δηλαδή κάποιες παράμετροι οι οποίοι να τις τηρεί το πρόγραμμα. Ή να μην επαναλάβει το ίδιο τραγούδι την άλλη μέρα, χονδρικά την ίδια ώρα. Να το πάει πιο μπροστά ή πιο πίσω για να μη νομίζει ο ακροατής ότι ακούει τα ίδια τραγούδια στη συνέχεια. Αυτό ήταν ένα μεγάλο ειδικά πρόβλημα τη δεκαετία του '90. Δεν μπορούσε ο άλλος να θυμάται ποιο τραγούδι έπαιξε την προηγούμενη μέρα αυτήν την ώρα. Το έβαζε και μετά έλεγε ο κόσμος: «Ακούμε συνέχεια τα ίδια και τα ίδια». Που δεν ακούγαμε συνέχεια τα ίδια και τα ίδια, παίζανε πάρα πολλά τραγούδια, απλά παίζανε τη λάθος ώρα. Γι' αυτό.

Θυμάσαι έτσι αγαπημένη εκπομπή ή πρώτη εκπομπή τι ήτανε;

Κοίταξε να δεις, εκπομπές ήταν πολύ αγαπημένες όλες. Δηλαδή παίζαμε, κάναμε εκπομπή... Εγώ περίμενα πότε θα έρθει η ώρα να κάνω εκπομπή.

Και το περιεχόμενο τι ήτανε της δικιάς σας εκπομπής;

E, εγώ απλά ήμουν από τους ανθρώπους που δεν μπορούσα να... Δηλαδή υπήρχε κόσμος ο οποίος έκατσε, θα άνοιγε τα περιοδικά και έβρισκε ειδησούλες και τα λοιπά και καθόντουσαν και κάνανε αφιερώματα. Εγώ ήμουν το παιδί τον αφιερώσεων. 

Το βράδυ δηλαδή.

Το βράδυ, ναι. Μου άρεσε να παίζω ότι πιο καινούργιο σε επιτυχία υπήρχε. Έπαιρνα πάντα το πλοίο, έπαιρνα δηλαδή πάρα πολλές φορές το πλοίο –γιατί δεν θα το έβρισκα αυτά στο δισκάδικο εδώ–, πήγαινα στην Αθήνα πλέον στα δισκάδικα για να βρω καινούργιες, πολύ καινούργιες επιτυχίες. Θα πήγαινα εκεί πέρα, θα τα έπαιρνα από το δισκάδικο, θα τα γυρνούσα πίσω. Αλλά θα πήγαινε επίσης και από τις δισκογραφικές εταιρείες, από πού μας δίνανε δωρεάν δίσκους και CD για να μπορέσουμε να τα προωθήσουμε με το ραδιόφωνο. Και γυρνούσα πίσω με ένα πάκο τραγούδια–

CD.

Ακριβώς. Δίσκους και CD, τα μοίραζε εδώ και εκεί σε διάφορους: «Αυτό είναι ροκ, πάρτο, Αυτό είναι ποπ», και κρατούσα και κάμποσα και για μένα και αυτά που είχα αγοράσει, για να μπορέσω να τα παρουσιάσω το βράδυ σαν πρώτη μετάδοση και να το ακούσουν ας πούμε. Γιατί δεν παίζανε σταθμοί της Αθήνας εδώ στη Μυτιλήνη, με το αποτέλεσμα να μην έχεις ακούσει ποτέ αυτή την νέα επιτυχία. Από εμάς θα την άκουγες.

Οι ραδιοφωνικοί σταθμοί, οι σταθμοί της Αθήνας, πότε ξεκίνησαν να μεταδίδουν εδώ πέρα–

Να σου πω κάτι, πότε δεν παίξανε. Ποτέ δεν παίξανε τελικά. Ακόμα και τώρα, το 2023, οι σταθμοί της Αθήνας δεν παίζουμε στη Μυτιλήνη. Θα τους ακούσεις από το ίντερνετ μόνο. Ο νόμος, επίσης, επιτρέπει έναν τοπικό ραδιοφωνικό σταθμό να κάνει αναμετάδοση έναν μόνο σταθμό της Αθήνας μέχρι και πέντε ώρες την ημέρα. Εγώ επέλεξα ας πούμε στον δικό μου το σταθμό να έχω τον Athens Radio DeeJay το πρωί, την πρωινή εκπομπή του Μιχάλη Τσαουσόπουλου. Μέχρι εκεί. Δεν έχω βγάλει άλλη εκπομπή ας πούμε. Δηλαδή δεν ακούστηκε ποτέ τελικά το ραδιόφωνο της Αθήνας στη Μυτιλήνη. Στη Μυτιλήνη αρχίσαμε να ακούμε ραδιόφωνα της Αθήνας από τότε που ήταν εύκολο να το κάνεις αυτό μέσω ίντερνετ πλέον. Στα fm, ακόμα και τώρα, θα δεις, θα μπεις μέσα στο αυτοκίνητο, θα ψάξεις, δεν θα ακούσεις κανέναν σταθμό Αθήνας. Είναι όλοι οι τοπικοί ραδιοφωνικοί σταθμοί.

Αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικό.

Ναι. Και νομίζω ότι δεν θα αλλάξει κιόλας αυτό. Δηλαδή, τουλάχιστον έτσι όπως το βλέπω με τους νομούς, θα είναι πάντα οι τοπικοί ραδιοφωνικοί σταθμοί. Απλά δεν υποστήριξε πότε το κράτος την τοπική ραδιοφωνία και τηλεόραση, αλλά δεν τους υποστήριξε ποτέ. Πράγμα που γίνεται σε άλλες χώρες, επιχορηγούνται οι ραδιοφωνικοί σταθμοί και οι τηλεοπτικοί σταθμοί της επαρχίας. Εδώ στην Ελλάδα δεν έγινε αυτό το πράγμα ποτέ και μάλιστα, ακόμα χειρότερα, προσπαθεί να τα αποσιωπήσει κιόλας, νομίζοντας ότι υπάρχει πολύ πολυφωνία και δεν θέλουμε πολύ πολυφωνία, δεν μπορείς να... Είναι μέσα στο democracy index που έχει η κάθε χώρα. Ένας από τους λόγους που έχουμε χαμηλότερο democracy index, πιστεύω, είναι το ότι δεν υποστηρίζεται η ελευθερία του λόγου στο περιφερειακό ραδιόφωνο και την τηλεόραση.

Υπό ποια έννοια δηλαδή;

Για να μην έρθει κάποιος να σου πει: «Δεν θα πεις αυτό», ουσιαστικά σου λένε: «Έχεις πρόβλημα; Δεν μπορώ να σε βοηθήσω. Οκ, δικό σου πρόβλημα που έχεις πρόβλημα και δεν βγάζεις λεφτά». «Δεν μπορείς να πληρώσεις τα έξοδα; Κλεισ' το». Και το ωραίο τι είναι; Ότι ο νόμος λέει άμ[00:30:00]α κλείσει ένας ραδιοφωνικός σταθμός, δεν θα πάρει τη θέση του κάποιος άλλος. Δεν έμεινε η θέση κενή. Εξαφανίζεται η θέση. Για μένα αυτό είναι μείωση του democracy index με την μία. Σταματάει σιγά-σιγά να υπάρχει η πολυφωνία. Ευτυχώς που υπάρχει πλέον το ίντερνετ, που το ίντερνετ, επειδή είναι παγκόσμιο, σου δίνει το δικαίωμα ο καθένας να πει τη γνώμη του. Εκεί βέβαια το παραδίνει, έτσι; Πιστεύω ότι και το ίντερνετ ακόμα είναι λίγο inmature.

Ανώριμο.

Ανώριμο. Θα πρέπει να υπάρξουν... Πάντα σε κάτι καινούργιο κάνει την μεγάλη εισαγωγή του και μετά πρέπει να υπάρξουν και κάποια όρια στο πώς θα χειρίζεται αυτό το πράγμα. Διότι κάποιος άνθρωπος ο οποίος μπορεί να σκέφτεται λίγο πιο μπροστά από τους άλλους, να πάρει και να το φτιάξει έτσι ώστε να χειραγωγήσει τους υπόλοιπους. Το να βγάλεις λεφτά, το να κάνεις κέρδος, οκ, δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα. Είσαι έξυπνος, είσαι καλός, ναι. Το να χειραγωγήσεις όμως στην μάζα είναι μεγάλο πρόβλημα. Και το 'χουν κάνει αυτό. Το έχει κάνει πολύς κόσμος αυτό το πράγμα με το ίντερνετ. Με το ραδιόφωνο και την τηλεόραση, απλά επειδή δεν μπορούνε να το κάνουνε, λένε: «Δεν τους βοηθάνε οικονομικά», οπότε σιγά-σιγά και σταθερά, κλείνουν οι σταθμοί.

Αυτό πήγα να πω, τι είδους υποστήριξη λείπει από ένα τοπικό ραδιόφωνο ή μία τοπική τηλεόραση;

To βασικότερο από όλα είναι ότι, τα μεγάλα κανάλια ας πούμε έχουνε πάρει... Όπως παραδείγματος χάρη πριν από δύο χρόνια, εν μέσω πανδημίας, η Κυβέρνηση μοίρασε στα μεγάλα κανάλια πενήντα εκατομμύρια ευρώ. Από αυτά, για να μπορέσουν... Γιατί μπαίναν τα μεγάλα κανάλια μέσα. Και εμείς μπαίνουμε μέσα, τα μικρά κανάλια. Δεν μοίρασαν ποτέ τίποτα, δεν δώσανε τίποτα. Διότι άλλο πέντε μεγάλα κανάλια που μπορείς και τα χειραγωγείς και τους δίνεις αυτά τα χρήματα και τους λες: «Αυτά θα λέτε στον κόσμο». Σε ενενήντα κανάλια τι θα πεις; Στα άλλα ενενήντα τα μικρά. Προτιμώ σιγά-σιγά να πεθαίνουνε και δεν θα τους πω τίποτα. Οπότε δεν πήρανε ποτέ χρήματα ας πούμε η περιφερειακή τηλεόραση, από αυτά τα αντίστοιχα που πήρανε τα εθνικά κανάλια. Και ειδικά τώρα εδώ πέρα ας πούμε που είμαστε περιφέρεια, και όχι μόνο περιφέρεια, είμαστε και ακριβώς απέναντι από την Τουρκία, αν ανοίξεις το ραδιόφωνό σου θα δεις ότι υπάρχουνε δέκα ραδιοφωνικοί σταθμοί... Όχι δέκα, ψέματα. Οχτώ ελληνικοί ραδιοφωνικοί σταθμοί και πάνω από σαράντα τούρκικοι. Καμπάνα όλοι. Που εμείς οι οχτώ αυτή τη στιγμή, είμαστε όλοι, και οι οχτώ, με το σταυρό στο χέρι, πραγματικά. Δηλαδή δεν ξέρουμε πότε θα κλείσουμε. Γιατί; Το ρεύμα. Το ρεύμα αυτή τη στιγμή, πολλές φορές μάς κάνουνε παρεμβολές οι Τούρκοι. Για να μπορέσεις να εξαλείψεις την παρεμβολή, πρέπει να εκπέμψεις με μεγαλύτερη ισχύ. Που θα πει ότι πρέπει να "τραβήξεις" πολύ περισσότερο ρεύμα για να εκπέμψεις με μεγαλύτερη ισχύ.

Η παρεμβολή δηλαδή τι ακριβώς είναι, τι γίνεται στην παρεμβολή;

Εκπέμπουν στην ίδια συχνότητα με μας.

Ναι.

Εγώ εκπέμπω 101,5 και ανοίγει και ένας Τούρκος απέναντι και εκπέμπει και αυτός 101,5. Πιάνω στην πόλη μου και έξω από την πόλη μου δεν πιάνω. Γιατί είναι ο Τούρκος απέναντι. Είναι πολύ... Επειδή τα fm είναι λίγο περίεργα, αυτός που ναι μην είναι απέναντι και είναι πιο μακριά από μένα, μου κάνει πολύ μεγαλύτερη ζημιά, διότι εγώ, τα FM δεν σε αφήνουν να μπορείς, να περάσουνε το βουνό. Αυτός λοιπόν είναι απέναντι και σκορπίζει το σήμα του σε όλη τη φάση του νησιού. Εγώ όμως, που ένα βουνό παραδίπλα στα 2 χιλιόμετρα από πίσω δεν θα πιάσω. Θα πιάνει Τούρκος όμως που είναι πολύ πιο μακριά. Οπότε εκπέμποντας στην ίδια συχνότητα με εμένα μου κάνει τρομερά μεγάλη ζημιά. Γιατί στις σκιές του δικού μου σήματος θα ακουστεί αυτός. Για να μπορέσω εγώ να το καλύψω αυτό, πρέπει να ανεβάσω ισχύ. Δηλαδή από 1 kW πρέπει να εκπέμψω 3 kW που λέει ο λόγος. 3kW είναι μία σόμπα που έχεις να δουλεύει στο τέρμα για είκοσι τέσσερις ώρες το εικοσιτετράωρο. Δεν υπάρχει περίπτωση. Πού θα βρεθούν αυτά τα χρήματα να πληρωθούν; Δεν υπάρχει περίπτωση. Οπότε και πάλι, σε αυτή την περίπτωση λες: «Ή κλείνω ή μου κάνουν παρεμβολές». 

Και πόσο σημαντικό είναι να υπάρχει τοπική συχνότητα ραδιοφώνου και τηλεόρασης εδώ πέρα, για τη Λέσβο; 

Θεωρώ ότι είναι πέρα από απαραίτητο. Διότι καταρχάς πρέπει να υπάρχει τοπική φωνή, να ακούει ο Μυτιληνιός, ο οποιοσδήποτε τέλος πάντων, δεν μιλάμε μόνο για τη Μυτιλήνη, για οποιαδήποτε πόλη και μικρή κοινωνία γενικότερα, να μπορεί να ακούει τη φωνή της πόλης του, τα προβλήματα και να ενισχύει με τη δική του φωνή για ό,τι χρειάζεται η πόλη του. Γιατί αλλιώς, άμα –δίνω ένα παράδειγμα ας πούμε, ένα χαζό παράδειγμα– η λακκούβα εκεί πέρα έχει μείνει για ένα μήνα και κανένας δεν έχει πει τίποτα για αυτό το πράγμα, άμα δεν βγουν πέντε άτομα στο τοπικό μέσο, είναι ραδιόφωνο αυτό, είναι η τηλεόραση αυτή, είναι η τοπική εφημερίδα, για να μπορέσουνε να θίξουν την οποιαδήποτε τοπική αυτοδιοίκηση για να μπορέσει να ασχοληθεί με αυτό το θέμα, δεν θα γίνει τίποτα. Και αυτό τώρα μιλάω για την χαζότερη των χαζοτέρων πρόβλημα. Υπάρχουν τρομερά άλλα προβλήματα, από οικονομικά, πολιτικά, πολιτιστικά, κοινωνικά, τρομερά κοινωνικά, ειδικά εδώ πέρα που έχουμε από το μεταναστευτικό ας πούμε. Εάν δεν υπήρχε το τοπικό ραδιόφωνο, η τηλεόραση και γενικότερα τα media, θα ήταν πολύ εξαφανισμένα αυτά τα πράγματα, δεν θα ξέραμε τι μας γινότανε.

Αυτό είναι πολύ ενδιαφέρον. Αυτά τα χρόνια που και ακόμα υπάρχει το μεταναστευτικό, πώς λειτούργησε η κάλυψη εδώ πέρα η τοπική; Σε αντιδιαστολή εννοώ με προβολές που μπορεί να ήτανε–

Καταρχάς.

Σε διεθνές επίπεδο ας πούμε–

Σε διεθνές επίπεδο, είχαμε το πολύ καλό γεγονός ότι σε διεθνές επίπεδο ερχόντουσαν τα media από το εξωτερικό εδώ. Και μπορέσανε και βγάζανε τη φωνή, τα προβλήματα που υπήρχαν εδώ πέρα παραέξω. Ήταν πολύ περίεργο το γεγονός ότι τόσο πολύ αυτό το πράγμα δεν γινόταν στην Ελλάδα την ίδια μέσα. Διότι τα μεγάλα κανάλια δεν το αποσιωπούσαν ακριβώς, αλλά δεν το βγάζανε έτσι όπως έπρεπε. Τα τοπικά πάλι μέσα, ο Μυτιληνιός μάθαινε από τα τοπικά μέσα τι γινότανε. Δεν το μάθαινε από το εθνικό ελληνικό κανάλι, διότι υπήρχαν συμφέροντα για αυτό το πράγμα. Εμείς το καλύψαμε αυτό το πράγμα και μάλιστα σε αυτή την περίπτωση υπήρξε και κακή δημοσιογραφία. Υπήρχε πάρα πολύ κακή δημοσιογραφία, υπήρξε κακή δημοσιογραφία από κάποιους δημοσιογράφους εδώ στη Μυτιλήνη οι οποίοι ουσιαστικά μπορεί να πηγαίνανε σε κάποιον μετανάστη και να του βάζανε το μαχαίρι στο χέρι και να του λέει: «Κούνα το μαχαίρι, δείξε ότι... Να το τραβήξω να το στείλω στην Αθήνα». Για να μπορέσει να έχει υλικό να πουλήσει στα κανάλια, βγάζοντας χειρότερο όνομα για την πόλη του, για το νησί του. Ήταν απίστευτο! Βοήθησαν κάποιοι άνθρωποι εδώ για να βγει κακό όνομα, δηλαδή κακό όνομα. Γιατί άλλο το ότι υπήρχε ένα πρόβλημα και άλλο το ότι... Διότι τώρα υπάρχει πρόβλημα ας πούμε, δεν μπορούσε ο κόσμος να χωρέσει, είναι άλλο από το να σφάζει ο ένας τον άλλον και η Μυτιληνιοί να μην τους υποδέχονται σωστά και τα λοιπά. Και υπ[00:40:00]ήρχανε άνθρωποι οι οποίοι βγάζανε λεφτά από το να βγάζουν κακές φήμες και κάνανε πολύ μεγάλο κακό στο νησί με αυτό το πράγμα.

Αυτό είναι πολύ σημαντικό που λες, γιατί ήτανε και μία περίοδος που η Λέσβος μπήκε πάρα πολύ στο προσκήνιο λόγω του προσφυγικού.

Ναι, ακριβώς. Μπήκε στο προσκήνιο και ευτυχώς επαναλαμβάνω, που υπήρξαν πολλά μέσα που στέλναν τον δικό τους κόσμο εδώ και βλέπανε με τα ίδια τους τα μάτια τι γινότανε και τα καλύπτανε. Και ήτανε σχετικά σωστός ο τρόπος η κάλυψη ας πούμε. Να σου δώσω ένα παράδειγμα τώρα, το Euronews, που είναι το κανάλι της Ευρώπης, χορηγείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση για να λειτουργεί, έχει και το ελληνικό της τμήμα. Το Euronews λοιπόν υπάρχει και στην ελληνική γλώσσα. Δεν μεταδίδεται στην Ελλάδα. Δεν μεταδίδεται από τους πομπούς της Ελλάδας. Γιατί δεν θέλουνε να ακούγεται η αφιλτράριστη δημοσιογραφία που βγάζει το Euronews. Είναι απίστευτο. ακόμα. Democracy index, πάμε πάλι. Υπάρχουν πάρα πολλά τέτοια πράγματα τα οποία, βλέπω και την έκπληξη ας πούμε στην έκφρασή σου, ότι εγώ τα έχω σαν δεδομένα, τα γνωρίζω αυτά τα πράγματα, πόσος κόσμος δεν τα γνωρίζει και νομίζει ότι όλα είναι φυσιολογικά. Δεν είναι. Παρόλα αυτά, ευτυχώς δεν είμαστε ούτε Χούντα ούτε... Δεν είμαστε κάτι τέτοιο ας πούμε. Έχουμε μία καλή ζωή εδώ πέρα στη Μυτιλήνη και γενικότερα στην Ελλάδα –τουλάχιστον εγώ μιλάω τώρα για την περιοχή που ζω– και η απομόνωσή μας λίγο... Είναι καλό που είμαστε λίγο απομονωμένοι από την Αθήνα.

Αυτό το ανέφερες και πριν Χρήστο. Ότι παρόλο που εργασιακά θεωρείς ότι θα υπήρχανε πολύ περισσότερες προοπτικές και επιλογές, επέλεξες να κάνεις τις κινήσεις εδώ πέρα, στη Μυτιλήνη–

Ναι.

Και για το προϊόν σου, το δικό σου, αλλά και να παραμείνεις εδώ πέρα στο ραδιόφωνο.

Ναι.

Γιατί εδώ πέρα Μυτιλήνη;

Λοιπόν, καταρχάς να ξέρεις ότι πάντα... Δηλαδή δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι υπάρχει αυτή η παροιμία που λέει «αρχηγός στον τόπο σου», δεν θυμάμαι πώς λέει... Στον τόπο σου θα τα κάνεις καλύτερα, θα είσαι πολύ καλύτερα, ενώ θα είσαι τσιράκη στην–

Στην πόλη.

Στην πόλη.

Αχ, κάπως λέγεται... «Κάλλιο πρώτος στο χωριό παρά...» κάτι τέτοιο. 

Ναι, κάτι τέτοιο. Ναι, ακριβώς. Πρώτα από όλα είναι αυτό βασικό, έτσι; Να πάω στην Αθήνα να γίνω τσιράκι ας πούμε. Υπάρχει τόσος πολύς ανταγωνισμός. Για ποιο λόγο να μπω σε αυτή τη διαδικασία αυτού του ανταγωνισμού; Για να πάρω δέκα δραχμές παραπάνω; Ή για περισσότερη αναγνώριση; Δεν έχω ανάγκη την αναγνώριση. Καλή ζωή έχουμε την ανάγκη να έχουμε, όμορφη ζωή. Δεν χρειάζεται να είναι ούτε πολυτελής ούτε... Ωραία ζωή να είναι, εντάξει; Λοιπόν, από εκεί και πέρα, αυτό το πράγμα στο εγγυάται το νησί; Τελειωμένη υπόθεση, στο εγγυάται το νησί. Ό,τι και να κάνεις, ξέρεις ότι μπορείς να έχεις μία δουλειά, από το σπίτι σου να πας στη δουλειά σου σε τρία λεπτά, όπου και αν μένεις είσαι σε τρία λεπτά στη δουλειά σου. Όπου κι αν μένεις είσαι σε τρία λεπτά για καφέ, να βρεις τον φίλο σου, να πας οπουδήποτε γενικότερα. Οπότε, αυτό το τρία λεπτά στην Αθήνα μεταφράζεται επί τριάντα, δηλαδή μιάμιση ώρα. Δηλαδή, στην καλύτερη είσαι σε μισή ώρα κάπου. Λοιπόν, εμείς εδώ δεν έχουμε χάσει τον χρόνο μας δηλαδή στο αυτοκίνητο. Αυτό είναι σίγουρο πράγμα. Δεύτερον, αυτό το πράγμα με τη μία θα πει ότι μας φέρνει πιο κοντά στους φίλους και στους συγγενείς μας. Οπότε, είμαστε και πιο δεμένοι σαν άνθρωποι ας πούμε. Θα έρθει κάποιος και θα σου πει: «Α, δεν έχεις πολλές επιλογές». Ναι, πες μου στην Αθήνα που θα πας, πόσες επιλογές τελικά θα κρατήσεις. Δηλαδή, στο τέλος σε δύο μαγαζιά θα πηγαίνεις πάλι ας πούμε. Και όταν βγαίνεις, έτσι; Γιατί μετά τα 30-40, πλέον δεν βγαίνεις καν ας πούμε, έχεις την οικογένειά σου, είναι λίγο πιο... Έχεις κάποιο στέκι, ε, αυτό πλέον είναι ένα στέκι, δεν είναι κανένα άλλο. Αυτό το θέμα επιλογής είναι κάτι απλά ψυχολογικό μέσα στο μυαλό μας. Οπότε αυτό που πρέπει να δεις είναι γενικότερα πόσο πιο καλή ζωή μπορείς να κάνεις. Ε, μπορείς να την κάνεις στο νησί. Λοιπόν, και εγώ είχα εδώ πέρα και τους γονείς μου και τους φίλους μου. Γιατί να τα αφήσω όλα; Μία χαρά είμαστε εδώ πέρα. Ας βγάζω λιγότερα χρήματα, οκ. Κάπως έτσι.

Θα σε πάω τώρα πάλι πίσω γιατί έχω κολλήσει αυτή την περίοδο που έκανε την βραδινή εκπομπή, τα αφιερώματα, και θέλω να θυμηθείς, αν θυμάσαι ίσως την πιο αστεία αφιέρωση ή την αφιέρωση που σε έκανε περισσότερο εντύπωση.

Κοίταξε να δεις, αυτό με τις αφιερώσεις, πάντα έκανε αφιέρωση ο Κριός στην Τοξότη και ο γλυκούλης με το μηχανάκι ΜΚΔ4850 στην κοπελιά από το Α2 του 3ου Γυμνασίου, υπήρχαν, δηλαδή αυτά ήταν στάνταρ δηλαδή. Απλά μας παίρνουνε και τηλέφωνο... Δηλαδή υπήρχαν και κόσμος όπου μπορεί να τελειώνω με την εκπομπή και να μας παίρνανε τηλέφωνο και δεν θέλανε να βγούνε στον αέρα. Θέλανε να μιλήσουνε μαζί μας χωρίς να βγούνε στον αέρα. Και υπήρχανε δύο ειδών, αυτοί που θέλανε απλά να φλερτάρουν και τα λοιπά και υπήρχαν και άλλοι άνθρωποι, άλλα παιδιά, που ήταν στεναχωρημένα με τους γονείς τους και τα λοιπά, και πραγματικά ήμασταν εκεί πέρα και κάναμε στους ψυχολόγους. Βασικά δεν κάναμε τους ψυχολόγους, ήμασταν. Δεν ήταν ότι we pretended. Πραγματικά θέλαμε να βοηθήσουμε ας πούμε. Μία κοπέλα κάποια στιγμή είχε πάρει τηλέφωνο και μας έλεγε ότι ήθελε να αυτοκτονήσει. Και βρήκαμε τρόπο και φύγαμε και πήγαμε σπίτι της απέξω για να της φτιάξουμε το κέφι. Και έγινε αυτό το πράγμα ας πούμε.

Αυτό τρομερό περιστατικό.

Ναι. Υπήρξανε ας πούμε και διάφορα τέτοια πράγματα.

Εννοώ πολύ δυνατή στιγμή φαντάζομαι για εσάς.

Ναι, ναι, ναι. Το ραδιόφωνο μάς είχε δώσει μία δύναμη που δεν μπορείς να την έχεις τώρα. Μας είχε δώσει μία τρομερή δύναμη και το καλό ήταν ότι την εκμεταλλευτήκαμε ωραία, την εκμεταλλευτήκαμε... Επειδή ήμασταν και εμείς αθώοι σαν άνθρωποι, πιτσιρίκια τώρα, δεν είχαμε την κακία μέσα μας να το εκμεταλλευτούμε με κακό σκοπό, εντάξει; Άσχετα αν τις κοπέλες ας πούμε τις βγάζαμε από το ραδιόφωνο. Ήταν τελειωμένη υπόθεση, δηλαδή για είκοσι χρόνια κάναμε εκπομπή, κάποια μας άκουσε, μας άκουσε στο ραδιόφωνο, έγινε το νταλαβέρι ας πούμε, ναι. Αλλά αυτό ήταν το καλό με το ραδιόφωνο, ερχόμασταν σε επαφή. Γι' αυτό ακόμα και τώρα, παρόλο που έχουν περάσει τόσα χρόνια, θα βγούμε έξω στο δρόμο και θα χαιρετήσουμε πάρα πολύ κόσμο και πολύ κόσμο που απλά μας ήξερε μόνο και μόνο επειδή κάναμε εκπομπή.

Από τις φωνές σας.

Από τις φωνές μας, ναι, από τις φωνές μας. Πράγμα που δεν ισχύει τώρα. Και τώρα κάνει κόσμος εκπομπή. Ε, δεν τον ξέρει κανένας. Είναι μία φωνή απλά που κάνει εκπομπή στο ραδιόφωνο. Έχει σταματήσει το ραδιόφωνο να έχει αυτή την πέραση που είχε.

Αυτό γιατί πιστεύεις Χρήστο; Δηλαδή τι έχει αλλάξει; Εσύ που το έχει ζήσει σε όλες τις εκφάνσεις του.

Ναι, η τρομερά μεγάλη πληροφορία που σου έρχεται από το κινητό σου. Το κινητό σου, το κινητό τα έχει καταστρέψει όλα –«καταστρέψει»–, έχει αλλάξει τον τρόπο. Γιατί το ραδιόφωνο... Εγώ είχα μάθει ας πούμε ότι το ραδιόφωνο ήταν ακόμα πιο δυνατό και πριν από τη δική μου εποχή. Σκέψου δηλαδή τη δεκαετία του '70, που δεν είχαν ακόμα όλα τα νοικοκυριά τηλεόραση, είχανε μόνο ραδιόφωνο. Η ΕΡΤ, το βράδυ της Δευτέρας είχε πάντα «Το Θέατρο της Δευτ[00:50:00]έρας» πού ξεκίνησε... Εγώ το έμαθα αυτό γιατί εγώ νόμιζα ότι το θέατρο της Δευτέρας ήταν μία εκπομπή της τηλεόρασης. Μετά έμαθα ότι δεν ήταν εκπομπή της τηλεόρασης, ήταν εκπομπή του ραδιοφώνου πρώτα. Και όλοι συντονιζόντουσαν στο ραδιόφωνο από τη δεκαετία του '70 και πίσω για να ακούσουνε «Το Θέατρο της Δευτέρας», όπου έκλεινες απλά τα μάτια και άκουγες μία θεατρική παράσταση. Και μετά, όταν η τηλεόραση πλέον δημιουργήθηκε και άρχισε να παίζει πλέον κανονικά από τα μέσα της δεκαετίας του '70, δημιουργήθηκε και το τηλεοπτικό «θέατρο της Δευτέρας». Πιο πριν είχε ακόμα πιο μεγάλη δύναμη το ραδιόφωνο. Τώρα το χάνει γιατί έχουμε τρομερά μεγάλη πληροφορία από το κινητό μας. Τόσο μεγάλη που πλέον μας μπουκώνει, δεν μας αφήνει να πάρουμε πληροφορία που πουθενά αλλού. Κανένα από τα άλλα δύο μέσα, δηλαδή και η τηλεόραση και το ραδιόφωνο, τα έχει πετάξει τόσο πολύ στην άκρη γιατί ήδη μας δίνει υπερβολικά μεγάλη πληροφορία το κινητό μας. Τι να πρωτοπρολάβει να αφομοιώσει και το καημένο το μυαλουδάκι το δικό μας; Μαζί με όλη την υπόλοιπη ζωή μας. Οπότε το ραδιόφωνο πλέον... Πού δεν μπορούμε να δούμε το κινητό μας; Την ώρα που οδηγάμε. Τι θα πει αυτό; Εκεί μπορεί και δουλεύει ακόμα το ραδιόφωνο.

Είναι πολύ σωστό αυτό γιατί όλοι έχουμε συνδεδεμένο το ραδιόφωνο με το αυτοκίνητο–

Γιατί–

Είναι μεγάλη αλήθεια αυτό.

Γιατί δεν μπορούμε να παίξουμε με το κινητό αυτή την ώρα. Μας απαγορεύεται το κινητό να το έχουμε ακόμα και στα χέρια. Οπότε με τη μία βρίσκει την ευκαιρία το ραδιόφωνο εκεί πέρα και χώνεται, να το το ραδιόφωνο. Οπότε τουλάχιστον αυτό, του έχει δοθεί ακόμα το δικαίωμα, μέχρι που να έρθει και αυτή η ώρα. Δεν ξέρω πότε, πώς, που το διαδίκτυο κατά κάποιο τρόπο θα χωθεί και στο καντράν του αυτοκινήτου. Δεν υπάρχει περίπτωση, θα γίνει και αυτό. Σε πέντε, δέκα, είκοσι χρόνια; Απλά... Θα έχεις πάλι ραδιόφωνο, απλά θα ακούς και τον σταθμό της Αθήνας πολύ εύκολα μέσα στο αυτοκίνητό σου, που τώρα δεν μπορείς να το κάνεις ακόμα.

Αλλά είναι σημαντικό να μείνει ένα τοπικό ραδιόφωνο.

Ναι, και εγώ θεωρώ ότι πρέπει ο τοπικός ήχος να υπάρχει πάντα. Να υπάρχει ο τοπικός ήχος, η τοπική φωνή, αλλά να είναι ταυτόχρονα και επαγγελματικά αυτά τα πράγματα.

Μια, έτσι, αγαπημένη ανάμνηση υπάρχει; Είτε από ραδιόφωνο είτε από τηλεόραση, ίσως η πιο αγαπημένη;

H πιο αγαπημένη μου ανάμνηση, δεν είναι τόσο πολύ... Έχει σχέση με το ραδιόφωνο, αλλά όχι τόσο πολύ. Είναι τέλη δεκαετίας '90, μιλάμε τώρα για κάπου... Όχι, είναι αρχές του 2000, είναι Ιανουάριος-Φεβρουάριος του 2000. Έχουμε αλλάξει, έχουμε μπει στο νέο millenium. Ο σταθμός μου λέγεται «Α.Μ. FM» τότε, γιατί ήτανε Αίολος Music FM. Από «Ράδιο Αίολος» το μετονομάσαμε σε «Αίολος Music FM» επειδή απευθυνόμασταν σε πολύ πιο μικρές ηλικίες και το «Ράδιο Αίολος» δεν ακουγόταν τόσο ωραίο. Οπότε το κάναμε «Αίολος Music FM», να κρατήσουμε το παλιό το όνομα και μετά το κάναμε «Α.Μ. FM». Ένα πράγμα, έτσι, σαν νεανικό όνομα. Και τότε έχω πουλήσει το Jazler για πρώτη φορά στον «Kiss Fm» της Αθήνας. Ο «Kiss Fm» της Αθήνας τότε ήταν μία πολύ μεγάλη οντότητα, δηλαδή ήταν κάτι τρομερά τρομερό. Και μιλάω με τον «Kiss Fm» της Αθήνας. Και κάποια στιγμή, εκεί πέρα που μιλάω και έχω πλέον γνωριστεί με τους ιδιοκτήτες και τους υπεύθυνους και τους τεχνικούς, μαθαίνοντάς τους τον Jazler, για αυτό και ήμουνα ώρες μαζί τους στο τηλέφωνο, κάποια στιγμή πετάω και λέω: «Ε, να κάνουμε και "Kiss Fm" στην Μυτιλήνη; Τον πρώτο "Kiss Fm" επαρχίας;». Και μου λέει: «Βεβαίως, καν' το». Και αυτή την ώρα, έχουν... Δηλαδή δεν μπορώ ακόμα να θυμηθώ να έχω νιώσει τέτοια χαρά ποτέ ξανά στη ζωή μου, ποτέ! Δεν ξέρω, ίσως άμα κάνω παιδί; Δεν ξέρω. Αλλά τότε ήταν η πρώτη φορά που ένιωσα τόσο μεγάλη χαρά. Δηλαδή χοροπηδούσα, τους έδιωξα όλους από το γραφείο και χοροπηδούσε μόνος μου. Από κει και πέρα, όλα τα υπόλοιπα ήτανε όλα τόσο σταδιακά και ερχόντουσαν. Αυτό ήταν πολύ απότομο, μου ήρθε έτσι πολύ κατραπακιά ας πούμε. Από κει και πέρα δηλαδή, και από κει και πέρα ζούσαμε ας πούμε το όνειρο του ότι έχουμε τον «Kiss Fm» Μυτιλήνης για τα τουλάχιστον πέντε-έξι επόμενα χρόνια, που ήταν legend εδώ στην Μυτιλήνη και δεν υπήρχε. Μόνο «Kiss Fm», άκουγε όλος ο κόσμος, και μόνο «Kiss Fm» εδώ πέρα. Το ραδιόφωνο, άρχισε να παίρνει τη θέση του το ίντερνετ από το 2008 και μετά. Κάπως έτσι, εκεί κοντά. Γιατί; Γιατί δημιουργήθηκε το Facebook. Πριν δεν υπήρχαν τόσο πολύ τα social media. Υπήρχε ένα Hi5, υπήρχαν κάτι τέτοια ας πούμε, αλλά δεν ήταν τόσο δυνατά. Αυτά που μπόρεσαν και τράβηξαν σωστά, μετρημένα και δομημένα την προσοχή του ανθρώπου ξεκίνησε από το Facebook ας πούμε. Και από τότε ξεκίνησε πλέον να πέφτει το ραδιόφωνο και η τηλεόραση. Κάπως έτσι τα βλέπω.

Άρα εκεί πέρα σηματοδοτήσεις εσύ μία πτώση πια–

Εκεί.

Στα υπόλοιπα μέσα;

Νομίζω με την εκκίνηση του Facebook. Όχι με την εκκίνηση του ίντερνετ. Με την εκκίνηση του Facebook εγώ το είδα αυτό το πράγμα. Γιατί στο Facebook μετά άρχισε ο καθένας να δημοσιεύει τα YouTube videos και πήγαινε ο κόσμος μετά στο YouTube, έβλεπε τα επόμενα τραγούδια, άκουγε, πλέον έφτιαχνε τις playlist του. Δεν χρειαζόταν πλέον το ραδιόφωνο. Το YouTube, μέσα σε όλη τη δεκαετία, σιγά-σιγά άρχισε να γεμίζει με όλα τα τραγούδια. Tα παλιά, τα καινούργια... Πριν ήταν ακόμα πρώιμο, δεν τα έχει όλα. Προχωρούσε ο καιρός, έκαναν όλοι upload. Ποιο είναι το αγαπημένο μου τραγούδι; Aυτό. Πολύ ωραία, το ανεβάζω. Αυτό ήταν όμως αγαπημένο τραγούδι και για άλλα πέντε εκατομμύρια κόσμο. Και σιγά-σιγά μαζευόντουσαν όλα τα αγαπημένα τραγούδια πάνω στο YouTube και γίνανε ας πούμε... Και από κει και πέρα έχασε το ραδιόφωνο. Εμένα μου αρέσει πάρα πολύ το ραδιόφωνο για έναν και μοναδικό λόγο. Δεν ξέρω τι θα παίξει μετά. Σαν ακροατής το λέω αυτό. Που θα βάλω το ραδιόφωνο και δεν ξέρω τι θα παίξει μετά, αλλά ξέρω ότι κατά πάσα πιθανότητα θα μου αρέσει γιατί κάποιος άνθρωπος ασχολήθηκε με το να δει ποιο θα είναι το επόμενο τραγούδι. Δεν θα βάλει ό,τι να 'ναι, δεν θα βάλει ότι να 'ναι. Θα μου πεις, το κάνει αυτό και το Spotify. Δεν το κάνει το Spotify ακριβώς αυτό το πράγμα. Τώρα, αργότερα με το Α.Ι., με το Αrtificial Intelligence, άμα θα γίνει ακόμα καλύτερο αυτό το πράγμα δεν ξέρω. Αλλά προς το παρόν και πάλι, θα βγεις το βράδυ, άνθρωπος θα σου παίξει μουσική. Ο DJ είναι αυτός που θα σου παίξει μουσική, γιατί αυτός ξέρει ότι μετά από αυτό το τραγούδι αν βάλει αυτό το τραγούδι σε αυτό ακριβώς το συγκεκριμένο σημείο, θα σου δημιουργηθεί μία αίσθηση πολύ καλύτερη ας πούμε για να πας να πάρεις σφηνάκια. 

Για να τα πιεις. 

Ναι, για να τα πιεις. 

Για να κλείσουμε Χρήστο, θα ήθελα να μου πεις πώς ένιωσες και πώς νιώθεις που ο Jazler κυκλοφορεί Βαλκάνια, Λατινική Αμερική, παντού.

Ναι, είναι πολύ ωραίο αυτό–

Που ταξιδεύει. 

Ναι, ταξιδεύει παντού. Ξέρω αυτή τη στιγμή ότι εγώ κάθομαι εδώ πέρα και έχω φτιάξει κάτι στο γραφείο μου και ξέρω ότι σε όλο τον κόσμο υπάρχουν υπολογιστές που δείχνουν το πρόγραμμά μου και άνθρωποι οι οποίοι πατάνε κουμπιά που τα έχω φτιάξει εγώ. Αυτή τη στιγμή που μιλάμε, σε όλη την υφήλιο. Δηλαδή και το βράδυ που κοιμάμαι, και την ημέρα που είμαι ξύπνιος, υπάρχει άνθρωπος κάπου σε όλο τον κόσμο... Δηλαδή καποιανού, καποιανών τη ζωή την έχω αλλάξει αυτή τη στιγμή, δεν ξέρω αν είναι προς το καλύτερο ή προς το χειρότερο, κατά πάσα πιθανότητα προς το καλύτερο, αλλά την έχω αλλάξει, σίγουρα. Δηλαδή κάτι έχω κάνει και επηρεάζω ζωές ανθρώπων από κάτι που έφτιαξα για να το προσφέρω. Και αυτό είναι πάρα πολύ ωραίο. Και αν μπορούσα να το κάνω αυτό, δηλαδή το κάνω, μην περιμένοντας, τουλάχιστον να μπορώ να φάω πίσω. Δεν είπα ποτέ μου ότι θέλω να γίνω, να βγάλω λε[01:00:00]φτά και να... Από την άλλη πάλι –τώρα είναι χαζό που θα κάνω αυτή την παρένθεση– μου έχουν πει ας πούμε: «Ωραία, αφού θες να βοηθήσεις, γιατί δεν ασχολείσαι με τα τοπικά;». Πήγα να το κάνω αυτό το πράγμα αλλά είναι ένα εντελώς άλλο πράγμα αυτό.

Με την τοπική πολιτική;

Με την τοπική πολιτική ας πούμε. Γιατί πρέπει να κάνεις πολιτική. Δεν θέλω να κάνω πολιτική. Εγώ θέλω να δουλέψω και να δοθεί το αποτέλεσμά μου. Όχι να κάθομαι να κάνω πολιτική, να χειραγωγώ ανθρώπους, να προσπαθώ να πείσω ανθρώπους οι οποίοι έχουν διαφορετική άποψη από... Δεν μπορώ να μπω σε αυτή τη διαδικασία. Θα κάτσω όμως να δουλέψω σκληρά, να σου δώσω κάτι και χρησιμοποίησέ το εσύ άμα θέλεις.

Να το ευχαριστηθείς.

Ναι–

Να τους το χαρίσεις.

Η ευχαρίστησή μου θα είναι ότι θα αναγνωρίσεις αυτή τη δουλειά μου και θα πεις: «Ναι, μου γλίτωσες γλίτωσες πέντελεφτά, μου γλίτωσες πέντε χρόνια, κάτι». Για κάτι που έκανα, αυτό, τουλάχιστον εκεί πέρα ξέρω ότι έχω βοηθήσει κόσμο με αυτό το πράγμα.

Και είναι πολύ ωραίο που ταξιδεύει παντού.

Ναι, ταξιδεύει παντού.

Ο Jazler. Χρήστο ευχαριστώ πάρα πολύ.

Εγώ ευχαριστώ.

Ευχαριστώ πολύ.