[00:00:00]Καλησπέρα!

Καλησπέρα! Να 'μαστε καλά και να είστε καλά εσείς στη σταδιοδρομία, η οποία ξεκινάει τώρα.

Ευχαριστώ πολύ! Θα μας πείτε το όνομά σας;

Πάπιτσης Γιώργος. Ήμουνα δήμαρχος στην Άνω Σύρο. Το '82 τον Οκτώβρη εκλέχτηκα. Ήμουνα απ΄ την Πρωτοχρονιά του '83 μέχρι το 2002, τέλος του Δεκέμβρη, 31/12, του Δεκέμβρη, του 2002.

Ωραία. Λοιπόν, σας διακόπτω για να πω ότι είναι Πέμπτη 3 Μαρτίου του 2022, βρισκόμαστε στη Σύρο, στην Ερμούπολη. Εγώ είμαι η Παρασκευή Γεωργίου, ερευνήτρια στο Istorima, και ξεκινάμε τώρα την ιστορία σας. Λοιπόν, αρχικά θα θέλατε να μοιραστείτε μαζί μας κάποια βιογραφικά στοιχεία;

Εγώ γεννήθηκα στην Άνω Σύρο. Με μαμή τότε γεννιόμαστε… Οι γέννες ήταν στο σπίτι. Καλύτερα, δεν ξέρω, ή χειρότερα, θα μας το πουν οι γυναίκες που γεννούσαν τότε, και νομίζω ότι το 07/06 του '53 είχα γεννηθεί. Ήτανε μια γέννα φυσιολογική ένα Σάββατο πρωί ή μάλλον απόγευμα, δεν ξέρω τι ώρα ήτανε. Γεννήθηκα και από κει και πέρα δούλεψα αρχικά σαν έμπορος απ΄ τα 10 μου χρόνια και κουβαλούσα και ό,τι χρειαζότανε για το μαγαζάκι του πατέρα μου. Τρεις φορές την ημέρα πήγαινα με τα πόδια στην Ερμούπολη και ερχόμαστε το απόγευμα ή αναλόγως την ώρα που τελειώναμε τις δουλειές που έπρεπε να κάνουμε. Νομίζω ότι ήτανε τότε άλλες εποχές. Σήμερα σκεφτείτε ότι μια κοπέλα που πάει φροντιστήριο, κατεβαίνει με ταξί στην Ερμούπολη για να συνεχίσει το φροντιστήριο. Εντάξει, είναι κάποιες άλλες εποχές. Τότε έπαιρνα 5 δραχμές την εβδομάδα και είχε το εισιτήριο του λεωφορείου μία και δέκα, οπότε δεν θα 'φτανε το μεροκάματο που παίρνω για το λεωφορείο για να ανέβω. Οπότε, εντάξει, αναγκαστικά και δύσκολα. Ήταν άλλες εποχές και νομίζω ότι σίγουρα ήταν καλύτερες. Ναι. Και εγώ μετά έβαλα για δήμαρχος. Μου κάνανε πρόταση απ΄ το ΠΑΣΟΚ, ενώ είχαμε συζητήσει να βάλει κι ο πατέρας μου. Ο πατέρας μου δεν δέχτηκε. Του είπα εγώ ότι μου 'χουν κάνει πρόταση. Βάλαμε αντίπαλοι τελικά. Εκείνος τον περιμάζεψαν οι αντίπαλοι, οι οποίοι έβαζαν κάθε φορά αντίπαλοί του. Τότε του είπα κι εγώ ότι δεν μπορώ να… Οι αντίπαλοί σου ξαφνικά να… Είχε  ξανακάνει δήμαρχος 6,5 χρόνια, είχε κάνει τότε… Επί Χούντα τον καθαιρέσανε. Είχαν βάλει έναν, τον Δάσκο, έναν καπετάνιο, όπως όλους, εντάξει. Νομίζω ότι ήτανε… Και μου πρότειναν απ΄ το ΠΑΣΟΚ τότε να κατέβω κι εγώ τον συζήτησα μαζί. Εκείνος νόμιζε ότι θα υποχωρήσω εγώ. Τελικά βάλαμε αντίπαλοι ο ένας στον άλλο. Δεν παρουσιάστηκε εκείνος στην αντιπολίτευση. Έστειλε ένα γράμμα προς τον δήμο που ζητούσε την παρα[00:05:00]ίτησή του. Σε 2,5 μήνες περίπου είχε καλμάρει και αγαπήσαμε, τέλος πάντων. Νομίζω ότι ήτανε μια ευκαιρία. Έβλεπε ότι γίνεται έργο σοβαρό -δεν ήμουν τυχαίος- και πραγματικά λύσαμε όλα τα προβλήματα τότε της Άνω Σύρου.

Κύριε Γιώργο εσείς πώς ξεκινήσατε να ασχολείστε με τα κοινά;

Απλώς μου το πρότειναν. Τώρα, εντάξει, εγώ είμαι ταγμένος -και ήμουν τότε- υπέρ της τοπικής αυτοδιοίκησης στον πρώτο βαθμό, γιατί νομίζω ότι είχε η τοπική αυτοδιοίκηση καμιά σχέση με το πριν, να φτιάξει πράγματα, και τη δεκαετία που βγήκε το ΠΑΣΟΚ... Ήταν τότε ο συγχωρεμένος ο Γιώργος ο Γεννηματάς Υπουργός Εσωτερικών, έδωσε πολλές αρμοδιότητες στους δήμους και συνέχεια εκμεταλλευόμαστε αυτές τις αρμοδιότητες, ώστε να αναπτυχθεί ο δήμος. Να σκεφτείτε ότι ήτανε 2,5 άτομα στο δήμο και φτάσαμε το 2002, που τελείωσα εγώ από δήμαρχος, να έχουμε 125 υπαλλήλους στο δήμο και στις δημοτικές επιχειρήσεις χωρίς καμιά επιδότηση, χωρίς τίποτα.

Ναι. Εσείς μέχρι να πάρετε την απόφαση να βάλετε και υποψηφιότητα και να ασχοληθείτε με τον δήμο, ζούσατε στη Σύρο, ήσασταν εδώ;

Εγώ στα 18 μου, επειδή ο πατέρας μου δεν είχε τη δυνατότητα να μας σπουδάσει γιατί ήμαστε 3 γιοι, πήρα το φυλλάδιο και ταξίδεψα, γιατί έπρεπε να ταξιδέψεις 4 χρόνια και να δώσεις εξετάσεις μετά στο υπουργείο για να πάρεις το δίπλωμα του ανθυποπλοιάρχου. Μετά πήγα στρατιώτης στο ναυτικό, υπηρέτησα ως σημαιοφόρος, πέρασα μες στους 4 πρώτους, στους σημαιοφόρους, γιατί κι εκεί έδινες εξετάσεις. Νομίζω ότι πέρασα καλά στο στρατιωτικό, αν και από επιλογή πήγα στα παρατηρητήρια στην Κάρπαθο και στη Νάξο, οπότε ήτανε καλά.

Μετά ήρθατε στη Σύρο;

Μετά ήρθα στη Σύρο και πήγα 4 μήνες στο ναυπηγείο. Ξαφνικά, μετά από διάφορα συμβάντα, έφυγα γιατί ήμουνα ο μοναδικός στην πυροσβεστική -γιατί τότε ήμουνα στους πυροσβέστες, είχα προσληφθεί- ο οποίος είχα δίπλωμα για πυρόσβεση απ΄ το Σκαραμαγκά τότε, που δίνανε στους καπεταναίους. Λέω πρέπει να φύγω, να πα' να ξαναταξιδέψω, το οποίο δεν συνέβη ποτέ γιατί μεσολάβησε η δημαρχία και τέτοια, και οικονομικά τότε μπορούσαμε να επιβιώσουμε, και τότε τους είπα στο ναυπηγείο: «Σίγουρα θα καεί κάνας άνθρωπος εδώ, δεν υπάρχει περίπτωση!». Και μετά από ένα μήνα κάηκε ο μπαρμπα-Γιάννης απ΄ τον Πάγο. Δυστυχώς δικαιώθηκα, αλλά κατόπιν εορτής. Πιο καλά να ζούσε και ο κυρ-Γιάννης κι όλα να πηγαίνανε καλά. Μετά ασχολήθηκα με το δήμο της Άνω Σύρου. Τον Οκτώβρη έβαλα για εκλογές, μετά 15, η τρίτη Κυριακή ήτανε οι εκλ[00:10:00]ογές. Νομίζω ότι πήγαμε καλά και πήγαμε καλά στην πράξη με αυτά που γινόντουσαν, γιατί το να μπαίνεις σ΄ ένα χώρο που για σένα είναι πρωτόγνωρος, σίγουρα πρέπει να έχεις και ιδέες και πρόγραμμα και όλα αυτά που χρειάζονται για να τα εκμεταλλευτείς. Και πρώτα απ΄ όλα πρέπει να έχεις δίπλα σου ανθρώπους τους οποίους χρειάζεσαι, αυτό είν΄ το βασικό.

Και η σχέση σας με τον πατέρα σας πώς ήτανε; Γιατί είχατε σίγουρα κάποια κοινά ενδιαφέροντα για να ασχοληθείτε και οι δύο-

Ο πατέρας μου μετά, επειδή του λέγανε, καταρχάς, για να κατέβει: «Άντε να πάρεις τη σύνταξη» και τέτοια -γιατί ήθελε 8 χρόνια να είσαι δήμαρχος για να παίρνεις σύνταξη- τότε, εντάξει, παρακινήθηκε και απ΄ τη μητριά μου τότε να κατέβει για δήμαρχος πιο πολύ για να πάρει τη σύνταξη. Του λέω: «Ο δήμος δεν είναι συνταξιοδοτικό μέσο» και με τίποτα. Εντάξει, εμείς είχαμε άλλες ιδέες και εκείνος είχε, λόγω ηλικίας, άλλες ιδέες τελείως. Και σε 2,5 μήνες αγαπήσαμε, με την άποψη ότι έβλεπε ότι γίνονται πράγματα στον δήμο και εγώ ασχολούμαι για τον τόπο. Αυτά, κατάλαβες;

Και στην αρχή, όμως, όταν του είπατε ότι: «Θα βάλω κι εγώ υποψηφιότητα», τι σας είπε; Θυμάστε;

Εγώ του είπα ότι: «Δεν υπάρχει περίπτωση να μην βάλω, γιατί καταρχάς εσύ μου είπες: 'Αν βάλεις εσύ, σίγουρα εγώ θα αποσυρθώ και, δεύτερον, γιατί οι αντίπαλοί σου σε περιμάζεψαν, γιατί βλέπουνε ότι θα χάνανε την εκλογή. Δεν είναι δίκαιο και δεν είναι και πρέπον, τη στιγμή που αυτούς όλους τους είχες αντιπάλους σου να σε μαζέψουν για να κόψουν εμένα, είναι δώρο άδωρον'». Τέλος πάντων, εγώ κατέβηκα, πήρα τις εκλογές για 36 ψήφους, αλλά μετά στην επόμενη και στη μεθεπόμενη και μετά, ανέβαινε το ποσοστό ραγδαία, μέχρι έφτασε 65% να βγαίνω.

Εκείνος μετά σας στήριξε μετά στην πορεία σας αφού-

Λογικά πιστεύω πως ναι, αν και εγώ δεν είχα… Ήμουνα... Επειδή είχα ζήσει και έξω και τέτοια κι αυτά, ας το πούμε ότι είχα «ανοιχτά μυαλά» και εντάξει, πιστεύω ότι κι εκείνος χαιρόταν για να βλέπει τον τόπο και να προοδεύει, κατάλαβες; Και πιστεύω πως ναι.  

Εσείς όταν αναλάβατε τα καθήκοντα, πρώτη φορά που βγήκατε, πώς νιώσατε;

Λίγο -ας το πούμε- άβολα, γιατί αλλιώς ήταν η νοοτροπία. Πήγαινα πάνω, ήτανε ο Βασίλης ο Δάρας τότε υπάλληλος και ο Σιδέρης ο Σαλάχας και ο Ιάκωβος, τον οποίο τον είχαν 6 μήνες απλώς να ασπρίζει, να ξεχορταριάζει και τέτοια. Τελικά, εντάξει, όλα τα έργα έγιναν με αυτεπιστασία όσο ήμουνα εγώ. Κάναμε δημοτικές επιχειρήσεις, κάναμε το ΚΕΚ Φερεκίδης, το οποίο δούλεψε πολύ καλά όσο ήμουν εγώ. Εντάξει, υπήρχε μια δραστηριότητα σύμφωνα με τις νομοθεσίες τις οποίες υπήρχαν και αλλάζαμε όσον αφορά την τοπική αυτοδιοίκηση ρ[00:15:00]αγδαία. Σίγουρα η  Άνω Σύρος επειδή έχει και το Επισκοπειό και την Αληθινή και το Κίνι και έχει και όλη την Απάνω Μεριά με τη Γυάρο μαζί είναι… Έχεις να κάνεις με ένα μεσαιωνικό οικισμό που πάνε τα γαϊδουράκια εκεί και τέτοια στην Άνω Σύρο, με λίγα χωριά και με την Απάνω Μεριά, η οποία ήτανε -ας το πούμε- αγροκτηνοτροφική περιοχή και ήθελε άλλες παρεμβάσεις εκεί. Επειδή εγώ μπορούσα να απορροφήσω ό,τι μου δίνανε και τέτοια, νομίζω ότι κάναμε πολύ καλή δουλειά σε όλο τον οικισμό ανάλογα με τα οικονομικά τα οποία είχαμε και τα οποία παίρναμε. Καταρχάς, στην Απάνω Μεριά έγιναν δρόμοι, μπήκε ρεύμα, μπήκε τηλέφωνο, μπήκανε όλα. Δηλαδή η Απάνω Μεριά τώρα, ενώ παλιά δεν υπήρχε κανένας μόνιμος κάτοικος, τώρα μένουνε γύρω στις 20 οικογένειες και έχουνε σίγουρα και επιχειρήσεις που λειτουργούν εκεί, ενώ παλιά δεν υπήρχε, μόνο το βαποράκι ήτανε, νομίζω, του Νικολού, ας πούμε. Στα πολιτιστικά νομίζω ότι πρέπει να θεσμοθετείς, να γίνουνε θεσμοί πολιτιστικοί. Ό,τι κάνεις δηλαδή να γίνεται ένας θεσμός όπως κάναμε το καρναβάλι. Μια χρονιά δεν το κάναμε που ήτανε κλειστό το ναυπηγείο. Κάναμε τα «Πανωσύρια» τότε. Υπήρχανε, δηλαδή, σαν θεσμοί. Στην αρχή μπορεί να χρηματοδοτήσει κάποιες φορές, αλλά μετά βγαίνει μόνο του το όφελος και κάποιο κέρδος, το οποίο συνέχεια το επαναχρησιμοποιούσαμε για αυτό το σκοπό πάντως. Νομίζω ότι έχουμε κάνει στα πολιτιστικά. Και αυτό σημαίνει για την Άνω Σύρο, γιατί η Άνω Σύρος… Φέτος σίγουρα όλα έχουν νοικιαστεί. Παλιά ήτανε όλα ερείπια από το ΚΑΠΗ, από το σπίτι του μουσιάκη, του Μάρκου Βαμβακάρη, και τέτοια, που θυμάται ο κόσμος. Αλλά ό,τι ζητούσαμε... Ένα γράμμα το στέλναμε στους κληρονόμους ή σε αυτούς τους ιδιοκτήτες να τα φτιάξουνε ή διαφορετικά θα μπει ο δήμος και θα τους χρεώσει. Αυτοί μας τα παραχωρούσανε και έτσι φτιάχτηκε το κέντρο της Άνω Σύρου και όχι μόνο, και κάποια άλλα στο Ραχαμό, στο Σκαλί και τέτοια και προς το Βορνά, ένα σπιτάκι που μας δώσανε. Όλα τα ερείπια τα μαζέψαμε και τα χτίσαμε αξιοποιώντας και τα δικά μας έσοδα, αλλά και κάποιες άλλες χρηματοδοτήσεις που δυστυχώς ή ευτυχώς μας δίνανε και ευτυχώς γινόντουσαν πράγματα. Το μουσείο του Βαμβακάρη και την προτομή τη χρηματοδότησε το Υπουργείο Αιγαίου -ο Βάλβης ήτανε υπουργός τότε-, νομίζω ότι είναι[00:20:00] σημαντικό έργο και έχει αναδείξει τον Μάρκο Βαμβακάρη σε μεγάλο βαθμό και πιστεύω ότι επειδή στην προτομή δίπλα έχει και μια πλάκα ο Νταλάρας ο Γιώργος,  ο οποίος είναι φίλος και γνωστός, μού λέει: «Αν δεν υπήρχε ο Μάρκος, δεν θα υπήρχε ελληνική μουσική γιατί αυτός, ενώ ήταν του δημοτικού, έγραψε τους δρόμους της μουσικής και μπορεί σήμερα να πατάς εκεί σε αυτούς τους δρόμους τους μουσικούς που χρειάζεται η κάθε ελληνική μουσική». Πιστεύω ένα σημαντικό έργο, επειδή κάναμε πολλά για την κοινωνική περίθαλψη τότε, γιατί ο κόσμος ήτανε αποκομμένος από όλα αυτά, είναι το ΚΑΠΗ που είχε έρθει η Κυπριωτάκη-Περράκη τότε, η υπουργός, που είχε τα ΚΑΠΗ και αυτό που της ζητήσαμε είναι να φτιάξει ένα ΚΑΠΗ στην Άνω Σύρο το οποίο επειδή δεν είχαμε την αρμοδιότητα να το φτιάξουμε, κατά παρέκκλιση, εγκρίθηκε και ευτυχώς και το φτιάξαμε. Το ΚΑΠΗ της Ερμούπολης τότε χρησιμοποιούνταν σαν καφενείο, να παίξουνε χαρτιά, να παίξουνε… Και εγώ με την κοινωνική λειτουργό τότε, με τη Σούλα την Τζεβελέγκου, όπως την έλεγαν -ήταν απ΄ την  Ζαχάρω- και της λέω της Σούλας: «Θα κάνεις πρόγραμμα εσύ κι εγώ θα σε στηρίξω». Έκανε και θεατρικές ομάδες και ομάδες χορωδίες και διάφορα. Λέγανε στην αρχή πιο πολύ οι άντρες: «Καλά μας βάζετε να παίξουμε θέατρο, μας βάζετε να τραγουδήσομε, μας βάζετε χίλια δυο». Λέω: «Αυτό είναι το ΚΑΠΗ. Εσείς βλέπετε...». Το απόγευμα δούλευε περισσότερο γιατί όλοι κατεβαίνανε κάτω στην Ερμούπολη, γιατί ήτανε οι φούρνοι κλειστοί και τέτοια και οι πιο πολλοί κατεβαίνανε κάτω και πήγαιναν στα κτήματα άλλοι και ερχόντανε τ΄ απόγευμα περισσότερο. Τους λέω: «Θα ακολουθείτε τη Σούλα». Εντάξει, φωνάξανε λίγο, αλλά μετά προσαρμοστήκανε σε αυτά που τους έλεγε η κοινωνική λειτουργός τότε, που πιστεύω ότι ήτανε καλό ώστε να βγει ο κόσμος, γιατί το ΚΑΠΗ γενικότερα ήτανε να βγούνε οι άντρες. Μα εμείς θέλαμε και τις γυναίκες και τους άντρες, όλους μαζί. Και πιστεύω ότι τα καταφέραμε τότε. Εντάξει, ήτανε κάτι σημαντικό να έρχονται και οι δύο. Είχαμε και έναν γιατρό τότε να γράφει τις συνταγές και τέτοια κι αυτά και να κοιτάζει όποιους ανθρώπους είχανε ανάγκη, την ανάγκη του γιατρού. Πιστεύω ότι πήγε καλά και μετά πήραμε με το… Γιατί έχουμε ένα κληροδότημα, το «Δον Ιωάννου Στεφάνου», που είναι το ταχυδρομείο κάτω στην Ερμούπολη και από πάνω το δασαρχείο. Ενώ παίρναμε 10.000 δραχμές τον μήνα, το κάναμε 60 και, ας πούμε, να παίρνουμε ευρώ τον χρόνο, οπότε από εκεί και νοσοκόμο είχαμε και τον γιατρό πληρώναμε και κάποια παραϊατρικά εργαλεία δίναμε σε αυτούς πο[00:25:00]υ είχαν ανάγκη. Τι άλλο;

Κύριε Γιώργο ποιος θα λέγατε ότι ήτανε, ας πούμε, ο μεγαλύτερός σας στόχος, όταν αναλάβατε τα καθήκοντα και τελικά επιτεύχθηκε ή αν επιτεύχθηκε.   

Eντάξει, ήτανε πολλά, ήτανε πάρα πολλά και πολύπλευρα, γιατί είχαμε και να κάνουμε με χωριά και με δήμους και με τον δήμο και με αγροτικές περιοχές. Εγώ θυμάμαι έναν αγρότη κτηνοτρόφο -απ΄ όλα ήτανε αυτός- μελισσοκόμος και τέτοια, που μου έλεγε ο Βαγγέλης στον Κάμπο εκείνα τα χρόνια, ότι: «Κουβαλάμε, 6 μήνες να τα πάμε στο Σαν Μιχάλη για να αλεστούνε στη θεριστική μηχανή τότε και 6 μήνες μετά για να…». Δηλαδή  όλο το χρόνο κουβαλούσαν, ενώ ήτανε -ας το πούμε- 300-500.000 να κάνεις το δρόμο. Δεν ήταν τίποτα να τον κάνανε και οι ίδιοι. Απλώς είχανε διαμάχες: δεν δίνω εγώ, δίνει ο άλλος. Εντάξει, εμείς σαν δήμος σε όλους τους δρόμους της Απάνω Μεριάς δεν έχουμε πληρώσει δραχμή από άποψη απαλλοτριώσεων κατά… Δηλαδή όπου μας δίνανε, πήγαινε ο δρόμος. Εντάξει, προσπαθούσαμε και τεχνικά να είναι σωστοί και να γίνονται. Πιστεύω ότι τα καταφέραμε, δηλαδή τώρα στην Απάνω Μεριά που πας, υπάρχει άσφαλτος, υπάρχει μια αυτά, υπάρχουν υδροδεξαμενές να έχουνε νερό κι αυτοί και η Απάνω Μεριά είναι γενικώς ανερχόμενη δύναμη και καλώς έμεινε ως έχει, γιατί είναι -ας το πούμε- το μέλλον της Σύρου. Εντάξει, νομίζω ότι… Μετά κάναμε αφαλατώσεις, καλύψαμε το νερό, κάναμε βιολογικό στο Κίνι για να έχει αποχέτευση το χωριό, γιατί πηγαίνανε όλα στη θάλασσα, κάναμε τους δρόμους της Λαλακιάς απ΄ το Φραγκογέφυρο και επάνω, που 'τανε αρμοδιότητά μας, και απ΄ το ΙΚΑ μέχρι το Φραγκογέφυρο έγινε μετά από δυο χρόνια, ας πούμε. Και όλα τα πλακόστρωτα της Άνω Σύρου, τα βοτσαλωτά και τέτοια, τα κάναμε εμείς. Αλλάξαμε τις αποχετεύσεις όπου έπρεπε να αλλάξουμε και χρειαζόταν και έγινε και η αποχέτευση και η ύδρευση και όλα αυτά.

Εσείς, όταν ξεκινήσατε, δεν είχατε όμως εμπειρία πριν...

Όχι-

Οπότε θα υπήρχαν φαντάζομαι κάποιες δυσκολίες-

Επειδή ήμουνα ανθυποπλοίαρχος στα βαπόρια τότε, ήξερα πρακτικά πώς μπορείς να δράσεις και να κάνεις πράγματα, γιατί στο βαπόρι όταν ακούσεις ένα θόρυβο διαφορετικό πρέπει να σηκωθείς για να ελέγξεις γιατί είναι η ζωή σου εκεί. Και νομίζω ότι αυτό βοήθησε ώστε να παίρνω γρήγορα αποφάσεις και να κάνω πράγματα πρακτικά, δηλαδή να βλέπω το πρόβλημα ποιο είναι και να του δίνω λύσεις. Έτσι φτιάξαμε κι ένα σχολείο ΑΜΕΑ το πρώτο στην -που είναι στο 6ο- στην Ερμούπολη -στεγάστηκε εκεί- αλλά τότε επειδή είχαμε κάνει και δύο αδελφοποιήσεις τις οποίες[00:30:00] ακόμα τώρα τις… Είχαμε κάνει μία αδελφοποίηση με την Γκριγιόν της Γαλλίας και μία με το Γκόλνταπ της Πολωνίας. Ακόμα και τώρα τις… Δηλαδή έρχονται στο Κίνι γύρω στα 10 ζευγάρια από τη Γαλλία, έρχονται κάποιοι Πολωνοί, γίνεται κάποια κίνηση, οπότε, εντάξει, νομίζω ότι ειδικά της Γαλλίας είναι πιο επιτυχημένη από τότε, τότε που ξεκίνησε δηλαδή. Κάναμε αυτό το σχολείο. Καταρχάς το ΚΤΕΛ δεν πήγαινε γιατί ήθελε συνοδηγό για να παίρνεις τα άτομα με ΑΜΕΑ, τα παιδάκια κι αυτά. Εμείς τότε χρηματοδοτηθήκαμε απ΄ τη νομαρχία και πήραμε ένα μικρό λεωφορείο. Του είχα πει του Κώστα τότε που τον είχα στα σκουπίδια οδηγό και λέει: «Εγώ θα πηγαίνω, χωρίς να με πληρώνεις, να πηγαίνω να μαζεύω τα παιδάκια και να τα πάω στο σπίτι». Βάλαμε και μία κοπέλα συνοδηγό. Εντάξει. Δηλαδή το σχολείο τότε των ΑΜΕΑ δεν είχε ούτε διδακτική ύλη, το τι θα τους διδάξεις στα παιδιά. Είχαμε πάει τότε στη Γαλλία, είχαμε πάρει από εκεί -οι οποίοι ήτανε πιο προχωρημένοι και είχανε διδακτική ύλη- είχαμε πάρει κάποια βιβλία από εκεί και τα μετέφρασε η ξαδέρφη μου που ήξερε γαλλικά, και τότε ένας δάσκαλος που ήτανε ο Σταύρος απ΄ τη Μυτιλήνη είχε έρθει μαζί μας. Και αυτός δίδαξε και συζήτησε και με τον δάσκαλο τι πρέπει να τους κάνει και τέτοια, και νομίζω ότι πήγε καλά και υπάρχει μέχρι και σήμερα υπάρχουνε και τα... Τώρα τα παιδιά σίγουρα έχουνε μεγαλώσει, μπορεί να 'χουνε γίνει και 25 χρόνων και παραπάνω. Νομίζω πως πέτυχε αυτό.

Και γενικά ποιες θα λέγατε ότι ήταν κάποιες απ΄ τις μεγαλύτερες δυσκολίες που αντιμετωπίσατε; Γιατί φαντάζομαι δεν θα ήτανε κι όλα…

Οι δυσκολίες ήτανε ότι… Υπήρχε η νοοτροπία τότε… Καταρχάς, ενώ εγώ ήμουν με το ΠΑΣΟΚ, ας το πούμε, δημοκρατικός δήμαρχος και τέτοια, 3 φορές βρέθηκα στα δικαστήρια, στο αυτόφωρο. Πρώτον, γιατί το λεωφορειάκι, ενώ τα ΚΤΕΛ πηγαίανε στην Απάνω Μεριά, όταν είχανε γκρουπ, είχανε την Κιουρά και την Πορτάρα να μην πηγαίνουν πότε. Τέλος πάντων, εγώ τους έκανα βαβούρα, λέω: «Εκεί μπορεί να πάτε, γιατί δεν πάτε;». Εντάξει, τότε ήτανε ο Αντρέας ο Κριαράς πρόεδρος του ΚΤΕΛ. Συζητήσαμε. Μου λέει ο Μανώλης o τροχονόμος -ένας Κρητικός, μ΄ ένα μουστάκι μεγάλο, ήτανε τροχονόμος τότε- μου λέει: «Κοίταξε να δεις, αύριο το πρωί, αν δεν μαζέψεις το λεωφορείο θα σε βάλω μέσα». Του λέω: «Εντάξει, όσο είμαι...» και είπα στον εισαγγελέα: «Όσο μ΄ έχετε απ΄ έξω, εγώ θα πηγαίνω στην Πορτάρα και στην Κιουρά». Τέλος πάντων, τα βρήκαμε εκεί με τον Αντρέα. Δήλωσε ότι θα πηγαίνει εκείνος και ησύχασε. Μετά κάναμε στο ΚΕΚ Φερεκύδης μία πόρτα για να μπαίνουνε τα ΑΜΕΑ, στο οικόπεδο της εκκλησίας σε συνεννόηση με τον παπά. Επειδή η [00:35:00]επιτροπή ήταν αντίθετη, όμως, αποφασίσαμε να κλείσουνε την πόρτα.  Άντε τώρα ο θείος μου, ποιανού να πάρει, του δημάρχου ή της επιτροπής; Πήρε της επιτροπής, κατάλαβες; Για μένα λάθος, γιατί ο λαός είναι το ποίμνιό του, δηλαδή δεν μπορείς να πεις ότι το 'κανα για πάρτη μου αυτό. Το 'κανα για να πάρει άδεια το ΚΕΚ, το οποίο στη συνέχεια αφορούσε πιο πολύ τους πελάτες αν θα άνοιγε μια φορά, αν είχε ΑΜΕΑ σαν μαθητές. Και την άλλη φορά, επειδή ήτανε ο νομάρχης και του ΠΑΣΟΚ, μού λέει ένας εργολάβος -τότε φτιάχναμε την περίφραξη του Ξηρόκαμπου, του γυμνασίου- που αυτός που κλείνανε ψήφιζε Ερμούπολη. Του λέω: «Αυτός έχει 3-4 παιδιά. Εσείς θα του κλείσετε να κουβαλάει 50-100 μέτρα τα πλυντήρια, τα ψυγεία και τέτοια; Γιατί να του το κλείσετε; Εκεί που είναι να το χτίσετε, θα πάει πιο μέσα…». Τότε δεν είχε γίνει ο δρόμος της Λαλακιάς, αλλά εντάξει. Και με ξαναπήγανε, τέλος πάντων. Μετά από 15 μέρες συμφώνησε ο νομάρχης να γίνει εκεί που έλεγα εγώ. Αυτές ήτανε και οι δυσκολίες ή -ας το πούμε- αστοχίες, οι οποίες δεν οφειλόνταν σ΄ εμένα, οφειλόνταν περισσότερο στη διοίκηση ή σε τρίτους. Όλα τ΄ άλλα πηγαίνανε κανονικά, δηλαδή ό,τι ήτανε να γίνει, γινόντουσαν.

Κι έτσι ένα ευχάριστο περιστατικό που θυμάστε;

Eντάξει, ευχάριστα ήτανε σε εκλογές, γιατί έβλεπες ότι ο κόπος σου πιάνει τόπο, ότι συνεχώς ανέβαινες στα ποσοστά και αυτό ήτανε το καλύτερο, πιστεύω, όλων. Εντάξει, σίγουρα το 35% να μην το παίρνεις είναι λογικό. Αυτοί ό,τι και να τους κάνεις, «παπάδες» να τους ρίξεις ή τσιμεντόστρωση, δεν υπάρχει περίπτωση να αλλάξουνε με τίποτα.

Και η σχέση σας με τους συνεργάτες σας πώς ήταν; Δηλαδή είχατε έτσι μια καλή σχέση;

Είχα καλή σχέση, ειδικά με τους εργάτες, γιατί εγώ δεν είχα -ας το πούμε- γραφείο δημάρχου, δεν υπήρχε. Ένα ντοσιέ μού βάζανε, τι θα υπογράψω, τα βάζανε μέσα. Ένα δερμάτινο ντοσιέ μαύρο. Και αυτό που ξέχασα να σου πω είναι ότι κάποια στιγμή -πάνε 25 χρόνια τώρα- είχαμε φιλοξενήσει παιδάκια ορφανά από τον πόλεμο απ΄ το Ναγκόρνο Καραμπάχ, απ΄ την Αρμενία δηλαδή. Τα παιδάκια ερχόντουσαν -αυτό που θυμάμαι- και με μία τσάντα, μια αλλαξιά και τίποτα άλλο. Τσάντα νάιλον του σούπερ μάρκετ και τέτοια. Και έφυγα τουλάχιστον την πρώτη φορά με δύο φορτηγά πράγματα. Είχανε και σάκες και τετράδια και ρούχα και ιστορίες, και ρούχα για να δώσουμε και στους άλλους, στα παιδάκια. Αυτό νομίζω ότι  πέτυχε βάσει της… Είχαμε μια φιλία με κάτι Αρμένιους, και με τον Χατζή ειδικά το κάναμε αυτό. Ερχόντουσαν από κει, απ΄ τον πόλεμο που είχαμε ορφανά παιδάκια. Μπορεί να είχανε χάσει  και τον ένα γονέα ή και τους δύ[00:40:00]ο. Χάρηκα γιατί είχε γίνει μια γιορτή στο ΚΑΠΗ του δήμου και ένας -ήτανε παιδιά τότε 10 χρονών- είχε ερθεί στην πρώτη, στη δεύτερη και αυτός πήγαινε στη Σχολή Ευελπίδων εδώ για να γίνει στρατιωτικός, να ξαναπάει πίσω. Αυτό νομίζω ότι... Και μας είχανε κάνει κι ένα βίντεο κάποια στιγμή και ένας πιτσιρικάς -τότε ήτανε γύρω στα 10 χρόνων- λέει: «Είναι καλύτερα εδώ;», και αυτός απάντησε: «Ναι, σίγουρα είναι καλύτερα, αλλά 15 μέρες που θα είμαι εγώ εδώ, 15 μέρες δεν θα έχουνε τα γελάδια μου να φάνε, γιατί εγώ μεγαλώνω 4 παιδιά». Είχε αυτός επιφορτιστεί, γιατί οι δυο γονείς του είχανε πεθάνει στον πόλεμο.

Ναι. Μας λέγατε για τη σχέση σας με τους συνεργάτες σας πώς ήτανε.

Νομίζω ότι ήταν καλές οι σχέσεις και πιστεύω ότι βοήθησε το γενικότερο, γιατί εγώ είχα πάρει και μηχανικούς και μηχανολόγους. Δηλαδή ξεκινούσε κάποιο έργο και έπρεπε να κάνεις μελέτη για να κάνεις μεγάλα έργα και νομίζω ότι αυτό οφείλεται σε μένα που πήρε άλλη μορφή ο δήμος και τελείωσε, άλλαξε η κατάσταση. Δηλαδή εγώ στη νομαρχία να πάω να πάρω 200-300.000 για να κάνω μια τσιμεντόστρωση δεν μ΄ ενδιέφερε. Περισσότερο κοιτούσα να φέρω χρήματα παρά να πάω να πάρω τα έτοιμα.

Μετά είπατε η οικογένειά σας, και στη συνέχεια δηλαδή, στην πορεία σας, σας στήριξε, δηλαδή ήταν μαζί σας σε όλα τα βήματα που κάνατε.

Nαι, πιστεύω πως ναι. Ήταν η οικογένεια μαζί, βοήθησε, σε ένα μεγάλο βαθμό βοήθησε, αν και εκείνη νόμιζε ότι είσαι δήμαρχος για να παίρνεις τον μισθό κάθε μήνα. Δεν μπορούσε να καταλάβει η οικογένεια τα μυαλά τα δικά μου τα οποία τρέχανε να καλύψω όλες τις ανάγκες. Με τίποτα.

Θυμάστε κάποιο ή συγκινητικό περιστατικό, κάτι που να έγινε στη θητεία σας, ή κάτι που να σας έκανε εντύπωση;

Πιστεύω δεν έχει σχέση με τον δήμο, είχε σχέση όμως με τη Σύρο. Τότε είχαμε πάει στη Βάσω την Παπανδρέου -τότε που ήτανε Υπουργός Βιομηχανίας εκείνη- είχαμε πάει με το ναυπηγείο και είχα δώσει μια μπουνιά στο γραφείο της. Λέω: «Aν δεν μπορείτε εσείς να το δουλέψετε το ναυπηγείο, μπορούμε εμείς. Δώστε το μας εμάς να το δουλέψομε». Δεν μπορεί οι τράπεζες τότε 36% να εξαργυρώνουνε, να παίρνουνε οι τράπεζες κέρδος. Το 36%, είναι δυσβάσταχτο. Δεν μπορεί ένα ναυπηγείο παραπάνω από 10-20%, δεν μπορεί να τα βγάζει. Και της λέω: «Εντάξει, αν δεν μπορείτε να το δουλέψετε εσείς…». Τότε ήταν η ΕΤΒΑ μέσα, η Πειραιώς, ήταν οι τράπεζες που περνάνε το μεγαλύτερο μέρος, ας πούμε, το μεγαλύτερο -ας το πούμε- κέρδος του ναυπηγείου και νομ[00:45:00]ίζω ότι ήτανε σημαντικό τότε. Μετά είχε πει ο Πέτρος ο Βάλβης, ο οποίος ήτανε βουλευτής και υπουργός Αιγαίου, ότι: «Να πα' να πάρουμε τη δεξαμενή την πλωτή απ΄ τη Χαλκίδα». Πήγαμε στη Χαλκίδα για να γινότανε 3 οι δεξαμενές εδώ, αλλά αφού δεν το αφήνανε απ΄ τη Χαλκίδα να 'ρθει εδώ, θα 'κλεινε και εκεί το ναυπηγείο. Θα 'κλεινε, εντάξει,  θα έσωνες το ένα, θα ερήμωνε το άλλο. Εντάξει, καλύτερα που δεν το πήραμε γιατί εδώ μάλλον δεν χωράει και η τρίτη δεξαμενή εδώ.

Ωραία, να μιλήσουμε και λίγο για την Άνω Σύρο. Δηλαδή, ποια θα λέγατε ότι είναι κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που έχει;

Η Άνω Σύρος είναι ένας μεσαιωνικός οικισμός -έχει φτιαχτεί το 1350- και υπήρχε η τοπική αυτοδιοίκηση με το δήμο και υπήρχε η δικαστική -ας το πούμε- αυτοδιοίκηση με την εκκλησία. Δηλαδή όλα τα προικοσύμφωνα, οι διαφορές και τέτοιες, τις είχε αναλάβει η εκκλησία, γιατί τότε δεν υπήρχανε δικαστήρια, και τα της τοπικής αυτοδιοίκησης τα 'χε αναλάβει τότε η δημογεροντία -που τη λέγαν-, το δημοτικό συμβούλιο. Αλλά όλες οι αποφάσεις πηγαίνανε στις λαϊκές συνελεύσεις. Υπάρχουνε αρχεία απ΄ το 1350 και τα έχει κάνει σε μικροφίλμ το Ίδρυμα της Εθνικής Τραπέζης, και τα δικά μας και της επισκοπής, και τα 'χουμε ανταλλάξει μην τυχόν και πάρει καμιά φωτιά κάποια στιγμή και τα χάσουμε, γιατί δεν θα πάρουνε σίγουρα και τα δύο σημεία φωτιά και νομίζω ότι αυτό είναι το πιο σημαντικό και το πιο ενδιαφέρον. Εν τω μεταξύ, στην Άνω Σύρο έχει περίπου 28 ή 30 ιδιοκτησίες ο δήμος, μόνο στην Άνω Σύρο, που τώρα τελευταία τα είχαμε τσεκάρει, τα οποία από ό,τι έχω μάθει έχουν ενοικιαστεί όλα. Ακόμα και αποθήκες παίρνουν και εκτός του κεντρικού δρόμου που είναι σημαντικός, οπωσδήποτε.

Και πώς είναι γενικά η ζωή εκεί; Εννοώ υπάρχουνε κάποιες διαφορές σίγουρα με την Ερμούπολη.

Σίγουρα παλιά υπήρχε κόσμος, δηλαδή τότε υπήρχανε καφενεία χειμώνα-καλοκαίρι, υπήρχε κόσμος. Τώρα έχουνε πιο πολλές επιχειρήσεις παρά κόσμο. Έχουν πεθάνει οι μεγάλοι οι οποίοι ζούσαν εκεί, είχαν το σπίτι τους και τέτοια. Μετά με την αλλαγή της νοοτροπίας και του τρόπου ζωής με τα αυτοκίνητα και τα τέτοια, έχουν αναπτυχθεί πιο πολύ και στο Μάννα και στην Αζόλιμνο και στο Κίνι, ιδιαίτερα, έχουμε πολλούς κατοίκους της Άνω Σύρου, που μένουν οι επόμενες γενιές εκεί, κατάλαβες; Επειδή τα σπίτια στην Άνω Σύρο, τα περισσότερα δεν είχανε μπάνιο, δεν είχε νερό, δηλαδή υπήρχανε 2-3 κοινόχρηστες βρύσες για να παίρνεις με τη στάμνα νερό. Αυτοί που είχανε σίγουρα δίνανε με τα γαϊδουράκια και κουβαλούσανε το νερό. Εγώ θυ[00:50:00]μάμαι τώρα στα 18 μου χρόνια, πήγαινα έφερνα 3 στάμνες την ημέρα για να περάσουμε στο σπίτι, γιατί ήθελες νερό για να μαγειρέψεις, ήθελε νερό για να πλυθείς, ήθελες...

Στην Ερμούπολη ήτανε διαφορετικά τα πράγματα-

Ναι.

Και από το παρελθόν δηλαδή. Τι άλλο;

Το '83 που αναλάβαμε ήταν η μεγαλύτερη ανομβρία της Σύρου. Γενικότερα τα νησιά. Τότε δίναμε νερό και απ΄ το Επισκοπειό και στο δήμο της Ερμούπολης για να 'χει να πιει και από την Άνω Σύρο και πηγαίναμε και νερό στο Κίνι. Είχαμε βάλει ένα δίκτυο με σωλήνες σιδερένιες -8 χιλιόμετρα δίκτυο- και πηγαίναμε και στο Κίνι. Ενώ τότε, τον προηγούμενο χρόνο, το νερό στο Κίνι δεν υπήρχε, το αγόραζε ο δήμος 800 δραχμές το κυβικό, οπότε καταλαβαίνεις τι γίνεται, ενώ το νερό έτρεχε… Στην Άνω Σύρο δεν μπορούσε να το…

Εκεί έρχονται όμως και πολλοί επισκέπτες, δηλαδή και ξένοι ειδικά το καλοκαίρι-

Ειδικά το καλοκαίρι στην Άνω Σύρο περνάνε όλοι. Και ευτυχώς και τη φτιάξαμε την Άνω Σύρο και έχουνε -ειδικά φέτος- ν΄ ανοίξουνε εφέτος πάνω από 5-10 επιχειρήσεις, κατάλαβες:

Και τι πιστεύετε ότι οι ξένοι που έρχονται, οι επισκέπτες, έρχονται στη Σύρο και πάντα πάνε στην Άνω Σύρο. Τι πιστεύετε ότι θέλουν να δούνε περισσότερο;

Πιο πολύ θέλουν να δουν τα στενάκια, την ιδιομορφία και τη γεωγραφία του χώρου παρά όλα τ΄ άλλα και πάνε και στην Aπάνω Μεριά μια βόλτα για να δούνε την αυθεντικότητα του τοπίου και όλα τα άλλα.

Ωραία. Νομίζω είπαμε τα περισσότερα που είχα σκεφτεί κι εγώ να σας ρωτήσω. Τώρα που φτάσαμε προς το τέλος, αν μπορούσατε να γυρίσετε τον χρόνο πίσω, πιστεύετε υπάρχει κάτι που θα αλλάζατε;

Κοίταξε, τα προβλήματά τότε ήτανε… Αναγκαστικά ζούσες για να λύνεις προβλήματα. Αυτό το βλέπαμε απ΄ τις λαϊκές συνελεύσεις: ενώ τα πρώτα χρόνια είχε κόσμο, μετά δεν είχε. Σίγουρο ήτανε ότι επειδή τα 'λυνες τα προβλήματα ερχόντουσαν όλο και πιο λίγοι και πιο λίγοι και πιο λίγοι. Δεν είχανε τίποτα να ζητήσουνε, δηλαδή τους προλαβαίναμε. Ένα πράγμα που καθημερινά τους βλέπαμε και το ζητούσανε, τους το φτιάχναμε. Δεν ξέρω τώρα. Αυτό που λείπει απ΄ την Άνω Σύρο, που πάει να γίνει, αλλά γίνεται καλοκαιρινό, είναι ότι ο κόσμος λείπει. Αυτό είναι το μεγάλο και αυτό θέλει μεγάλη συζήτηση, το πώς μπορείς να κατοικήσουν άνθρωποι εκεί πάνω. Δηλαδή ανοίγουνε πολλές επιχειρήσεις Airbnb -τα σπίτια που νοικιάζουν- και τέτοια, ανοίγουνε πολλές επιχειρήσεις διάφορες  στο φαγητό, στα μπαρ και τέτοια, που για μένα δεν είναι σωστό να μεταμορφωθεί η Άνω Σύρος σε μπαράκια και σε τέτοια[00:55:00]. Ναι μεν μπορεί να περάσει ο επισκέπτης και να πάει να φάει ένα γλυκό και κάνα παγωτό, αλλά εντάξει, μέχρι εκεί. Το να νοικιάζεις για μπαράκια, για μπαράκια, για μπαράκια δεν είναι το στοιχείο αυτό που θέλομε και αυτό που πρέπει να είναι η Άνω Σύρος. Σίγουρα έχει και νέο κόσμο εκεί. Αλλιώς πάει ο νέος στο μπαράκι και αλλιώς θα πάει να φάει, αλλιώς θα πάει να φάει το γλυκό του και τέτοια. Εντάξει, είναι μια νοοτροπία η οποία πας τον τόπο εκεί που θέλεις εσύ.  Σίγουρα είναι για μένα καλύτερα να κατοικηθεί η Άνω Σύρος παρά να είναι άδεια. Αυτό είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα που έχει η Άνω Σύρος σήμερα: ενώ από επιχειρήσεις πάει καλά, από κατοίκους δεν πάει καθόλου καλά.

Κατάλαβα. Ωραία. Υπάρχει κάτι άλλο που θα θέλατε να προσθέσετε ή να πείτε;

Εγώ νομίζω ότι τα είπαμε όλα και πιστεύω ότι σίγουρα έχει ξεκινήσει κάτι να γίνεται και στην Άνω Σύρο. Πιστεύω πως έχομε καλύψει όλο το φάσμα αυτών που έχω κάνει εγώ και αυτών που πρέπει να γίνουν στην Άνω Σύρο και στα όρια. Τώρα έχουμε αλλάξει, έχει γίνει ένας δήμος στο νησί. Σίγουρα εκεί είναι αλλουνού παπά ευαγγέλια, που λένε. Οι δημοτικοί σύμβουλοι δεν γνωρίζουνε ούτε τα τοπωνύμια, ούτε την Απάνω Μεριά ούτε… Αφού έχουνε μάθει... Εκλέγονται απ΄ την Ερμούπολη ή από τα χωριά. Δεν έχουνε καμία σχέση με την… Και τα τοπικά συμβούλια που είναι δεν έχουνε καμία σχέση και καμία αρμοδιότητα με τα τοπωνύμια τα οποία υπάρχουν στον τόπο. Τα ίδια γίνονται και για τα χωριά, εντάξει. Δεν μπορεί να θυμάσαι τα χωριά μόνο στις εκλογές, είναι λάθος αυτό. Τέλος πάντων.

Ωραία. Κύριε Πάπιτση ευχαριστούμε πάρα πολύ-

Να 'στε καλά-

Για όλα όσα μας είπατε και για την ιστορία σας και ήταν όλα πολύ ενδιαφέροντα.

Εντάξει-

Ευχαριστούμε πολύ-

Να 'στε καλά!