[00:00:00]Λοιπόν. Σήμερα έχουμε 20 Ιουλίου του 2021, βρισκόμαστε στην Ιεράπετρα, βρισκόμαστε με τον κύριο Νίκο Σταυρακάκη, στο σπίτι του... Και θα μιλήσουμε για την εισβολή στην Κύπρο το '74. Λοιπόν, αρχικά, να μας πείτε, κύριε Νίκο, πότε γεννηθήκατε και πού μεγαλώσατε.

Γεννήθηκα στο Μύρτος Ιεράπετρας Κρήτης και μεγάλωσα εκεί μέχρι το δημοτικό. Στο γυμνάσιο πήγα στην Ιεράπετρα, σε σχολή ηλεκτρονικών πήγα στην Αθήνα και μετά στρατιώτης, φαντάρος.

Στο στρατό, καταρχήν, τι ειδικότητα ήσασταν;

Στο στρατό ήμουνα τεχνίτης τηλεπικοινωνιών. Έβγαλα τη ΣΕΤΤΗΛ στην Ελλάδα, στον Πύργο Ηλείας, ΣΕΤΤΗΛ, Σχολή Εκπαιδεύσεως Τεχνιτών Τηλεπικοινωνιών. Μετά, πήγα στο Γουδί τότε –τώρα είναι η Αυλώνα τα τεθωρακισμένα–, ειδικότητα τεχνικός τηλεπικοινωνιών αρμάτων, από εκεί πήρα μετάθεση στην Αλεξανδρούπολη και απ’ την Αλεξανδρούπολη πάλι στο Γουδί και από εκεί στην Κύπρο.

Υπάρχει μια πορεία, ε;

Ναι, ναι.

Ωραία. Εσείς, λοιπόν, όταν ήσασταν φαντάρος, όταν ξεκίνησε όλη αυτή η ιστορία με την Κύπρο–

Στην Κύπρο, ναι. Ήμουνα πιο μπροστά στην Κύπρο και με έπιασε εκεί η εισβολή. Σαν σήμερα, δηλαδή, 20 Ιουλίου το 1974, σαράντα εφτά χρόνια αναμνήσεις!

Εσείς βρισκόσασταν, ήσασταν κομμάτι της ΕΛΔΥΚ; Η δική σας μονάδα;

Όχι, όχι εγώ ήμουνα στην Εθνική Φρουρά. Η Εθνική Φρουρά είναι τα στρατόπεδα που πηγαίνουνε οι Κύπριοι στρατιώτες. Εγώ πήγα σαν εκπαιδευτής εκεί στις τηλεπικοινωνίες, στα άρματα. Είχαν τα Τ34, ρωσικής κατασκευής, πολύ παλιά, τα οποία είχαν κάποιους ασυρμάτους και προσπάθησα να τους φτιάξω όσο μπορούσα και να τους επισκευάσω και εκπαίδευσα και τους άλλους της Εθνικής Φρουράς. Τώρα, τι μάθανε, τι δε μάθανε, δε ξέρω... Μας έπιασε η εισβολή, την οποία δε...

Αναφέρατε ότι ήσασταν στην Εθνική Φρουρά, στην οποία συμμετείχαν κατά βάση Κύπριοι στρατιώτες.

Κύπριοι ήτανε και λίγοι, πολύ λίγοι Έλληνες, όλοι σαν εκπαιδευτές ήτανε. Δηλαδή, εμείς στο στρατό, 23 ΕΜΑ που ήμουνα, ήτανε, Επιλαρχία Μεσαίων Αρμάτων λέγεται, ήτανε στην Κοκκινοτριμιθιά, ένα στρατόπεδο. Εκεί ήμαστε γύρω στα δεκαπέντε Έλληνες. Οι υπόλοιποι όλοι ήτανε Κύπριοι, γύρω στους χίλιους, γιατί είχε πολλούς ουλαμούς που λέγανε, ίλες.

Και κείνη τη μέρα μέσα στο στρατόπεδο που ήσασταν εσείς, όταν μάθατε ότι έγινε η εισβολή, τι συνέβη, πώς τη θυμάστε εκείνη τη μέρα;

Κατά πρώτον, δεν ήμουνα στο στρατόπεδο τη μέρα εκείνη τη συγκεκριμένη, διότι είχε ξεκινήσει το πραξικόπημα μια βδομάδα πριν, δηλαδή τις 15 Ιουλίου ξεκίνησε το πραξικόπημα. Εμάς μας στείλανε στη Μονή Κύκκου που ήτανε ο Μακάριος για να τον εξουδετερώσουμε στην ουσία, αλλά δεν πήγαμε. Πήγαμε ανάμεσα στο στρατόπεδο και στη μονή Κούκου, είναι περίπου 2 χιλιόμετρα, 3, από τη μονή Κούκου. Εκεί ακινητοποιήθηκε το άρμα και περιμέναμε διαταγές και τι θα κάνουμε. Μετά που τελείωσε το πραξικόπημα, ήρθε ένας ανθυπασπιστής τεχνικός από τη μονάδα, επισκεύασε το άρμα και μας έδωσαν εντολή να πάμε στην Κυρήνεια που ήδη είχαν αποβιβαστεί οι Τούρκοι από την προηγούμενη να κάνουμε ό,τι μπορούμε, να τους αναχαιτίσουμε, υποτίθεται, με ένα άρμα... Που δεν γινότανε, αλλά πήγαμε. Στο δρόμο ξεκινήσαμε 10:00 η ώρα το πρωί και φτάσαμε το απόγευμα 4:00 η ώρα από τη Λευκωσία στην Κυρήνεια, που ήτανε η τέτοια... Γιατί είχαμε εμπόδια στο δρόμο, είχε μάχες, αλεξιπτωτιστές και ούτω καθεξής. Μόλις φτάσαμε, αρχίσανε οι μάχες, τα αεροπλάνα, οι Τούρκοι με αεροπλ[00:05:00]άνα, εμείς μόνο ένα άρμα και στρατιώτες, με τουφέκια και καλάσνικοφ και τέτοια, που δεν γίνονται τέτοιες μάχες. Κάναμε ό,τι μπορούσαμε, αλλά δύσκολα τα πράγματα.

Εσείς, λοιπόν, πήγατε εκεί με πεζικό άρμα;

Εμείς πήγαμε στο άρμα μέσα και ερχόταν και το πεζικό από πίσω, οι στρατιώτες, οι οποίοι και αυτοί εξολοθρεύθηκαν με τις βόμβες ναπάλμ που ρίχνανε οι Τούρκοι με τα αεροπλάνα και είχαν αποβιβαστεί και στην Κυρήνη. Δίπλα είναι ένα ξενοδοχείο εκεί και είχανε ταμπουρωθεί όλοι μαζί με τα αποβατικά τους σκάφη... Που αυτή η παραλία είναι, πώς να σου πω, 3-4 μέτρα βάθος, δε σηκώνει μεγάλα αποβατικά. Δηλαδή, αν είχαμε δύναμη λίγο, δηλαδή να ‘τανε είκοσι άρματα που είχε το στρατόπεδο –Τ34 που ήμαστε, είχε σαράντα–, αλλά με το πραξικόπημα, με το ένα, με το άλλο, εξουδετερωθεί, πήγανε τα άλλα εδώ, το άλλο εκεί, το άλλο στο αεροδρόμιο, τα άλλα στην Κυρήνεια... Και πήγαμε μόνο, όταν φτάσαμε, ήταν άλλα δύο άρματα εκεί. Δηλαδή, με τρία άρματα προσπαθήσαμε να εξουδετερώσουμε τους Τούρκους, ήταν αδύνατο! Αλλά κάναμε ό,τι μπορούσαμε και εμείς. Μέχρι που με τις βόμβες το πρώτο άρμα πήρε φωτιά. Εμείς ήμαστε στο δεύτερο, έπεσε μία βόμβα, εγώ τραυματίστηκα, βγήκα έξω από το άρμα, γιατί ήμουνα μες το άρμα όταν τραυματίστηκα, ή ναπάλμ ήτανε ή κάτι βλήμα μεγάλο και μας τράνταξε το άρμα. Γέμισε καπνούς, εγώ βγήκα έξω. Ήμουνα συνοδηγός τότε, δεν σ’ το είπα, ήμουνα συνοδηγός του άρματος, δεν ήμουνα τεχνίτης τηλεπικοινωνιών! Απλώς είχα ένα μεγάλο πολυβόλο μπροστά και εγώ πολεμούσα και οι άλλοι ρίχνανε τα βλήματα απ’ το μεγάλο πολυβόλο του άρματος. Βγήκα έξω, είδα κι άλλους που βγαίνανε και πεταγόταν από το άρμα, άλλος ήταν τραυματίας στο στήθος, ο άλλος κάπου αλλού, εγώ ήμουνα τυφλός, γιατί τραυματίστηκα στα μάτια και στα δύο και στο αριστερό χέρι, δηλαδή πυροβολισμός στο αριστερό χέρι και με βόμβα στα μάτια! Και με κάψανε, όλο, τελείως, δεν έβλεπα. Είδα κάποιον κάτω, ο οποίος είχε τραυματιστεί στο στήθος, δεν μπορούσε να περπατήσει, έβλεπε όμως, και ξεκινήσαμε μαζί με άλλους, όπως μπορούσαμε, για να φύγουμε. Μετά τον τραυματισμό. Περίπου μια ώρα περπατούσαμε; Δεν θυμάμαι, μια και κάτι. Και φτάσαμε σε ένα ιατρείο, της Λαπάθου, λέγεται, αγροτικό ιατρείο ήτανε. Και από κει, επειδή γινότανε μάχες με τους Τούρκους και εκεί κοντά, μας πήρε ένα REO, ένα μεγάλο φορτηγό, μας έβαλε στην καρότσα τους τραυματίες και μας πήγε στο νοσοκομείο της Λευκωσίας. Εκεί κάθισα τρεις-τέσσερις μέρες, μου ‘φτιαξαν το τραύμα στο χέρι, ό,τι άλλο είχα, και μετά με στείλανε σε μία κλινική οφθαλμολογική, η οποία έκατσα ένα μήνα, ένα μήνα με θεραπεία στα μάτια για να βλέπω. Ευτυχώς βλέπω, είμαι καλά, ναι, δεν έχω πρόβλημα! Μετά από ένα μήνα, είναι το ατυχές γεγονός, μετά από ένα μήνα που έφυγα, επειδή είχε– Εν τω μεταξύ, μετά από τέσσερις μέρες, 23 Ιουλίου νομίζω, κάνανε ανακωχή, δηλαδή σταμάτησε ο πόλεμος, υποτίθεται ότι σταμάτησε, αλλά γινόταν στα κρυφά. Και μετά, ξανάρχισε τον Αύγουστο νομίζω, 15 Αυγούστου, δηλαδή όταν βγήκα εγώ από το νοσοκομείο, ξανάρχισε ο κανονικός πόλεμος, ο «Αττίλας 1», ο «Αττίλας 2», τον είπαμε το δεύτερον. Και εγώ πάλι δεν είχα τότε ούτε όπλα ούτε τίποτα, απλώς πήγα σε ένα στρατόπεδο, πήρα ένα καλάσνικοφ, τα ρωσικά τα όπλα, κι ένα πιστόλι, αυτά πήρα και έκανα κλεφτοπόλεμο μετά από κει και μετά. Πήγα πάλι στο στρατόπεδο της 23 ΕΜΑ στην Κοκκινοτριμιθιά, δε το ‘χανε καταλάβει οι Τούρκοι, το προστατεύανε εκεί κάτι στρατιώτες και προστέθηκα κι εγώ εκεί. Αλλά, όταν κάνανε επίθεση οι Τούρκοι, γιατί ήταν απέναντι– Απέναντι οι Τούρκοι, πιο κάτω η ΕΛΔΥΚ, λίγο πιο μακριά, κι εμείς εκεί. Όταν γινότανε μάχες, ερχότανε αεροπλάνα, ερχότανε άρματα, κι εμείς ήμαστε λίγοι και πιάναμε [00:10:00]τα βουνά. Μόλις ερχότανε κοντά, αρχίζαμε και πολεμούσαμε τότε. Κι έτσι κύλησε όλη η περίοδος αυτή, μέχρι που σταματήσανε τελείως και ετοιμαζόμαστε για την αναχώρηση, εμείς οι Έλληνες, περιμέναμε πώς και πώς πότε να φύγουμε!

Τελικά μετά από πόσο καιρό φύγατε;

Τον Αύγουστο... Εγώ έφυγα τον Φεβρουάριο του '75. Αργήσαμε λίγο, αλλά, τουλάχιστον δεν είχε ένα διάστημα τον πόλεμο αυτόν που είχε.

Δηλαδή, από τον Αύγουστο που επιστρέψατε, ας πούμε, στο μέτωπο–

Ναι, κράτησε όλος ο Αύγουστος εκεί οι πόλεμοι, αλλά δε φύγαμε αμέσως, περιμέναμε, περιμέναμε... Μέχρι που δε μπορούσανε να μας πάρουνε, δε ξέρω για ποιο λόγο, και περιμέναμε μέχρι να έρθει η σειρά μας, γιατί είχε κι άλλες σειρές, εγώ ήμουνα 104, έπρεπε να φύγει η 103, που πήγε να φύγει πριν τον πόλεμο και τη γυρίσανε πίσω. Το «Λέσβος», το αρματαγωγό που τους βάλανε να φύγουνε και έγιναν μάχες και κει, σκοτωθήκαν και κει, είναι πολλά τα γεγονότα. Εμάς καθυστερήσανε, μας διώξανε τον Φεβρουάριο με το καράβι. Επιβατικό καράβι, δεν ήτανε αρματαγωγό. Δε θυμάμαι ποιο ήτανε τότε. Τον Φεβρουάριο πήγα στον Πειραιά.

Εσείς δηλαδή, απ’ ό,τι κατάλαβα, όταν εμπλακήκατε μέσα στον πόλεμο με το σώμα στρατού, ήσασταν ασυρματιστής. Βέβαια, δεν ήσασταν στο πόστο του ασυρματιστή, αλλά απλά ριχτήκατε στον πόλεμο. Είχατε εκπαιδευτεί πιο πριν σε τεχνικές πολέμου;

Ναι, η εκπαίδευση γινότανε απ’ το Γουδί. Εκεί έξι μήνες εκπαίδευση. Κατά πρώτον, στο Γουδί πήγα σαν έφεδρος αξιωματικός, επειδή ήμουνα σπουδαγμένος υποτίθεται, απόφοιτος λυκείου. Είχα βγάλει τώρα... Αλλά εκεί βάζανε τους δικούς τους, ήτανε Χούντα τότε... Απ’ το '72 που πήγα στρατιώτης, αυτοί διαλέγανε όποιους θέλανε. Εγώ, μου είπανε μετά να με κάνουνε υπαξιωματικό, λοχία, οτιδήποτε, δε δέχτηκα, λέω: «Όχι, απλός στρατιώτης θέλω». Κι έτσι ξεκίνησα. Λέει: «Να σε πάμε στην ειδικότητα;». Λέω: «Ναι, στην ειδικότητα πηγαίνετέ με». Κι έτσι πήγα τεχνίτης τηλεπικοινωνιών. Και συνέχισα και στον ΟΤΕ μετά, τριάντα πέντε χρόνια.

Τριάντα πέντε χρόνια, ε;

Άλλα τριάντα πέντε, ναι.

Ωραία. Είπατε πριν για τη μάχη εκείνη στην οποία ριχτήκατε, στη μάχη... Τραυματίστηκαν πολλοί στρατιώτες που ήσασταν μαζί στο άρμα–

Σχεδόν. Δέκα χιλιάδες νεκροί! Εκτός τραυματίες λέμε τώρα.

Εσείς απ’ το δικό σας άρμα χάσατε δικούς σας στρατιώτες;

Στο δικό μου άρμα ήτανε το πλήρωμα, νομίζω, πέντε άτομα, εγώ ήμουνα συνοδηγός, ένας Πίτσιλος, Κύπριος, ήτανε οδηγός, ο οποίος μάλλον αγνοείται ακόμα, γιατί τραυματίστηκε όπως κι εγώ, αλλά εγώ ήμουνα πιο τυχερός, αυτός μπορεί να την έφαγε σε κακό σημείο και δεν τον βρήκανε, ακόμα είναι αγνοούμενος. Οι υπόλοιποι... Ο Τριανταφυλλίδης, που θυμάμαι το όνομα, γιατί με έσωσε και τον έσωσα, δηλαδή τον κρατούσα και περπατούσαμε, ο οποίος δε ξέρω πού βρίσκεται, στην Κύπρο είναι, Κύπριος ήτανε και αυτός, πήρα ένα τηλέφωνο, δε μου απαντήσανε και σταμάτησα κι εγώ... Για να τον ευχαριστήσω και να κουβεντιάσουμε για όλο αυτό, αλλά δε κατάφερα. Ένας δάσκαλος Έλληνας ήτανε, ο οποίος τον είδα μια στιγμή στη Βάρκιζα κάποτε, στην Αθήνα που υπηρετούσα στον ΟΤΕ, ο οποίος δε μου φάνηκε και πολύ καλά. Και από τότε δεν είδα και κανένα άλλον. Εκεί ήτανε και ένας άλλος Κύπριος, τον οποίο δε θυμάμαι. Όλοι τραυματίες πρέπει να ‘τανε, εκτός τον Πίτσιλο, ο οποίος μάλλον ή σκοτώθηκε ή είναι αγνοούμενος. Δεν βρέθηκε ακόμα.

Σήμερα είναι η επέτειος όπως έχουμε πει, έτσι;

Σήμερα αναμνήσεις! Σαράντα εφτά χρόνια από τότε.

Τι είναι αυτό που θυμάστε πιο έντονα, δηλαδή, α[00:15:00]πό τότε;

Το πρώτο είναι ο τραυματισμός μου. Α, δεν σου είπα. Δεν ξέρω αν πιστεύεις στο Χριστό ή στην Παναγία ή στο τέτοιο, ήταν η μέρα του Προφήτη Ηλία, αλλά εγώ στη στολή μου πάντα είχα τον Άγιο Γεώργιο, ένα πλαστικό, το οποίο είναι στο άλογο πάνω και κρατάει ένα τέτοιο. Θα σου πω ότι όταν κατέβηκα απ’ το άρμα, έψαχνα να βρω πού είμαι, έτσι, δεν έβλεπα και είχε σπάσει εκεί κάποια σωλήνα φαίνεται και είχε νερό κάτω και έκανα έτσι για να βρέχομαι, υποτίθεται, να αλαφρώσω και βρήκα την εικόνα του Αγίου Γεωργίου, που την είχα στο σάκο μου, στα πράγματά μου, και την έβαλα και την έχω ακόμη. Την έπιασα από κάτω... Δεν ξέρω, με βοήθησε; Δεν σκοτώθηκα; Δε ξέρω τι να πω. Το μόνο πράγμα που βρήκα τότε.

Εσείς συμμετέχετε σε κάποιον σύλλογο; Υπάρχουν σύλλογοι, καταρχήν, βετεράνων;

Ναι, υπάρχουν πολλοί σύλλογοι, ο Παγκρήτιος Σύλλογος Πολεμιστών Κύπρου, ο οποίος έχει τα γενέθλιά του σήμερα, είναι ο Πανελλήνιος Σύλλογος Πολεμιστών Κύπρου, ΕΛΔΥΚ Πολεμιστών, οι οποίοι... Μίλησε και προχθές στο ΣΚΑΪ, δεν ξέρω άμα το ‘δες, ο Πρόεδρος ο Ντούλας και είπε ορισμένα πράγματα. Άμα βάλεις στο Σκαϊ την Κυριακή με τον Καμπουράκη και μία κοπελιά, θα τον δεις και μίλησαν για αυτό το θέμα. Και έχει και ντοκιμαντέρ πολλά η ΕΡΤ1, το οποίο τώρα δημοσίευσα ένα στο Facebook και λέει πολύ ωραία πράγματα. Δέστε τα αυτά να βγάλετε συμπεράσματα.

Ήθελα να σας ρωτήσω πριν. Το '74, αφότου έγινε η εισβολή, η τουρκική εισβολή, υπήρχε μια ομάδα στρατού στη Σούδα, οι οποίοι λάβαν εντολή να ξεκινήσουνε με μυστική αποστολή, με αεροπλανοφόρα του στρατού.

Ναι, αεροπλάνα, τα C-130 που λέμε, τους βάλανε μέσα. Λοκατζήδες ήτανε, νομίζω φύγαν τρία, δεν θυμάμαι τότε, εγώ ήμουνα τότε στο– Μάλλον τότε τραυματιζόμουνα! Κι αν δεν, ήμουνα στο νοσοκομείο. Αλλά άκουσα από φίλους, από γνωστούς και από τους λοκατζήδες τους ίδιους ότι ήτανε καμουφλαρισμένα όλα αυτά τα τέτοια με τουρκικά χρώματα, τουρκική σημαία, μόνο και μόνο για να μη γνωρίζονται. Και όταν φτάνανε, τα δυο νομίζω περάσανε και τέτοιο. Το τρίτο είναι που το είδε κάποιος, σε ένα ύψωμα Ελληνοκύπριος. Το όνομά του έχει δημοσιευθεί, ξέρουνε ποιος είναι, ζει και τώρα ακόμα, και το πυροβόλησε και έπεσε. Όλοι σκοτωθήκανε, ό,τι είχε μέσα, ένας έζησε, ο οποίος πέθανε πριν δύο χρόνια. Αλλά ήτανε τραυματίας πολύ και πήγαινε με πατερίτσες.

Θέλετε να μου πείτε για το τώρα, για το αν έχετε επαφή με αυτά τα άτομα που συμμετείχαν τότε; Αν έχετε φίλους;

Ναι, με πολλούς έχω, με πολλούς έχω. Στα Χανιά είναι μερικοί που έχουμε το σύλλογο και τηλεφωνιόμαστε, στην Αθήνα είναι ο Πρόεδρος ο Ντούλας, έχει πολλούς φίλους που μιλάμε τακτικά. Ε, αυτό που περιμένουμε είναι μήπως μας αναγνωρίσουνε κάτι και μας δώσουνε κάτι παραπάνω. Κανείς δεν άνοιξε το φάκελο της Κύπρου, καμιά κυβέρνηση, κανείς δε τιμώρησε αυτούς που φταίνε στο πραξικόπημα, γιατί προδοσία ήταν και το πραξικόπημα και ο πόλεμος. Όλα αυτά γίνανε συνεννόηση με τη Χούντα και με τους εκάστοτε κυβερνώντες τότε. Αν άνοιγε ο φάκελος, θα μαθαίναμε πολλά, αλλά δεν άνοιξε ο φάκελος για να μην τιμωρηθούνε μερικοί δικοί τους. Και είναι και πολλοί, δεν είναι... Εγώ στο στρατόπεδο που ήμουνα, 23 ΕΜΑ, είχα διοικητή έναν Λαμπρινό, ο οποίος ήταν πρωτεργάτης της Χούντας τότε. Διοικητής ολοκλήρου της δύναμης της Κύπρου ήταν κάποιος Ντενής, στρατηγός. Όλοι αυτοί τίποτα, δεν ακούστηκε[00:20:00] τίποτα ούτε για τιμωρία, ούτε για... Όλα αυτά κουβεντιάζουμε και λέμε γιατί; Βρέθηκε τώρα ο Μητσοτάκης και είπε: «Να σας δώσω ένα βοήθημα», και μας έδωσε 200 ευρώ σαν βοήθημα το μήνα και τον ευχαριστούμε! Αν μπορεί να τα κάνει παραπάνω...

Κάποια, δηλαδή, δημόσια επίσημη αναγνώριση για τη συμβολή...

Επίσημη αναγνώριση γίνεται στα χαρτιά μόνο, μου δώσανε ένα τέτοιο, πώς το λένε, ένα δίπλωμα και λέει ότι έλαβα μέρος στο τέτοιο, ένα χάλκινο παράσημο και αυτά είναι. Και αυτά, για να τα πάρω, έπρεπε να πάω στην Κύπρο, να πάρω το χαρτί απ’ το νοσοκομείο ότι τραυματίστηκα και ούτω καθεξής. Να τα στείλω στο Γενικό Επιτελείο Στρατού και, και, και... Αλλά τα ‘χω, τα ‘χω αυτά, έχω και το δίπλωμα, έχω και τα χαρτιά από το στρατό, απ’ το νοσοκομείο... Και έτσι μας αναγνωρίσανε. Όσοι δεν τα ‘χουνε, δεν τους αναγνωρίσαν καν, ενώ ήτανε πολλοί.

Γιατί πιστεύετε ότι η πολιτεία δεν έχει ασχοληθεί με αυτό το κομμάτι της ιστορίας;

Η πολιτεία δε θέλει να... Δεν ξέρω, είναι πολύπλοκο το θέμα τώρα, για να ανοιχτεί ένας... Ξεκινήσαν στη Βουλή να τον ανοίξουν, αλλά έμεινε το μισό. Δώσανε αυτούς που ξέρουμε ευθύνες, Ιωαννίδης, Παπαδόπουλος και τέτοια, τα υπόλοιπα όλα τίποτα. Δεν ανοίχτηκε ποτέ, τώρα γιατί, αυτά είναι μικρά γράμματα!

Και τώρα που έχουν περάσει, πόσο είπαμε, σαράντα εφτά χρόνια, έτσι;

Σαράντα εφτά...

Πώς εκτιμάτε αυτή την κατάσταση;

Σήμερα γίνεται δεύτερος «Αττίλας»! Σήμερα πάει ο Τούρκος Πρόεδρος στην Αμμόχωστο, πώς τη λένε, Βαρόσια, έτσι τα λένε, σα να γίνεται δεύτερη– Ενώ υπάρχει η συμφωνία ότι δεν μπορεί να πάει, απ’ τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, ότι είναι ουδέτερη ζώνη κι ούτω καθεξής, αυτός πάει και την κατακτά, άρα γίνεται, ναι... Και οι άλλοι σιωπούνε, όλοι σιωπούνε. Κανείς δεν τον εμποδίζει, απλώς στα χαρτιά, στα χαρτιά τον κατηγορούνε, αλλά αυτός κάνει τη δουλειά του. Κατάλαβες; Δηλαδή, τι να αισθανθεί κανείς σε αυτά που βλέπει! Και ο Τούρκος δε καταλαβαίνει ούτε από χαρτιά, ούτε από κατηγορώ, ούτε τίποτα. Αυτός θέλει φοβέρα, που λέμε. Αν δεν τον φοβερίσεις, άμα δεν δει τη δύναμή σου δεν... Και δεν είναι– Λένε ογδόντα εκατομμύρια ότι είναι, δεν είναι δυνατοί. Η Ελλάδα, άμα ήταν οργανωμένη και οργανωθεί όπως ξέρει, σε μια εβδομάδα θα τον έχει εξουδετερώσει, αλλά δεν το κάνει, δεν τολμούνε, γιατί ένας πόλεμος κάνει ζημιά και στο νικητή και στον νικημένο. Δεν υπάρχουν, δηλαδή, νικητής και ηττημένος. Όλοι έχουνε ζημιά.

Εσείς τότε, δηλαδή, που συμμετείχατε στον πόλεμο και όλο το σώμα στρατού και οι υπόλοιποι στρατιώτες, πήγατε, ας πούμε, με αυτή την αίσθηση, ότι πάμε να κατατροπώσουμε τον κατακτητή, ας πούμε;

Όχι, ξέραμε. Εγώ προσωπικά ήξερα ότι είναι προδοσία. Εγώ το ‘ξερα απ’ την πρώτη στιγμή, γι’ αυτό δεν έλαβα μέρος στο πραξικόπημα. Δε ξέρω αν σου το ‘πα, κάποιος λοχαγός μου ‘βαλε το πιστόλι στο τέτοιο, για να πάω αρχηγός άρματος! Κι εγώ δε πήγα. Τελικά, πήγα συνοδηγός. Και βρέθηκε κάποιος άλλος λοχίας, ο οποίος πήγε αρχηγός τάγματος. Αλλά αυτοί είναι... Ιστορίες μεγάλες με ψιλά γράμματα! Είπαμε, δε τιμωρήθηκε κανείς, δε τιμωρούνε κανένα! Αυτούς που είχαμε εμείς επαφή, δε τιμωρήσανε κανένα. Ούτε τους βγάλανε στην φόρα. Ίσως πήρανε και βαθμούς, δε ξέρω. Τους κάνανε και ήρωες! Δε πειράζει... Που έχουμε την υγειά μας, είμαστε καλά προς το παρόν, και αυτά.

Τι άλλο θυμάστε από εκείνη τη μέρα;

Πολλά θυμάμαι, αλλά [00:25:00]δεν τα ‘χω ξεκαθαρισμένα στο μυαλό μου. Ίσως άλλη φορά θυμηθώ και άλλα και πούμε.

Και άνθρωποι που έχετε επαφή, έχουνε και αυτοί, έτσι, την ίδια εμπειρία, κάπως θολά στο κεφάλι–

Ναι, δεν έχει άνθρωπο να μην έχει εμπειρία, που είναι εκεί, που ήταν εκεί. Άλλος στην ΕΛΔΥΚ... Σκοτώθηκε η μισή, όλη σχεδόν η ΕΛΔΥΚ σκοτώθηκε με τις μάχες που κάνανε. Ή τραυματίες ή σκοτωμένοι. Στο αεροδρόμιο της Λευκωσίας άλλες μάχες. Πάντου είχε μάχες, δεν ήτανε... Και ήταν ανοργάνωτοι, ήταν προδομένοι, ήτανε το πραξικόπημα που τους εξουδετέρωσε τις ελληνικές δυνάμεις, και γι’ αυτό λέω προδοσία, γιατί το κάνανε σκόπιμα. Να εξουδετερώσουνε και να μπούνε οι Τούρκοι, γιατί έτσι που μπήκανε και με τον τρόπο που μπήκανε, αν είχε ένα οργανωμένο στρατό, δε χρειάζονται πολλοί. Και μερικά όπλα, αυτά που είχαμε, άσχετα ότι είχε πολλά άρματα και τα πήρε πίσω, παλιά, τα πήρανε πίσω... Ποιος τα πήρε δε θυμάμαι. Αλλά μ’ αυτά που είχαμε, αν ήταν οργανωμένοι και δεν έγινε το πραξικόπημα, δε θα μπορούσαν να μπούνε στην Κύπρο. Έτσι; Με τον τρόπο που μπήκαν, εκτός και αν είχαν άλλες δυνάμεις, αλλιώς. Έτσι είναι. Τουλάχιστον τώρα να βάλουνε μυαλό να οργανωθούνε οι Έλληνες, οι Κύπριοι, όλοι μαζί.

Τότε εσείς ήσασταν στο στρατόπεδο και με Τουρκοκύπριους, είπατε πριν;

Ελληνοκύπριους. Οι Τουρκοκύπριοι ήταν λίγο πιο παρακάτω από την πράσινη γραμμή, λέγεται, και είναι χωρισμένη η Κύπρος. Και οι Τουρκοκύπριοι ήτανε πιο χαμηλά. Αλλά την εποχή εκείνη, πριν γίνει το πραξικόπημα, πριν γίνει ο πόλεμος, δεν είχανε πρόβλημα να πάνε οι Ελληνοκύπριοι στην πλευρά των Τουρκοκυπρίων ή οι Τουρκοκύπριοι στων Ελληνοκυπρίων. Ερχότανε, ψωνίζανε, πηγαίνανε. Ε μετά αρχίσανε και κάνανε τη γραμμή και δεν μπορούσανε, έπρεπε ο ένας να παίρνει άδειες, ο άλλος να... Τέτοιο. Και έτσι συνεχίζεται και μέχρι τώρα, και τα χειροτερεύει ο Ερντογάν, πώς τόνε λένε, κάθε μέρα.

Έχετε επισκεφτεί την Κύπρο από τότε;

Ναι, έχω επισκεφτεί στο '93, νομίζω, 1993, για τα μνημόσυνα που κάναμε κάθε χρόνο. Σήμερα κάνουνε τα σαράντα εφτά χρόνια, είναι φίλοι μου εκεί, είναι ο Πρόεδρος, είναι δύο από τα Χανιά... Μου είπαν και μένα, δεν πήγα γιατί... Για άλλους λόγους. Αλλά δεν νομίζω ότι θα πάω για μνημόσυνα, αν πάω, θα πάω για ψυχαγωγία!

Σε ποια περιοχή; Πού γίνονται αυτές οι συναντήσεις;

Στην Κύπρο, τα μνημόσυνα είναι εκεί στους τάφους των νεκρών, είναι στη Μακεδονίτισσα, Τύμβος Μακεδονίτισσας λέγεται και εκεί τώρα, αυτή τη στιγμή, είναι όλοι μαζεμένοι εκεί, από τον Υπουργό Εξωτερικών... Και καταθέτουνε στεφάνια στον Πύργο και μετά πάνε σε διάφορες άλλες εκδηλώσεις. Τα ίδια κάνουνε από τότε που ήμουν, μετά το '74, κάθε χρόνο γίνονται αυτά, μας παίρνανε με τα C-130, τους παίρνουνε κάθε χρόνο, τους πάνε εκεί στο ξενοδοχείο και λαμβάνουνε μέρος σε όλες αυτές τις διαδικασίες. Τελειώσαμε;

Άμα θέλετε, τελειώσαμε, ναι.

Άλλη φορά.

Εντάξει. Ευχαριστώ πολύ!

Είπαμε κάμποσα πράγματα.

Είπαμε, είπαμε.