[00:00:00]Καλησπέρα, πώς ονομάζεσαι;

Καλησπέρα. Είμαι ο Θεόφιλος Σαραμπάκος από την Περιστερά Θεσσαλονίκης και είμαι κτηνοτρόφος.

Βρίσκομαι με τον Θεόφιλο, είναι 19/4/2022, εγώ ονομάζομαι Εδιάρογλου Ευδοκία, είμαι ερευνήτρια στο Istorima και ξεκινάμε. Θες να μου πεις λίγα πράγματα για σένα; Για την κτηνοτροφία;−

Ασχολούμαι με την κτηνοτροφία από το 2008 εντατικά, καθημερινά. Μέχρι τότε πήγαινα Σαββατοκύριακο, όταν δεν είχαμε σχολείο. Και μετά που τελείωσα τον στρατό, απ’ το 2010 είμαι κάθε μέρα εκεί. Με τα ζώα. Έχω και τον αδερφό μου μαζί και τον πατέρα μου. Έχουμε γύρω στα 700 ζώα και, δόξα τω Θεώ, τ’ αγαπάμε πολύ και, εντάξει, βγαίνει μεροκάματο, δεν μπορώ να πω. Προσπαθούμε να τα βελτιώνουμε όσο γίνεται περισσότερο. Τα καλοκαίρια μετακομίζουμε σε άλλο μέρος, λόγω του υψηλού κόστους ζωοτροφών πηγαίνουμε σε άλλο μέρος που δεν χρειάζεται εκεί να ταΐζουμε. Καθόμαστε μέχρι το φθινόπωρο και τον χειμώνα επιστρέφουμε πάλι πίσω.

Οκέι. Τι ηλικία έχεις;

Είμαι 32 χρονών.

32 χρονών και ασχολείστε εντατικά, πολύ ωραία.

Και 30 είναι ο αδερφός μου. Έχουμε μικρή διαφορά.

Ασχολείστε εσείς οι δύο;

Ναι, καθημερινά εμείς οι δύο. Και ο πατέρας μου, όταν μπορεί, μας βοηθάει κι αυτός.

Όταν λες 700 ζώα, τι ζώα;

Κατσίκια είναι αυτά όλα. Μόνο κατσίκια έχουμε. Είναι γύρω στα 450 θηλυκά που... αρμεγόμενα. Έχουμε και άλλα έγκυα τώρα για να γεννήσουνε, και τα αρσενικά και τα μικρά που κρατήσαμε φέτος. Για να αναπαραχθεί το κοπάδι.

Είναι σε έκταση, εδώ, δική σας, σε μαντρί;

Ναι, είμαστε εδώ κοντά στο χωριό, στα 2 χιλιόμετρα έξω απ’ το χωριό. Έχουμε και δικά μας χωράφια, και βοσκάνε. Μέχρι τον Ιούνιο είμαστε εδώ. Μετά, το καλοκαίρι πηγαίνουμε στο… περιοχή Λαγκαδά. Στο Ζαγκλιβέρι κοντά εκεί, αν έχετε ακουστά. Άγιο Χαράλαμπο. Μένουμε εκεί, έχουμε και δικό μας σπίτι και είναι πολύ ωραία εκεί. Έχει πολλή έκταση για τα ζώα.

Και γιατί δεν μένετε εδώ, Περιστερά;

Γιατί είμαστε εκεί πέρα, πάμε τα ζώα εκεί.

Πώς μεταφέρονται 700 ζώα από Περιστερά μέχρι−

Με τα πόδια. Με τα πόδια. Φεύγουμε το πρωί κατά τις 9 η ώρα και 3 με 4 το απόγευμα είμαστε εκεί. Περνάμε ένα χωριό, το Λιβάδι, που λέγεται. Και μετά, κατευθείαν για Άγιο Χαράλαμπο.

Και είστε μαζί με τον αδερφό σου−

Ναι, πηγαίνουμε και οι δύο μαζί. Επειδή στον δρόμο έχει πολλά εμπόδια, λύκους, διάφορα άλλα χωράφια που πρέπει να τα φυλάγουμε, να μην κάνουμε ζημιές, και πηγαίνουμε δύο άτομα.

Όλα πάνω από το βουνό;

Ναι, ναι.

Και μετά ξανά το φθινόπωρο−

Το φθινόπωρο πάλι, τον ίδιο δρόμο, επιστροφή.

Και να ρωτήσω, πώς είναι μια καθημερινή μέρα ενός κτηνοτρόφου; Τι ώρα θα σηκωθείτε, ας πούμε;

Κάθε εποχή έχει το δικό της ωράριο. Τον χειμώνα, επειδή και με το κρύο και μ’ αυτά, πηγαίνουμε λίγο πιο αργά, κατά τις 8 πηγαίνουμε. Αρμέγουμε, τα ταΐζουμε και τα βγάζουμε κατά τις 11 μέχρι τις 3, και μετά πάλι μέσα μέχρι τις 5-6, και σχολάμε. Το καλοκαίρι πηγαίνουμε νωρίς, επειδή βγαίνει ο ήλιος νωρίς, πηγαίνουμε 6 η ώρα. Αρμέγουμε και κατά τις 9-9.30, τα βγάζουμε έξω για βοσκή μέχρι το μεσημέρι κατά τις 1. Μετά πηγαίνουν τα ζώα στη σκιά, κάθονται, πίνουνε νερό, κοιμούνται εκεί πέρα, ξεκουράζονται κάνα δίωρο, και 3 με 4 μέχρι τις 7 το απόγευμα, βοσκάνε πάλι. Μετά άρμεγμα και γύρω στις 10 το βράδυ είμαστε σπίτι.

Δύο φορές τη μέρα άρμεγμα;

Ναι, πρωί και απόγεμα.

Έχει κούραση αυτή η δουλειά;

Έχει κούραση, αλλά αν την αγαπάς και την ξέρεις καλά πώς να την κάνεις, δεν κουράζεσαι τόσο πολύ.

Εσείς τι κτηνοτροφικά προϊόντα παράγετε;

Εμείς μόνο γάλα παράγουμε τώρα και το παίρνει τυροκόμος. Το πουλάμε δηλαδή σε τυροκόμο. Το κάνει ο άλλος τυρί δηλαδή. Το βγάζουμε εμείς, το παράγουμε και το πουλάμε−

Είναι πολλά−

Και το κρέας. Τα μικρά, τα ερίφια, που λέμε, τα κατσικάκια πουλάμε. Τώρα που είναι και μέρες για το Πάσχα, δίνουμε, και όλο το χρόνο δηλαδή. Μόλις γίνουνε γύρω στα 60 ημερών, 2 μηνών περίπου, τα αρσενικά τα δίνουμε για σφαγή και κρατάμε μόνο τα θηλυκά. Για αναπαραγωγή.

Και πόσα κιλά, ας πούμε, γάλα; Πόσα λίτρα γάλα;

Την ημέρα;

Ναι.

Κοίτα, κι αυτό είναι αναλόγως με τις εποχές. Τώρα από τον Μάρτιο και μέχρι Ιούνιο είναι φουλ, που λέμε, η παραγωγή. Δηλαδή πιάνουμε και 500 με 600 κιλά τη μέρα. Αλλά τον χειμώνα, εντάξει, είναι πιο λίγο, δηλαδή. Επειδή ακόμα δεν έχουν γεννήσει όλα... Κατάλαβες; Είναι σταδιακά, δηλαδή, γίνεται. Τώρα δηλαδή επειδή μαζεύονται όλα τα θηλυκά, είναι περίοδος που σφάζουμε και δεν έχουν μικρά να τρώνε το γάλα[00:05:00], τώρα είναι φουλ, που λέμε, η παραγωγή. Γύρω στους τρεις με τέσσερις μήνες.

Κάθε πότε γεννάνε, γίνονται συχνά οι γέννες;

Μία φορά τον χρόνο. Μία φορά τον χρόνο. Συνήθως τον Νοέμβριο, γύρω στις 15 με 20 Νοεμβρίου είναι τα πρώιμα, που λέμε, τα πρώτα. Γύρω στα 300 με 350. Και μετά τον Φεβρουάριο με Μάρτιο είναι τα υπόλοιπα. Τα όψιμα, που λέμε. Αλλά υπάρχουν και πολλοί άλλοι συνάδελφοί κτηνοτρόφοι που μπορούν να τ’ αφήσουν και δύο φορές το χρόνο να γεννήσουν. Δηλαδή, αυτούς τους ενδιαφέρει μόνο το κρέας. Δηλαδή δεν θέλουν γάλα. Και τ’ αφήνουν δυο φορές. Αλλά εμείς το βρίσκουμε καλύτερο, για να... μία φορά να παίρνουμε το γάλα, δηλαδή.

Άμα είναι έγκυα τα κατσίκια−

Όταν είναι έγκυα, κόβει το γαλά, δεν έχουνε γάλα. Σταματάει.

Και πόσο χρονικό διάστημα κρατάει η εγκυμοσύνη τους;

Απ’ τη μέρα που θα γίνει η αναπαραγωγή μέχρι που να γεννήσουν, χρειάζεται πέντε μήνες. Πέντε μήνες.

Και πόσα περίπου θα γεννήσουν;

Θηλυκά; Ή πόσα θα κάνει;

Πόσα θα κάνει η...

Συνήθως ένα με δύο είναι το... Αλλά έχει και κάποιες περιπτώσεις που και τρία βλέπουμε. Κάποιες περιπτώσεις. Αλλά λίγα είναι αυτά. Δηλαδή 1 με 2% να είναι έτσι. Τα περισσότερα ένα με δύο.

Εσείς είστε δίπλα σ’ αυτήν τη γέννα; Έχετε ζήσει φαντάζομαι...

Ναι, εκεί είναι η πιο δύσκολη περίοδος, όταν γεννάνε.

Γιατί;

Γιατί πρέπει και το βράδυ να πηγαίνεις να βλέπεις −επειδή γεννάνε και το βράδυ πολλά− και πρέπει να θυμάσαι ποιο μικρό είναι από την κάθε μάνα. Πρέπει να τα θυμάσαι όλα αυτά. Για να το… γιατί μερικές το γεννάνε και δεν το θέλουν, το παρατάνε. Και πρέπει να ξέρεις από ποια είναι, να το ταΐζεις, γιατί αλλιώς θα πεθάνει. Είναι πολλά τα μυστικά.

Οπότε αυτά με μπιμπερό, να φανταστώ;−

Όχι, όχι, πιάνουμε τη μαμά του και το βάζουμε στη ρώγα εκεί το κατσίκι και τρώει. Μέχρι δηλαδή να το πάρει, να καταλάβει ότι είναι δικό της.

Και πόσο καιρό απ’ τη μαμά του θα παίρνει γάλα;

Γύρω στους δύο μήνες. Μετά πηγαίνουν για σφαγείο τ’ αρσενικά. Κρατάμε τα καλύτερα, γύρω στα 10 με 15 τα αρσενικά τα καλύτερα. Απ’ τις καλύτερες μάνες για μελλοντικούς πατέρες, και τα υπόλοιπα για κατανάλωση, για σφαγείο. Και τα θηλυκά τα κρατάμε όλα εκείνα. Για να είναι την άλλη χρονιά να γίνουν κι αυτά μάνες.

Την επόμενη χρονιά μπορεί να γεννήσει−

Ναι, ναι−

Ένα μικρό;

Μπορεί. Ναι.

Τόσο νωρίς;

Μόλις γίνει 8 με 9 μηνών, μπορεί να αναπαραχθεί, ναι, νωρίς.

Ναι. Με το μαλλί δεν ασχολείστε;

Παλιά το πουλούσαμε, αλλά τώρα δεν έχει ζήτηση. Το κατσικίσιο δηλαδή, η τρίχα, που λέμε. Το μαλλί το πρόβειο έχει ζήτηση, το παίρνουνε.

Σκυλιά;

Σκυλιά έχουμε, γύρω στα 15. Είναι καλά, όλη μέρα ακολουθάν το κοπάδι. Το φυλάνε. Γιατί έχουμε και πολλούς λύκους. Αλλά, δόξα τω Θεώ, είναι καλά τα σκυλιά, φυλάνε.

Είναι μεγάλα, τσοπανόσκυλα;

Ναι, ναι. Ελληνικά ποιμενικά.

Έχει γίνει κάποια επίθεση από λύκο;

Έχει γίνει. Έχει γίνει, και φέτος το καλοκαίρι που μας πέρασε, στο άλλο το χωριό, στον Άγιο Χαράλαμπο που ήμασταν, είχε μία μέρα 40 βαθμούς ζέστη, και ήρθε εκεί να φάει. Με όρμηξε μια, με έπιασε μια κατσίκα, αλλά ήμουνα κοντά εκεί και το πρόλαβα, δηλαδή πήγαν και τα σκυλιά, τον κυνήγησαν και την άφησε πάλι.

Και έφυγε;

Ναι. Αλλά η γίδα, δηλαδή η γίδα που την είχε πιάσει απ’ τον λαιμό, και μετά από λίγες μέρες πέθανε, δεν άντεξε. Έχει πολλούς λύκους.

Κάνανε από πάντα οι λύκοι επιθέσεις, όλα αυτά τα χρόνια έχετε πετύχει;−

Ναι, ναι, ναι. Εντάξει, όχι κάθε χρόνο, απλά, δηλαδή στα πέντε χρόνια, ξέρω ‘γώ, τρεις με τέσσερις φορές έχει τύχει. Να μας κάνουν επίθεση.

Και τι κάνεις εκεί;

Φωνάζουμε τα σκυλιά, έρχονται εκεί πέρα και τον κυνηγάνε.

Έχει τύχει να σκοτώσουν τα σκυλιά λύκο;

Ναι, μία φορά. Είχε πάλι... Έβρεχε εκείνη τη μέρα και είχε κι ομίχλη και ήρθε αυτός. Κι έπιασε πάλι, έτσι, μία κατσίκα, αλλά ήταν τα σκυλιά κοντά και τον προλάβανε εκεί πέρα και τον πνίξανε.

Δεν έχει έρθει αγέλη λύκων;

Όχι, ένας ένας έρχονται, μεμονωμένα, ένας ένας. Αγέλη δεν έχει τύχει να δούμε. Αλλά σε άλλες περιπτώσεις, σε άλλους συνάδελφους που έχω ακούσει που μιλάμε, και μες στον στάβλο έχουν πάει. Κάνουν μεγάλη ζημιά, 30-40 ζώα κατευθείαν έχουν πνίξει. Πολλή ζημιά. Είναι, αυτό είναι μεγάλο πρόβλημα με τους λύκους, έχουμε μεγάλο πρόβλημα.

Οκέι. Θα τα δει, ας πούμε, τα ζώα, υπάρχει κάποιος κτηνοτρόφος; «Κτηνοτρόφος», λέω… Κτηνίατρος!

Ναι, ναι, έρχονται από τον ΕΛΓΑ.[00:10:00] Τα καταγράφουν όσα είναι σκοτωμένα από λύκο και δίνουν αποζημιώσεις. Απλά πρέπει να είναι από 1 έτος μέχρι 7 το ζώο. Πάνω από 7 χρονών δεν το αποζημιώνουν.

Γιατί;

Έτσι είναι ο νόμος, ξέρω ‘γώ. Έτσι είναι ο νόμος. Έχει τύχει και σε εμάς μία κατσίκα που ήτανε 8 χρονών και λέει: «Δεν αποζημιώνεται». Είναι ο νόμος τέτοιος.

Η διάρκεια ζωής μίας κατσίκας πόσο είναι περίπου;

Είναι, μπορεί να φτάσει και 15 έτη. Απλά εμείς στα 10 έτη τη διώχνουμε, που λέει ο λόγος, τη δίνουμε για σφαγείο. Γιατί δεν αποδίδει μετά. Μέχρι τα 10 έτη αποδίδει, μετά δεν μας συμφέρει. Δεν αποδίδει.

Να… Α! Και κάτι ακόμη. Έχετε στήριξη από το ελληνικό κράτος;

Όχι όσο θα έπρεπε. Όχι. Είμαστε, δηλαδή ένα 50%, μπορώ να πω. Και με τις επιδοτήσεις και με τις τιμές, ειδικά φέτος, και λόγω του πολέμου τώρα με την Ουκρανία, έχουν ανέβει πολύ οι ζωοτροφές. Και δεν υπάρχουν κιόλας ζωοτροφές. Για καλαμπόκι τώρα που ταΐζουμε εμείς, και άλλες ζωοτροφές, το καλαμπόκι είναι… δεν επαρκεί. Δεν μας δίνουν πλέον. Θέλουμε ν’ αγοράσουμε και δεν μπορούμε να βρούμε. Ναι. Και έχει ανέβει και πολύ. Δηλαδή πριν πέντε χρόνια το αγοράζαμε 25 λεπτά και τώρα πήγε 45 το καλαμπόκι.

Αυτό−

Είναι ακριβά.

Έγινε τώρα με−

Τώρα με τον πόλεμο. Και όλα. Και τα σιτάρια και όλα ανέβηκαν. Και επιδοτήσεις δεν... απ’ το κράτος δεν μας έρχονται κανονικά, όπως παλιά. Παλιά ξέραμε ότι παίρναμε, ξέρω ‘γώ, 5.000, 10.000, ξέραμε ότι ήταν τόσο. Τώρα μία μας βάζουν το 20%, μία το 30, μία το 15. Δεν ξέρουμε τι μας γίνεται τώρα. Ας ελπίζουμε ότι κάτι θα αλλάξει απ’ το κράτος, θα μας προσέξει περισσότερο. Να δούμε.

Να σε ρωτήσω, έτσι, τώρα να σε πάω, έτσι, λίγο πίσω σε παιδικά χρόνια. Εσύ είσαι από παιδί−

Από 4 χρονών μες στα ζώα.

Θυμάσαι εικόνες;

Έχω πολλές εικόνες. Θυμάμαι που ξεκινούσα με το ποδήλατο απ’ το χωριό, έλεγα τον πατέρα μου να με πάρει, γιατί ήμουνα πολύ μικρός κι ήθελα να πάω, και δεν μ’ έπαιρνε και έπαιρνα το ποδήλατο και πήγαινα με το ποδήλατο. Πολλές ιστορίες. Με τον παππού μου, θυμάμαι, που πρωτοξεκίνησα, στη βοσκή πήγαινα. Μέχρι 11-12 χρονών και μετά ανάλαβα μονάχος. Κάθε Σάββατο και Κυριακή έπαιρνα το κοπάδι, τα στύλια, που λέμε, και τα έβγαζα εγώ αυτά στη βοσκή. Από 12 χρονών.

Άρα ήτανε και ο παππούς σας;

Ναι.

Και ο... δηλαδή, πήγε έτσι...

Εμείς τα ζώα τα έχουμε, είμαστε τώρα πέμπτη γενιά. Δηλαδή απ’ το 1800 και κάτι. Τα είχε ο παππούς του παππού μου, τα είχε ο πατέρας του, μετά ο παππούς μου, μετά ο πατέρας μου, και τώρα εμείς με τον αδερφό μου. Απλά εμείς βελτιώσαμε τα ζώα, κάναμε και πιο σύγχρονο στάβλους. Τώρα έχουμε στο μυαλό μας να βάλουμε και μηχανές, «αρμεχτήριο», που λέμε. Να γίνει λίγο εύκολο το άρμεγμα.

Τα αρμέγετε τα 700 μόνοι σας;

Με τα χέρια τώρα, ναι, μόνοι μας. Όχι, δεν είναι και τα 700 αρμεγόμενα, απλά τα περισσότερα. Μόνοι μας τώρα, με τα χέρια. Κάνουμε γύρω στις τέσσερις ώρες το πρωί και γύρω στις τρεις το απόγευμα. Εφτά ώρες δηλαδή τη μέρα έχουμε άρμεγμα.

Κάθε μέρα;

Κάθε μέρα.

Δευτέρα με Κυριακή.

Ναι, Χριστούγεννα, Πάσχα, όλα.

Δεν έχετε αυτό που λέμε, ρεπό.

Ρεπό μόνο το καλοκαίρι. Από Ιούνιο μέχρι τέλος Οκτώβρη. Γιατί μετά δεκαπέντε μέρες με είκοσι πριν αρχίσουν να γεννάνε, τα ξανακάνουμε πάλι δύο κοπάδια, και είμαστε κάθε μέρα μετά πάλι.

Το καλοκαίρι, δηλαδή, μπορεί να φύγετε διακοπές;

Ναι, ναι, ναι.

Ο καθένας;

Μπορούμε. Συνήθως Σεπτέμβριο, εκεί μέσα. Που στειρεύουν, που λέμε, που κόβει το γάλα. Εκεί μέσα, Σεπτέμβρη με Οκτώβριο. Είναι η καλύτερη εποχή για μας, η πιο ξεκούραστη.

Μια βδομάδα, ας πούμε, δέκα μέρες;−

Ναι. Μπορεί να φύγει στην αρχή ένας, μετά ο άλλος. Απλά τώρα, κάνα δυο χρόνια, λόγω κορονοϊού και μ’ αυτά, δεν μπορέσαμε να φύγουμε.

Αλλιώς, μετά το καλοκαίρι, ας πούμε, μέσα στην εβδομάδα θα κάτσετε μια μέρα;

Δύο με τρεις μέρες. Μέρα παρά μέρα πηγαίνουμε. Μια μέρα τα βγάζω εγώ για βοσκή, μία ο αδερφός μου. Είναι πιο καλά τότε.

Είστε και στο Ζαγκλιβέρι τότε.

Ναι. Μπορούμε και για ένα μπάνιο να πάμε. Απλά το απόγευμα πάλι, στις 6-7 η ώρα πρέπει να είμαστε πίσω για το άρμεγμα. Το απογευματινό.

Ναι. Είναι δύσκολο για σας που είστε στο ένα μέρος και στο άλλο; Κάθε χρόνο;

Την[00:15:00] πρώτη χρονιά ήταν δύσκολα. Γιατί ήταν και ο αδερφός μου φαντάρος την πρώτη χρονιά. Απ’ το 2012 ξεκινήσαμε να το κάνουμε αυτό. Κι ήμουνα μόνος μου εγώ με τον πατέρα μου εκεί. Το χωριό ήταν μικρό, είναι γύρω στους 30 με 35 κατοίκους. Δεν είχε νεολαία και τέτοια να κάνουμε παρέα. Και για μένα ήταν λίγο ζόρι, που λέμε, στην αρχή. Αλλά μετά συνηθίσαμε. Έκανα και φίλους στ’ άλλα χωριά, τα διπλανά. Και τώρα είναι μια χαρά. Είναι και καλύτερα για εμάς λόγω του κόστους, δηλαδή, το κέρδος. Είδαμε ότι υπάρχει διαφορά όταν είμαστε εδώ με εκεί. Και πηγαίνουμε κάθε χρόνο τώρα. Γιατί εδώ πέρα πρέπει να ταΐζουμε ζωοτροφές, ενώ εκεί δεν ταΐζουμε καθόλου. Έχει πολλή έκταση, δηλαδή γύρω στις 5 με 6 χιλιάδες στρέμματα χωράφια και τρώνε τα ζώα.

Έχετε σκεφτεί να πάτε εκεί όλο τον χρόνο;

Δεν γίνεται να πάμε εκεί γιατί υπάρχουν πολλά χωράφια που είναι σιτηρά και τέτοια και δεν μπορούμε να… Μόλις αλωνίσουν το καλοκαίρι κι ανοίξει το μέρος, που λέμε, ελευθερωθεί, τότε μόνο.

Οπότε, για να καταλάβω, εδώ τον χειμώνα όταν είστε−

Ναι...

Θα τα βγάλετε για βοσκή έξω−

Ναι, τα βγάζουμε−

Από το μαντρί;

Ναι, ναι.

Αλλά χρειάζονται και τις ζωοτροφές;

Ναι. Αυτά που παράγουν το γάλα, τα αρμέγομενα, τρώνε ζωοτροφή και το πρωί και το απόγευμα. Τα άλλα που δεν παράγουν γάλα, εκείνα τρώνε μόνο το πρωί. Απλά όταν είναι κακός ο καιρός, έτσι, βρέχει, χιονίζει και κάνει, τα ‘χουμε όλη μέρα μέσα, τα ταΐζουμε μέσα, δεν βγαίνουν καθόλου. Τότε παίρνουνε ρεπό.

Μετά από τόσα χρόνια επαφή με τα κατσίκια, επειδή κι εγώ λόγω της… μ’ αυτό, με το... ένιωθα ένα δέσιμο, δεν ξέρω−

Έτσι είναι και μ’ εμάς.

Σας ακούνε; Σας ακούνε... Θα μου πεις, ναι, είναι και τα σκυλιά. Οκέι. Να ρωτήσω πάλι, πάμε λίγο πίσω για τις εικόνες. Δεν σε άφηνε, λοιπόν, ο μπαμπάς σου να πας μαζί του. Και πήγαινες κρυφά;

Πήγαινα με το ποδήλατο, ναι.

Και τι σ’ έκανε; Δεν σου ‘λεγε, δεν σε έδιωχνε;

Μετά, εντάξει καθόμουνα. Με μάλωνε γιατί έβγαινα και έξω από το χωριό μόνος μου κι αυτά, αλλά μετά καθόμουνα. Και το βράδυ που... μετά που τελειώναμε, έπαιρνε το... έβαζε το ποδήλατο πάνω στο αγροτικό και γυρνούσαμε μαζί.

Μετά δεν σε συνήθισε;

Ναι, μετά πήγαινα κιόλας. Μ’ έπαιρνε κιόλας μετά. Μέχρι το 2006; Δηλαδή ήθελα να είμαι κάθε μέρα εκεί. Μετά επειδή μου άρεσε και το ποδόσφαιρο, είχα κολλήσει και με το ποδόσφαιρο, και γύρω στα τρία με τέσσερα χρόνια πήγαινα και σε ομάδα, έπαιζα μπάλα, και λίγο είχα αποτραβηχτεί απ’ τα ζώα. Ήθελα δηλαδή να γίνω ποδοσφαιριστής. Και μέχρι το 2008, μετά πάλι έβλεπα τον πατέρα μου ότι δεν μπορούσε μόνος του κι ο μεγαλύτερος ο αδερφός μου είχε φύγει, είχε γίνει μηχανικός αυτοκινήτων. Και αναγκαστικά, έπρεπε να γυρίσω πάλι κι εγώ στα ζώα. Και άφησα το ποδόσφαιρο, και από τότε είμαι κάθε μέρα με τα ζώα.

Ήθελες, όμως, να το κάνεις από μικρός;

Ήθελα από μικρός, ήθελα πολύ να ‘μαι με τα ζώα. Όλα μου τα παιχνίδια ήτανε τρακτεράκια και ζωάκια. Μες στο σπίτι. Μου άρεσε πολύ αυτή η δουλειά.

Θα μπορούσες να είχες κάνει, δηλαδή τώρα φαντάζεσαι, θα μπορούσες να έκανες άλλη δουλειά;

Δεν μπορώ να το φανταστώ. Κι όταν πήγαινα στο Τεχνικό το Λύκειο, θερμοϋδραυλικός, το μυαλό μου ήταν στα ζώα. Δηλαδή μες στην τάξη μπορεί να μιλούσαν οι καθηγητές και εγώ είχα το μυαλό μου στα ζώα. Πότε θα τελειώσω να πάω εκεί.

Με τον αδερφό σου που ασχολείστε μαζί με τα ζώα, πώς τα πάτε;

Μια χαρά, πολύ καλά. Είμαστε πολύ δεμένοι, βοηθάμε ο ένας τον άλλον. Ξεκουραζόμαστε, το καλοκαίρι, δηλαδή, μία μέρα είμαι εγώ, μία αυτός. Εντάξει, έχουμε πολλή συνεννόηση, που λέμε. Γιατί σ’ αυτήν τη δουλειά πρέπει, αν δεν υπάρχει, δηλαδή, συνεννόηση με τον άλλον που είσαι μαζί, δεν μπορείς να πας μπροστά. Να την κάνεις. Ξέρουμε πολλούς και φίλους μας και γνωστούς μας που είχαν ζώα, δηλαδή δύο τρία άτομα μαζί, και τα... μάλωσαν, που λέμε, και τα πούλησαν. Δεν μπορούσαν να συνεχίσουν. Εμείς, εντάξει, δόξα τω Θεώ, μέχρι στιγμής τα βρίσκουμε, καλά είναι.

Μικρά όμως, θα μαλώνατε; Ή κάτι, για τα ζώα ή εκεί αν θα παίζετε;−

Όταν ήμασταν πιο μικροί, δηλαδή 12,13 μέχρι 15, μαλώναμε ποιος να πάει. Γιατί μας άρεσαν τα παιχνίδια, το ποδόσφαιρο ειδικά, που σ’ είχα πει και πριν, και ο ένας έλεγε τον άλλον να πάει. Μετά το είχαμε κάνει με σειρά. Ήξερε ο καθένας, σήμερα θα πάω εγώ, αύριο ο άλλος, αύριο ο άλλος. Εντάξει. Κάθε ηλικία, το κάθε παιδί θέλει τα παιχνίδια. Απλά, μετά όσο μεγαλώνουμε και βλέπαμε πώς είναι η ζωή, αποφασίσαμε να μείνουμε εδώ και να τα κρατήσουμε. Γιατί αν δεν ήμασταν εμείς, κι ο πατέρας μου δεν νομίζω να τα είχε τώρα.

Ποιο είναι το πιο [00:20:00]δύσκολο που μπορεί να τύχει σ’ έναν κτηνοτρόφο; Ή το... Για σένα;

Το πιο δύσκολο για μένα είναι η κακοκαιρία. Τον χειμώνα δηλαδή με τα χιόνια. Και η πολλή ζέστη το καλοκαίρι, όταν έχει 40 βαθμούς που είμαστε έξω, κι εκείνο δύσκολο είναι. Αυτό, οι καιρικές συνθήκες. Αλλά δεν μας πτοούν, τίποτα.

Το φαγητό; Εννοώ αν είστε όλη μέρα στα ζώα, πώς;

Πώς το συντηρούμε;

Και εσένα τον εαυτό σου δηλαδή, αν ξέρεις ότι «Θα λείπω όλη μέρα στη δουλειά»...

Παίρνουμε το ανάλογο φαγητό που πρέπει για να μας καλύψει όλη τη μέρα. Παίρνουμε για πρωινό, μεσημεριανό και απογευματινό. Τρία γεύματα μαζί. Και νερό. Το καλοκαίρι νερό, παίρνουμε πάγο μαζί μας, κει απ’ το ψυγείο, αλλά μπορεί κάποια στιγμή να ζεσταθεί μες στη διάρκεια της μέρας, μετά παίρνουμε τηλέφωνο ο ένας τον άλλον, όποιος είναι σπίτι, και πηγαίνει. Πότε εγώ στον αδερφό μου, πότε αυτός σε εμένα.

Το κάνετε με βάρδιες;

Ναι.

Θεόφιλε, να σε ρωτήσω, τα ζώα αρρωσταίνουνε;

Ναι. Αρρωσταίνουνε. Απλά εμείς παίρνουμε μέτρα πρόληψης για να μη γίνει αυτό. Υπάρχουν κάποια εμβόλια για πνευμονία, για παραφυματίωση, για μελιτέο πυρετό. Τα κάνουμε όλα αυτά πριν αρρωστήσουν. Αλλά, εντάξει, πάλι μες στη χρονιά μπορεί ένα, δύο, τρία ζώα ξέρω ‘γώ, μπορεί ν’ αρρωστήσουν. Και μετά αν αρρωστήσουν υπάρχουν οι αντιβιώσεις. Κάνουμε μια αντιβίωση και στρώνουν. Απλά όταν κάνουμε αντιβίωση, το γάλα το πετάμε για μια βδομάδα. Απ’ το κάθε ζώο δηλαδή που είναι παραγωγικό. Και στο κρέας. Δεν το δίνουμε για κατανάλωση όταν είναι με αντιβίωση.

Τι μπορεί να πάθουνε από τον πυρετό, που είπες ή, πριν, που τι μου είπες;−

Ο πυρετός είναι... δηλαδή τα φέρνει στο μαστό πολύ… είναι ζεστό πολύ ο μαστός, και κόβει το γάλα. Δηλαδή από κει που βγάζει 2 κιλά τη μέρα μια κατσίκα, μπορεί να κατέβει στο μισό κιλό ή στα 300 γραμμάρια δηλαδή, πέφτει πάρα πολύ η απόδοση. Υπάρχουν κι άλλες αρρώστιες, είναι η στρουμπάρα, που λέμε. Αυτό είναι μια αρρώστια στα έντερα. Δεν μπορούν να χωνέψουν την τροφή και πρήζονται, φουσκώνουν, και μπορεί να σκάσουν δηλαδή. Υπάρχει και η παρμάρα, άλλη μία αρρώστια, που λέμε εμείς. Κι αυτή κόβει το γάλα, μπορεί να τυφλωθούν τα ζώα, κουτσαίνουν, και είναι και κολλητικό δηλαδή αυτό, αν έχει ένα κοπάδι σε μια περιοχή και πάει και ένα άλλο κοπάδι, ή σε κάποια ποτίστρα που πίνουν νερό πάει ένα κοπάδι που είναι άρρωστο και πάει και το άλλο μετά και πιει, μπορεί να κολλήσουν κι εκείνα. Και υπάρχουν τα εμβόλια αυτά που τα κάνουμε προληπτικά, για να μην έχουμε τέτοια θέματα.

Κάθε πότε;

Αυτά είναι... μία φορά το χρόνο είναι για παρμάρα και παραφυματίωση, και για στρουμπάρα είναι δύο φορές το χρόνο, κάθε έξι μήνες τα κάνουμε.

Τα κάνετε εσείς;

Ναι. Το εμβόλιο του μελιτέου πυρετού, τα κάνουμε μόνο στα θηλυκά, τα μικρά όταν γίνουν 6 μηνών. Είναι μία φορά στη ζωή τους, επ’ αόριστον. Κάνεις μια φορά και είναι... μέχρι που ζουν δηλαδή, δεν χρειάζεται. Και τ’ αρσενικά κάθε χρόνο τα παίρνουμε αίμα. Εκείνα δεν τα κάνουμε εμβόλιο, γιατί άμα τα κάνεις εμβόλιο τ’ αρσενικά για μελιτέο, δεν μπορούν να αναπαράγουν. Και τα παίρνουμε αίμα κάθε χρόνο, κι αν δούμε κάποιο ότι έχει μιλητέο, το πηγαίνουμε στο σφαγείο και μας τ’ αποζημιώνουν. Παίρνουμε αποζημίωση. Απλά μέχρι τώρα, τόσα χρόνια δεν είχαμε τέτοιο πρόβλημα εμείς, προσωπικά.

Σε κανένα.

Όχι.

Και πώς θα καταλάβει κάποιος, θα καταλάβεις ότι έχει αρρωστήσει το ζώο;

Αυτό είναι απ’ την εμπειρία που έχουμε τόσα χρόνια. Μόλις το δούμε ότι... δηλαδή τη μία μέρα έχει μία κατσίκα 2 κιλά γάλα και την άλλη μέρα πέφτει στο μισό, αμέσως καταλαβαίνουμε ότι κάτι συμβαίνει. Μετά στο τάισμα, ή στη βοσκή έξω. Όταν μια κατσίκα δεν βόσκει, δεν τρώει ζωοτροφή, πάλι καταλαβαίνουμε ότι έχει αρρωστήσει. Και κάνουμε το ανάλογο που πρέπει να κάνουμε.

Τα σκυλάκια –σκυλάκια!− τα ελληνικά ποιμενικά συνυπάρχουνε με τα ζώα;

Ναι. Απ’ τη στιγμή που ανοίγουμε την πόρτα απ’ το στάβλο και βγαίνουν τα ζώα έξω για τη βοσκή, κι αυτά είναι όλη μέρα από πίσω. Δεν τ' αφήνουν μόνα τους. Και το βράδυ, όλη νύχτα φυλάνε εκεί γύρω γύρω. Και είναι και φιλικά δηλαδή με τους ανθρώπους, δεν πειράζουνε, είναι μόνο για τα ζώα. Δεν ορμάν δηλαδή σε ανθρώπους.

Πόσα κιλά μπορεί να ‘ναι, ας πούμε, ο ελληνικός ποιμενικός;

28, 30, 35.

Έχετε και θηλυκά και αρσενικά;

Ναι, ναι. Και θηλυκά και αρσενικά. Εντάξει, τα αρσενικά είναι πιο βα[00:25:00]ριά, ενώ τα θηλυκά είναι πιο... δηλαδή λιγότερα κιλά.

Κι αυτά αναπαράγουν κι άλλα;

Ναι.

Δεν τα ‘χετε στειρώσει;

Όχι. Απλά δίνουμε, δηλαδή δίνουμε και σε άλλους κτηνοτρόφους, όταν έχουμε εμείς κουτάβια και τέτοια, δίνουμε και σ’ άλλους που δεν έχουν. Μεταξύ μας δηλαδή, τα κανονίζουμε αυτά. Υπάρχουν και... έχουμε και θέμα με τις φόλες. Έχει, πολλά σκυλιά κάθε χρόνο φαρμακώνονται από φόλες. Είναι κι αυτό ένα μεγάλο πρόβλημα.

Και εδώ στο χωριό;

Ναι, και εδώ και στο άλλο το χωριό που πηγαίνουμε. Κάθε χρόνο, δηλαδή, μπορεί να χάσουμε 3,4 και 5 σκυλιά από φόλες. Κάθε χρόνο.

Ποιος να βάζει φόλες;

Δεν ξέρουμε. Τόσα χρόνια δεν έχει τύχει να βρούμε κάποιον. Αλλά μπορεί να πηγαίνουν βράδυ, μπορεί... δεν ξέρω, τι να πω.

Αυτά τα ‘χετε από κουτάβια;

Ναι.

Και 10-15 ελληνικά ποιμενικά τι τροφή μπορεί να τρώνε κάθε μέρα;

Τρώνε ψωμιά, κάποιο ειδικό, έχει ειδικές σκυλοτροφές που τα δίνουμε, και από το σπίτι φαγητά και τέτοια που περισσεύουν.

Πολύ πράγμα.

Ναι.

Και μένουν αυτά όλα μαζί;

Ναι. Είναι όλα, δηλαδή, μια γροθιά, που λέμε.

Θα σας ακούσουνε;

Ναι. Δηλαδή όπου και να είναι, ό,τι και να κάνουνε, αν τα φωνάξουμε, θα ‘ρθούν κατευθείαν.

Σαν να τα έχετε εκπαιδεύσει, αν τα έχετε από κουτάβια...

Ναι. Είναι και η ράτσα τέτοια, να το πω. Εντάξει, γιατί υπάρχουν κι άλλα σκυλιά που, δηλαδή φεύγουν τα ζώα από άλλων συναδέλφων μας, που μας λένε, φεύγουν τα ζώα για βοσκή, κι αυτά μπορεί να μην πηγαίνει κανένα με το κοπάδι. Αλλά τα δικά μας έρχονται όλη μέρα.

Και εδώ, ας πούμε, η καθημερινότητα που είναι δύσκολη, τι μπορεί να κάνετε μέσα στην εβδομάδα; Ή τα Σαββατοκύριακα, έτσι, για να... θα βγεις καθόλου;

Μόνο βράδυ τώρα, αυτήν την περίοδο, μόνο βράδυ. Βγαίνουμε, γιατί όλη μέρα είμαστε στα ζώα, και βράδυ βγαίνουμε για καφέ, για ποτό.

Στο χωριό όλοι κάνουνε, περίπου αυτές τις δουλειές; Είναι πολλοί κτηνοτρόφοι;

Παλιά ήτανε, είχε πιο πολλούς. Τώρα, χρόνο με τον χρόνο, τα κοπάδια λιγοστεύουν. Γιατί η νεολαία δεν ακολουθεί αυτήν τη δουλειά, επειδή είναι δύσκολη. Και οι παλιοί σιγά σιγά δεν μπορούν άλλο να δουλέψουν και να κάνουν, πολλοί φύγαν κι απ’ τη ζωή. Και αναγκαστικά τα κοπάδια μειώθηκαν. Δηλαδή, εκεί που είχαμε, πριν μια δεκαετία, 10 χιλιάδες ζώα εδώ στο χωριό, τώρα έχουμε γύρω στις 6 με 7 χιλιάδες. Και κάθε χρόνο και πάνε προς το... μειώνονται, δηλαδή. Τώρα δω πέρα, στην ηλικία μας, είμαστε εγώ με τον αδερφό μου, είναι άλλα δύο αδέρφια και άλλα δύο παιδιά. Δηλαδή έξι παιδιά στην ηλικία τη δικιά μας που κάνουν αυτήν τη δουλειά. Οι άλλοι είναι όλοι πάνω από 50 χρονών.

Ο κορονοϊός σας επηρέασε;

Εμάς όχι, καθόλου. Και μπορώ να πω, ήμασταν και απ’ τους κερδισμένους σ’ αυτήν την περίπτωση, που βγαίναμε απ’ το σπίτι, δηλαδή ήμασταν όλη μέρα έξω. Δεν είχαμε κλειστεί μέσα καραντίνα και… Δεν καταλάβαμε κορονοϊό εμείς. Ήμασταν όλη μέρα έξω, στον καθαρό αέρα. Σ’ αυτό το πράγμα ήμασταν κερδισμένοι.

Όσον αφορά τη δουλειά; Δηλαδή η ζήτηση ή...

Όχι, μπορώ να πω, καλά, δηλαδή εμείς αυτό που ήταν να κάνουμε, το κάναμε. Δηλαδή, και το γάλα μας το πουλούσαμε όπως κάθε χρόνο, δεν είχαμε κάποιο πρόβλημα. Και το κρέας. Καλά είναι.

Θεόφιλε, έχεις να μου πεις καμιά ιστορία, έτσι, που σου ‘χει τύχει με τα ζώα; Ή πιο μικρός ή τώρα;

Κάποια ιστορία που θα σου πω τώρα, που έμεινε στο μυαλό μου και πιστεύω θα είναι για πάντα, ήτανε το 2005. Αύγουστος μήνας, και εκείνη τη μέρα έτυχε να τα βγάλω εγώ για βοσκή. Και ξεκίνησε να βρέχει. Τα έβαλα τα ζώα εκεί, σε κάτι πουρνάρια, που λέμε, θάμνους, να μην τα βρέχει, και πήγα κι εγώ, μπήκα εκεί σε κάτι θάμνους. Είχα και το αδιάβροχο μαζί, και καθόμουν και περίμενα να σταματήσει, για να φύγω. Και κάποια στιγμή είδα μία λάμψη, αστραπή, που λέμε, και εκείνη την ώρα σαν να με θάμπωσε στα μάτια δηλαδή, πολύ έντονη λάμψη. Σε ούτε δέκα δευτερόλεπτα, έπεσε κεραυνός και η γη εκεί πέρα τραντάχτηκε όλη. Τα πόδια μου είχαν μουδιάσει και μετά από δύο λεπτά, μου μύρισε καμένο. Σηκώθηκα και βλέπω στα 100 μέτρα είχε πάρει φωτιά. Κάτι θάμνοι εκεί πέρα. Έκανα τον σταυρό μου εκεί και δεν θα το ξεχάσω ποτέ αυτό το πράγμα.

Τα ζώα τρόμαξαν;

Τρόμαξαν, ναι. Αλλά ευτυχώς έπεσε, δηλαδή, 100 μέτρα πιο πέρα. Ούτε εμένα με πείραξε ούτε τα ζώα. Είχαμε άγιο δηλαδή όλοι.

Ναι.

Αυτό δεν το ξεχνώ, δηλαδή για μια ζωή θα το θυμάμαι αυτό πράγμα.

Και ήσουν ζωηρός, ας πο[00:30:00]ύμε, σαν μικρός;

Σαν μικρός, κάποιες φορές ναι, κάποιες φορές όχι. Θυμάμαι παλιά, ήμουν καμιά 10-11 χρονών, τότε ακόμα δεν είχα ξεκινήσει να αρμέγω, άρμεγε ο πατέρας μου με τον παππού μου και είχαμε κι έναν υπάλληλο. Και εγώ ήμουνα από πίσω, στη στρούγκα, που λέμε, και τα μάζευα για να τα πάω εκεί, να βγούνε για το άρμεγμα. Γιατί μερικά δεν πηγαίνουν να αρμεχτούν. Και μόλις έπιανε λίγο η νύχτα, το σούρουπο, άρχισα κι έκανα τον λύκο εγώ, ούρλιαζα. Και μαζεύονταν τα σκυλιά όλα γύρω γύρω, νόμιζαν ότι ήταν λύκος μέσα. Και με μάλωνε ο πατέρας μου εκεί, να μην το κάνω, αλλά εγώ συνέχισα.

Οπότε εσύ έφυγες για λίγο όταν ήσουνα 18; Για τις σπουδές; Ή δεν έφυγες καθόλου;

Δεν έφυγα καθόλου. Ήμουνα στο σχολείο μία βδομάδα πρωί, μία απόγεμα. Και όταν ήμουνα απογεματινός στο σχολείο, πήγαινα το πρωί στα ζώα για άρμεγμα, και το ανάποδο. Και Σαββατοκύριακο, όλη μέρα. Δεν έλειψα καθόλου δηλαδή. Μόνο στον στρατό όταν είχα πάει, για εννιά μήνες στον στρατό, και πάλι όταν ερχόμουν με άδεια, πάλι πήγαινα στα ζώα.

Ήσουνα μακριά;

Στον στρατό; Είχα πάει Κόρινθο, στην Καστοριά και στον Έβρο. Στον Λαγό, Διδυμότειχο πάνω εκεί.

Μακριά, εντάξει.

Έναν μήνα Κόρινθο, ενάμιση Καστοριά και εξίμιση μήνες στον Έβρο.

Ήταν δύσκολα;

Όχι, καλά πέρασα, δόξα τω Θεώ, καλή ήταν η θητεία μου. Δεν είχα κανένα πρόβλημα. Παρόλο που λένε Έβρος και που δεν θέλει να πάει κανένας, εγώ πέρασα καλά. Αφού στο τέλος δεν ήθελα να φύγω. Είχα κάνει και πολλές παρέες εκεί με παιδιά, ήταν ωραία.

Και αν θα πας διακοπές, ας πούμε, θα πας Χαλκιδική; Θα πας σε νησί;

Έχω πάει και σε νησί, αλλά πιο πολύ Χαλκιδική. Εδώ κοντά.

Και πάντα κάθε χρόνο, Σεπτέμβριο, ε;

Ναι, Σεπτέμβριο με Οκτώβριο. Γιατί δεν έχουμε καθόλου άρμεγμα εκείνη την εποχή. Και μπορούμε να λείψουμε. Δηλαδή θα τα βγάλω εγώ πέντε έξι μέρες, που λέει ο λόγος, για βοσκή, μετά θα γυρίσει ο αδερφός μου, να τα βγάζει αυτός, να φύγω εγώ.

Είναι στάνταρ αυτή η περίοδος που δεν υπάρχει άρμεγμα;

Ναι.

Τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο, εκεί.

Ναι εκεί, κάνα δίμηνο δηλαδή. Μετά από Νοέμβριο μόλις ξεκινήσουν και γεννάνε, ξεκινάει και το άρμεγμα πάλι.

Οπότε είναι στάνταρ οι ημερομηνίες που θα κάνουν τα μικρά.−

Ναι. Τώρα εντάξει μπορεί μια χρονιά, δηλαδή να είναι δεκαπέντε μέρες πιο αργά, δεκαπέντε μέρες πιο νωρίς, εκεί πάντως. Στον ίδιο μήνα περίπου.

Από... Έχετε, ας πούμε, μπαχτσέ ή ζαρζαβάτια;

Ναι, στο άλλο το χωριό που πηγαίνουμε το καλοκαίρι, βάζουμε και ζαρζαβατικά. Έχουμε δικό μας χώρο και ασχολούμαστε και μ’ αυτά. Δηλαδή όποιος είναι τη μέρα στο χωριό, που λέμε, θα τα ποτίσει, θα τα σκαλίσει, θα τα μαζέψει όταν ωριμάζουν. Είναι ωραία−

Τι−

Τρώμε υγιεινά πράγματα δηλαδή. Ντομάτες, αγγουράκια, μελιτζάνες, κολοκυθάκια, απ’ όλα, πιπεριές.

Βρίσκετε χρόνο και γι’ αυτά;

Ναι.

Και είστε−

Το καλοκαίρι έχουμε πολύ χρόνο, δηλαδή απ’ τις 9 η ώρα, 9.30 που τελειώνουμε το άρμεγμα, μέχρι τις 7 το απόγευμα, 9.30 το πρωί μέχρι 7-7.30 το απόγευμα, έχουμε όλη τη μέρα μπροστά μας, ελεύθερη.

Εκεί όμως τα ζαρζαβάτια, όχι σ’ αυτό το χωριό−

Ναι, ναι, στο άλλο. Στον Άγιο Χαράλαμπο.

Τι να πω, χαρά στο κουράγιο!

Ευχαριστούμε πολύ.

Ακούγεται πολύ γεμάτη μέρα.

Γεμάτη μέρα, κάθε μέρα.

Ναι, και…

Για πες μου, Θεόφιλε, τι άλλο;

Δεν σου είπα ότι απ’ το 2016 μπήκαμε και με τον αδερφό μου και σε Πρόγραμμα Νέων Αγροτών, για να κάνουμε τη μονάδα καλύτερη. Και τελείωσε το πρόγραμμα το ’20, κάναμε και τα σεμινάρια που έπρεπε να κάνουμε. Εκεί στα σεμινάρια μάθαμε πολλά πράγματα. Και μας έκανε καλύτερους πάνω στη δουλειά. Βλέπουμε ότι έχουμε πιο πολλή παραγωγή τώρα, εδώ και δύο χρόνια, λόγω ότι εφαρμόσαμε τα πράγματα, αυτά που μας είπαν εκεί. Είχαμε έναν καθηγητή, να είναι καλά ο άνθρωπος, να πω και το όνομα του, Μαραντίδης Απόστολος. Μας έμαθε τι να ταΐζουμε τα ζώα για να έχουν πιο πολύ γάλα, παραγωγή. Πώς να τα ταΐζουμε, σε τι ποσότητα δηλαδή το κάθε ζώο. Και αυτό μας βοήθησε πάρα πολύ. Ήμασταν, δηλαδή, πολύ τυχεροί που βρεθήκαμε σ’ αυτά τα σεμινάρια.

Εσείς πώς τα μάθατε αυτά τα σεμινάρια;

Αυτά ήτανε στο πρόγραμμα, δηλαδή απ’ τη στιγμή που μπήκαμε στο πρόγραμμα και έπρεπε να κλείσει ο κύκλος, κάνεις κι αυτά τα σεμινάρια. Και για να πληρωθούμε τη δεύτερη δόση. Είχαμε πάρει τα λεφτά απ’ την πρώτη δόση, και για να πληρωθείς τη δεύτερη, έπρεπε να κάνεις κι αυτά[00:35:00]. Για να κλείσει το κεφάλαιο. Και ήμασταν απ’ τους τυχερούς που βρεθήκαμε εκεί. Είδαμε μεγάλη διαφορά.

Ως προς το πώς να προσέχετε τα ζώα, ας πούμε;

Κυρίως στην τροφή. Πώς να... Τι να ταΐζουμε, τι τροφές και σε τι ποσότητα το κάθε ζώο. Δηλαδή στα γραμμάρια. Αυτό είναι πολύ σημαντικό.

Αυτό το σεμινάριο ήτανε Θεσσαλονίκη;

Ναι, στη Θεσσαλονίκη, στη Νέα Μεσήμβρια. Και πηγαίναμε κάθε μέρα, έναν μήνα κάθε μέρα, από Δευτέρα μέχρι Σάββατο. Και ήταν... δηλαδή άξιζε τον κόπο, παρ’ όλη την ταλαιπωρία. Γιατί ήτανε και μακριά, τώρα από Περιστερά να πηγαίνεις Μεσήμβρια και πίσω, και Ιούλιο μήνα με 40 βαθμούς ζέστη... Αλλά άξιζε τον κόπο.

Ήτανε... είναι κτηνοτρόφος;...

Ήταν και κτηνοτρόφος, είχε και δικά του ζώα, απλά ωστόσο σπούδασε ζωοτέχνης. Είχε πάει και στη Σκωτία, στο Αμπερντίν, σ’ ένα πανεπιστήμιο εκεί, και έμαθε πολλά πράγματα. Κι αυτά τα μετέφερε σ’ εμάς.

Τέλεια, οκέι. Θέλεις να μου πεις, έτσι, κάτι άλλο πριν κλείσουμε;

Θέλω να πω ότι η κτηνοτροφία πρέπει να υπάρχει στην Ελλάδα, γιατί πρέπει επιτέλους η χώρα να παράγει, πέρα απ’ τη γεωργία, όπως τα σιτηρά και καλαμπόκια κτλ. Πρέπει να υπάρχει και το γάλα, το κρέας και να μην εξαρτιόμαστε από άλλες χώρες. Γιατί όπως είδαμε και τώρα με τον πόλεμο, δεν είχαμε δικά μας σιτηρά και καλαμπόκια, κι αναγκαζόμασταν ν’ αγοράσουμε απ’ έξω. Και τώρα που έγινε αυτό που έγινε με τον πόλεμο, δεν μπορούμε να πάρουμε κι από κει. Και όλα έχουν ανεβεί στα ύψη, ο κόσμος δυσκολεύεται να τ’ αγοράσει. Γι’ αυτό πρέπει η πολιτεία λίγο να κοιτάξει καλύτερα και τη γεωργία και την κτηνοτροφία, και να είμαστε κι εμείς ευχαριστημένοι και ο κόσμος, οι καταναλωτές.

Συμφωνώ. Σ’ ευχαριστώ πάρα πολύ για την κουβέντα−

Εγώ ευχαριστώ, να είσαι καλά.

Ήταν πολύ ωραία κουβέντα.

Εγώ ευχαριστώ.

Καλή συνέχεια.

Ευχαριστούμε πολύ.