Είναι 19 Ιουνίου του 2022, είμαι η Μίχου Ευαγγελία, βρίσκομαι μαζί με την Αθηνά Αληθινού στη Θεσσαλονίκη. Είμαι αφηγήτρια του Istorima και σιγά-σιγά θα ξεκινήσουμε την αφήγηση της Αθηνάς. Πείτε μου.

Το πρώτο το πρώτο παιδί στην οικογένεια. Με είχανε πολύ στα ώπα ώπα, καλομαθημένη. Οικογένεια μεσαίας τάξης ούτε πλούσιοι ούτε φτωχοί. Δούλευε ο πατέρας μου, πολλές φορές και σε δύο δουλειές. Μετά ήρθε και η αδερφή μου, δύο αδερφές αγαπημένες. Ποτέ δεν ένιωσα να ζηλεύω την αδερφή μου, είναι επτά χρόνια μικρότερη η αδερφή μου, οπότε μεγαλώσαμε σε ένα ήρεμο περιβάλλον. Με αγάπη, θα μπορούσα να πω, με αγάπη, ηρεμία, με σχέση συγγενικές, με τραπέζια συγγενών, γιορτές πάντοτε θυμάμαι. Με κόσμο να ήμασταν ξαδέρφια, γιαγιάδες, παππούδες, όλοι αυτοί. Μετά εγώ ασχολήθηκα με τη δική μου τη δουλειά, μοδίστρα, έμαθα το ράψιμο, δούλευα εκεί. Μετά από κάποια χρόνια ο πατέρας μου είχε σταματήσει, που δούλευε, ήταν σε μία στρατιωτική υπηρεσία, αλλά σταμάτησε και άνοιξε με τον ξάδερφό μου ένα εργαστήριο ζαχαροπλαστικής, γλυκά, οπότε μπήκα και εγώ μέσα στο ζαχαροπλαστείο.

Πάρα πολύ ωραία.

Και έμαθα και τη δεύτερη δουλειά εκεί στο εργαστήριο του ζαχαροπλαστείου. Γνώρισα τον σύζυγο, μικρή εγώ, μικρός και αυτός, γιατί δίναμε γλυκά σε στρατόπεδα και ήρθε μία μέρα ο Γιάννης, ο σύζυγος… πρώην; Τι να πω τώρα; Ναι, ο σύζυγος τότε, ο τέως.

Ο τέως.

Ο τέως. Ναι, πήρε γλυκά και από τότε γνωριστήκαμε και δέσαμε σαν ζευγάρι και κάναμε και μία οικογένεια καλή. Παντρευτήκαμε, έχουμε δύο αγόρια από τον γάμο αυτό, παντρεμένα και τα δύο. Χαίρομαι που βλέπω τις οικογένειές τους να είναι καλά. Ο ένας έχει τρία παιδάκια, δύο κορίτσια και ένα αγόρι και ο άλλος, ο μεγάλος μου, έχει δύο αγόρια, άρα εγώ έχω πέντε εγγόνια και είμαι μία χαρούμενη, ευτυχισμένη γιαγιά.

Να τα χαίρεστε!

Ευχαριστώ.

Έχετε και πολλά.

Ναι, ο σύζυγος πριν έξι χρόνια έπαθε μία ανακοπή και τον χάσαμε. Δεν ζει, οπότε από τότε και μέχρι τώρα η ζωή μου είναι τόσο απλή και ήρεμη. Έχω όμως φίλες καλές, έχω καλές φίλες. Η Δημητρούλα ξέρει μερικές, όποτε βρισκόμαστε πότε για καφέδες, πότε για κανένα φαγητό το μεσημέρι και πηγαίνουμε και εκδρομές το καλοκαίρι, κάθε καλοκαίρι πέντε μέρες πάμε μία εκδρομή.

Τι ωραία!

Αυτά. Εγώ όμως τα τελευταία δύο χρόνια, τρία, δεν συμμετέχω σε αυτή την εκδρομή, επειδή έπαθα δύο ατυχήματα με τα πόδια μου, από πέσιμο. Έκανα δύο χειρουργεία, τα οποία τα αποφεύγω… την πολλή κούραση τώρα, αλλά κατά τα άλλα βρισκόμαστε μαζί. Την περασμένη εβδομάδα ήμασταν όλες μαζί στο Λιτόχωρο, περάσαμε πολύ ωραία, γιατί οι δύο φίλες μου έχουν σπίτια δικά τους εκεί. Πήγα για ένα Σαββατοκύριακο, περάσαμε φανταστικά, πολύ ωραία και σε γενικές γραμμές αυτός είναι ο ρυθμός της ζωής μου. Δεν έχω απωθημένα, δεν έχω ανοιχτές εκκρεμότητες, υποχρεώσεις δεν έχω. Τα παιδιά μου, δόξα τω θεώ, είναι πολύ καλά στη ζωή τους, δουλεύουνε μαζί στην ίδια δουλειά, μάλιστα ακολούθησαν το επάγγελμα του μπαμπά τους, είναι και οι δύο πολιτικοί μηχανικοί και κάνουν οδοποιίες, δρόμους, και έτσι και εμένα με προσέχουν, όταν χρειαστεί και όπου υπάρχει ανάγκη. Κατά τα άλλα, δεν έχω κάτι άλλο, Εύα, να σου πω.

Μην αγχώνεστε. Θα σας ρωτήσω εγώ.

Αυτά είχα να σου πω εγώ.

Πάρα πολύ ωραία ξεκινήσατε. Μου γεννήσατε πολλές απορίες.

[00:05:00]Ναι, δηλαδή σε λίγο περιεκτικό κομμάτι σου είπα τα βασικά.

Πάρα πολύ ωραία αρχικά, πού μεγαλώσατε καταρχήν; Εδώ Θεσσαλονίκη;

Ναι, Γεννήθηκα στη Δράμα, αλλά μεγάλωσα εδώ. Εδώ ήρθα 1 χρονών, μωράκι ήμουνα. Εδώ μεγάλωσα, στον Εύοσμο.

Άρα οι γονείς σας ήταν από Δράμα ή-

Ναι.

Και Θεσσαλονίκη γιατί ήρθατε;

Ήρθαμε για μία καλύτερη ζωή, που δούλευε ο πατέρας μου εδώ και η μαμά μου τα πρώτα χρόνια δούλευε σε καπνομάγαζα, στα καπνά, αλλά μετά, όταν ήρθαν τα παιδάκια, έμεινε στο σπίτι να μεγαλώσει τα παιδάκια της. Ναι, είναι η μαμά η νοικοκυρά, γιατί και το σπίτι θέλει άνθρωπο μονίμως.

Εννοείται. Πάρα πολύ ωραία, θα σας ρωτήσω λοιπόν, πώς θυμάστε έτσι τα παιδικά σας χρόνια στη Θεσσαλονίκη; Τι αναμνήσεις έχετε από τότε;

Πολύ ήρεμα. Στο σχολείο γνώρισα, στο Δημοτικό βέβαια, κάναμε περισσότερο, εκτός οι συμμαθητές που ήμασταν σαν γενικά -ας πούμε- ομάδα, αλλά είχαμε δέσει περισσότερο με δύο συμμαθήτριές μου, με τις οποίες είμαστε ακόμα φίλες, δηλαδή εδώ και πενήντα χρόνια κρατάμε φιλιά. Η μία είναι στο Λιτόχωρο, εδώ έμενε, αλλά επειδή ο άντρας της που παντρεύτηκε ήταν Λιτοχωρίτης και είχε σπίτι, εκεί το πατρικό του και πήγαιναν συχνά εκεί. Βέβαια, ο Νίκος, ο άντρας της, έχει πεθάνει, οπότε εκείνη συνεχίζει και παραμένει στο σπίτι, αλλά έρχεται και εδώ. Μοιράζει τον χρόνο. Τώρα βέβαια από την άνοιξη είναι στο Λιτόχωρο, μέχρι τον Οκτώβριο-Νοέμβριο θα είναι εκεί.

Έχει και θάλασσα εκεί...

Ναι...Όχι είναι στο βουνό επάνω, δεν είναι… στο Λιτόχωρο στο χωριό.

Είναι πάνω, κατάλαβα.

Δεν πηγαίνει για θάλασσα, αλλά έχουμε πολύ καλή σχέση και με τις άλλες. Με τη Δέσποινα γνωριστήκαμε στη Χαλκιδική, γιατί τα καλοκαίρια που είχα και τα παιδιά μου μικρά, πηγαίναμε στο Διονυσίου, στο μεσαίο πόδι. Όχι… Διονυσίου είναι το πρώτο πόδι, γιατί ο άντρας μου τη δουλειά που έκανε αυτή, τα ασφαλτικά, δούλευε Χαλκιδική και μέναμε έξι καλοκαίρια συνέχεια εκεί, οπότε γνωρίστηκε με τη Δέσποινα. Τα παιδιά μας ίδιες ηλικίες, εκείνη δύο κορίτσια, εγώ δύο αγόρια ταίριαξαν τόσο πολύ και παίζανε τόσο καλά, οπότε και εμείς από τότε δέσαμε και είμαστε αδερφές ψυχές.

Πώς και καταφέρατε και κρατήσατε τόσα πολλά χρόνια τη φιλία σας;

Να σου πω αυτό δεν το ξέρω και δεν κατάλαβα, δεν έκανα κάτι το υποκριτικό, για να κρατήσω κοντά μου άνθρωπο. Είναι αυτό που βγαίνει μέσα από την ψυχή του ανθρώπου, όταν είσαι ειλικρινής και ευθύς και δείξεις εμπιστοσύνη σε έναν άνθρωπο, χωρίς να έχω πληγωθεί, παραμένω και είμαι φίλος και είμαι φίλος καρδιακός. Να δώσω και την ψυχή μου για αυτόν τον φίλο, αν χρειαστεί, οπότε πίστευα και πιστεύω ότι η φιλία είναι πολύ ιερό πράγμα και για μένα είναι ευλογία, που κατάφερα, δηλαδή, γιατί θέλει να… και ορισμένες φορές και υποχωρήσεις να κάνουμε σε κάποια μικροπράγματα, όχι σε μεγάλες διαφορές, γιατί εκεί δεν στεριώνει τίποτα και η φιλία είναι να μοιράζεσαι πράγματα από τη ζωή σου. Να σε στηρίζουν περισσότερο στα δύσκολα. Οι χαρές είναι καλές και τις μοιραζόμαστε, οπότε αυτό συμβαίνει και έχω καλές φίλες που μετράνε πάνω από σαράντα χρόνια.

Είναι σπάνιο αυτό δεν το ακούς πολύ συχνά...

Το ξέρω, γιατί μας το λένε και πολλοί, δηλαδή στο τηλέφωνο να μιλήσω με οποιαδήποτε, θα με καταλάβει, θα με πει: «Δέσποινα τι έχεις; Δεν σε ακούω καλά τι συμβαίνει;» Δηλαδή πες και εγώ να μην θέλω εκείνη την ώρα να τη στεναχωρήσω να την πω, γιατί θα τα πω, θα της τα πω, όπως και εκείνη μου λέει τα δικά της, που έχει περάσει πολύ δύσκολα πράγματα σε θέματα υγείας με το ένα το παιδί της, αλλά εγώ ήμουνα πάντα εκεί δίπλα της. Μόνο που δεν κοιμόμουνα στο σπίτι της.

Άρα στηρίξατε σε δύσκολες καταστάσεις;

[00:10:00]Πάρα πολύ, γιατί όχι για το πρέπει, για το θέλω, γιατί έτσι ένιωθα και ήθελε αυτός ο άνθρωπος εκτός την οικογένειά της και πίστευα και ήξερα ότι με ήθελε δίπλα της και εγώ το έκανα.

Εσάς σας στήριξαν αντίστοιχα, ας πούμε-

Πάρα πολύ πάρα πολύ, γιατί και εγώ πέρασα δύσκολες περιόδους στη ζωή μου. Ήτανε δίπλα μου σε όλα, γιατί με τον σύζυγο είχαμε χωρίσει εδώ και αρκετά χρόνια. Πολλά χρόνια μοιραζόμουν όμως πράγματα που με πλήγωσαν, που ήθελα να τα πω. Με στηρίξανε και η Δέσποινα και η Έμη και η Κούλα, γιατί είναι δύο αδερφές στον Εύοσμο και με εκείνες πολύ καλή σχέση έχω. Σε όλα και εδώ στο σπίτι μου ήρθαν και κοιμήθηκαν, όταν το είχα ανάγκη εγώ, δηλαδή δεν… τουλάχιστον λίγο-πολύ εσύ και η μαμά σου το βλέπατε. Το ξέρετε πόσο συχνά ερχότανε... Δεν με άφησαν μόνη και όταν ήρθε ο καιρός, η μία η φίλη μου, η Κούλα, να χάσει το παιδί της, παλικάρι, και εμείς το ίδιο κάναμε σε εκείνη. Τη στηρίξαμε, που είναι το χειρότερο πράγμα να συμβεί σε μία μάνα, οπότε μιλάμε για τέτοιους δεσμούς φιλικούς.

Έχει τύχει να μαλώσετε, ας πούμε-

Ποτέ-ποτέ με καμία και ποτέ για τίποτα.

Δεν έγινε καμία παρεξήγηση, λίγο πιο έντονο κάτι;

Όχι, όχι, όχι, όχι εύχομαι να έχετε τέτοιες φίλες, σας εύχομαι να έχετε τέτοιες φίλες και αν καμιά φορά, γιατί στη ζωή υπάρχουν και ψιλά και χοντρά και δημιουργούν τα θέματα, να βάζετε στη ζυγαριά το καλύτερο παρά το χειρότερο. Να μετράτε τι είναι αυτό που θέλεις και που σε κάνει να είσαι πιο καλά, πιο ευτυχισμένος άνθρωπος, τι σε γεμίζει, δηλαδή την τρίχα μην την κάνετε τριχιά, που είναι αρνητικό, να το αφήνετε, γιατί μακριά από εδώ, υπάρχει και ο σατανάς και εκείνος βάζει το ποδαράκι του, να δημιουργήσει κόντρες. Θα τα διώχνετε εκείνα. Θα κρατάτε τα θετικά, τα θετικά και τα καλά που σας ενώνουν.

Εσείς αυτό πιστεύετε ότι κάνατε και είστε μαζί τόσα χρόνια;

Βεβαίως, βεβαίως.

Μπράβο, μακάρι να κρατούσαν τόσο πολύ οι φιλίες όσο-

Σας το εύχομαι, γιατί είναι θείο δώρο και ευλογία. Δεν αισθάνεσαι ποτέ μόνος, γιατί και όταν χώρισα εγώ με τον άντρα μου, δεν έγινε… Πρώτον κανένας δεν ήξερε από εδώ, δεν πήρε είδηση, μετά εγώ το είπα. Χωρίσαμε με ήρεμο τρόπο, γιατί ξέραμε ότι είχαμε δύο παιδιά. Το μιλήσαμε με τη λογική: «Εμείς σαν ζευγάρι δεν μπορούμε να συνεχίσουμε, αλλά δεν θα πάψουμε να είμαστε γονείς ποτέ» και όντως το σεβάστηκε το τήρησε και ήμασταν μετά φίλοι στους αρραβώνες, στους γάμους των παιδιών, στα βαφτίσια, στα γενέθλιά πάντοτε μαζί. Τις γιορτές που εγώ καλούσα τα παιδιά εδώ, για να φάμε μαζί, ερχόταν και ο μπαμπάς τους με τα λουλούδια και με τις τούρτες.

Όταν χωρίσατε δηλαδή, δεν είναι ότι μαλώσατε, είναι ότι-

Υπήρχαν οι διαφορές που έπρεπε να… δεν μπορούσαμε άλλο να προχωρήσουμε σαν ζευγάρι, αλλά δεν είχαμε ξαναμαλώσει ποτέ. Ήμασταν φιλαράκια. Θα βγαίναμε να πιούμε και ούζο και καφέ, θα ψωνίζαμε για τα παιδιά τις γιορτές, στον «Μουστάκα» στο «Jumbo», δηλαδή κάναμε παρέα, ήμασταν μαζί και τελευταία που είχε αρρωστήσει κιόλας εγώ ήμουνα μαζί του.

Όταν αρρώστησε δηλαδή, τον βοηθήσατε;

Βεβαίως, πάντα μαζί και δεν ήθελα και περισσότερο και στα παιδιά να δώσω μία εικόνα για τη μαμά τους άσχημη, αρνητική. Με ενδιέφερε πάρα πολύ η ψυχική ηρεμία των παιδιών.

Χωρίσατε, όταν τα παιδιά ήταν ανήλικα ή μετά;

Ελεύθερα ήταν τα παιδιά.

Όχι, όταν χωρίσατε εσείς τα παιδιά, ήταν σε...

Όχι, δεν ήταν ανήλικα.

Ήταν μεγαλύτερα;

Ο ένας ήταν αρραβωνιασμένος, ο άλλος ήταν φαντάρος. Ναι, μεγάλα παιδιά ήτανε.

Άρα όσο μεγάλωναν στο σπίτι, ήσασταν μαζί.

Ναι, ναι, ναι μαζί και μετά συνέχιζαν να είναι στη δουλειά μαζί, γιατί τα παιδιά σπούδασαν. Σου είπα, έχουν το ίδιο πτυχίο και μπήκαν στην ίδια δουλειά. Την εξέλιξαν σε πολύ μεγαλύτερη [00:15:00]δουλειά από ό,τι το ξεκίνησε ο πατέρας στην αρχή. Έχουνε κάνει και δικό τους εργοστάσιο, που βγάζει πίσσα, ασφαλτικά. Έχουν ένα στόλο φορτηγά και μηχανήματα είναι καλά και ο μπαμπάς τους τα καμάρωνε, ήταν μαζί.

Οι γιοι σας συνεργάζονται, δηλαδή, κάνουν-

Μαζί κάνουν, μαζί έχουν τη δουλειά, δηλαδή θέλω να σου πω, είναι μία δουλειά, που οι δύο οικογένειες τρώνε από την ίδια κατσαρόλα, να στο πω απλά, λαϊκά, και όχι μόνο αυτό, έχουν και σαράντα άτομα προσωπικό. Ζούνε πολλές οικογένειες από αυτή τη δουλειά.

Κατάλαβα. Άρα έχουνε κάνει κάτι μεγάλο;

Δόξα τω θεώ, να είναι γερά όλα τα παιδιά του κόσμου, μαζί και τα δικά μου.

Εσείς τους καμαρώνετε;

Σαν μαμά πιστεύω ότι είναι το ωραιότερο κάδρο της ζωής μου.

Τι ωραία που το είπατε.

Να τα! Εκεί τους έχω και τους δύο και εδώ είναι κάτω δεξιά με τις γυναίκες τους. Εκεί εγώ που είμαι στη μέση, είναι με τα δύο τα αγόρια μου κάτω με τα άσπρα πουκάμισα.

Και τα εγγονάκια σας αυτά;

Τα εγγονάκια μου είναι να σου πω αυτά...

Δεν πειράζει, πάρτε το μαζί σας...

Θα το πάρω, παιδί μου.

Θα βγάλουμε φωτογραφίες αυτές που μου δείχνετε...

Εδώ είμαι εγώ ο μεγάλος και ο μικρός εδώ είναι με τις γυναίκες τους σε μία πρωτομαγιά. Εδώ είναι τα αγόρια του μεγάλου. Αυτός είναι ο μεγάλος ο Γιώργος, αυτός είναι ο Μάκης.

Μοιάζουνε κιόλας.

Ναι, εδώ είμαι με τον άντρα μου πολύ παλιά.

Εκεί πέρα είναι στο εξωτερικό;

Ναι, εδώ είναι φέτος που πήγα στη Φιλανδία. Η Αθηνά η μεγάλη είναι αυτή, η μικρή Ιωάννα και ο μικρός ο Παναγιώτης. Αυτό είναι της αδερφής μου το εγγονάκι εδώ της ανιψιάς μου. Αυτές είναι οι δύο ανιψιές μου, το μωρό τους και αυτή είναι η νύφη μου. Αυτή είναι η γυναίκα του Μάκη και εδώ είναι μία πολύ παλιά στο Διονυσίου, που ήμασταν, που ήταν τα παιδάκια μου μικρά, ο Μάκης και ο Γιώργος και ο μπαμπάς και η μαμά.

Πολύ ωραίες φωτογραφίες. Να τους χαίρεστε. 

Ευχαριστώ.

Θα τις βγάλουμε μετά κιόλας να τις-

Έχω και εδώ έξω πολλές. Αυτή εδώ είναι μικρά και τα πέντε, που είναι από τα βαφτίσια τους.

Όλα τα εγγονάκια μαζί.

Όλα τα εγγονάκια.

Τι γλυκούλικα που είναι.

Το κάθε κεφαλάκι.

Πανέμορφα!

Τα ξέρεις, τα έχεις δει.  Η πρώτη είναι βέβαια η Αθηνούλα μου, το αστέρι μου.

Να το χαίρεστε!

Ευχαριστώ και είναι και πολύ καλή μαθήτρια πηγαίνει στο «Ανατόλια» με 19 και 20 βαθμούς.

Τα βλέπετε συχνά;

Κοίταξε, τώρα όχι πολύ συχνά, γιατί έχουνε και εξωσχολικές δραστηριότητες. Τένις πάνε, πιάνο έχουνε, κιθάρα η Αθήνα. Έχουνε πολλά, κολυμβητήριο η μικρή πάει με τη μαμά της. Δεν μένει σειρά. Τα βλέπω, αλλά όχι τόσο συχνά πια. Παλαιότερα εντάξει, ήτανε...

Τι ηλικίες είναι τώρα;

Η Αθηνούλα, η μεγάλη εκεί επάνω, που είμαι εγώ, είναι στα 15. Θα πάει πρώτη Λυκείου τώρα.

Τα υπόλοιπα;

Τα υπόλοιπα, ο Παναγιώτης μου, ο αδερφός της, θα πάει πρώτη Γυμνασίου και το μικρούτσικο, η Ιωάννα, θα πάει πρώτη Δημοτικού. Τα άλλα, τα αγόρια μου, θα πάει ο μεγάλος, ο Γιάννης, έκτη και ο Οδυσσέας θα πάει τετάρτη.

Κατάλαβα.

Πάνω-πάνω ψηλά που είναι και τα τρία, είναι μακρινή φωτογραφία, είναι πρόπερσι, που πήγανε στην Ιταλία, σε ένα πάρκο μέσα είναι και τα τρία.

Εσείς πηγαίνετε έτσι μαζί τους στο εξωτερικό; Όχι;

Όχι πια, άσε που δεν θέλω, δεν νομίζω ότι πρέπει. Πηγαίνει η οικογένεια να χαρούνε τα παιδιά τους, τις στιγμές τους. Δεν χρειάζεται. Εγώ είμαι εδώ, όταν πρέπει, βρισκόμαστε.

Πάρα πολύ ωραία. Να σας ρωτήσω που θέλω;

Οπότε, δόξα τω θεώ. Ρώτα...

Ήθελα να σας ρωτήσω, γιατί επιλέξατε να γίνεται -ας πούμε- μοδίστρα; Γιατί επιλέξατε αυτό το επάγγελμα;

Αχ αυτό το θέμα! Εξ ανάγκης, μπορώ να το πω. Γιατί το λέω αυτό; Γιατί τότε, για να πας στο Γυμνάσιο, στην εποχή τη δική μου, μετά το Δημοτικό έπρεπε να δώσεις εξετάσεις. Να ετοιμάσεις χαρτιά, για να πας στο Γυμνάσιο. Εγώ, επειδή αγαπούσα τα γράμματα και ήθελα να πάω, η μαμά μου δεν ήθελε τόσο. Στεναχωριόταν ότι με τα γράμματα θα κουράζομαι πολύ, θα διαβάζω, δεν δεν δεν, δηλαδή δεν το έβλεπε τόσο θετικά. Δυστυχώς, για μένα, εκεί [00:20:00]έπρεπε να μην την ακούσω και τον καιρό εκείνο τα περισσότερα κορίτσια γινόταν ή κομμώτριες ή μοδίστρες, στην εποχή εκείνη.

Οπότε εσείς επιλέξατε-

Και πήγα εγώ, να μάθω μοδίστρα. Στην αρχή με βαριά καρδιά, δεν ήθελα, αλλά μετά προσαρμόστηκα. Μετά τι να το κάνω; Το μετάνιωσε η μαμά μου, αλλά ήδη είχαν περάσει πολλά χρόνια.

Άρα μπορούσατε να είχατε συνεχίσει το σχολείο-

Ναι, ναι, ναι και μάλιστα, μου άρεσε πάρα πολύ η αεροπορία. Θα ήθελα να μπω σε μία δουλειά ή αεροσυνοδός ή κάτι σε γραφείο, στην αεροπορία.

Μετέπειτα, όταν περνούσαν τα χρόνια -ας πούμε-δεν το σκεφτήκατε να προσπαθήσετε να μπείτε; Δύσκολο;

Μετά το σκέφτηκα μετά τρία χρόνια ξανά, οπότε το άφησα το όνειρο και χάθηκε.

Κατάλαβα, ως μοδίστρα πώς ήταν έτσι η ζωή σας; Τι κάνατε;

Κοίταξε, ως μοδίστρα δούλευα σε μία μοδίστρα κάτω στο κέντρο, σε σπίτι μέσα, ήμουνα σε πολύ καλή οικογένεια, γιατί έχει κι άλλα κορίτσια, άλλες τέσσερις κοπέλες και ήμασταν πολύ καλά, δηλαδή οκτώ χρόνια που δούλευα εκεί, η κυρά Μαίρη ήταν η δεύτερη οικογένειά μου. Πολύ καλοί άνθρωποι. Μετά πια μπήκα στο εργαστήριο του μπαμπά μου, στο ζαχαροπλαστείο, σταμάτησα από εκεί. Εκεί γνώρισα και τον Γιάννη και ακολούθησαν μετά, αλλά ύστερα είχα μεγαλώσει πλέον. Όχι ότι μεγάλωσα; 23 χρόνων ήμουνα, οπότε παντρεύτηκα. Τώρα τα 23 είναι φαίνονται νήπια για την εποχή-

Νήπια είναι.

Και 24 χρόνων έκανα τον Γιώργο μου, το πρώτο μου παιδάκι.

Μπορείτε να μας περιγράψετε λιγάκι -ας πούμε- μία μοδίστρα, εσείς τι κάνατε; Ποια είναι η διαδικασία της δουλειάς; Να καταλάβουμε.

Κοίταξε, εγώ δούλευα -ας πούμε- δεν ήμουνα υπεύθυνη εγώ. Εγώ απλώς, πώς πηγαίνεις ως υπάλληλος και μαθαίνεις κάτι και δουλεύεις; Υπεύθυνη ήταν η μοδίστρα μου, που κάναμε ρούχα, παραγγελίες. Όχι σε μαγαζιά, είχαμε πελάτισσες, που ερχόταν, μας έφερναν το ύφασμα και η μοδίστρα μου από εκεί είχαμε τα πατρόν, τα έκοβε. Εμείς ετοιμάζαμε ό,τι έπρεπε να γίνει. Η μοδίστρα μου τις έκανε πρόβες. Πώς κάνεις τα μοντέλα πρόβες τα ρούχα μέχρι να τα τελειώσεις; Και εμείς κάνουμε αυτό, ώσπου να τελειώσουμε το ρούχο, να το παραδώσουμε. Δεν πήρα υπεύθυνο εγώ μόνη μου να δουλέψω, δηλαδή και μετά που έφυγα από εκεί, δεν δούλεψα μόνη μου στη ραπτική. Απλά έκανα τα δικά μας, τη μαμά μου, την αδερφή μου, καμιά φίλη μου, αν ήθελε κάτι, τις έραβα. Αν θέλαν, τόσο όσο, γιατί δεν είναι και εύκολη δουλειά, καθόλου εύκολη. Αν θες να βγει κάτι σωστό και επειδή εμένα μου αρέσει η λεπτομέρεια, ξέρει και η Δημητρούλα. Η λεπτομέρεια κάνει τη διαφορά γενικά σε όλα.

Ισχύει.

Σε οτιδήποτε και έτσι παρέμεινα τόσο όσο.

Το επάγγελμα άρχισε να σας αρέσει σιγά-σιγά ή πάλι δεν σας έκανε πολύ-

Όχι, όχι μου άρεσε αυτό που έκανα, γιατί για να κάνεις κάτι σωστό, πρέπει να σου αρέσει κιόλας.

Ισχύει. Και μετά, είπατε, πήγατε στο εργαστήριο ζαχαροπλαστικής που-

Ναι έμαθα και λίγο ζαχαροπλαστική. Ύστερα όμως δεν γινότανε, παντρεύτηκα. Έπρεπε να κοιτάξω την οικογένειά μου.

Σταματήσατε να δουλεύετε εντελώς;

Ναι, μετά ως παντρεμένη δεν ασχολήθηκα με εξωτερική τίποτα δουλειά.

Στο σπίτι;

Όχι δεν έραβα.

Ναι, όχι εννοώ στο σπίτι δουλειές, νοικοκυριό-

Τα οικιακά, μαμά, σύζυγος, νοικοκυρά, τα πάντα. Το σπίτι όλο το είχα αναλάβει εγώ. Ο μπαμπάς ήταν μόνο για την εξωτερική δουλειά.

Πώς ήταν η ζωή σας αρχικά στο εργαστήριο ζαχαροπλαστικής;

Καλή ήταν.

Τι κάνατε εκεί;

Τα πάντα. Τυλίγαμε κεράσματα, κουραμπιέδες, κανταΐφια, τούρτες, τουλούμπες, όλα.

Τα φτιάχνατε εσείς;

Όχι εγώ μόνη μου. Εγώ δεν μπορούσα, γιατί κάναμε γλυκά. Είχαμε έναν [00:25:00]αρχιμάστορα, ας το πούμε, και ήμασταν τρία-τέσσερα χέρια ακόμα που τελειώναμε και παίρναμε παραγγελίες από ζαχαροπλαστεία. Ήταν εργαστήριο χονδρικής. Φτιάχναμε γλυκά και τα μοιράζαμε στα ζαχαροπλαστεία. Ο μπαμπάς μου έκανε τις διανομές με το αυτοκίνητο. Είχε διαμορφωμένο έτσι ένα καραβάν μεγάλο, πίσω, που το είχε κάνει σχάρες και μπαίναν οι δίσκοι-

Κατάλαβα.

Με τα γλυκά.

Και μετά δεν το εργαστήριο -ας πούμε- κάποια στιγμή το παράτησε-

Το πούλησε ο μπαμπάς μου, το πούλησε.

Δεν συνεχίστηκε;

Όχι.

Πάρα πολύ ωραία.

Αυτά.

Περιμένετε έχω να σας ρωτήσω κι άλλα. Εγώ ήθελα επίσης, να ρωτήσω για τη γνωριμία με τον σύζυγο.

Η γνωριμία με τον σύζυγο, να σου πω το πρώτο ραντεβού πώς ήτανε.

Φυσικά.

Αν θέλετε.

Εννοείται.

Με τον Γιάννη γνωριστήκαμε στο εργαστήριο. Στο εργαστήριο μέσα, έτσι έπρεπε από υγειονομικής πλευράς, φορούσαμε άσπρες ρόμπες και σκούφο, άσπρα. Ήταν η δουλειά τέτοια. Ο Γιάννης ήρθε με έναν άλλον φαντάρο, συνάδελφο, με το φορτηγάκι. Τότε παίρναν ροξ και τουλούμπες. Εντάξει ήρθε δυο-τρεις φορές κατάλαβα ότι του αρέσω και εμένα μου άρεσε, γιατί είχε τον τρόπο του, είχε λέγειν και πείθω και ύστερα μετά από δυο-τρεις μήνες που ερχόταν και έπαιρνε τα γλυκά, λέει: «Να βρεθούμε και λίγο έξω, να πιούμε κανέναν καφέ, να γνωριστούμε καλύτερα». Λέω: «Εντάξει». Ήταν Οκτώβριος. Εγώ ντύθηκα, ετοιμάστηκα, είχα ράψει τότε και ένα ταγιέρ καινούργιο, το χρώμα ήτανε λάδι με απαλό ροζ, καρουδάκι, και κάνω και από μέσα μία μπλούζα ροζ μεταξωτή. Τώρα δεν τα ξέρετε τα υφάσματα, εκείνο λέγονταν σουά σοβάζ το ύφασμα, σατέν, αλλά είχε πάνω έτσι κουμπάκια στην ύφανση με σηκωτό γιακά και εδώ λίγο σούρα. Τότε ήταν η εποχή με τα μίνι, τη φούστα την είχαμε εδώ λίγο πάνω από το γόνατο και ήταν με πιέτες και το σακάκι το καρό. Το μαλλί μου φυσικά το είχα μακρύ τότε και πιο μακρύ από ό,τι είναι τώρα. Αφήνω τα μαλλιά μακριά, φοράω μπότες μαύρες vinyl. Αν το ξέρετε το vinyl και τσάντα μαύρη και λιγάκι ψιχάλιζε και είχα και ομπρέλα. Πηγαίνω, κατεβαίνω, είχαμε ραντεβού Αριστοτέλους στο «Ολύμπιον». Βλέπω στέκεται αυτός τώρα, πάει έρχεται, πάει έρχεται. Πηγαίνω εγώ από πίσω. Δεν με πρόσεξε. Μια στιγμή έτσι όπως κοίταζε κάτω στην παραλία, πάω τον χτυπάω: «Τι κάνετε; Περιμένετε κάποιον;» Και όταν γύρισε και με είδε, κάθεται έτσι και με κοιτάζει. Λέω: «Τι έγινε»; Λέει: «Εσύ είσαι;» Λέω: «Εγώ είμαι. Ποιος να είναι;» «Δεν περίμενα -λέει- τόση διαφορά». Λέω: «Τι φαντάστηκες; Θα ερχόμουνα με την άσπρη τη ρόμπα;»

Τη στολή!

Της υπηρεσίας και τον σκούφο τον άσπρο; Και έτσι ήτανε το πρώτο ραντεβού, που ξεκινήσαμε και βγαίναμε. Μετά είχαμε σχέση. Όχι για πολύ, για κανένα οκτώ-εννιά μήνες. Μετά αρραβωνιαστήκαμε, κάτσαμε και έναν χρόνο αρραβωνιασμένοι. Ύστερα παντρευτήκαμε.

Πού πήγατε στο πρώτο ραντεβού;

Κοίταξε...

Αν θυμάστε.

Ναι, βέβαια θυμάμαι, αλλά το πρώτο ραντεβού είναι… δεν είναι όπως τώρα τόσο ελεύθερα και προχωρημένα τα πράγματα. Καθίσαμε εκεί στο «Ολύμπιον» το ζαχαροπλαστείο. Καφέ ήταν μάλλον. Το ξέρεις, κατεβαίνοντας αριστερά. Ένα φυσικό χυμό ήπια εγώ, εκείνος πήρε καφέ, μετά περπατήσαμε και λίγο στην παραλία και αυτό ήταν, τίποτε άλλο. Μετά με πήγε μέχρι τη στάση. Έφυγα εγώ, γιατί αυτός καθόταν ανατολικά, στην Κρήνη έμενε.

Σας είχε αρέσει -ας πούμε- το πρώτο ραντεβού, είχατε-

Ναι, ήταν ωραία. Αρχίζεις δηλαδή, τότε κοίταξε, πόσο ήμουνα τότε; 22 χρονών, 21. Εντάξει, αρχίζεις και έχεις ένα ενδιαφέρον για τη ζωή σου, οπότε πήγαν καλά τα πράγματα.

Και είπατε, παντρευτήκατε μετά από κάποιο διάστημα; Πώς ήταν ο γάμος σας; Να σας ρωτήσω, η προετοιμασία του γάμου; Πώς τον θυμάστε;

Δεν είναι όπως τώρα, μη νομίζεις, δηλαδή τότε δεν θυμάμαι όπως κάνουν τώρα, που στρώνουν κρεβάτια, ρίχνουν λουλούδια, [00:30:00]βάζουνε μωρά επάνω για παιδιά. Τίποτα, την προίκα εγώ, γιατί αυτό το σπίτι το είχαμε αγοράσει, ο μπαμπάς μου, από ελεύθερη που ήμουνα, το τακτοποίησα, το καθάριζα λίγο-λίγο, τις προίκες, τα πράγματα από το σπίτι σιγά-σιγά τα φέραμε, τα έπιπλα μετά που παραγγείλαμε μαζί, εκείνα τα έκανε ο γαμπρός. Ήρθαν και κρεβατοκάμαρες και σαλόνια. Απλά πράγματα, δεν ήτανε οι γάμοι που γίνονται τώρα. Μετά τον γάμο η πεθερά μου είχε στο σπίτι ένα τραπέζι της οικογένειες τις δύο και αυτό και ύστερα ήρθαμε στο σπίτι μας. Δεν πήγαμε ταξίδι.

Είχατε κάποιο ιδιαίτερο έθιμο -ας πούμε- που θυμάστε;

Όχι.

Όχι;

Όχι, γιατί ούτε από τη μαμά μου και η μαμά μου, όπως τώρα μερικοί κρατάνε μερικά έθιμα, που τα έμαθα εγώ μετά -ας πούμε- δηλαδή στα δικά μου τα παιδιά, που ετοίμαζα τις προίκες για τα αγόρια μου. Να, η Δήμητρα θυμάται, το γλέντι, που έγινε εδώ έξω στον διάδρομο, που παντρεύτηκαν τα δύο μου τα αγόρια, είχα φέρει ακορντεόν στο σπίτι, οι φίλοι τους. Ήταν εντελώς άλλη κατάσταση. Ο δικός μου ο γάμος ήταν απλά και ήρεμα πράγματα.

Τότε γενικά παλιά; Έτσι ήταν;

Έτσι ήταν, έτσι ήταν.

Δεν είναι ότι το επιλέξατε για τον δικό σας τον γάμο;

Όχι, όχι, όχι, δηλαδή δεν ήταν να πεις ότι θα μπορούσα να κάνω κάτι άλλο και δεν το έκανα ή το στερήθηκα. Όχι, έτσι ήταν.

Τότε δεν είχατε προίκα εσείς;

Ναι, τα έφερα εγώ στο σπίτι μόνη μου, ναι, ήρεμα, σιγά-σιγά, σε δυο-τρεις δόσεις με τον μπαμπά μου, ενώ τώρα ετοιμάζουν τις προίκες, πάνε, τα νυφικά πάνε. Το νυφικό το πήρα εγώ από το κατάστημα κάτω, θυμάμαι, τότε ήταν το «Μπον Μπον» και ήταν το πρώτο νυφικό, που το νοίκιασα βέβαια, δεν το αγόρασα και πήγα το πήρα εγώ, το είχα στο σπίτι μου, ενώ τώρα γίνονται αλλιώς. Τώρα και στα αγόρια μου, που κάναμε τους γάμους, ετοίμασα προίκες σε διάφορα κουτιά, τα έδεσα με κορδέλες με τούλια. Δεν ξέρω αν είδες εσύ τίποτα τότε και στον Γιώργο στην προίκα του και στον Μάκη, πολύ, με το ακορντεόν και εδώ στο σπίτι, που ήταν γαμπροί, που τους είχα να ντυθούν γαμπρούς. Εντάξει, τώρα γίνονται αλλιώς πιο φουρφούρικα πράγματα. Πώς να το πω; Πιο φασαριατζίδικα.

Πιο φαμφάρες έχουμε τώρα ναι.

Ναι, ναι αυτά είναι, κορίτσι μου.

Ο γάμος έτσι από τους γιους σας πώς τους θυμάστε;

Εντάξει.

Εσείς τους είχατε προετοιμάσει, ας πούμε; Είχατε συμβάλει στην προετοιμασία;

Τι προετοιμασία, ότι θα παντρευτούν;

Όχι, όχι -ας πούμε- να διαλέξετε μπομπονιέρες ή-

Αυτά εκείνοι τα κάνανε. Δεν μπερδεύτηκα σε αυτά. Ό,τι θέλαν το ζευγάρι.

Βοηθήσατε σε κάποιο κομμάτι; Ας πούμε, να πάτε με τη νύφη και να-

Ό,τι χρειάστηκε ναι. Πήγα στις νύφες τα δώρα τους, τα κοσμήματά τους εγώ από μόνη μου. Με τις νύφες πήγα στο νυφικό, όταν κάνανε πρόβα νυφικού, με πήραν και οι δυο και μου είπανε, γιατί αν δεν σε καλέσει κάποιος, δεν θα πας και φροντίζω να κρατάω πάντοτε διακριτική στάση. Μόνο αν μου ζητήσουν τη γνώμη ή τη συμβουλή μου, θα το κάνω και θα το πω και θα δώσω κάτι. Αλλιώς με δική μου επιβολή δεν κάνω τίποτα.

Πολύ σωστό μου ακούγεται.

Βεβαίως, για αυτό και έχω και καλή σχέση με όλες και με τα συμπεθέρια, με τις οικογένειες.

Άρα οι επαφές σας με τις νύφες σας είναι καλές;

Πολύ καλές.

Οπότε μετά, γενικά απ’ τον γάμο τον δικό σας, ζείτε στο σπίτι; Δεν δουλεύατε;

Όχι.

Πώς ήταν η καθημερινότητά σας τότε; Τι κάνατε;

Ήσυχα, ήσυχα τυπικά. Μία καθημερινότητα σχεδόν στην ίδια γραμμή. Τα παιδιά είναι που σου αλλάζουν τα προγράμματα, που ήταν μωρά. Ο Γιώργος ο πρώτος ήτανε άφαγος, παιδεύτηκα, γιατί δεν έτρωγε. Μετά εντάξει, έστρωσε. Ο μικρός ο Μάκης εκείνος δεν κοιμόταν τον πρώτο χρόνο, αλλά ύστερα έγινε το καλύτερο παιδί και έτσι πέρασαν τα χρόνια, κοπέλα μου.

Αντιμετωπίσατε έτσι κάποιες δυσκολίες με τα παιδιά; Κάτι που θυμάστε -ας πούμε- σχολικές δυσκολίες ή κάτι; 

Όχι, πηγαίνανε πολύ καλά.

Τους βοηθούσατε εσείς;

Ό,τι χρειαζότανε, λίγο εγώ, γιατί τους άφηνα, δεν ήθελα να είμαι [00:35:00]από πάνω τους. Ξέρανε. Θα φάνε, μετά μπορεί λίγο να παίζανε και ύστερα ασχολιόταν με τα μαθήματά τους. Τα κάνανε μόνοι τους. Εγώ μετά τους έκανα έναν έλεγχο, αν τα κάνανε σωστά στο τέλος.

Είχατε κάποια βοήθεια από κάποιον ή τα μεγαλώσατε μόνη;

Όχι, μόνη.

Ο σύζυγος;

Ο σύζυγος, κοίταξε, η δουλειά του ήταν τέτοια, που δούλευε πάρα πολλές ώρες, ερχόταν το βράδυ. Αν καμιά φορά ήτανε νωρίς λιγάκι, τα είχε μια επίβλεψη και εκείνος.

Αλλά κυρίως εσείς;

Ναι.

Επίσης, ήθελα να σας ρωτήσω. Είπατε ότι πηγαίνατε εκδρομές κάθε καλοκαίρι με τις φίλες σας-

Ναι, αυτά όχι τότε που είχα παιδιά μικρά.

Τώρα; Τα τελευταία χρόνια;

Ναι, μετά που μεγάλωσαν.

Θέλετε να μας πείτε λίγο για αυτές τις εκδρομές; Πού έχετε πάει;

Οι εκδρομές αυτές είναι πολύ γλυκές αναμνήσεις και πολύ ωραίες εικόνες, δηλαδή κάθε φορά πηγαίναμε σε διαφορετικό μέρος. Ως συνήθως, η αφετηρία μας ήταν από την Τήνο. Πηγαίναμε πρώτα στην Τήνο, προσκυνούσαμε, καθόμασταν εκεί λίγο. Μετά πήγαμε στη Σύρο, πήγαμε λίγο στην Πάρο έτσι αυθημερόν. Μία άλλη φορά πήγαμε απευθείας Κεφαλονιά, πολύ ωραίο ταξίδι και εκείνο. Χίο πήγαμε, φανταστικά, και μετά από την Χίο πήγαμε για δυο μέρες στη Σμύρνη, περάσαμε με καραβάκι. Χανιά, Χίο, Πάτμο πήγαμε φανταστικά και εκεί, στη Λήμνο πήγαμε. Για μένα ήταν η τελευταία εκδρομή στη Λήμνο, δηλαδή πριν τρία χρόνια. Μετά δεν ξαναπήγα, γιατί κοίταξε, οι εκδρομές θέλουν και πολύ περπάτημα και εγώ δεν μπορώ πολλές ώρες, γιατί και στα δύο τα πόδια αυτά -άντε και εσύ όλο σε ρίχνω- που έγινε εγχείρηση, έχω σίδερα μέσα. Στο ένα έχω τρεις βίδες, όχι δύο, και στο άλλο τρεις, σύνολο πέντε βίδες έχω και δύο σίδερα. Μάλιστα, το τελευταίο, το δεύτερο, το έπαθα σε εκδρομή, που πήγα με την Κούλα, με τη φίλη μου, στην Πράγα, Χριστούγεννα, προπαραμονή Χριστουγέννων. Ρε γλέντια!

Πέσατε και χτυπήσατε;

Έπεσα ναι, πριν πάμε ακόμη στο ξενοδοχείο, ενώ πηγαίναμε στο ξενοδοχείο και επειδή οι δρόμοι εκεί... έχεις πάει στην Πράγα; Άσχετα με το δικό μου να πάτε. Είναι πολύ ωραία πόλη.

Έχω πάει.

Δεν την είδα. Την είδα μετά σε βίντεο. Μου το έδειξε η αδερφή μου, γιατί η αδερφή μου είχε πάει.

Είναι πολύ όμορφη η Πράγα όντως.

Και φορούσα μποτάκια κρεπ, για να μη γλιστράνε. Εκείνο όμως το οδόστρωμα που είναι έτσι σπειρωτό, αφού πήγες, δεν ξέρω αν παντού έτσι είναι, εκεί ήτανε. Μάγκωσε και έτσι όπως μάγκωσε, έφυγα μπροστά. Το ένα το πόδι το είχα κάνει την προηγούμενη χρονιά και ακριβώς στον χρόνο επάνω, παθαίνω αυτό και γίνεται το σπάσιμο και όπως ήμουνα στο πεζοδρόμιο τεντωμένη, ήρθε το ασθενοφόρο και με πήρε και με πήγε νοσοκομείο. Εκείνο ήταν. Δεν ξέρω ποιο ήταν το ξενοδοχείο. Δεν το είδα.

Άρα την Πράγα δεν καταφέρατε να τη δείτε και καθόλου;

Kαθόλου. Μετά έπρεπε να γίνει χειρουργείο. Θέλανε δικό μου άνθρωπο εκεί, να υπογράψει. Λέω: «Να υπογράψω εγώ». «Όχι -λέει- ο δικός σου άνθρωπος, της οικογένειας». Ο Γιάννης είχε πεθάνει, δεν υπήρχε και έτσι ήρθαν τα παιδιά και τα δύο, αναγκαστικά.

Το χειρουργείο πώς ήτανε; Δύσκολο;

Κοίταξε, δύσκολο ήταν τρεισήμισι ώρες ήτανε, αλλά εγώ δεν καταλάβαινα, με επισκληρίδιο, από τη μέση και πάνω καταλάβαινα, αλλά από εδώ και κάτω δεν καταλάβαινα τίποτα και έκατσα μία εβδομάδα νοσοκομείο. Έχουνε πολύ καλή παροχή υπηρεσιών στο νοσοκομείο. Πολύ καθαριότητα, πάρα πολύ. Το μόνο που εγώ δεν μπορούσα, ήταν να φάω τα φαγιά τους. Έχουνε κάτι βαριά μέσα μπαχαρικά. Δεν ξέρω εσύ αν έφαγες...

Ναι, είναι λίγο διαφορετικά. Άρα δεν σας άρεσαν ούτε τα φαγητά;

Tα φαγητά όχι, όχι, εντάξει, ίσα-ίσα λίγο έτρωγα, γιατί μετά φύγανε τα παιδιά, επειδή έπρεπε να έχω εκεί έναν άνθρωπο και ήρθε η αδερφή μου με τον άντρα της, έφυγαν τα παιδιά μου και [00:40:00]στο ξενοδοχείο που μένανε τα αγόρια μου, το κλείσανε και ήρθε η αδερφή μου με τον άντρα της.

Κατάλαβα, και σας φροντίζανε αυτοί μετά;

Ναι και φύγαμε ύστερα.

Με την -ας πούμε- εκεί στο νοσοκομείο που πήγατε, έπρεπε να πληρώσετε κάτι παραπάνω; Επειδή ήταν εξωτερικό-

Στο νοσοκομείο δεν πλήρωσα τίποτα, γιατί κανονικά, ο τουρίστας, ένας ξένος πρέπει να έχει κάρτα ευρωπαϊκής κάλυψης, το οποίο εγώ δεν το ήξερα αυτό από το γραφείο, γιατί με τον «Ζορπίδη» πήγα, αλλά όταν έφυγαν τα παιδιά και ήταν εδώ, κάνανε ενέργειες. Το τακτοποίησαν και ο λογιστής τους τη βγάλανε από εδώ την κάρτα. Την έστειλαν εκεί στο νοσοκομείο, οπότε αυτό το κανόνισαν και μπήκε στο πρόγραμμα σαν να ήμουνα με την κάρτα.

Και δεν χρειάστηκε να πληρώσετε τίποτα;

Τίποτα, εγώ μόνο πλήρωσα το ταξί από το νοσοκομείο στο αεροδρόμιο, 250 ευρώ.

Γιατί τόσα πολλά;

Τόσα ήτανε.

Τόσα πολλά; Ενώ η Πράγα είναι φθηνή.

Πού να ξέρω;

Ήταν πολλά χιλιόμετρα;

Ξέρω εγώ; Πού να σου πω τώρα;

Εκεί πέρα πώς συνεννοούσασταν; Αγγλικά;

Κοίταξε, περισσότερο ναι, αλλά εγώ αγγλικά δεν ξέρω. Τα παιδιά όταν ήρθανε αγγλικά, οπότε εγώ εντάξει, ό,τι ήταν να κάνουν τα παιδιά, το κάνανε. Ύστερα λίγο με νοήματα όσο μπορούσαμε. Στο τέλος έδωσα λεφτά τη Βάσω, πήγε τους πήρε ένα μεγάλο κουτί γλυκά για όλους, που θα έφευγα και «Γεια σας -λέω- γεια χαραντάν» και δεν με ξαναβλέπετε.

Γενικά έχετε πάει κι άλλες φορές στο εξωτερικό;

Μία άλλη φορά είχα πάει με τον Γιάννη στη Βουδαπέστη και με τις φίλες μου την προηγούμενη χρονιά στο Βελιγράδι.

Πώς είχατε περάσει σε αυτά τα μέρη;

Ωραία, πολύ ωραία.

Πείτε μας έτσι λίγο την εικόνα που είχατε δει-

Βελιγράδι είχαμε πάει Χριστούγεννα. Φανταστικά, εκεί το Κοινοβούλιο, που είχανε ένα στόλισμα, παιδιά, απέξω. Τι να σου πω; Πάρα πολύ ωραίο. Είχε έναν πολύ μεγάλο, τεράστιο δρόμο, φαρδύς, Λεωφόρος, φώτα, στολίδια, τα μαγαζιά μέχρι αργά ανοιχτά, μαγαζιά να φας, καφέ, οτιδήποτε. Ήταν πάρα πολύ ωραία. Στη Βουδαπέστη πήγαμε με τον άντρα μου και με ένα ζευγάρι ακόμα. Καλό ήταν και εκείνο, αλλά λίγο, εντάξει. Λίγα πράγματα θυμάμαι, όπου μας πήγε το γραφείο. Καλό ήταν.

Και να σας ρωτήσω και κάτι, που σκέφτηκα ακόμα. Εσείς την περίοδο της Δικτατορίας, πόσο ετών ήσασταν;

Τι πράγμα;

Την περίοδο της Δικτατορίας, πόσο ετών ήσασταν;

Τότε ήμουνα το '73, 23 χρονών, λίγο πριν παντρευτούμε.

Ήθελα να σας ρωτήσω, τι αναμνήσεις έχετε από εκείνη την ιστορική περίοδο;

Κοίταξε...

Πώς το βιώσατε εσείς;

Ναι-

Στη Θεσσαλονίκη.

Δύσκολα, γιατί αλλάζει η ζωή σου και ήταν όταν έγινε... όχι τότε ήταν στο Πολυτεχνείο. Η Δικτατορία όταν έγινε, ήταν το '67. Εκείνη την ημέρα που έγινε, επίσημα ανακοινώθηκε, εμείς, εγώ με τους γονείς μου είχαμε πάει στον Σταυρό και κλείσαμε για διακοπές το σπίτι, που θα μέναμε. Εντάξει, απλά το ακούσαμε στο ραδιόφωνο. Δεν μπορούσαμε να κάνουμε κάτι άλλο. Προσαρμοστήκαμε, τίποτα, όχι, δεν με ενόχλησε σε κάτι προσωπικά εμένα. Προσαρμόζεσαι σε αυτά που πρέπει να κάνεις.

Άλλαξε κάτι στη δικιά σας τη ζωή;

Όχι.

Υπήρχε απαγόρευση κυκλοφορίας;

Να σου πω και δεν θυμάμαι, αλλά μετά, όταν έγινε το Πολυτεχνείο, τότε που ήταν το '73, η εξέγερση, θυμάμαι ήταν Παρασκευή και είχε… αρραβωνιασμένοι ήμασταν τότε και ήρθε ο Γιάννης στο σπίτι μου, για να με πάρει να βγούμε βόλτα και γίνεται αυτό. Χαμός, τηλεόραση, ραδιόφωνα, απαγορεύεται η κυκλοφορία. Τίποτα, κανείς έξω και ήταν η πρώτη φορά που ο Γιάννης κοιμήθηκε στο σπίτι μας ως αρραβωνιασμένοι, γιατί δεν κοιμόταν σε εμένα. Ερχόταν, βρισκόμασταν, μετά πήγαινε στο σπίτι του. Εκείνο το θυμάμαι και μετά με όλα αυτά, που συνέχισαν να γίνονται, που εσείς μακάρι να μη ζήσετε τίποτα.

Είχατε ανακουφιστεί που τελείωσε αυτή η περίοδος, ας πούμε; Πώς είχατε νιώσει;

Ναι, ναι, ναι, αλλά παράλληλα, σου αφήνει και μία πίκρα ο χαμός [00:45:00]νέων ανθρώπων, γιατί χάθηκαν πολλοί άνθρωποι νέοι. Αυτό είναι πολύ λυπηρό, αλλά δυστυχώς, η ελευθερία με αίμα πληρώνεται από... όχι τώρα, από πολλές προηγούμενες γενιές.

Να σας ρωτήσω και έτσι κάτι τελευταίο, για την περίοδο του κορωνοϊού. Πώς τη βιώσατε εσείς; Τι κάνατε;

Τι μπορούσα να κάνω, αγάπη μου; Εδώ στο σπίτι, ειδικά πέρσι, που δεν ήτανε… που ήταν άσχημα τα πράγματα ούτε στα παιδιά μπορούσα να πάω ούτε εκείνα να ‘ρθουνε. Με τηλέφωνα. Ούτε τις φίλες μου να βρω, να βρεθούμε μαζί. Ήταν δύσκολα. Ήμουν ολομόναχη εδώ στο σπίτι. Το μόνο που μπορούσα να βγω με μάσκες και διπλές ήταν τα ψώνια, η μόνη έξοδος ήταν αυτή και εκείνο όχι κάθε μέρα, κανόνιζα δύο φορές τη βδομάδα, μία.

Φοβόσασταν γενικά μην κολλήσετε;

Κοίταξε, τον φόβο τον είχα να μην κολλήσω και πιστεύω ότι μέχρι τώρα, που δεν είμαι σίγουρη για αύριο τι θα συμβεί, είναι καθαρά από τύχη που δεν κόλλησα, γιατί επειδή η ζωή μου ήταν έτσι ήρεμη και ζω μόνη μου, μπορούσα να ρυθμίσω τις κινήσεις μου. Δεν έβγαινα κάθε μέρα. Δεν χρειαζότανε, έκανα τις προμήθειές μου από ψώνια και τέτοια, ό,τι χρειαστώ και ψωμί έπαιρνα παραπάνω, κρατούσα στην κατάψυξη. Τώρα, μία φορά τη βδομάδα θες να βγεις και λίγο να περπατήσεις κιόλας. Αυτό ήτανε, τώρα δεν ξέρω τι θα γίνει. Σήμερα με λέει η Βάσω, η ανιψιά μου, η Χρύσα που μέχρι τώρα δεν… έχει covid τώρα, σήμερα, και μάλιστα μου το έστειλε και το τεστ, γιατί δεν έκανε εκείνη εμβόλιο, επειδή φοβάται, έχει αλλεργία με τους πνεύμονες και αυτά και ο γιατρός την είπε καλά είναι να μην το κάνει. Κοίτα όμως τώρα που την έπιασε, για να δούμε πώς θα το περάσει. Εσύ πέρασες;

Ναι δυστυχώς, αλλά εντάξει, ελαφριά.

Εμβόλιο;

Ναι, ναι όλα, αλλά και πάλι το πέρασα και με εμβόλιο.

Αυτά κοπέλα μου.

Ευχαριστώ πάρα, πάρα πολύ. Θέλετε να συμπληρώσετε κάτι τελευταίο;

Όχι, μάτια μου, δεν έχω τίποτα.

Σας ευχαριστώ πάρα πολύ. Μας τα είπατε πολύ ωραία.

Καλά τα είπα;

Τέλεια. Να είστε καλά.

Και εσύ να είσαι καλά.