[00:00:00]Καλησπέρα. Θα μου πείτε το όνομά σας;

Ονομάζομαι Ελένη Ζαχαροπούλου.

Είμαι η Ελένη Νικολοπούλου, είμαι ερευνήτρια στο Istorima. Είναι 15 Νοεμβρίου του 2022. Βρισκόμαστε στην Πετρούπολη με την Ελένη και ξεκινάμε. Ελένη, θα μου πεις λίγα πράγματα για σένα;

Ναι! Είμαι ειδική παιδαγωγός. Ασχολούμαι με τα παιδιά και με τους εφήβους. Δραστηριοποιούμαι σε ομάδες πάρα πολύ καιρό και στις ομάδες μπαίνω καθαρά ως Ελένη. Ούτε ειδική παιδαγωγός ούτε εκπαιδευτικός. 

Ποια είναι η ομάδα στην οποία είσαι;

Η ομάδα που είμαι, τα τελευταία χρόνια, είναι η «Πρώτα.12», που είναι μια πρωτοβουλία για το άρθρο 12 της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού, δηλαδή το δικαίωμα του παιδιού να εκφράζει, ελεύθερα, την άποψή του, να ακούγεται η γνώμη του και να λαμβάνεται υπόψη στα ζητήματα που τα αφορούν τα παιδιά. Δραστηριοποιούμαστε με διάφορα αντικείμενα και σε διάφορες δράσεις και ασχολούμαστε με διάφορους χώρους, μειονότητες, ιδρύματα…

Ποια ήταν τα βιώματα που σε έκαναν να ασχοληθείς με τέτοιες ομάδες;

Νομίζω τα ερεθίσματα είναι διάφορα. Μπορώ να πω ότι ο εθελοντισμός και οι χώροι με μειονότητες ή ευάλωτες, γενικότερα, ομάδες έχει έρθει πολύ πριν από την εφηβεία και από την παιδική ηλικία από το Σώμα Ελληνικού Οδηγισμού, όπου και εκεί πέρα ασχολιόμασταν με φύλακες, την ειδική αγωγή, αναπήρους και γενικότερα την εκπαίδευση και τη συμπερίληψη. Θυμάμαι και εκεί, όπως και τώρα, να πηγαίνουμε στις φυλακές στη Θήβα, στον τομέα με τις μωρομάνες και να κάνουμε μία δράση που είχαμε μαζί μας και παιδιά από το Σώμα Ελληνικού Οδηγισμού - εγώ τότε ως παιδί ήμουνα - όπου τραγουδήσαμε, χορέψαμε, φάγαμε σοκολάτες και αλληλεπιδράσαμε, γενικότερα, με τα παιδιά που υπήρχαν στο χώρο και με τις μητέρες τους.

Πώς ήταν αυτή η εμπειρία; Γιατί και εσύ ήσουν έφηβη.

Συγκινητική, πολύ συγκινητική. Μάλιστα, νομίζω ότι κανείς δεν ήθελε να φύγει, όταν ήρθε η ώρα της αποχώρησης. Εκεί πέρα, κιόλας, θα πηγαίναμε για μία φορά. Δεν γνωρίζαμε αν θα ξαναπάμε. Και με θυμάμαι, μάλιστα, όταν γύρισα στο σπίτι, να παρακαλάω τη μητέρα μου να επισκεφτούμε ξανά τις φυλακές, να δούμε ποιον… βέβαια, το επισκεπτήριο ήταν πολύ συγκεκριμένο. Αλλά με θυμάμαι!

Υπήρχαν άλλα βιώματα, εκτός απ’ αυτό, που σε έκαναν να στραφείς προς αυτή την κατεύθυνση;

Νομίζω η επαφή με τη διαφορετικότητα και οι χώροι εκπαίδευσης, γενικότερα, που εμπλεκόμουν και μέσω της οικογένειάς μου και μέσω των ομάδων, ως έφηβη που ήμουν, με έκαναν να αποκτήσω μια οικειότητα και γενικά ένα βλέμμα προς τα εκεί. Οπότε, όποτε βρισκόταν η ευκαιρία έκτοτε, να εμπλακώ και να πλησιάσω περισσότερο… γιατί δεν είναι και εύκολο να πλησιάσεις τις ευάλωτες ομάδες. Δεν υπάρχουν οι αφορμές ούτε οι δρόμοι έτσι, εκτός αν είναι στη γειτονιά σου ας πούμε. Χρειάζεσαι κάποιον να μεσολαβήσει. Οπότε, μόλις έβρισκα τους μεσολαβητές, πήγαινα πιο κοντά.

Σε ποια ηλικία εντάσσεται στην ομάδα;

Εντάσσομαι το ’18, με τη δημιουργία της. Βέβαια, ακολουθούν τα 2 χρόνια καραντίνας, που ήταν λίγο περιοριστικά έως αρκετά, αλλά το ’18 είμαι γύρω στα 20 εγώ.

Θα μου πεις, λίγο, για τις δράσεις της ομάδας; Σε ποιο χώρο κινείστε;

Ναι. Εκτός από τους πρόσφυγες και γενικότερα τα παιδιά και τους εφήβους, που είναι ένα αντικείμενο που μας αφορά πάρα πολύ, τον τελευταίο χρόνο, τον προηγούμενο συγκεκριμένα, ασχοληθήκαμε με τις φυλακές ανηλίκων, το Τμήμα Κράτησης Κορίνθου, όπου ήτανε μια δράση που αφοσιωθήκαμε. Οπότε, αυτά που γινόντουσαν παράλληλα ήταν αρκετά μικρότερα.

Τι συνέβη εκεί;

Λοιπόν, είμαστε νέοι, που τον Δεκέμβριο του ’21 αποφασίζουμε να δραστηριοποιηθούμε σε αυτόν τον τομέα. Δημιουργούμε μια ομάδα, η οποία ονομάζεται «Ανοιχτά Παράθυρα», με συντονιστή τον Γιώργο τον Μόσχο και ξεκινάμε τακτικές επισκέψεις στο Τμήμα Κράτησης Ανηλίκων στην Κόρινθο. Εκεί πέρα, συναντάμε, μια φορά την εβδομάδα, 10 με 20 ανήλικους. Κάποιες φορές περισσότερους και κάποιες λιγότερους. Παίζουμε πάρα πολλά παιχνίδια, κάνουμε κύκλο κουβέντας, συζητάμε, φανταζόμαστε τη ζωή μας μετά, αφηγούμαστε τη ζωή μας πριν. Παίζουμε παντομίμα, ομαδικά παιχνίδια,[00:05:00] ανταλλάζουμε σκέψεις, χορεύουμε, τραγουδάμε. Και ξεκινάει, έτσι, μια διαδρομή που κράτησε μέχρι και τον Οκτώβρη του ’22. Και εντάξει. Έχουμε αφήσει ένα ανοιχτό παράθυρο.

Πώς σας υποδέχονται τα παιδιά;

Στην αρχή πιο επιφυλακτικά. Σιγά-σιγά, αυξάνονται… πιο αποφασισμένοι. Προς το τέλος, με ανυπομονησία! Δηλαδή, τις φορές που δεν πηγαίναμε, για λόγους όχι δικούς μας… ας πούμε, υπήρχε έλλειψη υπαλλήλων, οπότε δεν μπορούσαμε να παρευρεθούμε, γιατί χρειαζόταν συγκεκριμένος αριθμός ή δεν είχαμε μεταφορικό μέσο, γιατί, για κάποιο λόγο, εμείς δεν μπορούσαμε να συντονιστούμε. Ανησυχούσανε! Οπότε, την επόμενη φορά μας λέγανε: «Σας περιμέναμε! Γιατί δεν ήρθατε;». Και θυμάμαι πολύ χαρακτηριστικά και μετά από μια συνάντηση όπου η δράση που έχουμε αποφασίσει και οραματιστεί να κάνουμε δεν έχει πάει τόσο καλά, οπότε είμαστε κι εμείς κάπως προβληματισμένοι σχετικά με το πώς λειτουργούμε και αν χρειάζεται να κάνουμε κάποιες αλλαγές. Βέβαια, πηγαίνουμε ήδη 3 με 4 μήνες, όταν αυτό συμβαίνει και στο τέλος τους λέμε ότι: «Ξέρετε; Εμείς χαιρόμαστε κάθε φορά όταν ερχόμαστε και είναι πολύ σημαντικό να ξέρουμε αν θέλετε και εσείς να ερχόμαστε». Οπότε, μας απαντούν ότι: «Εμείς ανυπομονούμε να έρχεστε. Θέλουμε πάρα πολύ. Το περιμένουμε!» Και κάπως έτσι, αυτή η μέρα, η οποία φαινότανε λίγο δύσκολη, έκλεισε πάρα πολύ ευχάριστα. Αυτή ήταν η ανταπόκρισή τους. Και ήταν μεγάλη!

Ποια ήταν η δράση που δεν μπορέσατε να υλοποιήσετε;

Ήταν, αν θυμάμαι πολύ καλά, η προσπάθεια μιας θεατρικής πράξης, η οποία είχε ξεκινήσει με αφήγηση και επειδή ακριβώς έπρεπε να ακολουθηθούν πολύ συγκεκριμένες οδηγίες από τα παιδιά, κάπως, σε όλη αυτή την ακολουθία πραγμάτων χαθήκαμε. Κάπως, σταμάτησαν να συγκεντρώνονται, λίγο αποσυρθήκανε. Η μουσική, που κάθε φορά ήταν παρούσα, έχοντας ένα ηχείο και ένα στικάκι, τους τραβούσε, όταν κάτι αισθάνονταν ότι τους δυσκολεύει ή δεν μπορούν να ανταπεξέλθουν γρήγορα. Οπότε, θυμάμαι ότι η μουσική… πολύ γρήγορα στραφήκαν στη μουσική εκείνη τη φορά και κάπως σαν να έμεινε στον αέρα το υπόλοιπο.

Ποιες άλλες ήταν οι δράσεις σας μέσα στο χώρο των φυλακών;

Κάθε φορά ήτανε πολύ διαφορετική. Υπήρχαν παιχνίδια, τα οποία μας άρεσαν και τους άρεσαν και τα επιλέγαμε πιο συστηματικά. Μας τα ζητούσαν κιόλας! Αλλά το κεντρικό θέμα το διαλέγαμε, κάθε φορά, κάπως από την πρόθεση που εμείς πηγαίναμε, από ένα feedback που είχαμε πάρει από την τελευταία συνάντηση, από γεγονότα που μας είχαν αφηγηθεί. Θυμάμαι, πολύ χαρακτηριστικά, τη δράση με τα περιοδικά από το «National Geographic». Είχαμε μαζί μας πάρα πολλά περιοδικά, που τα είχαμε απλώσει στο χώρο και τα παιδιά κληθήκαν να διαλέξουν μια εικόνα που θα έβρισκαν, που θα έβλεπαν. Και μετά, αφού την επεξεργάζονταν για λίγο, επιστρέφαμε στον κύκλο που όλοι μαζί ήμασταν και μας αφηγούνταν τι τους θυμίζει από τη ζωή τους αυτή η εικόνα που έχουνε διαλέξει. Οπότε, αρχίσαμε να ακούμε ιστορίες από τα παιδιά και από τη ζωή τους, πριν βρεθούνε στο Τμήμα Κράτησης, το οποίο ήταν πάρα πολύ συγκινητικό για εμάς και για τους ίδιους. Και έτσι, η σύνδεση, κάπως, όλο και αυξανόταν. Μια άλλη δράση που μου έρχεται στο μυαλό είναι τα καραβάκια, τα οποία καραβάκια, εκτός ότι τους ενθουσίασαν, εμάς μας έδωσαν έμπνευση για ταξίδι, που θα εξηγήσω στη συνέχεια. Ξεκινήσαμε να φτιάχνουμε καράβια με χαρτόνι, μεγάλα, χωρισμένοι σε ομάδες, όπου τα παιδιά τα στόλισαν με αυτοκόλλητα, ζωγραφιές, μηνύματα, ευχές. Γενικά, ο στόχος ήτανε να γίνουν όσο πιο φαντασμαγορικά μπορούν. Στη συνέχεια, ο καθένας άρχισε να φτιάχνει το δικό του. Ένα από τα παιδιά, απ’ τους ανήλικους, με πολύ μεγάλη πρόθεση και ενθουσιασμό, άρχισε να μας δείχνει πώς φτιάχνουν τα καραβάκια και στους υπόλοιπους που δεν γνωρίζανε. Τα καράβια με τα χαρτόνια - αποφασίσαμε σαν ιδέα το οποίο το μοιραστήκαμε και τους άρεσε πάρα πολύ - να ταξιδέψουν σε ένα Γυμνάσιο του Γαλατσίου, όπου εκεί άλλοι μαθητές, εκτός φυλακής, έφτιαξαν τα δικά τους καράβια και τα στείλανε στα παιδιά που βρισκόντουσαν μέσα. Απ’ όσο γνωρίζω, τα καράβια των ανήλικων απ’ το Τμήμα Κράτησης στο[00:10:00]λίζουν ακόμα την τάξη των παιδιών του Γυμνασίου. Κάπου εκεί, θυμάμαι, λίγο μετά τα καραβάκια, να ξεκινάνε και οι αποφυλακίσεις, οπότε η ομάδα δεν παρέμενε για πολύ καιρό σταθερή, το οποίο έχει και ένα πολύ μεγάλο θετικό βαθμό. Φεύγανε αρκετά παιδιά, ερχόντουσαν άλλα και ενώ υπήρχε το υπόβαθρο της οικειότητας και της σύνδεσης - γιατί με τους προηγούμενους γνωριζόμασταν και με αυτούς που μένανε - υπήρχανε αρκετές συναντήσεις, που αυτό ήτανε σαν να ξεκίναγε από την αρχή, να ξαναγνωριστούμε. Ας θυμηθούμε οι παλιοί, ας μάθουμε περισσότερα οι υπόλοιποι και να συνδεθούμε και με τους καινούργιους.

Ήταν δύσκολο αυτό το εγχείρημα.

Δύσκολο... σε ποιο επίπεδο εννοείς;

Το να προσεγγίσετε και να υπάρχει ομοιογένεια με τα παλιά παιδιά και με τα καινούργια.

Ομοιογένεια δεν υπήρχε έτσι κι αλλιώς. Το κλίμα, κάθε φορά, εξαρτιόταν από το πώς θα πάμε και πώς θα τους βρούμε. Πράγματα τα οποία λειτουργούσαν για πέντε συνεχόμενες συναντήσεις, στην έκτη μπορεί να μη λειτουργούσανε. Ακόμα και αν μας άρεσε πάρα πολύ! Ή κάτι το οποίο λειτουργούσε πρότινος, να ήθελε μια μικρή διαφοροποίηση. Προφανώς και καινούργια πράγματα! Οπότε, υπήρχανε και στιγμές που τα καινούργια παιδιά που ήταν μέσα μάθαιναν καινούργια παιχνίδια, που ούτε τα παλιά γνώριζαν, γιατί κι εμείς θα το παίζαμε πρώτη φορά ή θα συζητούσαμε κάτι για πρώτη φορά! Η δυσκολία δεν ήτανε για πολύ. Δεν κράταγε πολύ. Δηλαδή, θυμάμαι να υπήρχανε φορές που βλέπαμε ενδοιασμούς ή αμφιβολίες ή αμηχανία. «Πώς θα συμμετέχω;». «Τι παιχνίδι είναι αυτό;». «Όλοι οι υπόλοιποι το ξέρετε!». «Δύσκολο!». Παρόλα αυτά, δεν θυμάμαι καμιά φορά που να έληξε και να υπήρχε ακόμα αυτή η αίσθηση.

Τι άλλο κάνατε με τα παιδιά;

Άλλες από τις δράσεις που θυμάμαι αυτή τη στιγμή είναι τα «Ανοιχτά Παράθυρα». Πάμε, λοιπόν, μία από τις επισκέψεις, έχουμε μαζί μας χοντρά χαρτόνια και πολλά περιοδικά. Ζητάμε, λοιπόν, στα παιδιά να φτιάξουν τι βλέπουμε με τη φαντασία μας από τα ανοιχτά παράθυρα! Οπότε, ξεκινάει ένα κολλάζ και ζωγραφική από τα περιοδικά, που τα παιδιά κόβουνε, κολλάνε αυτοκόλλητα, μιλάνε, συζητάνε, κολλάνε τη μία εικόνα πάνω από τις άλλες και φτιάχνονται από τέσσερις ομάδες, που ήμασταν χωρισμένοι, τέσσερα παράθυρα, τέσσερα ανοιχτά παράθυρα, όπου έχουνε λουλούδια, βουνά, κούνιες, σπίτια, τροχόσπιτα, πολλή φύση, ζώα: γάτες, σκύλοι, ονόματα. Και κάπως, προς το τέλος, υπάρχουνε παιδιά τα οποία, γυρνώντας τα παράθυρα από πίσω, γράφουν κάποιες προσωπικές σκέψεις και μηνύματα. Ήτανε μια από τις πολύ ωραίες δράσεις αυτή, γιατί, εκτός το ότι εμείς συνδεόμαστε, και λόγω του ονόματος της ομάδας και του στόχου το οποίο ξεκινήσαμε, να υλοποιούμε, όταν είχαμε στο μυαλό μας αυτή τη δράση, φάνηκε τα παιδιά να ανταποκρίνονται πάρα πολύ άμεσα, να φαντάζονται, να γοητεύονται από την ομορφιά που μπορεί να έχει μια εικόνα και που θέλουνε να αποτυπώσουν πάνω σε αυτό το παράθυρο με το κολλάζ. Και ήταν πολύ ευχάριστο το κλίμα που γενικότερα είχαμε καθ’ όλη τη διάρκεια, γιατί φυσικά και εμείς συμμετέχουμε σε όλα τα παιχνίδια και σε όλες τις δράσεις! Και κόβουμε και λέμε ιδέες και γράφουμε μηνύματα και ζωγραφίζουμε, ασχέτως αν ζωγραφίζουμε καλά ή όχι. Και είμαστε εκεί! Είμαστε, εντελώς, παρόντες και συμμετέχοντες! Το Πάσχα φτιάξαμε αυγά! Πρωτότυπο! Οπότε… αυτό, μάλιστα, είχε γίνει μετά από αίτημα των παιδιών, όπου τις μέρες του Πάσχα θέλανε να ζωγραφίσουν αυγά, πολύχρωμα αυγά! Οπότε, πάλι χωρισμένοι σε ομάδες, ζωγραφίσαμε και σχεδιάσαμε πολύχρωμα αυγά. Άλλα ήταν πιο εφηβικά, με γκράφιτι και ζωγραφιές και στίχους, άλλα ήτανε πιο χρωματιστά με κολλάζ και εικόνες και χαρτόνι και πολλά χαρτάκια, άλλα είχαν μετατραπεί από αυγά σε στέμματα και διάφορα σχέδια, που μπορούσαν να ζωγραφίσουν πάνω, ευχές. Ένα, γεν[00:15:00]ικότερα, συναισθηματικό κλίμα, γιατί και τις μέρες του Πάσχα εμείς θα χρειαζόταν να μην πάμε για κάποιες φορές, λόγω των αδειών που υπήρχαν στις φυλακές και της έλλειψης προσωπικού. Οπότε, θα αργούσαμε να τους ξαναδούμε σε σχέση με τις τακτικές επισκέψεις μας. Και κάπως, αυτά τα αυγουλάκια ήτανε σαν την οικογενειακή παράδοση που βάφουμε τα αυγά στο σπίτι. Εμείς τα ζωγραφίσαμε τα αυγά. Εξίσου πολύ σημαντική συνάντηση, την οποία, μάλιστα, εγώ έχω κρατήσει, γιατί έχει ένα πολύ όμορφο περιστατικό κιόλας, ένα γεγονός. Έχουμε πάει… πηγαίνουμε αρκετό καιρό πλέον, έχουμε γνωριστεί με τα παιδιά, υπάρχει οικειότητα. Αποφασίζουμε να δούμε ταινία. Είμαστε λιγότερα μέλη από την ομάδα μας, οπότε το θεωρούμε καλή ευκαιρία να κάνουμε κι αυτό που αρκετές φορές μας είχανε ζητήσει, να δούμε μια ταινία. Διαλέγω λοιπόν και εγώ μαζί με τους υπόλοιπους… διαλέγουμε μια ταινία και ξεκινάει η προβολή. Στην αρχή, υπάρχουν κάποιοι ενδοιασμοί, γιατί η ταινία τους φαίνεται λίγο πιο παιδική. Είναι και μεταφρασμένη, οπότε… ξέρεις. «Τι μας έφερες να δούμε;». Αλλά πάρα πολύ γρήγορα απορροφιόμαστε όλοι! Είναι μια αφήγηση με την ιστορία ενός παιδιού, σε ένα γραφικό νησί με πολλή φύση, τη φροντίδα ενός πελεκάνου, όπου έτσι το συναίσθημα, κάπως, αρχίζει και διεγείρεται. Κάποια στιγμή, λοιπόν, κατά τη διάρκεια της ταινίας και ενώ τα παιδιά, καθ’ όλη τη διάρκεια, κάνουνε σχόλια, φωνάζουν, παρεμβαίνουνε στην ταινία. Είναι κάπως σαν δεδομένο ότι αυτά που βλέπουμε συμβαίνουν στην πραγματικότητα, οπότε συμβουλεύουν τον πρωταγωνιστή, παρατηρούνε. Γίνεται ένα συγκινητικό περιστατικό και μια από τις κοπέλες, που είναι από τη δική μου ομάδα και έχουμε πάει μαζί βάζει τα κλάματα κατά τη διάρκεια της ταινίας. Οπότε, ενώ υπάρχει μια έντονη ατμόσφαιρα… όχι ιδιαίτερα έντονη, γιατί βλέπουμε κανονικά την ταινία, αλλά υπάρχει μια συζήτηση μεταξύ τους. Μόλις την παίρνουν χαμπάρι, που κάθεται και πίσω-πίσω, αρχίζουν να σιωπούνε. Λένε μεταξύ τους: «Η κυρία κλαίει». «Γιατί κλαίτε, κυρία;» «Εντάξει, τι έγινε;», ας πούμε;». Ανησυχούν! «Είναι σοβαρό αυτό που συμβαίνει;». «Τι πρέπει να κάνουμε εμείς;». «Ποια είναι η θέση μας;». Υπάρχει ένα διάστημα σιωπής και από την πλευρά τους και από την πλευρά μας, οπότε, κάποια στιγμή, ακούγεται ένα σχόλιο, τύπου «Εντάξει, εντάξει ήταν. Αυτό που έπαθε ο πελεκάνος… νομίζω θα γίνει καλά!». Οπότε, ξανασυνδεόμαστε κάπως όλοι μαζί. «Εντάξει. Ελάτε τώρα! Μην ανησυχείτε. Πάντα, οι ταινίες τελειώνουν ευχάριστα. Δεν χρειάζεται να κλαίμε!». Τους καθησυχάζει και η ίδια ότι: «Δεν έγινε κάτι σοβαρό. Εντάξει. Συγκινούμαι εύκολα, όταν έχει να κάνει με ζώα και άσχημα περιστατικά. Μη δίνετε τόση σημασία». Αλλά ήταν, για μένα, ένα πολύ σημαντικό γεγονός εκείνη τη στιγμή, γιατί θεωρώ σημαντικό να εκτιθόμαστε και εμείς αρχικά. Πλησιάζουμε περισσότερο. Αλλά και η ανταπόκριση των παιδιών φάνηκε. Εγώ, εκείνη τη στιγμή, αισθάνθηκα σαν να ωριμάζει η σχέση. Σαν να ήταν… σαν να είδα ότι η σχέση έχει ωριμάσει. Μπορεί να είχε ωριμάσει ήδη ή μπορεί να είναι σε διαδικασία ωρίμανσης, αλλά το αισθάνθηκα εκείνη τη στιγμή, ότι «Εμείς σας αφουγκραζόμαστε και το γνωρίζετε και είδα ότι κι εσείς μας αφουγκραζόσαστε». Ακόμα και ας είναι το συγκινητικό κλάμα από την ταινία που βλέπουμε όλοι μαζί, ας πούμε. Αφού έχω ξεκινήσει με τα συναισθηματικά και νομίζω ότι τα έχω αποθηκεύσει και πάρα πολύ καλά αυτά, μπορώ να μιλήσω για ένα από τα τελευταία που συνέβησαν, το καλοκαίρι. Το θυμάμαι και αρκετά φρέσκο για να το αφηγηθώ και είναι και μία ωραία συνθήκη. Πηγαίνουμε μία από τις επισκέψεις του καλοκαιριού, που εμείς συνεχίσαμε να πηγαίνουμε κανονικά. Και έχουμε ξεκινήσει να παίζουμε ένα παιχνίδι. Έχουμε χωριστεί σε ομάδες, έχουμε οργανωθεί και έχουμε αποφασίσει ότι θα παρουσιάσουμε, παντομίμα, ένα αστείο γεγονός. Κάποια στιγμή, λοιπόν, αρχίζουν τα παιδιά να μιλάνε μεταξύ τους. Βλέπω ότι υπάρχει μια κινητικότητα, φεύγουν κάποιοι τις ομάδες, συζητάνε. Και ξαφνικά, ε[00:20:00]μφανίζεται μια τούρτα. Και αρχίζουμε να τραγουδάμε σε ένα από τα παιδιά και να ευχόμαστε και να είμαστε όλοι πάρα πολύ χαρούμενοι στη μέση ενός πάρτι, όπου σιγά-σιγά μαθαίνουμε ότι ένας από τους ανήλικους, την επόμενη μέρα από τη συνάντηση, θα είχε γενέθλια και έχει ζητήσει να αγοράσει μια τούρτα και του έχουν φέρει, η οποία είναι να σβηστεί την επόμενη μέρα και αυτός αυθόρμητα και πολύ ευχάριστα για εμάς αποφασίζει να τη σβήσει εκείνη τη στιγμή, σε αυτό το πλαίσιο και την ατμόσφαιρα που έχουμε, του παιχνιδιού μαζί μας και να του τραγουδήσουμε και να του ευχηθούμε! Τρώμε μια πεντανόστιμη τούρτα! Είμαστε πάρα πολύ χαρούμενοι και σε ευφορία! Συνεχίζουμε την παντομίμα, που ήδη οργανώναμε σε ομάδες, όπου παρουσιάζουνε και παρουσιάζουμε, γιατί φυσικά ήμασταν στην παντομίμα! Καταπληκτικές παρουσιάσεις, με πάρα πολύ όρεξη, σε ένα πολύ έντονο κλίμα παιχνιδιού και όντως πάρτι! Έχουμε μουσική, παίζουμε παντομίμα, έχουμε φάει τούρτα, γράφουμε κάρτες, ευχετήριες κάρτες, όπου τις κρατάει αυτός μαζί του και αποχωρούμε με αυτή τη διάθεση που έχεις μετά το πάρτυ! Αυτό το συναίσθημα ευφορίας και ικανοποίησης! Ήταν πάρα πολύ ωραία.

Τι άλλο θυμάστε; Ποιες άλλες συγκινητικές στιγμές ζήσατε όλοι μαζί, σαν ομάδα πλέον;

Οι πολύ βασικές είναι η τούρτα, τα γενέθλια όπως τα λέμε μεταξύ μας και η ταινία για εμένα. Η συγκίνηση υπήρχε, γενικότερα, στις περισσότερες συναντήσεις, ακόμα και τις φορές που δεν πηγαίναμε. Δηλαδή, επειδή ήταν ένας συγκεκριμένος αριθμός ατόμων που μπορούσαν να πηγαίνουν σε κάθε τακτική επίσκεψη και που είχαμε δηλώσει, δεν πήγαινε, κάθε φορά, όλη η ομάδα, κάθε εβδομάδα, αλλά μαθαίναμε τα νέα και το τι είχε συμβεί έπειτα από τη συνάντηση. Οπότε, ακόμα και τις φορές που δεν πηγαίναμε, αν συνέβαινε κάτι σημαντικό ή κάτι το οποίο είχε καθορίσει τη συνάντηση, το αφηγούνταν οι υπόλοιποι στην ομάδα τη δική μας, την «Πρώτα.12». Μπορώ να πω, λοιπόν, ότι στις περισσότερες συναντήσεις υπήρχε κλίμα συγκίνησης. Και λόγω των νέων παιδιών που μπορεί να ερχόντουσαν και ότι αποφυλακίζονταν οι παλιοί. Κι εμείς αυτό δεν το γνωρίζαμε μέχρι να φτάσουμε. Και τις ιστορίες που φέρανε αυτά τα παιδιά και μέσα από τα παιχνίδια και την ομάδα μπορεί να βγαίνανε. Και από τις συζητήσεις που κάναμε στο ενδιάμεσο των παιχνιδιών. Δηλαδή, μπορεί να ήμασταν στην ουρά, για να παίξουμε το παιχνίδι της παντομίμας και να βρισκόμασταν ο ένας πίσω από τον άλλον, γιατί τη λέξη τη γνώριζε μόνο πρώτος και διαδοχικά τη λέγαμε στους υπόλοιπους και όσο ήμασταν δίπλα-δίπλα, μπορεί να υπήρχαν σχόλια και μικροϊστορίες, που εκείνη τη στιγμή ήταν έντονο το συναίσθημα! Υπήρχε κινητικότητα συναισθηματική! Και το γεγονός από μόνο του το ότι πηγαίναμε να επισκεφτούμε τα παιδιά με τα οποία έχουμε εμπλακεί και θα τους δούμε, μια φορά την εβδομάδα, σε αυτό το χώρο, σε μια σχολική τάξη στις Φυλακές Ανηλίκων στην Κόρινθο, ήτανε, έτσι, μία προδιάθεση η οποία ήταν έντονη. Μπορώ να παραδεχτώ ότι το ξεχνούσαμε εύκολα. Είχαμε μάθει ότι θα συναντιόμασταν εκεί και όταν βλέπαμε τα παιδιά και ξεκινούσαμε, τα προηγούμενα, που είχαμε σκεφτεί ή οι γενικότερες σκέψεις και παρατηρήσεις που μπορεί να είχαμε κάνει, εξαφανιζόταν. Γι’ αυτό λέω ότι στην ομάδα είμαι σαν Ελένη και αυτό μπορώ να το εγγυηθώ για όλους μας, ότι ερχόμαστε από διαφορετικά επιστημονικά πεδία, με διαφορετικές σκέψεις και διαφορετικούς μηχανισμούς παρατηρήσεων του κόσμου. Όλα τα μέλη της ομάδας. Όταν πηγαίναμε εκεί, ήτανε σαν να συναντούσαμε την παρέα μας. Δεν ήμασταν ούτε επιστήμονες, ούτε επαγγελματίες, ούτε εργαζόμενοι. Σε καμία περίπτωση! Πηγαίναμε πολύ καθαροί. Αυτά από τις συγκινήσεις,

Κάποια στιγμή που ‘ταν δύσκολη;

Δύσκολη… δεν θα έλεγα δύσκολ[00:25:00]η. Ίσως, όταν τα παιδιά συζητούσαν ζητήματα ή μας φέρναν ζητήματα τα οποία αφορούσανε εντάσεις από τη ζωή που είχανε μες στη φυλακή, μας… δεν μας δυσκόλευε, όσο το ότι η σημαντικότητα που εμείς πιστεύαμε αυτό να γειωθεί και να γίνουμε μεσολαβητές του τι θα μας εκφράσουν και του συναισθήματός τους, ήταν, ίσως, πιο περίπλοκο, μια περίπλοκη διαδικασία. Δηλαδή, χρειαζόταν εκείνη τη στιγμή και εμείς να είμαστε αποστασιοποιημένοι από την αφήγηση που θα ακούσουμε και απ’ αυτό που θα μας μεταφερθεί και να μπορέσουμε, ταυτόχρονα, να συνδέσουμε τα παιδιά με το συναίσθημα που, πραγματικά, είχανε και να το θέσουν αυτό ανοιχτά. Ίσως, ακόμα και τις φορές που οι εντάσεις είχαν να κάνουν μεταξύ τους και τύχαινε να χωριστούνε οι πτέρυγες και να μην μπορούμε να δούμε όλα τα παιδιά, γιατί εμείς πηγαίναμε μια φορά την εβδομάδα για 3 ώρες. Οπότε… 2 με 3 ώρες. Οπότε, βλέπαμε μία ομάδα παιδιών. Όταν τα παιδιά μεταξύ τους δεν είχαν συγκρούσεις και συμβίωναν αρμονικά, βλέπαμε παιδιά και από τις δύο πτέρυγες. Όταν, όμως, υπήρχαν εντάσεις, βλέπαμε μία πτέρυγα. Οπότε, υπήρχαν φίλοι μας όπου δεν μπορούσαμε να συναντήσουμε, ούτε όμως να μιλήσουμε λίγο μαζί τους να δούμε τι ακριβώς έγινε. Υπήρχε μία οπτική για τα πράγματα και το τι ακριβώς συνέβη. Παρόλα αυτά, τίποτα δεν έμεινε σταθερό ή άλυτο, ακόμα και από αυτές τις στιγμές και τις συναντήσεις. Θυμάμαι ότι τις τελευταίες φορές που τους είδαμε στην Κόρινθο ήταν όλοι μαζί. Δηλαδή, κάπως αυτά συνέβαιναν, λύνονταν και μεταξύ τους εκφραζόταν. Εκφραζότανε όλο αυτό.

Τι συνέβη τώρα και δημιούργησε την τωρινή κατάσταση;

Λοιπόν, το καλοκαίρι, μετά από κάποιες εντάσεις που υπήρξαν στο Τμήμα Κράτησης Ανηλίκων στην Κόρινθο, οι ανήλικοι μεταφέρθηκαν στις Αγροτικές Φυλακές Κασσαβέτειας στο Βόλο, οι οποίες είναι μακριά. Εμείς τους επισκεφτήκαμε τον Οκτώβρη, με πάρα πολλή χαρά και προσμονή, γιατί είχαμε καιρό να τους δούμε και τους είχαμε πολλή έγνοια αν είναι καλά, να μας μιλήσουν. Δεν είχαμε σκοπό, κιόλας, να διαρκέσει τόσο πολύ το χρονικό διάστημα. Ακόμα και στις διακοπές, εμάς οι συναντήσεις ήταν τακτικές, ακόμα και το καλοκαίρι. Όσο βρισκόντουσαν στην Αθήνα, άλλοι φεύγαμε, άλλοι επιστρέφαμε. Οι συναντήσεις γινόντουσαν! Οπότε, όταν συνέβη αυτό και πέρασαν περίπου 2 μήνες παρά το γεγονός… εδώ να βάλω μια παρένθεση, ότι όταν πρωτομεταφέρθηκαν στο Τμήμα Κράτησης της Κασσαβέτειας, επικοινωνούσαμε κάθε εβδομάδα μαζί τους τηλεφωνικά! Κάθε μέρα, δηλαδή, για ένα διάστημα, μέχρι να δούμε και μέχρι να οικειοποιηθούν αυτόν τον καινούριο χώρο και να δούμε κι εμείς ότι όλα είναι καλά. Και αυτοί μας ψάχνανε. Τον Οκτώβρη, λοιπόν, έγινε η τελευταία συνάντηση, η τελευταία με βάση το τώρα. Γιατί, όπως είπα, έχουμε ανοιχτό παράθυρο με αυτά τα παιδιά. Έχουμε αφήσει ανοιχτό το παράθυρο. Πήγαμε, λοιπόν, τον Οκτώβρη του 2022 στο Βόλο, στις Αγροτικές Φυλακές. Υπήρχε πάρα πολλή χαρά και ενθουσιασμός και από τις δύο πλευρές! Μια πολύ έντονη υποδοχή, με αγκαλιές και κεράσματα, όπου μας κέρασαν τα παιδιά διάφορα, τα οποία τους είχαν δώσει γι’ αυτούς, για να τα κρατήσουνε, για να τα έχουνε και μας τα βγάλανε, να μας κεράσουν! Πορτοκαλάδες, λεμονάδες, κόκα κόλες, που πήγαμε! Μας είπανε για όλο το διάστημα που δεν τους βλέπαμε. Τι κάνανε, πώς ήτανε, πώς είναι εκεί που βρίσκονται τώρα. Φαίνονται περισσότερο ικανοποιημένοι. Είναι και πιο άμεση η επαφή με το φυσικό περιβάλλον σ’ εκείνες, στις Φυλακές Κασσαβέτειας και γενικότερα είναι αρκετά διαφοροποιημένες από αυτές της Κορίνθου. Άλλο Τμήμα Κράτησης. Οπότε, τους βρήκαμε καλά κ[00:30:00]αι έφυγε ένα άγχος και μία αγωνία από πάνω μας, κατευθείαν μόλις τους είδαμε, που ήτανε πολύ σημαντικό και για να κλείσει, γιατί είχε μείνει στον αέρα με την ξαφνική τους μετακίνηση και γιατί είχαμε λείψει και οι δύο πλευρές. Και εμείς σ’ αυτούς και αυτοί σ’ εμάς πολύ. Παίξαμε παιχνίδια, ποδόσφαιρο, μπάσκετ στον προαύλιο χώρο που είχανε. Συμμετείχαν στα παιχνίδια μας και οι κοινωνικοί λειτουργοί από το Τμήμα αυτό. Μας αφηγήθηκαν διάφορα που είχανε συμβεί. Μας μιλήσανε για το πώς ζούνε τώρα, πώς είναι η καθημερινότητά τους. Κάναμε κάποιες συζητήσεις για το πώς φαντάζονται τη χρονιά που θα ακολουθήσει, τι οραματισμούς έχουν από εκεί γι’ αυτούς, σ’ αυτόν τον καινούργιο χώρο που έχουν μετακινηθεί. Ανταλλάξαμε δώρα! Πολύ σημαντικό αυτό. Εμένα μου δώσανε ένα σαν μεγάλο κομποσκοίνι που είχαν φτιάξει με χάντρες. Και αποχωρήσαμε πολύ πιο καθησυχασμένοι. Φυσικά, υποσχεθήκαμε ότι θα ξαναπάμε. Απλά, λόγω της απόστασης, πλέον, είναι πιο δύσκολο να είναι τακτικές οι συναντήσεις, όπως γινότανε στην Κόρινθο. Αυτό.

Όταν αποφυλακίζονται, απευθύνονται σε εσάς;

Όταν αποφυλακίζονται τα παιδιά, έχουν έναν προσωπικό αριθμό τηλεφώνου, τον οποίο τον χειρίζεται ο συντονιστής της ομάδας και καλούν. Αυτό έχει γίνει με πολλές αποφυλακίσεις από πέρυσι που έχουνε συμβεί και τα παιδιά απευθύνονται σε εμάς. Εμείς τους συναντάμε, τους μιλάμε. Θα θυμηθούμε, κάπως, τις στιγμές από τη φυλακή. Δηλώνουμε ότι είμαστε διαθέσιμοι, παρόντες, αν χρειαστούνε κάτι… και να τους βλέπουμε, να μιλάμε, να αλληλεπιδρούμε. Και γενικότερα, η ομάδα εμφανίζεται, κάθε φορά, η «Πρώτα.12» αποφασισμένη να υποστηρίξει και να εμπλακεί με τα παιδιά, ακόμα και όταν βρίσκονται εκτός. Ακόμα και όταν βγούνε. Και το πλαίσιο είναι διαφορετικό. Και δεν είναι εντελώς καθορισμένο, όπως όταν πας και τους συναντάς στη φυλακή. Ειδικά, όταν τα παιδιά έρχονται προς τα εμάς μόνα τους και επιδιώκουν τις συναντήσεις και την παρουσία μας, είναι πολύ σημαντικό. Και εμείς εκεί, να βοηθήσουμε, όπου μπορούμε. Γιατί, για μένα, το σημαντικότερο, που μπορεί να φαίνεται απλό, αλλά το βλέπω ότι βοηθάει και ενδυναμώνει, όταν το συναντάμε, είναι ότι, απλά, υπάρχουμε! Ότι μπορεί να συναντηθούμε μια φορά το μήνα, να πιούμε έναν καφέ και να πούμε τα νέα μας, μπορούμε να δώσουμε κάποια ιδέα, μπορούμε να τους φωνάξουμε σε μια δράση, αλλά κυρίως ότι υπάρχουμε, ότι παραμένουμε μια σταθερά! Αυτό. Αυτό συμβαίνει, συνήθως, όταν αποφυλακίζονται.

Τι δυσκολίες σας περιγράφουν στη ζωή τους μετά;

Όταν βγαίνουν, είναι διάφορα τα ζητήματα που καλούνται να ανταπεξέλθουν. Και η ενσωμάτωση, πάλι, στο σχολικό περιβάλλον και η σύνδεση, πάλι, με τις παρέες των συνομηλίκων, η κοινωνικότητά τους, από πού να ξεκινήσουν. Γιατί επιστρέφουν σε μια πραγματικότητα η οποία έχει αφήσει διάφορες πόρτες ανοιχτές. Αν θα τελειώσουν το Δημοτικό, αν θα φτάσουν στο Γυμνάσιο, ποια είναι τα χαρτιά τους. Και γενικότερα, ένα διάστημα στο οποίο ούτε αυτοί ξέρουνε, ακριβώς, από πού μπορούν να αρχίσουν και πρέπει. Σιγά-σιγά, αυτό νομίζω ισορροπεί και ξεκινώντας, συνήθως, από το σχολείο την επαναφοίτηση τα παιδιά, κάπως, εναρμονίζονται με την πραγματικότητα που είχανε αφήσει και θεωρώ κι εγώ το σχολείο ένα πολύ σημαντικό σκαλοπάτι, για να υπάρξει πάλι αυτή η εναρμόνιση με τον κόσμο εκτός φυλακής.

Ποιοι είναι οι επόμενοι στόχοι της ομάδας;

Spoil! Λοιπόν, είναι διάφορες οι εκκρεμότητες που έχουμε αφήσει. Με πετυχαίνεις σε μια σ[00:35:00]τιγμή που οργανώνουμε την επόμενη δράση, οπότε δεν είναι ακόμα, σαφώς, καθορισμένη. Παρόλα αυτά, σίγουρα θα γίνει κάτι! Επιδιώκουμε, πάλι, να εμπλακούμε με ανήλικους ή ανήλικες, γενικότερα με εφήβους. Τώρα, ποιους χώρους, ποιον χώρο ακριβώς θα βρούμε και θα αλληλεπιδράσουμε μαζί τους είναι υπό συζήτηση. Το να μείνουμε αδρανείς δεν υπάρχει περίπτωση! Αλλά είμαστε σε αυτή τη διαδικασία ανίχνευσης. Είναι και η αρχή της χρονιάς. Συνήθως, οι δράσεις μας, όπως ανέφερα και για τις φυλακές ανηλίκων, ξεκινάνε το Δεκέμβρη. Εκεί ξεκινάμε τη δραστηριοποίηση. Οπότε, αυτή τη στιγμή είμαστε στη διαδικασία της διαμόρφωσης της επόμενης.

Ελένη, σε ευχαριστώ πάρα, πάρα πολύ που μοιράστηκες την ιστορία σου μαζί μας!

Κι εγώ. Κι εγώ σ’ ευχαριστώ πάρα πολύ! Και για μένα ήτανε μια πολύ όμορφη διαδικασία. Και το να τα θυμηθώ και να τα βάλω σε μια σειρά. Και στην ομάδα, όταν απευθύνθηκα και αναρωτήθηκα αν αυτή τη στιγμή είναι η κατάλληλη να μιλήσουμε γι’ αυτό, ήταν ένθερμο το κλίμα! Και ενώ έχουν υπάρξει αποσπασματικές αναφορές, δημόσια, γι’ αυτό που συνέβαινε, είναι μια πιο ολοκληρωτική εικόνα.

Ευχαριστώ πάρα, πάρα πολύ!

Κι εγώ σ’ ευχαριστώ.