[00:00:00]Είναι 17 Σεπτεμβρίου 2022, βρισκόμαστε στο Μώλο Φθιώτιδας, ονομάζομαι Δήμητρα Μαγδαληνού και είμαι εκπρόσωπος του Istorima και βρίσκομαι με τον κύριο Μαγδαληνό Βασίλη, για να μας μιλήσει περί του Πατριαρχικού Σχολείου της Σιών στην Ιερουσαλήμ. Καλησπέρα σας!

Καλησπέρα σας!

Θα θέλατε να μας πείτε λίγα λόγια για σας; Τον τόπο που γεννηθήκατε, το μέρος;

Ωραία. Γεννήθηκα στον Πειραιά το ‘62, 1962, είμαι παντρεμένος με τρία παιδιά, συνταξιούχος εκπαιδευτικός πλέον και προφανώς η συνέντευξη έχει σχέση με την Ιερατική Σχολή, οπότε θα αναφερθώ στα βιώματα που είχα στην Ιερατική Σχολή της Ιερουσαλήμ.

Προηγουμένως πού φοιτήσατε; Ποια ήταν τα σχολικά σας χρόνια;

Προηγουμένως φοιτούσα στο Χαϊδάρι. Ήμουνα στην τρίτη γυμνασίου, όπου είχαμε τελειώσει κιόλας τη χρονιά, τη σχολική χρονιά, και κάποια στιγμή, επειδή αντιμετώπιζα κάποια οικογενειακά προβλήματα, ένας ξάδερφός μου ιερέας μού έκανε μία πρόταση και μου είπε, προκειμένου να φύγω από αυτά, υπάρχει ένα σχολείο ιερατικό στην Ιερουσαλήμ, όπου δε θα έπρεπε να στεναχωριέμαι για τίποτα, γιατί τα πάντα ήταν δωρεάν από την Πατριαρχική Σχολή της Ιερουσαλήμ. Έτσι, μέσα σε πολύ γρήγορο χρονικό διάστημα πήρα την απόφαση, είπα ότι πρέπει να αλλάξω περιβάλλον και μέσα σε μία βδομάδα σχεδόν, συνταξιδέψαμε με τον ξάδερφό μου τον ιερέα, όπου με πήγε ο ίδιος στη σχολή και αμέσως μετά από λίγες μέρες ξεκίνησε η σχολική χρονιά. Ήταν αρχές Σεπτέμβρη, ξεκίνησε η σχολική χρονιά και ξεκίνησα τη φοίτησή μου σε αυτή την ιερατική σχολή.

Ωραία. Είπατε ότι πήγατε συνοδευόμενος από τον ξάδερφό σας στην Ιερουσαλήμ. Πώς πήγατε; Με ποιο μέσο πήγατε;

Η σχολή, εκτός ότι, προείπα προηγουμένως, ότι παρείχε τα πάντα, ήταν δωρεάν για έναν φοιτητή, έτσι παρείχε και το αεροπορικό εισιτήριο και παράλληλα, δεν σας κρύβω, ότι με μία μικρή βαλίτσα, έβαλα τα προσωπικά μου είδη, ξεκίνησα αυτό το ταξίδι συνοδευόμενος πάντα από τον ξάδερφό μου, που ήταν ιερέας. Από εκεί και πέρα όταν έφτασα στη Σχολή... Πρέπει να πω, ότι αυτή η Σχολή ονομάζεται Πατριαρχική Σχολή της Σιών, είχε Γυμνάσιο και Λύκειο, που ήταν ισότιμο με όλα τα δημόσια σχολεία μέσης εκπαίδευσης της ελληνικής επικράτειας και αναγνωρισμένη βέβαια από το κράτος από το 1911. Η σχολή συγκεκριμένα ακολουθούσε το πλήρες πρόγραμμα όπως όλα τα σχολεία της Ελλάδος. Βέβαια είχαμε extra μαθήματα, όπως αυτά ήτανε, νομίζω, δύο ώρες θρησκευτικά επιπλέον, είχαμε την αραβική γλώσσα, τα αγγλικά, όπως έχουνε και στα ελληνικά σχολεία. Και αυτά κυρίως ήταν τα extra μαθήματα. Η σχολή βέβαια βρισκόταν και στεγαζόταν σε ένα κτίριο του Πατριαρχείου, ήτανε κοντά στο λόφο της Αγίας Σιών, όπου εκεί είχε συνετελεσθεί και ο Μυστικός Δείπνος και η επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος κατά την ημέρα της Πεντηκοστής. Τώρα, όσον αφορά με το Πατριαρχείο είχε όλη τη μέριμνα και τη φροντίδα και τη δαπάνη βέβαια, για τη φοίτησή μας για τη διαβίωσή μας και για γενικότερα ό,τι ανάγκη είχαμε μέσα στο σχολείο. Τα μαθήματα που γινόντουσαν εκεί, ήτανε πρωινά όπως και στην Ελλάδα. Προγραμματισμένα βέβαια, είχαμε μόνο την απογευματινή μελέτη, που μετά το πέρας των μαθημάτων είχαμε μελέτη απογευματινή για τα μαθήματα που είχαμε κάνει το πρωί. Κυρίως βέβαια, μας ενδιαφέρει κιόλας να δούμε, πώς ήταν η ζωή μας σε αυτή την Ιερατική Σχολή. Να ξεκινήσω με το πρόγραμμα: πριν χτυπούσε, ας πούμε, το καμπανάκι, το κουδουνάκι για τις οχτώ η ώρα, που ξεκινούσαν τα μαθήματα, σηκωνόμασταν μία ώρα νωρίτερα, ετοιμαζόμασταν, πηγαίναμε στην τραπεζαρία όπου ήταν το πρωινό ήδη έτοιμο και παίρναμε το πρωινό μας. Παράλληλα, παίρναμε την τσάντα και [00:05:00]ετοιμαζόμασταν και πηγαίναμε στην αίθουσα, όπου κάναμε μάθημα. Μετά βέβαια το τέλος του ωραρίου του πρωινού, πηγαίναμε πάλι στην τραπεζαρία, όπου τρώγαμε το μεσημεριανό μας, ξεκουραζόμασταν λίγο το μεσημέρι και το απόγευμα ξεκίναγε η απογευματινή μας διδασκαλία. Μετά από δυο ώρες, τρεις, που τελείωνε αυτή η διαδικασία, ήμασταν ελεύθεροι μία ώρα να χαλαρώσουμε, να βγούμε έξω στον κήπο που είχε η Σχολή και παράλληλα κατά τις εννιά εννιάμισι η ώρα πηγαίναμε για ύπνο. Κι έτσι ήταν η καθημερινότητά μας. Βέβαια, γινόντουσαν πάρα πολλές εκπαιδευτικές εκδρομές, που μας πήγαιναν σε διάφορες πόλεις προκειμένου να γνωρίσουμε το χριστιανικό τρόπο και πού έζησε ο Χριστός. Είχαμε πάει Καπερναούμ, Ιεριχώ, Βηθλεέμ. Όλα βέβαια τα έξοδα αυτά ήταν του Πατριαρχείου. Και εκεί γνωρίζαμε την ιστορία την χριστιανική, πού πάτησε ο Χριστός, τις διδασκαλίες και όλα αυτά.

Οι καθηγητές πώς σας συμπεριφέρονταν; Πώς ήταν η γενικότερη αντιμετώπισή σας;

Δε σας κρύβω ότι οι καθηγητές ήτανε σαν πατεράδες μας. Είχαν πάρα πολύ καλή αντιμετώπιση με τους μαθητές. Σχεδόν πολλές ώρες περνούσαμε μαζί τους. Και υπήρχε ένας τεράστιος σεβασμός και εμείς προς αυτούς, αλλά και παράλληλα, κάτι το οποίο είναι καμιά φορά δύσκολο να το βρεις, κι ο καθηγητής είχε μεγάλο σεβασμό προς τους μαθητές. Το ήθος, βέβαια, το οποίο έπρεπε να είχαμε συνεχώς γινόταν και μεγαλύτερο μέσα από μία τέτοια φοίτηση. Βέβαια, όταν τελείωνες το λύκειο τέλος πάντων, είχες την επιλογή να επιλέξεις αν θα γίνεις ιερέας ή αν θα συνεχίσεις τις σπουδές σου κάπου αλλού. Στην περίπτωση βέβαια, που γινόσουν ιερέας, όλα τα έξοδα για τις ανώτατες σπουδές σου τα αναλάμβανε το Πατριαρχείο. Βέβαια δεν γνωρίζω, εάν έμενες εκεί και ήθελες να μείνεις εκεί και να πας στην Ιερουσαλήμ σε ένα πανεπιστήμιο, εάν σε κάλυπτε σε αυτό. Αλλά είναι σίγουρο, ότι όλοι οι ιερείς που γινόντουσαν μετά το τέλος της τρίτης λυκείου, που είχαν πάρει την απόφαση αυτή, το Πατριαρχείο βρισκόταν πάντα δίπλα τους. Βέβαια όλοι οι μαθητές που ερχόμασταν σε αυτό το σχολείο, το Πατριαρχείο ήθελε να γνωρίζει ότι έχουν «Χριστιανικάς Αρχάς», δηλαδή ότι είναι χριστιανοί, ότι είναι ορθόδοξοι χριστιανοί. Και για αυτό κιόλας, οι περισσότεροι μαθητές ήταν από την Ελλάδα, από την Κύπρο και από την ομογένεια από όλο τον πλανήτη, που θα είχανε χριστιανικές αρχές. Αυτό ήταν πολύ σημαντικό για το Πατριαρχείο. Τώρα, στην πορεία βέβαια δεν ήτανε μία χώρα η οποία ήταν και πάρα πολύ εύκολη. Γιατί ενώ ήμασταν σε περίοδο ειρήνης, τα πολιτικά εκεί ήταν λίγο περίεργα, με αποτέλεσμα να συμβαίνουνε πάρα πολλά και να υπάρχει ένας κίνδυνος, έτσι ώστε να αποβεί μοιραίος για το κάθε παιδί. Και για αυτό κιόλας ήμασταν και εσώκλειστοι δεν μπορούσαμε, δεν είχαμε την ελευθερία να φύγουμε από το σχολείο και να πάμε όπου θέλουμε. Ναι, αν θέλετε να ρωτήσετε κάτι άλλο.

Εννοείται. Υπήρχαν στιγμές που με το σχολείο ψέλνατε, βρισκόσασταν κάπου όλοι μαζί σαν χορωδία, ας πούμε, από τον διδάσκαλο της βυζαντινής μουσικής; Θέλετε να μας μιλήσετε για παρόμοιες εμπειρίες;

Ναι, πράγματι είχαμε έναν ιερέα που μας έκανε βυζαντινή μουσική κάποια απογεύματα, μας μάθαινε διάφορα ψαλτήρια, είχαμε χορωδία. Όλο το σχολείο ήμασταν χορωδία κάθε Κυριακή, γιατί πηγαίναμε στον Πανάγιο Τάφο και ψέλναμε. Βέβαια εκεί δεν πηγαίναμε με το ντύσιμο, όπως πάει ένας πολίτης. Είχε έρθει ράφτης, μας έπαιρνε μέτρα για ράσα, να είναι όμορφα πάνω μας στο ντύσιμο. Και έφευγε όλο το σχολείο, ντυμένα τα παιδιά με ράσα και κάναμε τη διαδρομή, ώσπου να [00:10:00]φτάσουμε στον Πανάγιο Τάφο για να αρχίσει η Λειτουργία της Κυριακής. Και ήμασταν η χορωδία του Παναγίου Τάφου κάθε Κυριακή και σε κάθε γιορτή, που επιτρεπόταν βέβαια, καθημερινή, να βγούμε έξω για να πάμε σαν χορωδία στο ναό.

Κατά τα άλλα όσο βρισκόσασταν, όπως είπατε, εσώκλειστος στο σχολείο η ενδυμασία σας ήταν τα ράσα ή πολιτικά ρούχα, τα δικά σας;

Όχι, ήτανε τα... ήταν πολιτικά ρούχα. Ράσα φορούσαμε μόνο όταν επρόκειτο να πάμε στον Πανάγιο Τάφο για να ψάλλουμε. Πουθενά αλλού. Ακόμα και στις εκδρομές τις εκπαιδευτικές που πηγαίναμε και παντού, φορούσαμε πολιτικά ρούχα.

Είπατε ότι διδασκόσασταν όλα τα υπόλοιπα μαθήματα κανονικά, με τη μόνη εξαίρεση ότι υπήρχαν κάποια επιπλέον μαθήματα, όπως αυτά των θρησκευτικών που ήταν παραπάνω ώρες και της βυζαντινής μουσικής, αν δεν απατώμαι.

Ναι. Παράλληλα κάναμε και την αραβική γλώσσα, όπως και τα αγγλικά. Κυρίως η αραβική γλώσσα για να μπορούμε να μάθουμε τη γλώσσα εκεί πέρα, σε περίπτωση που μέναμε, να ξέραμε και να την γράφουμε και να την ομιλούμε. Γιατί δεν ήταν μόνο να μιλάμε ήταν και η γραφή, που μάλιστα η αραβική γλώσσα γράφεται από δεξιά προς τα αριστερά...

Ανάποδα.

Ανάποδα, και όχι αριστερά προς δεξιά.

Άρα να υποθέσω ότι υπήρχε και εξεταστική διαδικασία στα αντίστοιχα μαθήματα;

Όπως γνωρίζουμε όλα τα σχολεία στο εξωτερικό ακολουθούν το πλήρες πρόγραμμα του Υπουργείου Παιδείας. Δηλαδή, δίνονται όλα τα... Ό,τι κάνει ένα σχολείο στην Ελλάδα, ακριβώς το ίδιο πρόγραμμα έχει και στο εξωτερικό. Δεν αλλάζει κάτι στην εκπαίδευση. Μόνο κάποια μαθήματα extra που είχαμε εμείς παραπάνω. Όπως σαν ιερατική σχολή δικαιολογεί να έχει περισσότερες ώρες θρησκευτικών. Και σε ένα γαλλικό κολέγιο να πας, έχει περισσότερες ώρες γαλλικών γιατί είναι γαλλικό κολέγιο. Οπότε, είχαμε περισσότερες, δυο ώρες, από ότι θυμάμαι στην ιερατική σχολή στα θρησκευτικά, είχαμε και τις γλώσσες αυτές, που σας είπα. Και τα απογεύματα κάναμε πάλι την βυζαντινή μουσική για να μάθουμε να ψέλνουμε στην εκκλησία που θα βρισκόμασταν και να μπορέσουμε να... Γενικά να μπορούσαμε να ξέρουμε βυζαντινή μουσική και να ψέλνουμε.

Ωραία. Να επιστρέψω σε μία ερώτηση προηγούμενη. Έχετε ήδη φτάσει με το αεροπορικό εισιτήριο που σας εξασφάλισε η σχολή, στην Ιερουσαλήμ. Πώς κινηθήκατε ώστε να φτάσετε στο σχολείο; Γνωρίζοντας ότι πρόκειται για ένα δύσβατο μέρος.

Οπωσδήποτε, όπως είπαμε, υπήρχαν πολιτικές αναταραχές εκεί. Φτάνοντας λοιπόν με το αεροπλάνο, στο Τελ Αβίβ στο Ισραήλ, πήραμε λεωφορείο με προορισμό την Ιερουσαλήμ. Και φυσικό ήταν ότι όσους ελέγχους και αν περάσαμε, επειδή είναι ο ξάδερφός μου ήταν και ιερέας, δεν μας ταλαιπώρησαν τόσο, όσο μπορούσαν παλιά να ταλαιπωρήσουν κάποιον οποιοδήποτε πολίτη περισσότερο στον έλεγχο. Φτάνοντας στο σχολείο, ο ξάδερφός μου είδε τους διάφορους ιερείς που ήθελε να δει, γιατί είχε και αυτός πάρα πολλούς γνωστούς εκεί και φυσικά με γνώρισε, μου ‘δειξε το σχολείο, τους συμμαθητές μου. Γνώρισα τους συμμαθητές εκεί πέρα, με δεχτήκανε σαν αδελφό και δεν κρύβω, ότι επειδή δεν κάθισα πάρα πολύ καιρό εκεί, η περίοδος που κάθισα ήταν περίπου εφτά μήνες, και για διάφορους προσωπικούς λόγους έφυγα από τη Σχολή, που δεν έχει σχέση βέβαια ότι η Σχολή μου συμπεριφερόταν άσχημα γι’ αυτό έφυγα, ήταν προσωπικοί οι λόγοι. Και γύρισα πίσω λίγο πριν το Πάσχα, γράφτηκα στο ελληνικό σχολείο κανονικά, τελείωσα το σχολείο μου, τελείωσα μετά και τις υπόλοιπες δύο τάξεις, δευτέρα και τρίτη λυκείου και αποφάσισα μετά να πάω σε ανώτατες σπουδές και γι’ αυτό διάλεξα και την Παιδαγωγική Ακαδημία. Έτσι ώστε η εσωτερική φωνή που είχα μέσα που μου ‘λεγε πάντοτε, ότι: «Ανήκεις στην εκπαίδευση εσύ», ακολούθησα την εσωτερική μου φωνή. Ίσως να επηρέασε, βέβαια και την ζωή που είχα κάνει στην Ιερουσαλήμ κάτι το οποίο υποσυνείδητα, δεν μπορώ να το γνωρίζω πώς ήρθε αυτή η πληροφορία, αλλά για κάποιο λόγο [00:15:00]έπρεπε να ενταχθώ στην εκπαιδευτική κοινότητα. Και αυτό έκανα και είμαι ευχαριστημένος και δεν το έχω μετανιώσει ποτέ, ούτε για το οικονομικό ποσόν τότε που πληρωνόντουσαν οι δάσκαλοι, ούτε για τίποτα. Εμένα με ενδιέφερε μόνο να ενταχθώ στην εκπαιδευτική κοινότητα και να κάνω αυτό που έπρεπε να κάνω.

Ωραία, επομένως, όπως μας είπατε μείνατε για περίπου ένα ακαδημαϊκό χρόνο.

Για ένα σχολικό χρόνο πλην τρεις μήνες περίπου, γιατί ακριβώς πριν το Πάσχα έφυγα και γύρισα Ελλάδα.

Για την πρώτη λυκείου λοιπόν, ήσασταν περίπου δεκαέξι χρονών εκείνη την περίοδο.

Ναι. Τα βιώματά μου βέβαια ήταν πάρα πολύ θετικά ως προς την Ιερατική Σχολή, ήμουνα πάρα πολύ ευχαριστημένος από τη συμβίωσή μου εκεί και με τους μαθητές και με τους εκπαιδευτικούς και γενικά με το Πατριαρχείο, το πώς μας φρόντιζαν. Συγγνώμη. Και μόνο θετικά βιώματα και σκέψεις έφερα στην Ελλάδα από αυτή την παραμονή μου στο Πατριαρχείο της Ιερουσαλήμ. Δεν σας κρύβω, βέβαια, ότι όταν ήρθα πίσω ήμουν τόσο πολύ επηρεασμένος γιατί μας είχαν μεταφέρει την αγάπη, διάφορα, το χριστιανικό βίο, που ενώ τότε η εποχή και η ηλικία μου, η εφηβεία, είχε διαφορετική ορολογία και φρασεολογία, εγώ ήμουν ακόμα επηρεασμένος από τη σχολή, που δεν μπορούσα να μιλήσω διαφορετικά από ότι μίλαγα τότε στο χώρο αυτό. Και μάλιστα είχα παρεξηγηθεί πάρα πολύ από τους φίλους μου, για ποιο λόγο μιλάω έτσι. Βέβαια, αυτό μετά από λίγο χρονικό διάστημα σιγά-σιγά το ‘χασα. Όπως ήταν λογικό, έπρεπε να συνταυτιστώ και εγώ με την ηλικία μου με τη φρασεολογία της και γενικά γρήγορα μπήκα και εγώ σε αυτό τον τρόπο ζωής. Αυτό λοιπόν ήταν... αυτό το παράδειγμα ήταν για να καταλάβουμε πόσο πολύ μπορεί να σε επηρεάσει ένα περιβάλλον. Ξαφνικά ζω σε μια Σχολή Ιερατική για εφτά μήνες και έχω αλλάξει εντελώς στα πάντα. Και ξαναγυρίζω πίσω και αντιμετωπίζω μια διαφορετική κοινωνία και ως προς τη σκέψη και γενικά ως προς τον τρόπο ζωής. Λείπει η αδελφικότητα, λείπει η αγάπη, λείπουν πολλά στοιχεία που εκεί τα είχα πάρει. Με αυτό το παράδειγμα ήθελα να πω ότι μου έδωσε πάρα πολύ θετικά σημεία η Ιερατική Σχολή.

Όταν πήγατε στην Ιερουσαλήμ και γενικά ενταχθήκατε σε αυτό το πλαίσιο κάνατε παράλληλες εκπαιδευτικές δράσεις όπως μας είπατε, όπως ήτανε οι εκδρομές οι εκπαιδευτικές, που άλλοτε βγαίνατε για να ψάλλετε σε διάφορα σημεία, κυρίως στον Πανάγιο Τάφο, σε μια περίοδο ειρηνική, θα λέγαμε, στην Ιερουσαλήμ τότε.

Ναι.

Παρ’ όλ’ αυτά υπήρχαν περιστατικά, τα οποία να έθεσαν σε κίνδυνο εσάς, την ομάδα που συνταξιδεύατε, τους καθηγητές σας;

Ναι, υπήρχαν πολλά τέτοια και για αυτό κιόλας σαν σχολή που ήταν εσώκλειστοι μας προστάτευε από αυτές...

Τις ενέργειες.

Τις ενέργειες, όπως προείπαμε υπήρχαν πολιτικές αναταραχές που ενώ ήταν σε περίοδο ειρήνης, μπορούσες εσύ καθοδόν καθώς πήγαινες για το... για τον Πανάγιο Τάφο για να ψάλλεις, καθώς έστριβες, για παράδειγμα, μπορεί να σκάγανε δυο-τρεις βόμβες. Αν κοίταζες μπορούσες να βρεις αρκετούς νεκρούς στο έδαφος. Είχαμε σταθεί αρκετές φορές πολύ τυχεροί γιατί είχαν συμβεί αυτά και συνέβαιναν και σε μαγαζιά. Δηλαδή, θα μπορούσες να πας, π.χ., καλά εμείς δεν μπορούσαμε να πάμε σινεμά, αλλά σε κάποιους τέτοιους χώρους είχανε γίνει πάρα πολλά τέτοια περιστατικά. Που γι’ αυτό κιόλας και να θέλαμε κάποια στιγμή, και να είχαμε την τάση να κάνουμε σκασιαρχείο για να πάμε να δούμε ένα έργο, δεν μπορούσαμε, γιατί ξέραμε τους κινδύνους που υπήρχανε. Μας τους είχανε πει, και τους βλέπαμε και τα είχαμε ζήσει. Βέβαια ξέχασα να πω, ότι όπως όλα τα πανεπιστήμια που βρισκόντουσαν στην Ιερουσαλήμ, έτσι και εμείς παίρναμε μέρος σε διαγωνισμούς που γινόντουσαν από όλα τα πανεπιστήμια του κόσμου. Είχαμε πάρει δύο φορές σε διαγωνισμό μέρος. Η πρώτη φορά ήταν όταν παίξαμε ένα θέατρο με όλα τα παιδιά της σχολής, που παίξαμε ένα θεατρικό. Οι άλλοι, οι άλλες σχολές, παρουσιάζαν κάτι άλλο δεν έχει σημασία. Μπορεί να παρουσιάζαν μουσική, μπορεί να [00:20:00]παρουσιάζαν οτιδήποτε. Και άλλη μία φορά που ήταν μουσικός διαγωνισμός, εγώ με έναν ιερέα είχαμε πάρει μέρος σε αυτό το διαγωνισμό, που ήταν μια ψαλμωδία, δηλαδή ψάλαμε κάτι συγκεκριμένο εκείνη την ημέρα. Και πήραμε μέρος εμείς οι δύο. Γραμμένα με βυζαντινά, με τη βυζαντινή μουσική και λοιπά. Παίρναμε, γινόντουσαν πραγματάκια γενικά σε αυτή την τοποθεσία, γινόντουσαν και ποδοσφαιρικές αναμετρήσεις. Παίζαμε με πολλά πανεπιστήμια, θυμάμαι, Γερμανούς και Γάλλους είχαμε παίξει αρκετές φορές. Γινόντουσαν και αθλητικές δραστηριότητες που παίζαμε.

Άρα, η ζωή σας σε αυτό το σχολείο, δεν ήταν μόνο ιερατική αλλά υπήρχε έντονο και το κοσμικό στοιχείο. Ο αθλητισμός, οι διαγωνισμοί…

Ναι.

Ήταν μόνο αυτοί οι διαγωνισμοί για ιερατικά σχολεία ή ήταν κι άλλα σχολεία της επικρατείας τότε εκεί;

Όχι, ήταν κυρίως σχολεία, πανεπιστήμια μάλλον, που κάνανε περισσότερο Θεολογία. Ήταν θεολογικά πανεπιστήμια από διάφορα, από διάφορες χώρες που εδρεύαν εκεί και γενικά χριστιανικά περισσότερο, ας πούμε, πανεπιστήμια που είχαμε... που, τέλος πάντων, είχαν αναπτύξει αυτές τις...

Άρα ήταν ένας κύκλος συγκεκριμένος, ο οποίος είχε έναν κοινό παρονομαστή αυτόν...

Το χριστιανικό βίο.

Της Θεολογίας και του Χριστιανισμού. Και μεταξύ τους γίνονταν οι διαγωνισμοί. Κάτι άλλο που ήθελα να σας ρωτήσω προηγουμένως, είναι τι γίνονταν με τα σκασιαρχεία, τι τιμωρίες ενδεχομένως να επιβάλλονταν στους παραβάτες;

Το σκασιαρχείο δεν γινόντουσαν, ήταν πάρα πολύ δύσκολο να γίνει αλλά εάν γινόντανε επειδή είναι... Υπήρχε αυτή, όπως είπαμε, πολιτική αναταραχή, έβαζες σε κίνδυνο την ασφάλειά σου. Και δεν την έβαζες μόνο εσύ, εκθέτες και το Πατριαρχείο, γιατί αν κάτι σου συνέβαινε το Πατριαρχείο θα είχε τις συνέπειες όλων αυτών των πράξεων ενός παιδιού που το ‘σκασε. Οπότε επειδή ήταν πάρα πολύ δύσκολο όλο αυτό, και το γνωρίζαμε, το να το σκάσεις, ήταν απλά το ‘σκαγες πήγαινες κάπου διακόσια, πεντακόσια μέτρα, έκανες τη βόλτα σου και ξαναερχόσουν. Αλλά ήξερες, ότι μπορεί και να μην ξανάρθεις, γιατί ήταν πολύ επικίνδυνα. Οπότε κανένα παιδί δεν σκεφτόταν εάν δεν υπήρχε σοβαρός λόγος να το σκάσει, που και σοβαρός λόγος δεν υπήρχε, και για αυτό κιόλας δεν γινόντουσαν σκασιαρχεία. Δεν ήταν όπως στην Ελλάδα, που λέμε: «Δεν θα πάμε σε αυτό τον καθηγητή και θα πάμε μία βόλτα, σε μία καφετέρια ή στο πάρκο ή οπουδήποτε». Εκεί δεν μπορούσες να πας, γιατί έβαζες σε κίνδυνο τη ζωή σου. Άρα λοιπόν, γνωρίζοντας, γιατί ζούσες εκεί και τα έβλεπες, γνωρίζοντας όλα αυτά, το μόνο που δεν σκεφτόσουν είναι να κάνεις σκασιαρχείο από τη Σχολή.

Άρα δεν ήταν μόνο οι λόγοι, η αυστηρότητα της σχολής, ήταν και η ωριμότητα του παιδιού που αντιλαμβανότανε το πολιτικό πλαίσιο και για να προστατεύσει τον εαυτό του λάμβανε τις παρακάτω αποφάσεις.

Παράλληλα είχαμε και ομαδάρχη σε κάθε δωμάτιο που μέναμε. Μέναμε περίπου έξι οχτώ παιδιά, είχαμε και ομαδάρχη μέσα υπεύθυνο. Που σε περίπτωση που κάποιος πήγαινε να το σκάσει δεν θα ‘βρισκε και τον μπελά του μόνο αυτός που θα το ‘σκαγε, θα τον έβρισκε και ο ομαδάρχης, γιατί θα γνώριζε αν έφευγες ή όχι. Οπότε ήταν αδύνατον, λοιπόν, για αυτό είχαν αυτές τις δικλείδες, για να σε αποτρέψουν και από τη σκέψη που κάποια στιγμή θα μπορούσε το ζιζάνιο να σου βάλει στο μυαλό σου για να το κάνεις. Οπότε, υπήρχαν δικλείδες τέτοιες, ώστε να μην μπορείς να φύγεις. Και υπήρχε και ο, ας πούμε, ο υπεύθυνος μέσα στη σχολή που μέναμε, στο οικοτροφείο τέλος πάντων, που επέβλεπε πάντα όλα τα δωμάτια αν ήμασταν εκεί κλείναν τα φώτα, κλείδωνε η πόρτα και φυσικό ήταν ότι είχε την ευθύνη αυτός και οι ομαδάρχες οι βοηθοί του, που ήταν ο καθένας σε κάθε δωμάτιο. Οπότε ήταν λίγο δύσκολο να σκεφτείς να φύγεις υπήρχε δηλαδή...

Η μέριμνα, η περιφρούρηση.

Η μέριμνα, η περιφρούρηση.

Άρα ανά κοιτώνα των έξι εφτά ατόμων, υπήρχε ένας ομαδάρχης, όπως και σε μία κατασκήνωση υπάρχουν ομαδάρχες, ο οποίος φρόντιζε να παίρνει τις παρουσίες στο δωμάτιο, στο οποίο ήταν υπεύθυνος.

[00:25:00]Ναι, γιατί κοιμότανε μαζί μας, κοιμόταν μαζί μας. Οπότε αναγκαστικά έβλεπε αν κοιμόσουνα ή όχι. Οπότε ήταν αδύνατον να φύγεις από… Βέβαια βράδυ, υποτίθεται ότι ήταν… ούτε καν να το σκέφτεσαι. Η μόνη ώρα που θα μπορούσες να το κάνεις ήταν μετά την πρωινή... μετά το τέλος δηλαδή της πρωινής εκπαίδευσης, το μεσημεράκι, που τρώγαμε και ήμασταν δύο ώρες ελεύθεροι, που βγαίναμε έξω βόλτα. Δηλαδή έξω από το κτίριο ακριβώς, υπήρχε ένα πάρκο και υπήρχαν παγκάκια εκεί και βγαίναμε έξω από το κτίριο και καθόμασταν στα παγκάκια. Μέχρι εκεί, μέχρι τα παγκάκια. Που κι εκεί είχε έρθει πολλές φορές στρατός και γυναικείος και αντρικός, γιατί εκεί υπήρχε και γυναικείος στρατός, με τα αυτόματα κι όλα αυτά και καθώς ήμασταν έξω από το σχολείο σε απόσταση δέκα μέτρα από το σχολείο που ήταν τα παγκάκια που καθόμασταν, είχαν έρθει με τα αυτόματα να μας κάνουν έλεγχο, ποιοι είμαστε, πώς βρεθήκαμε εκεί και φυσικά να γίνει έλεγχος και να θέλουν να μας πάρουνε κιόλας, στο τμήμα για εξακρίβωση στοιχείων. Και προσπαθούσαμε εμείς με τα αγγλικά που ξέραμε, βέβαια μπορούσαμε να συνεννοηθούμε. Ότι το σχολείο μας είναι ακριβώς δίπλα, αν θέλετε να φωνάξουμε τον υπεύθυνο να μιλήσετε. Και πράγματι είχε γίνει αρκετές φορές αυτό. Είχε πάει παιδί, είχε κατεβάσει τον ομαδάρχη, το διευθυντή, και ο διευθυντής τους εξήγησε, ότι «εδώ υπάρχει... Είναι ιερατική σχολή των Ελλήνων, πατριαρχική σχολή και δεν μπορείτε να συλλάβετε κάποια από τα παιδιά αυτά».

Υπήρχε συγκεκριμένη κατηγορία ή...

Όχι, απλούστατα, επειδή βρισκόντουσαν, όπως είπαμε, σε πολιτικές αναταραχές κάνανε συνεχώς έλεγχο σε όλους τους δρόμους, όπου κι αν πήγαινες σε σταματάγανε στρατιώτες.

Έχει τύχει να πέσει στην αντίληψή σας, ή να ακούσατε στο συγκεκριμένο σχολείο να έχει συλληφθεί παιδί λόγω μη εξακριβωμένων στοιχείων;

Όχι, δεν το επέτρεπε ποτέ το Πατριαρχείο να φτάσει μέχρι εκεί, γιατί και το Πατριαρχείο ήταν μεγάλη δύναμη στην Ιερουσαλήμ και γενικά είναι μεγάλη δύναμη. Οπότε οι στρατιώτες που κάναν έναν έλεγχο, τους λέγαμε ότι είμαστε εκεί πέρα και τελείωνε το ζήτημα. Αν δεν τελείωνε, ερχόταν ο διευθυντής, «πέφτανε τα τηλέφωνα», όπως το λέμε στην καθομιλουμένη, και τελικά τελείωνε το ζήτημα εκεί σε λίγα λεπτά. Δεν μπορούσαν να κάνουν κάτι σε εμάς.

Βέβαια, να αναφέρω μόνο ότι υπήρχε πολύ μεγάλο μίσος μεταξύ των Εβραίων ως προς τους ιερείς. Πολλές φορές δηλαδή, που πηγαίναμε στο ναό του Σολομώντος για να ψάλλουμε με τα ράσα, κατά τη διαδρομή αυτή, μπορεί να πέφταμε σε μία ομάδα από έξι, εφτά, δέκα άτομα, οι οποίοι ήταν πολύ φανατισμένοι. Και όταν μας βλέπαν και περνάγαμε από μπροστά τους, φτύνανε κάτω στο έδαφος όλοι. Μας βλέπανε δηλαδή και φτύνανε κάτω στο έδαφος. Ε, αυτοί ήταν οι πιο φανατισμένοι βέβαια, οι οποίοι ήταν και ντυμένοι, όπως τους γνωρίζουμε.

Με το καπελάκι το κλασικό;

Με το καπελάκι, όλα, όλα αυτά και ήταν βέβαια πολύ φανατισμένοι κατά των χριστιανών. Υπήρχαν κι άλλοι βέβαια που φορούσαν το καπελάκι, δείχναν ότι ήταν Εβραίοι, αλλά δεν είχαν τέτοια συμπεριφορά.

Εσείς μιλάτε για λαϊκή μάζα, για κάποιον όχλο. Δεν είχαν κάποια συγκεκριμένη ιδιότητα, κι ήταν κάποια ομάδα, κάποια οργάνωση, ας πούμε;

Ναι, δεν ξέραμε τι μπορεί να ήταν αυτοί, αλλά, οπωσδήποτε, κάποιος για να συμπεριφέρονταν έτσι, θα πρέπει να ήταν πολύ φανατισμένος. Και φυσικά δεν μπορώ να πω και από ποια ομάδα μπορεί να ήτανε και πόσο φανατισμένοι μπορεί να ήτανε και για ποιο λόγο συμπεριφερόντουσαν έτσι. Υπήρχαν κι άλλοι Εβραίοι βέβαια που περνάγαμε κι ήτανε κανονικά. Δεν συμπεριφερόντουσαν έτσι. Οι περισσότεροι δηλαδή ήταν έτσι. Απλούστατα κάποιες φορές, μας είχε τύχει και αυτό, να πέσουμε σε τέτοιες ομάδες. Που δεν σας κρύβω, κάποια στιγμή, μας ενόχλησαν τόσο πολύ, ήμουνα, θα σας πω μια ιστορία προσωπική. Ήμουνα εγώ με έναν φίλο, ήμασταν ντυμένοι με τα ράσα, είχαμε καθυστερήσει λίγο από την άλλη ομάδα για να πάμε στον Πανάγιο Τάφο με τους άλλους μαθητές για να ψάλλουμε την Κυριακή, και πέσαμε σε μια ομάδα πέντε ατόμων περίπου ήτανε, που καθώς περνούσαμε κάνανε αυτή τη χειρονομία. Ο φίλος μου, ο οποίος ήταν και ένα χρόνο μεγαλύτερος από μένα, ήταν δευτέρα λυκείου αυτός, και ήταν και χρόνια εκεί πέρα, ήξερε βέβαια πολύ περισσότερα από ότι [00:30:00]εγώ, παρεξηγήθηκε και του κάνει την κίνηση του Εβραίου, ότι «θα βγάλω τα ράσα και είμαι έτοιμος να βγάλω τα ράσα για να γίνει φασαρία», τσακωμός. Και αυτοί βέβαια μας κάνανε χειρονομίες για να βγάλουμε τα ράσα...

Σας προκαλούσαν.

Μας προκαλούσαν. Ήμασταν βέβαια και νέοι και από ότι καταλαβαίνετε τα βγάλαμε τα ράσα και έγινε ολόκληρη ιστορία τότε με το Πατριαρχείο και τους Εβραίους που κάνανε επίθεση σε μαθητές, που φορούσαν ράσα. Έτσι; Και είχε δημιουργηθεί μεγάλο πρόβλημα τότε με το Πατριαρχείο και τους Εβραίους και καταλαβαίνετε τι έγινε.

Ποια ήταν η στάση του Πατριαρχείου; Σας υποστήριξε;

Βέβαια! Αφού έκαναν επίθεση σε ιερείς. Αυτοί δεν ξέρανε καταρχήν ότι είμαστε μαθητές, τη στιγμή που βγαίνουμε με ράσα, μας έβλεπαν σαν ιερείς. Και να κάνεις επίθεση σε ιερέα; Ήτανε όχι μόνο προσβλητικό, ήτανε έναρξη πολέμου και τότε έγινε, έγιναν μεγάλες…

Ποιες ήταν οι κυρώσεις αυτών που σας επιτέθηκαν; Γνωρίζατε;

Όχι, ποτέ δεν γνωρίσαμε.

Δεν μαθεύτηκε.

Απλούστατα μάθαμε ότι ο Πατριάρχης δημιούργησε μεγάλο πρόβλημα στους Εβραίους. Δημιουργήθηκαν, τέλος πάντων, δεν ξέρω μεταξύ τους πώς και τι...

Διευθετήθηκε.

Διευθετήθηκε, και τι μέτρα πήραν ώστε να μην ξαναγίνουν τέτοια συμβάντα. Αλλά, ναι, το Πατριαρχείο είχε αγριέψει πάρα πολύ με όλη αυτήν την κατάσταση.

Παρατηρήθηκαν όμοια περιστατικά μετά από εκείνη τη φορά;

Όχι, όχι. Ήταν, μία φορά...

Κατευνασμένη η κατάσταση.

Ναι, μία φορά, εγώ δηλαδή δεν είχα ακούσει δεύτερη φορά να έχει συμβεί κάτι τέτοιο. Πρώτη φορά είχε συμβεί και εκεί έληξε κιόλας, γιατί προφανώς θα...

Πήραν ανάλογα μέτρα.

Ναι, πήραν ανάλογα μέτρα. Ήτανε δηλαδή τόσο προκλητικοί, που εντάξει, ένας ιερέας είναι ώριμος είναι μεγάλος. Τέτοια περιστατικά ξέρει να τα λύνει δίχως να έρθουν σε αυτή την κατάσταση, αλλά εμείς σαν νέοι, με το που μας πρόσβαλαν έτσι με αυτό τον τρόπο και μας προκαλέσανε, ο νέος είναι διαφορετικά. Δεν μπορεί να σκεφτεί ούτε τις συνέπειες, ούτε τι θα γίνει. Ούτε σκεφτόμασταν αν θα μας πάνε στο νοσοκομείο ή αν θα μας δείρουνε. Δύναμη είχαμε κι οι δύο, δε φοβόμασταν τίποτα. Το νεανικό, φυσικά η νεανική σκέψη, βγάλαμε τα ράσα κι έγινε χαμός. Αυτό έγινε.

Ρωτήσατε ποτέ κάποιο καθηγητή σας, την ώρα της μαθητικής πομπής προς ένα συγκεκριμένο σημείο, ρωτήσατε ποτέ κάποιο καθηγητή σας, για ποιο λόγο σας συμπεριφέρονται έτσι; Γιατί είναι λογικό σαν νέοι μαθητές σε αυτό το σχολείο εσείς, να μη γνωρίζατε πολλές συμπεριφορές και να μην μπορείτε να τις αποδώσετε κάπου. Είχαν κάποια απάντηση να σας δώσουν οι καθηγητές σας;

Κοίταξε να δεις, όταν φεύγαμε από το σχολείο και πηγαίναμε εκεί, ήταν ελάχιστες οι φορές που είχε τύχει τέτοια συμπεριφορά από φανατισμένους Εβραίους. Οπότε δεν ξέρω, δεν θυμάμαι να μας είχανε πει, μπορεί να μας το είχανε πει και να μην το θυμάμαι τώρα βέβαια, γιατί έχουν περάσει και πολλά χρόνια, δε θυμάμαι να μας είχαν πει «μη δίνετε σημασία». Αλλά και να μας το είχανε πει καταλαβαίνεις ότι ο νέος είναι διαφορετικά. Δρα διαφορετικά δηλαδή, από ότι θα δρούσε κάποιος, ο οποίος ήταν σε μία ηλικία μεγαλύτερη και ήξερε πώς να αποφύγει μία τέτοια κατάσταση. Εμείς δεν μπορέσαμε λόγω νεότητας. Όπως καταλαβαίνεις, έγινε αυτό το περιστατικό τέλος πάντων, δίχως να...

Ναι, ναι. Τα ταξίδια που κάνατε, τα ταξίδια σε εισαγωγικά, όταν πηγαίνατε κάπου με τα πόδια, το σχολείο σας ήταν μακριά; Δηλαδή κάνατε μεγάλες διαδρομές πεζοί;

Ήτανε περίπου στο ένα χιλιόμετρο η απόσταση από το οικοτροφείο μέχρι τον Πανάγιο Τάφο. Ήταν όλο το σχολείο με τους ιερείς μπροστά, που συνοδεύαν το σχολείο γιατί έπρεπε να μας συνοδεύουν και ποτέ δεν είχαν αντιμετωπίσει κανένα πρόβλημα όσον αφορά το συγκεκριμένο περιστατικό που σας είπα. Τα μόνα προβλήματα κάποιες φορές, κάποιες συγκεκριμένες, που είχαν σκάσει κάποιες βόμβες και ακούγαμε, είτε στο διπλανό δρόμο να σκάνε, είτε όταν περνάγαμε εμείς κάποια, μία μοναδική φορά δηλαδή είχε γίνει, που είχε σκάσει μία βόμβα και όταν κοίταξα είδα πολλά άτομα κάτω τραυματισμένα. Αυτές ήταν όμως μετρημένες φορές. Δεν μπορώ να πω ότι γινότανε κάθε τόσο. Δηλαδή να μας είχαν τύχει τρεις τέσσερις φορές, που δεν ήταν και στη διαδρομή μας, έτσι; [00:35:00]Απλούστατα ακούγαμε αυτές τις βόμβες, τέλος πάντων, που είχαν σκάσει.

Η περιοχή γύρω από το σχολείο σας ήταν πυκνοκατοικημένη ή ήταν πιο απόμερα; Πώς ήταν γενικά; Θυμάστε καθόλου;

Κοίταξε, ναι. Κοίταξε, εκεί ήταν ο λόφος της Αγίας Σιών. Ήτανε δηλαδή ένα κτίριο του Πατριαρχείου που ήταν στο λόφο. Γύρω από το κτίριο που μέναμε εμείς, ήταν ένα πάρκο, να το φανταστείτε, και στο κέντρο ήτανε το… μάλλον στην άκρη του πάρκου, ήτανε το κτίριο που μέναμε. Δίπλα από αυτά τα κτίρια δεν υπήρχανε σπίτια, υπήρχαν πανεπιστήμια μόνο. Δεν υπήρχανε σπίτια για να μείνει κάποιος, ήτανε μόνο πανεπιστήμια. Τα σπίτια βρισκόντουσαν σε απόσταση οχτακόσια μέτρα και κάτω.

Άρα μιλάμε ότι ο οικισμός απείχε από σας περίπου ένα χιλιόμετρο, οχτακόσια μέτρα. Άρα και για σκασιαρχείο όπως λέγαμε πριν δεν υπήρχε και τρόπος για να... Θα έπρεπε να...

Υπήρχε τρόπος, μέσα σε πέντε λεπτά ήσουνα εκεί. Το ένα χιλιόμετρο αν το τρέξεις και λιγάκι σε πέντε λεπτά βρίσκεσαι στην πόλη. Αλλά δεν το σκεφτόσουν, γιατί είχες δει πάρα πολλά και υπήρχε και ο φόβος. Μην ξεχνάτε ότι ένα παιδί, πρώτη, δευτέρα δημοτικού, φοβάται. Και όταν μάλιστα τα βλέπει και τα έχει δει και βλέπει και στην τηλεόραση το τι συνέβαιναν, ούτε καν το σκεφτόταν να φύγει από το σχολείο.

Υπήρχε και δημοτικό;

Όχι. Ήτανε γυμνάσιο και λύκειο.

Άρα ξεκινάμε από...

Από δεκατριών χρόνων, ας πούμε.

Τελικά, στο τέλος αυτή η εμπειρία για σας έχει αφήσει θετικά ή και κάποια αρνητικά συναισθήματα;

Μόνο θετικά άφησε η παραμονή μου στην Ιερατική Σχολή. Δεν ξέρω υποσυνείδητα τι ρόλο μπορεί να έπαιξε γενικά στην προσωπικότητά μου, αλλά τα βιώματα που είχα ήταν μόνο θετικά. Πολλή αγάπη. Αυτή την αγάπη την μετέφερα βέβαια στην Ελλάδα που ήρθα, αλλά όπως σας είπα γρήγορα σιγά-σιγά η φρασεολογία μου και όλα αυτά σύμφωνα με την εφηβεία, έφυγαν. Υποσυνείδητα ίσως να έπαιξε ρόλο στις ανώτατες σπουδές που έκανα, αλλά νομίζω ότι θα έπαιξε μικρό ρόλο. Γιατί ήδη είχα αποφασίσει ότι θέλω να κάνω… να γίνω εκπαιδευτικός. Και γι’ αυτό κιόλας πήγα στο εξωτερικό. Στην Ιταλία. Για ποιο λόγο; Γιατί ήθελα να γίνω εκπαιδευτικός. Ενώ όλοι πηγαίναν, για να έχουνε κάποια επαγγέλματα με εισοδήματα υψηλά, γιατροί, φαρμακοποιοί, αρχιτέκτονες και διάφοροι άλλοι. Αυτές ήταν οι σχολές, που πήγαιναν οι Έλληνες στην Ιταλία. Ήμουνα ο μοναδικός Έλληνας, που είχα πάει στην Ιταλία, που έκανα παιδαγωγική. Δεν υπήρχε άλλος Έλληνας.

Μήπως το Ιερατικό τελικά Σχολείο, επηρέασε μόνο τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της διδασκαλίας σας; Δηλαδή το χριστιανικό βίο, ο τρόπος που μεταφράζεται ο χριστιανικός βίος, η αγάπη, ο σεβασμός στο παιδί. Μήπως σας επηρέασε στον τρόπο που παιδαγωγείτε ψυχές τελικά;

Υποσυνείδητα, όπως είπα και πριν, ίσως να με επηρέασε. Και μάλλον μπορεί να με επηρέασε. Η επιλογή πάντως επαγγέλματος είναι κάτι το οποίο πηγάζει μέσα από σένα. Εάν αυτό που πηγάζει μέσα από σένα, αυτή η φωνή που ακούγεται, το τι πρέπει να κάνεις, ήδη έχει βάλει και το χεράκι του η ιερατική σχολή, λογικό είναι ότι...

Πλαισιώθηκε.

Πλαισιώθηκε και το άκουσα πιο γρήγορα και ήμουνα πιο ξεκάθαρος στο τι ήθελα να κάνω. Ενώ, για παράδειγμα, όπως σας είπα θα μπορούσα να πάω ιατρική, δεν πήγα. Πήγα παιδαγωγική. Και πήγα παιδαγωγική γιατί αυτό που ήθελα να κάνω ήταν η εκπαίδευση και τίποτα άλλο. Δεν με ενδιέφερε ούτε το οικονομικό, ούτε πόσα... τι χρήματα θα βγάζω, λίγα, πολλά δεν με… Δεν με άγγιζε τίποτα από αυτά. Ήθελα να γίνω εκπαιδευτικός.

Τα συναισθήματά σας όταν βλέπατε στην Ιερουσαλήμ κάποια θεάματα, τα οποία για ένα παιδί δεν θα ήταν και τα καλύτερα, όπως για παράδειγμα, έναν άνθρωπο που κείτεται στο έδαφος επειδή έχει χτυπηθεί, πώς τα διαχειριστήκατε;

Αμέσως περνάει στο μυαλό σου, ότι είναι ένας μίνι πόλεμος. Δηλαδή, βρίσκεσαι σε μία χώρα που δεν είναι… κάτι παίζει. Δεν είναι ειρηνική. Και τη στιγμή που βλέπεις και ακούς το τι συνέβαινε εκεί, υπάρχει ένας φόβος μέσα σου. Δεν είναι και ό,τι το καλύτερο να είσαι σε μία τέτοια χώρα, ας πούμε, από ότι να είσαι σε μία χώρα που δεν υπάρχει καθόλου πόλεμος. Αλλά αυτό που έχω να πω, ότι υπήρχαν τέτοια μέτρα από την Ιερατική [00:40:00]Σχολή, τέτοιες δικλείδες ώστε να προσέχει ο ένας τον άλλον, που δεν άφηνε περιθώριο σε κανένα παιδί να φύγει από τη Σχολή. Τώρα βέβαια, εάν κατά το δρόμο που πηγαίναμε στον Πανάγιο Τάφο για να ψάλλουμε, γινόταν κάτι, αυτό θα ήτανε μια εξαίρεση, όπως και αυτά που είχαμε δει ήταν εξαιρέσεις. Δηλαδή δεν ήταν η καθημερινότητά μας. Παρ’ όλα αυτά όμως, υπήρχε ένας μικρός κίνδυνος που δεν θα μπορούσε και κανένας να κάνει τίποτα, γιατί έτσι ήταν η ζωή εκεί πέρα. Ούτε το Πατριαρχείο, ούτε κανένας.

Άρα αυτό που αποκομίζω εγώ από τα λεγόμενά σας, είναι ότι για σας μεγαλύτερη προτεραιότητα καταλαμβάνουν τα ωραία συναισθήματα και οι ωραίες αναμνήσεις από εκεί, παρά κάποια περιστατικά, τα οποία ήτανε και σπάνια θα μπορούσαμε να πούμε, μέσα στην σχολική σας ζωή εκεί.

Ναι, ναι, ακριβώς έτσι είναι. Πήρα μόνο τα θετικά της Ιερατικής Σχολής. Τα άλλα δεν με άγγιξαν καν. Υπήρχαν σαν εικόνες βέβαια αλλά δεν… Νομίζω ότι ήδη θα τα άφησα και εκεί πέρα, αυτές τις εμπειρίες και θα ξεχάστηκαν και εκεί. Πήρα τα θετικά και γύρισα πίσω στην Ελλάδα με όλες τις καλές αναμνήσεις που είχα από την Ιερατική Σχολή.

Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για το χρόνο σας και για όλα όσα μοιραστήκατε απόψε μαζί μας. Και...

Και εγώ ευχαριστώ. Ελπίζω αυτή η μαρτυρία να έδωσε κάποια στοιχεία στη συγκεκριμένη δημοσιογραφική σας έρευνα. Και ελπίζω ό,τι το καλύτερο.

Καλή συνέχεια και σε εσάς, γεια σας.

Καλή συνέχεια, γεια σας.