[00:00:00]Πες μου το όνομά σου. 

Είμαι ο Χρήστος Μαρκόπουλος.

Είναι Παρασκευή 11 Φεβρουαρίου του 2022. Είμαι με τον Χρήστο Μαρκόπουλο. Βρισκόμαστε στην Καβάλα. Ονομάζομαι Μιχαλάκη Μαρία είμαι ερευνήτρια από το Istorima. Και είμαστε έτοιμοι να ξεκινήσουμε. Χρήστο πες μου αρχικά πότε γεννήθηκες και πού μεγάλωσες.

Γεννήθηκα στις 10/11 του ‘92 στην Καβάλα, στην όμορφη Καβάλα!

Και πώς ήτανε τα παιδικά σου χρόνια έτσι, πώς μεγάλωσες;

Μία χαρά θα έλεγα, όμορφα είχα περάσει. Αρχικά μέναμε σε ένα άλλο σπίτι σου μία άλλη γειτονιά, πολύ διαφορετική. Μετά αποφάσισαν οι γονείς μου, θέλανε ένα δικό του σπίτι, αλλάξαμε γειτονιά. Πήγαμε σε μία πολύ, πολύ πιο ωραία γειτονιά, σε μία περιοχή πολύ όμορφη και που είναι πολύ κοντά σε γήπεδα τένις και έτσι άρχισα να παίζω και τένις επειδή τα έβλεπα κάθε μέρα και πολύ κοντά στη θάλασσα.

Πότε ξεκίνησες να παίζεις τένις;

Από τα 7,5 μου. Στην ουσία με το που είχαμε μετακομίσει στο καινούργιο σπίτι, λίγους μήνες μετά, είχα ξεκινήσει να ασχολούμαι με το τένις.

Και για πόσα χρόνια διήρκησε αυτή η ενασχόληση;

Από τα 10 μου μέχρι τα 18 έκανα πρωταθλητισμό. Μετά έφυγα φοιτητής στη Θεσσαλονίκη οπότε έτσι λίγο αραίωσα από το τένις, αλλά σπάνια έπαιζα κάποιες φορές και τώρα έχει εδώ και περίπου ένα χρόνο που παράλληλα με τη δουλειά που κάνω είμαι και προπονητής τένις οπότε ξανά ασχολούμαι με το χώρο, με το άθλημα.

Πες μου λίγο, γιατί ήσουν από τα 10 μου είπες έκανες πρωταθλητισμό, πώς ήταν να είσαι τόσο πιτσιρικάς ας πούμε και να κάνεις πρωταθλητισμό στην Ελλάδα; Γιατί φαντάζομαι έχεις και ταξίδια, πολύ είχες. 

Ναι, ταξίδια είχαμε πάρα πολλά. Δηλαδή λείπαμε πολλές φορές σε τουρνουά και για αρκετές μέρες οπότε έλειπα και από το σχολείο. Αλλά σαν παιδί δεν το καταλάβαινα τότε, δηλαδή κάναμε αρκετές ώρες προπόνηση την ημέρα όμως επειδή ήταν καθημερινότητά μου δεν καταλάβαινα ότι ξέρεις, κάνω πολλές προπονήσεις. Αφού σταμάτησα να παίζω τένις και μετά ξαναπήγα να ξεκινήσω τότε ήταν που με δυσκόλεψε και έλεγα: «Ρε, πώς κατάφερνα παλιότερα να παίζω τόσες ώρες;». Οπότε τότε κατάλαβα τι έκανα μικρότερος αλλά ήταν πάρα πολύ ωραία. Και ήμασταν και μία πολύ ωραία ομάδα τότε με έναν πολύ καλό προπονητή που είχε βγάλει πάρα πολύ καλούς αθλητές ο οποίος πέρα από το τένις, μας μάθαινε κι άλλα πράγματα που μέχρι και τώρα τα έχω κρατήσει. Δηλαδή για παράδειγμα μας μάθαινε –. Πολλές φορές καθόμασταν και μας μιλούσε. Δηλαδή όταν προέκυπτε για παράδειγμα ένα θέμα ακόμα και οικογενειακό ή οτιδήποτε άλλο, καθόμασταν και το συζητούσαμε και το αναλύαμε και ήταν ο άνθρωπος –Λευτέρης λέγεται– ο οποίος μας έδειχνε και μας εξηγούσε κάποια πράγματα που μπορεί ας πούμε να είναι το πολύ απλό που μπορεί να έχει κάποιος το νου του να μην το θεωρεί ότι είναι κάτι, αλλά στην ουσία βλέπεις ότι τελικά είναι πολύ σπάνιο. Δηλαδή από το κλείσιμο της πόρτας των γηπέδων για πράγματα για να μη βγαίνουν τα μπαλάκια ή από το να φεύγουν τα μπαλάκια έξω και να μας κάνει να ενδιαφερόμαστε. Ότι ξέρεις, έχουν φύγει κάποια μπαλάκια έξω πρέπει να ξανάρθουνε μέσα στο γήπεδο γιατί και αυτά έχουν ένα κόστος, οπότε δεν είναι ότι άντε, δεν μας ενδιαφέρει τίποτα. Ή όταν ήταν να φύγουμε από το γήπεδο πάντα μας έβαζε να κοιτάμε να έχουμε μαζέψει τυχόν σκουπίδια που μπορεί να έχουμε αφήσει και πολλά-πολλά άλλα, δηλαδή ήτανε πολύ, έχουμε πάρει πολλά πράγματα από αυτόν τον άνθρωπο.

Αυτό θα έλεγες ότι σε έχει επηρεάσει και εσένα τώρα σαν δάσκαλο, σαν προπονητή τένις;

Σίγουρα, ναι. Γιατί τα καλά στοιχεία που είχαμε από τότε από τον προπονητή μας, προσπαθώ και εγώ τώρα στα μικρά παιδιά που κάνουμε που προπονούμε, κάποια από αυτά χαίρομαι να μπορώ να τους τα περάσω με τη σειρά μου. Για παράδειγμα, έτσι μικρά-μικρά πραγματάκια που όμως είναι σημαντικά νομίζω. Όπως για παράδειγμα στην περιοχή που είμαι, που κάνουμε προπονήσεις, όταν βρέχει πολλές φορές στα γήπεδα γεμίζουνε σαλιγκάρια και επειδή μαζευόντουσαν σαλιγκάρια μέσα στο γήπεδο εγώ δεν ήθελα να τα πατάω ούτε εγώ, ούτε τα παιδάκια, ούτε κάνεις και έτσι πάντα πριν ξεκινήσουμε την προπόνηση όπου τα έβλεπα ένα-ένα τα έβγαζα έξω από τα γήπεδα. Και με βλέπανε τα παιδάκια και με ρωτάνε: «Κύριε τι κάνετε εκεί;» και τους εξήγησα για ποιο λόγο θέλω να βγαίνουν έξω τα σαλιγκάρια, για να μην τα σκοτώνουμε άθελά μας, πατώντας τα, και άρχισαν από μόνα τους να με βοηθάνε. Δηλαδή με βλέπανε που τα έβγαζε έξω από το γήπεδο, περνάνε από 1-2 το κάθε παιδάκι και χαιρόμασταν γιατί λέγαμε: «Θα πάνε τώρα στους φίλους τους, στις οικογένειές τους». Και το ίδιο μετά κάναμε και με κάτι μπαμπουράκια! Οπότε χαίρομαι που πλέον τα παιδάκια βλέπουνε, νοιάζονται ρε παιδί μου για ζωάκια που μπορεί να υπάρξουν μέσα στο χώρο και φροντίζουν να τα προστατεύσουν και να τα βγάλουν έξω.

Πάρα πολύ ωραία. Πες μου λίγο και για τη σχολή που σπούδασες και για το επάγγελμα που επέλεξες να κάνεις και γιατί το επέλεξες, πέραν του τένις.

Έχω τελειώσει σχολή Αργυροχρυσοχοΐας, δηλαδή δημιουργώ χειροποίητα κοσμήματα. Κατά κύριο λόγο από ασήμι, χρυσό και πολύτιμες πέτρες. Αυτό το ήθελα πολλά χρόνια πριν τελειώσω το σχολείο. Θυμάμαι από πολύ μικρός, γύρω στα 8 μου –μάλλον όχι, από ακόμα παλιότερα– μπορεί να έβλεπα και παράδειγμα παιδικά που να είχανε μέσα πειρατές με σεντούκια με κρυμμένους θησαυρούς που όταν τα ανοίγανε μαζί με το χρυσό είχαν και πετράδια μέσα που λάμπαν και με ενθουσίαζε το να βλέπω ότι υπάρχει μία πέτρα, έτσι διάφανη, που λάμπει, που είναι έτσι μεγάλη με χρώματα και ότι αυτό βγαίνει μέσα από τη γη, από την ίδια γη που μπορεί να βγαίνουν ξέρω γω χαλίκια για παράδειγμα και δεν ξέρω και εγώ τι άλλο. Οπότε είχα αρχίσει και αγαπούσα πάρα πολύ τις πέτρες. Αλλά με έναν περίεργο τρόπο, δεν ξέρω πώς να το περιγράψω. Μου άρεσε πάρα πολύ που μπορούσε μέσα από τη γη να βγει μία πέτρα έτσι πολύ ιδιαίτερη. Οπότε άρχισα να μαθαίνω για τις πέτρες, να βλέπω εκπομπές στην τηλεόραση που πουλούσαν κοσμήματα και αυτό για να κοιτάω τις πέτρες και έτσι και μάθαινα, λίγο-λίγο μάθαινα. Κάποιες φορές έβαζα και παραγγελίες, δώρα που ήθελα να κάνω ας πούμε στη μαμά ή στη γιαγιά. Έπαιρνα τηλέφωνο, ήταν λίγο πρόβλημα που ήμουν ανήλικος και δεν με αφήνανε να παραγγείλω! Αλλά πάντα βρίσκαμε τη λύση και μετά με είχανε μάθει οπότε ξέρανε ποιος είμαι και λέγανε: «Για την Καβάλα είναι;», λέγαμε: «Ναι» και μου τα στέλνουνε Καβάλα. Και ξεκίνησα να κάνω συλλογή με, με πολύτιμες πέτρες από πολύ μικρή ηλικία. Τις πρώτες μου πέτρες μου τις είχε πάρει η μητέρα μου, θυμάμαι τέσσερις ήτανε. Μου τις είχε πάρει από ένα μαγαζί στην Καβάλα που υπήρχε τότε το οποίο ήταν με βότανα και είχε και κάποια, κάποιες πολύτιμες πέτρες και μου είχε φέρει ένα βράδυ, θυμάμαι, είχε γυρίσει και μου δίνει ένα πουγκάκι που μέσα για αυτές τις τέσσερις και εγώ έχω ενθουσιαστεί πάρα πολύ. Και από τότε άρχισα να διαβάζω για τις πέτρες, να βλέπω τις εκπομπές με τα κοσμήματα στην τηλεόραση, να παίρνω βιβλία τα οποία βέβαια ήταν στα Αγγλικά ή στα Ιταλικά που εγώ δεν ξέρω καμία από τις δύο γλώσσες αλλά έβρισκα τρόπο τα μάθαινα ό,τι ήτανε να μάθω. Και άρχισα μετά, ό,τι λεφτά έβγαζα είτε από χαρτζιλίκια είτε από οτιδήποτε άλλο είχα, να παίρνω, να αγοράζω πέτρες. Δηλαδή όλα μου τα δώρα ήτανε πέτρες, πέτρες, πέτρες, πέτρες. Αργότερα μου άρεσε η πέτρα πάνω στο κόσμημα, οπότε νομίζω κάπως έτσι ήρθε και έδεσε όλη η ιστορία. Και πήρα την απόφαση να ψάξω να βρω μία σχολή στην οποία να μπορώ να μάθω να φτιάχνω κοσμήματα που ήθελα πάντα με ωραίες πέτρες να είναι. Και σε αυτό με είχε βοηθήσει πάρα πολύ μία παλιά συμμαθήτρια της μαμάς μου που έχει ένα από τα πιο ωραία χρυσοχοεία εδώ στην Καβάλα, της Αντιγόνης, η οποία με είχε βοηθήσει να βρω τη σχολή. Γιατί μία μέρα, ενώ ήμασταν στο στην πρώτη Λυκείου θυμάμαι να μπαίνει ο επιστάτης μέσα και να μας ρωτάει: «Τι κατεύθυνση θα πάρετε;». Εγώ δεν είχα ιδέα τί είναι η κατεύθυνση, τι μαθήματα έχει, τι χρειάζεται για να πάω στη σχολή που ήθελα και μας είπε αυτή η γυναίκα ότι: «Μην ανησυχείτε η σχολή είναι ιδιωτική, οπότε τελειώνοντας απλά από το σχολείο μπορείς να πας εκεί». Ανακουφίστηκα κιόλας γιατί δεν διάβαζα. Ό,τι δεν με ενδιέφερε, δεν το ήξερα, ό,τι με ενδιέφερε, το μάθαινα. Και μετά ήμουνα και ήσυχος και με τις πανελλήνιες οπότε έλειπα αρκετά με το τένις. Και αργότερα με το που τελείωσα το σχολείο κατευθείαν πήγα στη σχολή. Θυμάμαι μία μέρα να μου λέει ο πατέρας μου: «Σήμερα -λέει- είναι η έκθεση στη σχολή που θέλεις να πας στη Θεσσαλονίκη. Θέλεις -λέει- να πάμε μία βόλτα να τη δεις από κοντά;». Και λέω: «Τι τώρα; Έτσι ξαφνικά;». Μου λέει: «Ναι, μίλησα με τη γραμματέα της σχολής, μπορούμε να πάμε και τώρα». Και λέω: «Πάμε». Και με πήρε ο πατέρας μου ξαφνικά και πήγαμε στη σχολή. Θυμάμαι να βλέπω κοσμήματα που είχαν κάνει μαθητές της τότε χρονιάς και με εντυπωσίασαν, ειδικά αυτά που είχαν και πέτρες. Και θυμάμαι να μας εξηγεί η γραμματέας μας μερικά πράγματα για τη σχολή. Εγώ είχα ενθουσιαστεί που τα έβλεπα από κοντά και μας λέει κιόλας: «Μετά έχουμε- λέει- και σουβλάκι-πάρτι. Άμα θέλετε μπορείτε να καθίσετε». Και τελικά δεν είχαμε καθίσει γιατί το πάρτι θα ήταν αργά και θέλαμε να γυρίσουμε Καβάλα ξανά.

Πάρα πολύ ωραία. Φαντάζομαι όμως μετά στην φοίτησή σου στην σχολή είχες πολλές φορές την ευκαιρία να ακολουθήσεις, να παρακολουθήσεις αυτό το σουβλάκι-πάρτι!

[00:10:00]Το σουβλάκι-πάρτι νομίζω το είχαμε κάνει σχεδόν καθημερινότητας στην σχολή τότε. Δηλαδή αρκούσε να μπει κάποιος στην σχολή και να πει: «Τι θα ψήσουμε σήμερα;» και ξαφνικά κάναμε λίστες με ψώνια που θα κάναμε με το τι κρεατικά θα περνάμε. Κάρβουνα είχαμε πάντα, ποτό είχαμε πάντα! Οπότε κατευθείαν ξεκινούσε το ψηστήρι όπως λέγαμε. Και εννοείται κάθε φορά στο τέλος της χρονιάς που το έχει σαν παράδοση ας το πούμε έτσι η σχολή πάντα κάνει ένα πάρτι, σουβλάκι-πάρτι που το ονομάζουμε και ναι, ξεσηκωνόμασταν, ξεσήκωνε ο ένας τον άλλον και ορμούσαμε κατευθείαν ψωνίζαμε και ψήναμε.

Πέρα από το σουβλάκι, πώς ήτανε η φοίτηση σου στη σχολή;

Η φοίτηση ήταν, μου είχε αρέσει πάρα μα πάρα πολύ. Ήταν καλύτερη από ό,τι τολμούσα να φανταστώ. Οι καθηγητές μας ήτανε πάρα πολύ κάλοι, και εντός και εκτός σχολής. Και θυμάμαι πολλοί από αυτούς να μας βοηθάνε και σε πράγματα που θέλαμε που δεν ήτανε στο πλαίσιο του μαθήματος που θα μας κάνανε. Καθόντουσαν, δηλαδή ασχολιόντουσαν πάρα πολύ μαζί μας και μας μάθαιναν πράγματα που και δεν ήταν υποχρεωμένοι να μας τα μάθουνε γιατί δεν χρειαζόταν βάση πλάνου που έχει σχολή αλλά έχω πάρα, πάρα πολύ καλές αναμνήσεις. Από ακόμα και από τότε που τελείωσα τη φοίτησή μου πήγαινα σχεδόν κάθε μήνα Θεσσαλονίκη, οπότε περνούσα πάντα από τη σχολή και τους έβλεπα. Τώρα λόγω Covid έχω λίγο καιρό να τους δω, αλλά ίσως την επόμενη Παρασκευή να κάνω την εμφάνισή μου! Ναι, γιατί μου χουνε λείψει.

Τέλεια. Οπότε τώρα ασχολείσαι και με τα κοσμήματα.

Τώρα ναι, έχει ενάμιση χρόνο τώρα, ίσως και λίγο παραπάνω, που έχω ξεκινήσει. Δημιουργώ το δικό μου εργαστήριο αργυροχρυσοχοΐας στο χωριό, στο Ζυγό Καβάλας, εκεί όπου είχαν παλιότερα η γιαγιά μου και ο παππούς μου ένα δικό τους μαγαζί με άσχετα είδη. Με χρώματα, με σωληνώσεις, με τέτοια πράγματα. Απλώς υπήρχε ο χώρος. Εγώ σαν αρχή ήθελα να ξεκινήσω κάπου που να μην έχω πολλά πάγια έξοδα κάθε μήνα, οπότε θεώρησα ιδανικό εκείνο το χώρο, ξεκίνησα να τον φτιάχνω. Έκανα έναρξη στην εφορία κανονικά, ξεκίνησαν όλα όπως όσοι έχουνε είτε μαγαζιά είτε εργαστήρια. Και από τότε λίγο-λίγο το δουλεύω, παράλληλα και με το τένις βέβαια. Το ένα βοηθάει το άλλο!

Πάρα πολύ ωραία. Θέλω να περάσουμε τώρα στο θέμα του βιγκανισμού. Είσαι vegan.

Ναι, είμαι! 

Πόσα χρόνια είσαι vegan;

5,5 προς 6 χρόνια προς το παρόν. Ήταν απόφαση που δεν την είχα, δε την μελετούσα πριν την πάρω δηλαδή, ούτε είχα κάποιον vegan ή χορτοφάγο στον περίγυρό μου για να επηρεαστώ γιατί πολύ συχνά με ρωτάνε. Προέκυψε και ήμουνα και πολύ μεγάλο outsider για να γίνω vegan. Νομίζω έτρωγα από το πρωί μέχρι το βράδυ κάθε μέρα κρέας, όλων των ειδών και νομίζω έχω φάει για πέντε ζωές κρέας οπότε δεν με σώζει που είμαι vegan γιατί θα είμαι για μία ζωή, ας πούμε. Αλλά ναι προέκυψε, δεν το είχα καθόλου στο νου μου. Χάρηκα πάρα πολύ για αυτήν μου την απόφαση. Μου έχει βγει και σε μένα τον ίδιο σε πολύ καλό δηλαδή έχω μάθει πολλά πράγματα, έχω γνωρίσει καινούργιο κόσμο, γεύσεις και νιώθω και πολύ καλύτερα με αυτήν την επιλογή και ήτανε, πραγματικά δεν το είχα καθόλου στο νου μου. Μία μέρα θυμάμαι να διαβάζω ένα τελείως άσχετο άρθρο στο internet, στο Facebook, για τη μελατονίνη. Δεν θυμάμαι καν τι μπορεί να έλεγε εκεί πέρα. Αλλά υπήρχε ένα βιντεάκι μετά στο YouTube που μιλούσε για τη μελατονίνη. Οπότε το είδα γιατί την είχα ξανακούσει ποτέ. Ε μετά κάτω από αυτό το βιντεάκι υπήρχε ένα άλλο βιντεάκι, που είχε ένα άλλο βιντεάκι, που είχε ένα άλλο βιντεάκι και καταλήξαμε, κατέληξα δηλαδή να βλέπω βίντεο που αφορούσανε ζώα, εκμετάλλευση ζώων μετά, τα οποία με οδήγησαν και σε κάποια ντοκιμαντέρ που είδα που έχει να κάνει με το πώς εκτρέφονται τα ζώα πώς καταλήγουν τέλος πάντων στο πιάτο μας ή πως γίνονται ρούχα. Και ενώ δεν ήταν κάτι το οποίο δεν το γνώριζα. Δηλαδή δεν ήταν ότι δεν γνώριζα ότι ένα ζώο θα σκοτωθεί για να το φάω. Απλώς με αυτά που είδα εκείνη την ώρα μου έγινε ένα κλικ γιατί συνειδητοποίησα τον πόνο που υπάρχει πίσω από αυτό και ότι χωρίς να υπάρχει κάποιος ουσιαστικός λόγος πάρα μα πάρα πολλά ζώα υποφέρουν και σκοτώνονται χωρίς να το θέλουν σίγουρα και χωρίς να υπάρχει ουσιαστικός λόγος. Και απλώς αποφάσισα ότι δεν θέλω να συμμετέχω σε αυτό, όσο γίνεται, και πήρα την απόφαση να σταματήσω να τρώω οτιδήποτε ζωικό. Εννοείται και να φοράω, να μη φοράω οτιδήποτε ζωικό, για παράδειγμα απέκλεισα ό,τι υπάρχει με δέρμα, με γούνα, με μετάξι. Οτιδήποτε, οτιδήποτε. Αργότερα είδα ότι υπάρχουν και στα καλλυντικά ζωικά προϊόντα ή ότι γίνονται πειράματα σε ζώα για να έχουμε κάποια καλλυντικά και το βρήκα και αυτό ανούσιο. Μπορούσα δηλαδή κάλλιστα να επιλέξω πολύ καλές εταιρίες καλλυντικών οι οποίες να μην κάνουν πειράματα σε ζώα ή να μην έχουν μέσα ας πούμε γάλα, για ποιο λόγο ντε και καλά να υπάρχει γάλα μέσα σε ένα προϊόν; Και σιγά-σιγά, βήμα-βήμα είχα αρχίσει κάθε τι καινούργιο που μάθαινα προσπαθούσα να το αλλάξω. Αργότερα βέβαια, είδα ότι και στη δουλειά μου μπορούν να χρησιμοποιηθούν πολλά προϊόντα ζωικής προέλευσης. Οπότε άρχισα και αυτά να τα αποφεύγω. Ό,τι μάθαινα δηλαδή ότι προέρχεται από ζώο δεν το χρησιμοποιούσα, έψαχνα μία εναλλακτική του. Υπήρχαν ας πούμε και κάποια που όπως είναι για παράδειγμα το μαργαριτάρι το οποίο παλιότερα το χρησιμοποιούσα αρκετά στα κοσμήματά μου αλλά τώρα ήθελα πλέον να μην… να βρω κάτι άλλο, σαν – πώς να το πω;– να το αντικαταστήσω κατά κάποιον τρόπο. Οπότε άρχισα να ψάχνω τι επιλογές έχω. Παράλληλα ενώ τα σκεφτόμουν αυτά είχε γίνει και το πρώτο vegan festival στη Θεσσαλονίκη που είχα πάει και πίστευα εκεί πέρα ότι μπορεί να έχει πέντε-δέκα άτομα, γιατί πραγματικά μέχρι τότε δεν ήξερα ούτε έναν vegan οπότε και οι πληροφορίες που ήθελα να ψάξω να βρω για μένα, να ενημερωθώ για οτιδήποτε δεν μου ήταν αρχικά εύκολο. Δηλαδή τότε έπρεπε με πολύ ψάξιμο να βρω τις πληροφορίες που ήθελα. Καμία σχέση με το πως είναι τώρα τα πράγματα. Οπότε είχα πάει σε αυτό το φεστιβάλ και είχα δει από κοντά πολύ κόσμο που είτε ήταν vegan, είτε δεν ήταν αλλά ενδιαφερόντουσαν, τους τραβούσε το ενδιαφέρον, είχαν έρθει να δοκιμάσουν φαγητά, να δούνε κάποιες εναλλακτικές και σε καλλυντικά όπως είπαμε, και θυμάμαι γινόντουσαν και πάρα πολύ ωραίες ομιλίες τις οποίες τις παρακολουθούσα και μάθαινα. Και λίγο-λίγο, όσο περνούσε ο καιρός, γνώριζα ανθρώπους οι οποίοι με βοηθούσανε στο να βρω πληροφορίες που ήθελα. Αλλά παρόλα αυτά ήθελα κάποια πράγματα για παράδειγμα σε ό,τι αφορά την υγεία μου, να είμαι σίγουρος ότι αυτά που τρώω και οι ποσότητες που τρώω είναι σωστά ώστε να καλύπτω τις βασικές μου ανάγκες και έτσι είχα βρει έναν διατροφολόγο που ειδικεύεται και στη vegan διατροφή, πάλι στη Θεσσαλονίκη. Τον είχα πάρει ένα τηλέφωνο, κλείσαμε ένα ραντεβού, πήγα από κει πέρα, από κοντά. Μιλήσαμε γιατί του είπα ότι εμένα αυτό που με ενδιαφέρει είναι αν κάνω κάτι λάθος να το διορθώσω, άμα κάτι δεν τρώω αρκετά να το αλλάξω. Κάναμε μία συζήτηση, με ρώτησε διάφορα πράγματα, μου έκανε κάποιες εξετάσεις, όλα ήταν σούπερ. Μου λέει: «Δεν έχεις κανένα μα κανένα θέμα για να ανησυχείς. Συνέχισε -μου λέει- έτσι όπως είσαι. Να ξέρεις είσαι πάρα πολύ καλά». Και μάλιστα μου είχε κάνει και δώρο ένα βιβλίο δικό του που είχε γράψει και χάρηκα πάρα πολύ γιατί σκόπευα να το αγοράσω και από μόνος του μου είπε: «Ξέρεις, έχω γράψει ένα βιβλίο. Σου το κάνω δώρο για να το διαβάσεις και αυτό, θα σε βοηθήσει». Και αργότερα είχα κάνει και τις εξετάσεις που μου είχε πει κάποια πράγματα να τα τσεκάρω. Όλα ήταν τέλεια. Και όποτε εντάξει, από το περιβάλλον μου οι γονείς ή οι γιαγιάδες και παππούδες που μπορεί να ανησυχούσαν στην αρχή όταν τους ανακοίνωσα τι πρόκειται να κάνω, τι απόφαση πήρα, μου λέγανε –Ξες, ανησυχούσανε, το καταλαβαίνω. Οπότε είπα: «Εντάξει θα κάνω τις εξετάσεις να τις δούνε οι άνθρωποι, να νιώσουν ότι είναι εντάξει». Και πράγματι έτσι έγινε και από τότε άρχισαν να ηρεμούν κιόλας. Γιατί η γιαγιά ειδικά στο χωριό έκλαιγε όταν της είχα πει, ξέρεις ότι: «Γιαγιά, σταματάω να τρώω κρέας» και όλα τα σχετικά και έλεγε: «Αμάν» και «Πώς το έπαθε αυτό το παιδί; Και θα πεθάνει, θα πάθει κάτι. Και γιατί; Ποιος του είπε κάτι;», ανησυχούσε πάρα πολύ και μου λέει ακόμα και τώρα ότι για δύο χρόνια έκλαιγε γιατί θεωρούσε ότι θα αρρωστήσω ή ότι θα πάθω δεν ξέρω και εγώ τι και είχε πάρα πολλή πλάκα. Και λέει: «Αυτός που τότε που είχαμε πάει και κάτσαμε στο τάδε μαγαζί και φάει 18-20 σουβλάκια με τη μία και τώρα πώς του ήρθε;». Είχε τρομερή ανησυχία η γιαγιά για αυτό το πράγμα. Ηρέμησε μετά με τον καιρό, οπότε αφού και η γιαγιά έχει ησυχάσει, όλα μία χαρά!

Σταμάτησαν τα σχόλια από τη γιαγιά και τη μαμά και τους γονείς σου και τον κύκλο σου γενικά; 

Ναι το έχουνε συνηθίσει πλέον. Δηλαδή είναι αρκετός ο καιρός για να το έχουν συνηθίσει. Στην αρχή όταν το είχα πει στους γονείς μου, ο μπαμπάς μου ήταν σίγουρος ότι από τη στιγμή που το είπα ότι έτσι και θα γίνει. Η μαμά μου στην αρχή δεν του [00:20:00]έδωσε νομίζω τόσο σημασία, απλώς σε κάποια φάση μου λέει: «Και πόσο καιρό -λέει- θα το κάνεις αυτό το πράγμα;». Και τη λέω: «Μαμά, αν δεν αλλάξει κάτι νομίζω με αυτά που πιστεύω, με αυτές τις πληροφορίες που έχω τώρα και με αυτά που νιώθω, δεν σκοπεύω να το ξανά αλλάξω». Και μου λέει: «Και τι, δύο φαγητά -λέει- θα κάνω τώρα κάθε μέρα;». Και τη λέω: «Βρε μαμά γιατί θα κάνεις δύο φαγητά κάθε μέρα; Θα κάνεις αυτό που έτσι κι αλλιώς θέλεις να κάνεις. Αν είναι κάτι που μπορώ να το φάω καλώς, αλλιώς εντάξει». Και εγώ από μικρός μαγειρεύω οπότε πάρα πολύ άνετα μπορούσαμε να το βρούμε και αυτό. Βέβαια κάνοντας η μητέρα μου φαγητά για μένα και γνωρίσαμε και σαν οικογένεια πολλές καινούργιες γεύσεις. Γιατί όταν πήρα την απόφαση να γίνω vegan θεωρούσε ότι θα είναι κάτι πάρα πολύ περιοριστικό, δηλαδή είχα στο μυαλό μου ότι υπάρχουν κάποια όσπρια και μακαρόνια ξέρω γω να τρώω, κάπως έτσι, και λέω: «Είναι πάρα πολύ λίγες οι επιλογές». Τελικά αποδείχτηκε ακριβώς το ανάποδο. Πλέον τρώω πολύ-πολύ παραπάνω φαγητά, και γεύσεις έχω δοκιμάσει πολύ περισσότερες από ό,τι παλιότερα. Ακούγεται περίεργο στην αρχή. Κάθε φορά σε όποιον το λέω το θεωρεί περίεργο, αλλά έτσι είναι και επειδή έχουν αρέσει, μαγειρεύει κι η μαμά μου εκπληκτικά οπότε και τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας δοκιμάζοντας τις νέες γεύσεις, τους άρεσαν και πάρα, πάρα, πάρα πολλές φορές είναι που έχουμε ας πούμε το τραπέζι μας κάθε μεσημέρι είναι ας το πούμε vegan!

Πάμε λίγο στην έτσι πρώτη περίοδο που ήσουν vegan. Πες μου αρχικά όταν την ημέρα που βλέπεις αυτά τα βίντεο, αποφασίζεις να γίνεις vegan, η επόμενη μέρα ποια ήταν; Ποιες ήταν οι πρώτες αποφάσεις και δράσεις που έκανες ουσιαστικά; 

Αρχικά είχα αποφασίσει ότι δεν θέλω να ξαναφάω κάποιο ζώο ή κάτι που να προέρχεται από ζώο, αλλά ούτε και να το φοράω, ούτε και να το χρησιμοποιώ στα καλλυντικά μου. Δηλαδή δεν ήθελα να χρησιμοποιώ καλλυντικά, αφρόλουτρα, οδοντόκρεμες, σαμπουάν, κρέμες, οτιδήποτε το οποίο να έχει κάποιο ζωικό συστατικό ή να έχει γίνει πείραμα σε ζώα. Και αρχικά επέλεξα να αρχίζω να αποκλείω τα πιο φανερά που υπήρχαν. Δηλαδή για μένα τότε ήταν ολοφάνερο εντάξει, λες μπριζόλα μου ήταν πολύ εύκολο να καταλάβω ότι μια μπριζόλα δεν θα τη φάω. Κάποια πράγματα όμως δεν τα γνώριζα εκείνο το διάστημα. Τα πιο πολλά τα είχα κόψει κατευθείαν, που λέμε μαχαίρι σχεδόν. Μετά εντάξει, υπήρχαν και κάποια... Ας πούμε αυτό για τα μαργαριτάρια, δεν το είχα σκεφτεί από την πρώτη στιγμή, το είχα δει στην πορεία. Οπότε το απέκλεισα στη συνέχεια. Θυμάμαι τότε που είχα πάρει την απόφαση αυτή είχε κανονιστεί ένα ταξίδι από τους κουμπάρους μας, ήτανε να πάμε στη Λευκάδα και μου είχαν προτείνει, μου κάναν σαν δώρο να πάω και εγώ μαζί τους όσες μέρες θα ήταν και εκείνοι. Και είχα πάει, αλλά οι άνθρωποι είχαν αγοράσει τότε ήδη κρέατα από έναν φίλο τους κρεοπώλη, δεν τους είχα ενημερώσει ότι: «Ξέρεις έχω πάρει αυτήν την απόφαση» και θυμάμαι όταν μου είπανε και το ποσό που είχανε δώσει για να πάρουν κρέατα είχα σφιχτεί γιατί μου είχαν κάνει – Έτσι κι αλλιώς τα πάντα θα τα πληρωμένα. Οπότε το είχαν αγοράσει και μου φαινόταν πολύ περίεργο να τους το πω αργότερα δεν είχα σκεφτεί ότι έπρεπε να το πω νωρίτερα. Τέλος πάντων και ήμασταν στο ταξίδι και θυμάμαι –ενώ μπορεί να ήταν και μία-δυο μέρες πριν φύγουμε για το ταξίδι η απόφαση που πήρα να μην ξαναφάω κάτι ζωικό– θυμάμαι να βγάζουν και να ψήνουν την πρώτη μέρα που είχαμε φτάσει στη Λευκάδα τα κρέατα και ήμουνα από τη μία σκεφτόμουν ξέρεις, δεν θέλω να το φάω από την άλλη έλεγα: «Πώς θα πω από τη στιγμή που οι ίδιοι άνθρωποι έχουν δώσει τόσα χρήματα και για τα φαγητά και για τη διαμονή και για όλα πώς θα τους πω ότι ξέρεις Α τελικά δεν θα φάω, τζάμπα τα πήρατε». Τέλος πάντων ήμουν λίγο μπερδεμένος εκείνη την μέρα. Θυμάμαι να τρώω αλλά ξέρεις, έλεγα ότι είναι η τελευταία φορά. Και ήταν η πρώτη φορά που ενώ έτρωγα σουβλάκι δεν το απολάμβανα όπως άλλες φορές, σχεδόν με ενοχλούσε. Και «Oκ -έλεγα- είναι η τελευταία φορά. Μόλις γυρίσουμε ρε παιδί μου θα ναι όλα μία χαρά. Θα το κάνω αυτό που ήθελα». Επίσης θυμάμαι οι κουμπάροι μας είναι πολύ της θρησκείας, οπότε όταν πηγαίναμε σε κάποιες εκκλησίες σε κάποιους ναούς θελαν να μπουν μέσα να ανάψουν κερί. Εγώ οκ δεν τρελαινόμουνα, έμενα συνήθως από έξω ή αν έμπαινα μέσα απλά κοιτούσα τον ναό για να το δω, αλλά ούτε κερί άναβα, ούτε φιλούσα κάποια εικόνα. Η κουμπάρα μάς τώρα τι έκανε; Το είχε συνδυάσει αυτό, ότι δεν τρώω κρέας, δεν ανάβω κεριά σε εκκλησίες, δεν φιλάω εικόνες και όταν γυρίσαμε από το ταξίδι στην Καβάλα γιατί θα συνέχιζαν τις διακοπές τους στην Καβάλα – Ήμασταν στο χωριό, δεν ξέρω δεν έχω ιδέα τι μπορεί να είπε στη μαμά μου. Δηλαδή μπορεί να θεώρησε ότι άλλαξα θρησκεία ότι… πραγματικά δεν ξέρω τι, και γυρνάει μία μέρα απότομα η μαμά μου, έρχεται ενώ ήμουνα στο μπαλκόνι και μου λέει: «Χρήστο δεν ξέρω -λέει- τι θα κάνεις, αλλά τα παιδιά σου θα το βαφτίσεις!». Και τη λέω: «Ποια παιδιά; Τι λες -τη λέω- ποια παιδιά να βαφτίσω;». Δηλαδή ναι. Προφανώς είχε γίνει κουβέντα. Δεν ξέρω πραγματικά. Προφανώς νόμιζαν ότι από τη στιγμή που δεν μπαίνω στις εκκλησίες και σταμάτησα ξαφνικά να τώρα το κρέας ότι μπορεί να έγινα να άλλαξα θρησκεία. Και είχε πολλή πλάκα γιατί δεν έχω παιδιά ακόμα και τώρα αλλά τότε έπρεπε να τα βαφτίσω. Οπότε εντάξει. Αλλά από τότε, από εκείνη την ώρα και μετά που είχαμε γυρίσει ξανά Καβάλα, δεν ξανά έφαγα κρέας ή οτιδήποτε τέτοιο. Εκτός από δύο εξαιρέσεις. Η μία ήτανε πάλι πολύ λίγο καιρό αφότου τέλος πάντων είχα πει να γίνω vegan. Η γιαγιά μου έκανε κάθε χρόνο μία πολύ ωραία βασιλόπιτα και έφτιαχνε πάντα και για την οικογένειά μας και για την οικογένεια του γιου της και για τους ίδιους. Η οποία ντάξει πράγματι ήταν πάρα πολύ νόστιμη και μου λέει: «Χρήστο δεν θα φας εσύ;» και τη λέω: «Βρε γιαγιά, αφού είπαμε έτσι ότι ξέρεις δεν θέλω», επειδή είχε γάλα μέσα βασιλόπιτα. Και είχε έτσι μία παραπονεμένη φατσούλα και ένιωσα κάπως περίεργα εκείνη την ώρα και λέω: «Άντε, ας φάω το τελευταίο κομμάτι και ας μην ξαναφάω απ’ αυτή τη βασιλόπιτα». Της το εξήγησα της γιαγιάς, το κατάλαβε. Και η δεύτερη φορά που σ’ όλα αυτά τα χρόνια έχω φάει κάτι μη vegan, ήταν όταν πρωτοξεκίνησα στο τένις, θυμάμαι να κάνω μάθημα και σένα κοριτσάκι, υπέροχο, πάρα πολύ γλυκό πλάσμα, και ήμουν ακόμα στην πρώτη εβδομάδα που έκανα προπονήσεις, δηλαδή το πολύ-πολύ δύο φορές να την είχα προπονήσει. Και θυμάμαι έρχεται στα γήπεδα –μάλλον όχι– δεν έρχεται, είχαμε τελειώσει την προπόνηση. Φεύγω να πάω στα γρήγορα τουαλέτα γιατί ξεκινούσα το επόμενο τμήμα και βγαίνοντας βλέπω αυτό το κοριτσάκι να με ψάχνει και να θέλει να δει πού βρίσκομαι. Και με βλέπει, έρχεται καταπάνω μου και με το πιο υπέροχο χαμόγελο ας πούμε που υπάρχει στον κόσμο μου λέει: «Αυτό κύριε Χρήστο είναι για σας». Και μου δίνει μία σοκοφρέτα. Και μου έκανε τόσο, τόσο εντύπωση, είχα χαρεί τόσο πολύ και ήταν το χαμόγελό της τόσο μα τόσο υπέροχο εκείνη την ώρα. Μου χάρισε τη σοκοφρέτα, μου την έκανε δώρο εκείνη τη μέρα και θυμάμαι όταν γύρισα στο σπίτι που την έφαγα αλλά σκεφτόμουνα τη χαρά εκείνη που είχε εκείνο το κορίτσι και την επόμενη φορά την είπα: «Να ξέρεις έχω φάει τη σοκοφρέτα». Άλλες παρασπονδίες δεν έχω κάνει, φωτιά να πέσει να με κάψει. Αυτές είναι! Α, και μία φορά που είχε κάνει μία πατάτα ο μπαμπάς μου. Οι γονείς μου το καλοκαίρι μένουν στο χωριό και όταν και πολλές φορές η μητέρα μου φτιάχνει φαΐ και για μένα, το στέλνει γιατί εγώ ζω στην Καβάλα και το κατεβάζει ο πατέρας μου πριν πάει στη δουλειά. Και έρχεται ο μπαμπάς και μου λέει: «Α ρε η μανούλα- λέει- σήμερα δύο φαγητά σου έκανε». Το ένα ήταν κολοκυθάκια γεμιστά και λέω: «Ωραία γεμιστά, κολοκυθάκια γεμιστά με σόγια θα είναι», γιατί προφανώς κιμά δεν τρώγαμε. Και εντάξει μπορεί να ‘ταν 09:00 η ώρα το πρωί ή 08:00 δεν ξέρω τι ώρα ήταν, τότε πάει ο μπαμπάς στη δουλειά αλλά δεν με ένοιαζε καθόλου, πάντα για τα κολοκυθάκια ό,τι ώρα και να ναι θα φάω. Και θυμάμαι βάζω με τέτοια χαρά να φάω, παίρνω την πρώτη πιρουνιά τη βάζω στο στόμα και νιώθω πάρα πολύ περίεργα. Μου θύμισε υπερβολικά σαν να ‘τρωγα τα παλιά κολοκυθάκια με τον κιμά και λέω: «Μπαμπά σίγουρα- λέω- είναι αυτά με κιμά σόγιας;». Με λέει: «Ναι, η μαμά έτσι είπε». Εμένα όμως μου ερχότανε πάρα πολύ άσχημο, δεν μπορώ να το εξηγήσω. Πήγα να το καταπιώ, ελαφρώς λίγο κατέβηκε και ένιωσα κάπως μου ήρθε σαν –πώς να το πω τώρα– σαν αναγούλα. Άσχημο ακούγεται, αλλά έτσι το ένιωσα εκείνη την ώρα. Και πήρα κατευθείαν τηλέφωνο τη μαμά και μου λέει: «Όχι -λέει- εκείνο το φαΐ δεν είναι για εσένα. Ο μπαμπάς έκανε λάθος». Οπότε λέω «Ok». Προφανώς δεν έφαγα το υπόλοιπο. Απλώς θυμάμαι ότι πάρα πολλές φορές όπως και τότε είτε η μυρωδιά και μόνο, πολλές φορές με ενοχλεί πάρα πολύ. Και ενώ παλιότερα μπορεί να μύριζα, ενώ ψήναμε για παράδειγμα, και να ανυπομονούσα και να ήμουν αυτός που ήθελε το πρώτο σουβλάκι για παράδειγμα να φάω –αυτό το λέει και ο μπαμπάς μου ακόμα– πλέον είχε αρχίσει να με ενοχλεί και η μυρωδιά. Και τώρα για να το περιγράψω ίσως έτσι γίνει λίγο πιο κατανοητό. Είναι σαν κάποιον που δεν θέλει τον καπνό του τσιγάρου και βρίσκεται σε έναν χώρο που υπάρχει πολλή κάπνα –παλιότερα όχι τώρα– που τον ενοχλεί πάρα πολύ ο καπνός. Κάπως έτσι [00:30:00]ένιωθα και εγώ τότε, μέχρι και σήμερα δηλαδή, με καπνό από ψήσιμο. Οπότε με ενοχλεί, μου φέρνει δηλαδή με ψιλό αηδιάζει και το.. Δηλαδή Τσικνοπέμπτη που πλησιάζει κιόλας είναι μία πολύ ωραία μέρα να μη βγω έξω τόσο πολύ, να κάτσω σπιτάκι μου και να περάσω πάρα, πάρα πολύ όμορφα τσικνίζοντας μεν αλλά ξέρεις, εναλλακτικά ας το πούμε έτσι.

Ήθελα να σε ρωτήσω για αυτό. Πώς κατάφερες να προσαρμοστείς σε κοινωνικές έτσι καταστάσεις όπου θα ερχόσουνα θες-δεν θες αντιμέτωπος με κάποιο ψήσιμο, με κάποιο τραπέζι που να έχει και κρέατα και ζωικά επάνω.

Ναι, νομίζω δεν το κατάφερα ιδιαίτερα. Προσπαθώ να... Εντάξει επειδή όλος μου περίγυρος, όλοι μου οι φίλοι κάνεις τους δεν είναι vegan οπότε αν πούμε να βγούμε σε μία ταβέρνα σε ένα μαγαζί προφανώς και θα πάρουνε αυτά που θέλουν να φάνε. Κάπως έχουμε βρει έτσι μία ας το πούμε λύση να μη βρίσκονται τουλάχιστον τα πιάτα τους ακριβώς μπροστά μου, να μην τα μυρίζω, να μην έχω τόσο οπτική επαφή μαζί τους. Εγώ παίρνω τα δικά μου, κλασικά ξέρεις εκεί πέρα ό,τι έχει το κάθε μαγαζί, αλλά να σου πω την αλήθεια πάντα με ενοχλεί. Δηλαδή δεν μπορώ να απολαύσω το ίδιο καλά εκείνη την ώρα ρε παιδί μου το φαΐ, γνωρίζοντας ότι πάνω στο τραπέζι υπάρχουνε κομματιασμένα ζώα σκοτωμένο που εντάξει οκ καταλαβαίνω κάποιον να θέλει να τα φάει και εγώ έτσι ήμουνα το μεγαλύτερο μέρος της ζωής μου, δηλαδή το καταλαβαίνω απόλυτα. Απλώς πλέον είναι κάτι που με στεναχωρεί και δεν με κάνει να νιώθω όμορφα. Δηλαδή για παράδειγμα το Πάσχα πάντα ψήναμε, σουβλίζαμε δυστυχώς, κατσίκι και θυμάμαι να ξυπνάμε χαράματα με τον παππού μου για να κάνουμε την προετοιμασία μέχρι να ‘ρθει το κατσίκι στη σούβλα που το βάζαμε και το ψήναμε και θυμάμαι να ασχολούμαι και πάρα πολλές ώρες με αυτό και να περιμένω πώς και πώς ώσπου να ξεροψηθεί πέτσα για να τη φάω. Πράγμα που πλέον με, με αηδιάζει, δεν το θέλω. Οπότε τι κάνω; Ξυπνάω με τον παππού, του κάνω παρέα, κουβαλάμε τίποτα καμιά πέτρα, καμιά λαμαρίνα τι θέλει, με το που, κρατάω παρέα, του κάνω καφέ πίνουμε. Μία φορά μία φορά είχε κάνει και ένα ωραίο αστείο ο παππούς. Στη φωτιά που ανάβαμε για τη σούβλα εντάξει, φέρναμε τσαλιά, φέρναμε ξύλα για να έχουμε τη φωτιά και κάποια στιγμή ο παππούς λέει: «Δεν πετάω και αυτά;» μία σακούλα με κάτι σκουπίδια τα οποία ήταν του μπάνιου και λέει ας τα πετάξω στη φωτιά ακόμα δεν είχαμε βάλει έτσι κι αλλιώς το κατσίκι και έτσι όπως άρχισε από τη φωτιά να λιώνει λίγο η σακούλα αχνοφαινότανε μία τελειωμένη λακ που δεν έπρεπε να είναι στη φωτιά! Και με το που το βλέπουμε λέει ο παππούς: «Χρήστο! Τρέχα!» και αρχίζουμε και τρέχουμε σαν τις κατσαρίδες σε διαφορετικά μέρη και κανει ενα “μπαμ!”. Πήγαμε να ανατινάξουμε το χωριό γιατί του ήρθε του παππού να πετάξει μέσα στη φωτιά τη λακ! Και κάθε χρόνο το θυμόμαστε και γελάμε. Οπότε μετά με το που έρθει ο μπαμπάς στην… με το κατσίκι, εξαφανίζομαι. Πάω στο δωμάτιο μέσα, κλείνω παράθυρα γιατί εμένα εκείνη τη μέρα η μυρωδιά μου φαίνεται ότι βρωμοκοπάει δηλαδή δεν μπορώ να ησυχάσω και επειδή το έχω συνδέσει με τον πόνο που έχουνε τα ζώα και με το χαμό που άδικα θεωρώ τον είχανε, δεν μπορώ να το ευχαριστηθώ, ούτε μπορώ να περάσω ιδιαίτερα καλά όταν είμαι στο τραπέζι. Όσο μακριά μου δηλαδή και να τα χουμε, όσο και να χω το δικό μου φαί γιατί εντάξει, πάντα έχω κάτι για μένα, πάντα φροντίζει η μαμά. Ναι, είναι κάτι που δεν το θέλω δηλαδή προτιμώ και χαίρομαι όταν μπορεί να υπάρξει τραπέζι που να μην έχει βία, το θεωρώ, πάνω του. Και μία φορά μόνο είχε γίνει Πάσχα, ένα Πάσχα στο οποίο ήταν ο πατέρας μου στο νοσοκομείο για λόγους υγείας, νοσηλευόταν αρκετές ημέρες. Τελικά ήταν να μη βγει Μεγάλο Σάββατο που μας είχαν πει θα βγει, οπότε θα ‘ταν και το Πάσχα μέσα που έπεφτε Κυριακή. Και τελικά, σαν έκπληξη, δεν ξέρω πώς το αποφασίσανε, ίσως επειδή όταν τέτοια η μέρα τον βγάλανε Κυριακή μας λέει ξαφνικά ο μπαμπάς: «Βγαίνω σε λίγο! Ελάτε να με πάρετε». Και θυμάμαι πήγαμε να τον πάρουμε και είχαμε συνεννοηθεί με τη μαμά να φτιάξουμε να έχουμε ας πούμε vegan τραπέζι. Θα έλειπε και ο μπαμπάς που τρώει άλλο, άλλα, όσα έτρωγα εγώ τότε, αλλά τόσα τρώει και ο μπαμπάς. Και θυμάμαι να έχουμε μαρινάρει από το προηγούμενο βράδυ με την μαμά φιλετάκια σόγιας, με την ίδια μαρινάδα που θα κάναμε ας πούμε και στα σουβλάκια, και τα περάσαμε σε ξυλάκι οπότε αυτά θα τα ψήναμε μετά σε ψησταριά που έχουμε και μαζί με κάτι άλλα πράγματα που έφτιαξε η μαμά θα τρώγαμε την ημέρα του Πάσχα. Τελικά ήρθε και ο μπαμπάς μου ήταν μία πάρα πολύ ωραία έκπληξη και οπότε φάγαμε όλοι. Ήταν το μοναδικό Πάσχα που είχα χαρεί τόσο πολύ γιατί στο τραπέζι δεν υπήρχε τίποτα από αυτά που δεν θα ήθελα να υπάρχουν. Δηλαδή ήταν όλα… ήτανε vegan Πάσχα. Ακούγεται περίεργο αλλά ήταν πάρα πολύ ωραία και θυμάμαι είχαμε περάσει πάρα πολύ όμορφα, αλλά δεν επαναλήφθηκε! Αλλά γενικότερα σαν οικογένεια έχει μειωθεί πάρα πολύ, έχουμε μειώσει πάρα πολύ την κατανάλωση κρέατος και ζωικών αλλά ακόμα θέλει λίγο δουλίτσα. Λίγο-λίγο πιστεύω θα αλλάξει.

Θα τους καταφέρεις.

Ναι ρε!

Πες μου λίγο αν ένιωσες να έχεις περιορισμένες επιλογές και στο φαγητό, αλλά και στα υπόλοιπα προϊόντα τα οποία κλήθηκες να αντικαταστήσεις με μη ζωικά.

Τότε θυμάμαι πήγαινα σουπερμάρκετ και ήθελα να δω τι vegan επιλογές μπορεί να υπάρχουν σαν εναλλακτικές λύσεις. Θυμάμαι τότε αντί για γάλα, που έτσι κι αλλιώς δεν έπινα ιδιαίτερα πολύ τότε, έβλεπα υπήρχε γάλα, ρόφημα ρυζιού ή αμυγδάλου αλλά ήτανε ας πούμε μια-δυο μάρκες οι οποίες είχαν από 1-2, άντε 3 προϊόντα. Δηλαδή ήτανε πραγματικά ελάχιστες οι επιλογές μπορεί να μην υπήρχαν ούτε 5 φυτικά ροφήματα στο σούπερ μάρκετ τότε, πόσω μάλλον όλα αυτά που υπάρχουν τώρα δηλαδή ήταν όντως αρκετά περιοριστικό. Βέβαια από την άλλη λες οκ δεν το χρειάζομαι ντε και καλά και το ρόφημα αμυγδάλου να το κάνω τι ας πούμε, άντε λίγο στο πρωινό οκ, αλλά δεν είναι και κάτι απαραίτητο. Οπότε μου ήταν πάρα πολύ εύκολο στο σπίτι τουλάχιστον να βρίσκω, να έχω επιλογές. Και μάλιστα τότε είχα βρει πάρα πολύ ωραία site τα οποία είχανε vegan συνταγές. Και έτσι μπαίνουμε στη διαδικασία με τη μαμά –κατά κύριο λόγο εκείνη είναι που τα έφτιαχνε αλλά δοκίμαζα κι εγώ διάφορα πράγματα και γλυκά– οπότε και όσο περνούσε ο καιρός έβλεπα ότι τα σούπερ μάρκετ φέρνουν όλο και πιο πολλά προϊόντα ή ότι υπάρχουν όλο και πιο πολλές εταιρείες με cruelty free και vegan καλλυντικά και δηλαδή σταδιακά γινόταν όλο και πιο εύκολο. Όταν βγαίναμε βέβαια έξω σε μαγαζιά, στην Καβάλα τουλάχιστον, είναι αρκετά περιορισμένο το τι μπορεί να φάει ένας vegan σε μία ταβέρνα. Υπάρχουν στα περισσότερα λίγες επιλογές και δεν το καταλαβαίνω ιδιαίτερα αυτό, να σου πω την αλήθεια, γιατί σχεδόν σε όλες τις συνταγές μπορείς κάνοντας μία πάρα πολύ μικρή αλλαγή ένα προϊόν που δεν είναι vegan να το κάνεις vegan. Είναι πάρα πολύ εύκολο, απλά χρειάζεται λίγο κάποιος να ασχοληθεί που είτε θα το κάνει γιατί το θέλει είτε γιατί θα του το ζητήσει ο κόσμος. Γιατί όσο περνάει ο καιρός αυξάνεται η ζήτηση σε vegan προϊόντα. Οπότε ακόμα και σε πόλη μικρή σχετικά όπως είναι Καβάλα σιγά-σιγά βλέπω υπάρχουν επιλογές ακόμα και σε καφέ. Δηλαδή πλέον μπορεί κάποιος να πάρει φρέντο καπουτσίνο για παράδειγμα με φυτική κρέμα που παλιότερα αυτό δεν υπήρχε και όσο περνάει ο καιρός πραγματικά όλο και περισσότερα προϊόντα βγαίνουνε και πέφτει συνεχώς η τιμή τους. Γιατί κάποια χωρίς να καταλαβαίνω το λόγο είναι αρκετά ακριβά, αλλά πλέον έχουν φτάσει φυτικά ροφήματα που είναι και βιολογικά να έχουνε 1,30 ας πούμε το λίτρο, 1 ευρώ και 30 λεπτά το λίτρο, δηλαδή πάνω-κάτω όσο έχει και ένα γάλα κανονικό.

Θέλω να μου πεις για την εμπειρία σου στο vegan Festival, στο πρώτο vegan φεστιβάλ που επισκέφτηκες κι αν θέλεις να μιλήσουμε και για άλλα vegan Festivals που έχεις πάει.

Ναι, εκεί είχα ενθουσιαστεί γιατί ήταν πολύ διαφορετικό από ό,τι το περίμενα. Γιατί πραγματικά πίστευα ότι πέντε με δέκα άτομα max από όλη την Ελλάδα μπορεί να βρεθούν εκεί πέρα. Δεν ήξερα ότι θα υπάρχει τόσος πολύς κόσμος, τόσοι ομιλητές, τόσο ωραία θέματα συζήτησης, γιατροί και διατροφολόγοι να ‘ρθουν να μιλήσουν και να είναι και ξέρεις διαδραστική κάπως η ομιλία τους. Μπορούσαμε και εμείς να ρωτάμε ό,τι μα ό,τι θέλουμε, να μας απαντάνε. Οπότε πήγαινες μάθαινες, υπήρχανε άνθρωποι που είχανε φτιάξει vegan προϊόντα που μπορείς να τα φτιάξεις το σπίτι με πάρα πολύ εύκολο τρόπο. Δηλαδή ας πούμε vegan τυριά, vegan ροφήματα ας πούμε καρύδας. Από το Vegan Festival είχα δει πόσο εύκολο και πόσο οικονομικό είναι για παράδειγμα να κάνεις ένα ρόφημα καρύδας με λιγότερο από 1 ευρώ, κάτι που σε σούπερ μάρκετ τότε το έβρισκες 3 και 3,5 ευρώ και δεν ήτανε και της ίδιας ποιότητας θα πω, είναι λίγο πιο νερουλά εκείνα τα ροφήματα και ήταν πραγματικά πανεύκολο, πολύ γρήγορο και πολύ απλό για να το κάνει κάποιος. Και είχα χαρεί πάρα πολύ, είχα γνωρίσει και κόσμο που κάποιους από αυτούς τους είχα δει σε βίντεο στο YouTube που μιλούσανε για την εμπειρία τους και ήτανε τότε που [00:40:00]ήμουνα στο ψάξιμο. Έψαχνα να βρω πληροφορίες ή άλλον κόσμο που να είναι vegan περισσότερο καιρό από ό,τι είμαι εγώ για να μάθω πράγματα και κάποιους από αυτούς τους είδα από κοντά και ήταν ευχάριστα περίεργο να μπορώ να μιλάω με κάποιους που τους έβλεπα και χαιρόμουνα για πράγματα που έχουνε πει και έχουνε κάνει. Χάρηκα πάρα πολύ που υπήρχανε και γιατροί και διατροφολόγοι. Είναι σημαντικό κομμάτι, άμα θες να κάνεις οποιαδήποτε αλλαγή, είναι πολύ εύκολο και πολύ σωστό να πάρεις τη γνώμη ενός ειδικού και ό,τι απορίες έχεις ή ό,τι δεν γνωρίζεις να τις συζητάς και να σου προτείνει εκείνος πράγματα. Θυμάμαι να υπάρχουν και βιβλία, ένα βιβλίο δηλαδή που το έψαχνα και το έβρισκα μόνο στα αγγλικά μόλις είχε εκδοθεί στην Ελλάδα στα ελληνικά οπότε είχα χαρεί το πήρα και θυμάμαι να μαθαίνω πάρα πολλά πράγματα. Να έχουνε φαγητά και να προσπαθώ να φάω από οτιδήποτε μπορεί να υπάρξει εκεί πέρα απλά γιατί όλα ήταν καινούργιες γεύσεις και ήθελα να τα χαρώ όλα. Παγωτά, κρέπες, φαλάφελ, σεϊτάν που ακούγεται σαν τον σατανά τον ίδιο αλλά δεν είναι, είναι ωραίο! Είχε πάρα μα πάρα πολλά πράγματα και είχα χαρεί πάρα πολύ και έτσι όταν ήθελα να κατέβω Αθήνα να δω κάποιους φίλους περίπου, περίπου 6 μήνες μετά –δεν θυμάμαι τώρα ακριβώς– είχα κοιτάξει να ταιριάξουν οι ημερομηνίες που θα ‘τανε το vegan φεστιβάλ στην Αθήνα γιατί λέω «Εντάξει, θα πάω που θα πάω Αθήνα, ας το παρακολουθήσω και από κοντά γιατί άλλο μεγάλο μέγεθος είναι στην Αθήνα». Και εκεί είχα χαρεί για τους ίδιους λόγους κι ήταν πάρα πολύ ωραία. Δηλαδή είχα γνωρίσει πολύ κόσμο. Μέχρι τότε δεν ήξερα κανέναν που να είναι vegan και να μπορούμε να συζητήσουμε κάποια πράγματα που με άλλους ανθρώπους ήθελα να τα συζητήσω αλλά δεν είχαμε –πώς να το πω– κοινή, δεν ξέρω ακριβώς τη λέξη που μπορώ να το πω. Απλώς τα βλέπαμε από διαφορετική οπτική γωνία ο καθένας και εγώ ήταν περίοδος που ήθελα κόσμο να μπορώ να συζητήσω με διαφορετικό τρόπο για όλα αυτά τα θέματα.

Πώς ένιωσες δηλαδή όταν μπήκες στο χώρο που γινόταν το vegan Festival στην Αθήνα;

Τέλεια!

Τι αντίκρισες;

Ήτανε πολυχώρος στο Γκάζι –σαν να κάνω διαφήμιση είναι– που ήτανε διάφορα ας το πούμε περίπτερα, αν το λέω σωστά, που γινόντουσαν και workshops, γινόντουσαν ομιλίες. Σε αλλά μπορούσες να πας να δεις, να δοκιμάσεις προϊόντα, αλλού άμα ήθελες να αγοράσεις προϊόντα, να παρακολουθήσεις κάποια ντοκιμαντέρ. Η πλάκα είναι ότι μερικά από αυτά ντοκιμαντέρ που είχα δει από το YouTube και ήταν αυτά που μου κάνανε το κλικ για να αλλάξω πορεία, κάποιος από αυτούς τους ανθρώπους τους είδα και από κοντά μου. Δηλαδή μπόρεσα και μίλησα μαζί τους, τους άκουσα να μιλάνε για την απόφαση που πήραν να κάνουν τα ντοκιμαντέρ, τι δυσκολίες μπορεί να αντιμετώπισαν. Και είχα χαρεί πάρα πολύ που… Είναι σαν να βλέπεις ένα έργο για παράδειγμα στην τηλεόραση και ξαφνικά βλέπεις έναν ηθοποιό μπροστά σου και θες να ρωτήσεις και να μάθεις τι θα γίνει στο παρακάτω επεισόδιο. Κάπως έτσι. Και πραγματικά είχα χαρεί πάρα μα πάρα πολύ. Και εννοείται είχα φάει πάλι ότι μπορούσα δηλαδή ήταν τέλειο, έτρωγα, έτρωγα, έτρωγα, κόντεψα να σκάσω. Αλλά τώρα, επειδή λίγο-πολύ έχω φάει από τις περισσότερες γεύσεις, άμα ξαναπάω σε vegan Festival δε θα με πιάσει αυτή η τρέλα να θελα να το δοκιμάσω όλα. Θα πάω λίγο πιο συνετά, θα πω!

Ποια ήταν η γεύση που σου έκανε περισσότερο εντύπωση και στα φεστιβάλ, αλλά γενικότερα, ας πούμε, κάτι που δεν είχες δοκιμάσει και σου έκανε εντύπωση όταν το δοκίμασες ότι αυτό ξέρεις είναι vegan.

Είχα πάθει πλάκα με ένα vegan άλειμμα τυριού που είχανε φτιάξει στη Θεσσαλονίκη το οποίο έχει γίνει από κάσιους και εγώ όταν έβλεπα να το παρασκευάζουν μπροστά μας λέω: «Τώρα οώς μπορεί ο ξηρός καρπός να μοιάζει με τυρί; Δεν -λέω- Okay ας το δοκιμάσω» αλλά δεν είχα μεγάλες προσδοκίες δεν πάει ο νους σου ότι το κάσιους μπορεί να σου βγάλει τυρένια γεύση. Και το δοκιμάζω και είχα πάθει πλάκα, ήτανε πεντανόστιμο, πανεύκολο να γίνει και αρκετά οικονομικό, δηλαδή τα συνδύαζε όλα αλλά είχα πάθει πλάκα με τη γεύση. Πόσο ίδια με του τυριού ήτανε και ήταν η πρώτη φορά που είχα εντυπωσιαστεί τόσο πολύ τότε. Μετά έφαγα και ένα παγωτό που ήταν το πιο ωραίο παγωτό που έχω φάει μέχρι στιγμής από ένα πολύ συγκεκριμένο μαγαζί που επίσης δεν περίμενα ότι ένα παγωτό μπορεί να έχει τόσο μα τόσο ωραία γεύση. Και στο vegan φεστιβάλ της Αθήνας είχα φάει και ένα κομμάτι πίτσα το οποίο επίσης ήταν η πιο ωραία πίτσα που έχω φάει ποτέ μου, που πάλι δεν μπορούσα να καταλάβω πώς γίνεται με φυτικό τυρί να μπορέσει να έχει μία τέτοια γεύση. Ήταν πραγματικά πεντανόστιμο, με είχαν εντυπωσιάσει οι γεύσεις που υπήρχαν. Και ταυτόχρονα που και εγώ στο σπίτι που μου μαγειρεύω, ξέρεις, δοκίμαζα κάτι που δεν το είχα ξανά μαγειρέψει. Μετά έλεγα θέλει λίγο αυτό, θέλει λίγο εκείνο, ή λίγο λιγότερο από το άλλο, οπότε κάθε φορά άρχισα ακόμα και αυτό που μαγειρεύω όπως γίνεται και με όλα τα φαγητά να το φέρνω πιο κοντά στα μέτρα μου και πλέον είναι πολύ ωραίο. Και έχει πραγματικά πολύ ωραία site στο ίντερνετ που μπορείς να βρεις υπέροχες vegan συνταγές που μπορεί να τις φτιάξει ακόμα και ένα παιδάκι, τόσο απλές είναι και το λέω αυτό γιατί οι αδερφές μου που είναι παιδάκια φτιάχνουνε πάρα πολλές φορές διάφορα από αυτά που βλέπουνε.

Οι αδερφές σου πώς βλέπουν τον τρόπο διατροφής σου;

Στην ουσία δεν είναι τόσο τρόπος διατροφής όσο γενικότερα τρόπος ζωής. Στην αρχή τους φαινόταν περίεργο γιατί με είχανε συνηθίσει πολύ διαφορετικά και ξαφνικά με βλέπανε να μην… όχι απλά να μην τρώω κρέας που έτρωγα όλη μέρα, να μην το θέλω, να με ενοχλεί, να βλέποντάς το η μυρίζοντάς το. Στην πορεία και οι δυο τους όταν με ρωτούσαν για ποιο λόγο το έκανα, τότε μόνο τους απαντούσα. Γιατί δεν ξέρω, δεν ήθελα ποτέ να πω, αν δεν με ρωτούσε δηλαδή κάποιος δεν ήθελα να κάτσω να… από μόνος μου να αρχίζω να λέω: «Ξέρεις είμαι αυτό, έχω αποφασίσει αυτό. Κάντο και εσύ». Ούτε καν. Αν ερχόταν κάποιος τότε και μου έλεγε «Είμαι vegan, μην τρως ξέρω γω κρέας, γιατί αυτό, αυτό και αυτό», την ίδια ώρα θα πήγαινα θα πήγαινα να πάρω δύο πιτόγυρα και θα τα έτρωγα με πολύ μεγάλη χαρά. Δηλαδή ίσως λειτούργησε – Το ότι προέκυψε να γίνω vegan μέσα από αυτά τα βίντεο μάλλον ήταν ο καλύτερος τρόπος για να γίνω γιατί αλλιώς δεν θα… αν κάποιος δηλαδή προσπαθούσε να με πείσει για αυτό νομίζω μόνο τα ανάποδα αποτέλεσμα θα ‘φερνε. Θα είχα φάει άλλα 10 κοπάδια δυστυχώς από όσα έχω φάει με ζωάκια. Και ευτυχώς που έγινε με αυτό τον τρόπο γιατί και μακάρι κιόλας να μπορούσα να ήμουνα vegan από την κοιλιά της μάνας μου. Αλλά δεν έγινε. Τι να κάνουμε; Λίγο μεγάλος το ξεκίνησα το σπορ. Και τώρα οι αδερφές μου πολλές φορές είχαν εκφράσει και απορίες τις οποίες απαντούσα, πολλές φορές είχανε πει και οι ίδιες δεν θέλαν να φάνε κρέας, θέλανε να δοκιμάσουν από αυτά που τρώω, τους άρεσαν αυτά που έτρωγα. Αλλά νομίζω αυτό που παίζει πιο πολύ ρόλο, χωρίς να είμαι σίγουρος, είναι συζητήσεις που μπορεί να γίνονται για παράδειγμα με τους γονείς μου ή με άλλους ανθρώπους στον περίγυρό τους, που λόγω φόβου δεν μπορώ να καταλάβω για ποιο λόγο το 2022 να φοβάσαι κάτι το οποίο μπορείς να απευθυνθείς σε έναν ειδικό και να σου το απαντήσει, λόγω φόβου μην υπάρξει κάποια έλλειψη, ή κάποια αρρώστια, ή δεν ξέρω και εγώ τι. Στα κρυφά όταν δεν είμαι εγώ μάλλον υπάρχει λίγος σουψουψου. Έτσι το καταλαβαίνω, οπότε ναι. Ενώ παιδιά είναι, νομίζω όλα τα παιδιά άμα καταλάβουνε, ρε παιδί μου, ότι κάποιος ή κάτι υποφέρει δεν θέλουν να συμμετέχουν σε αυτό ή θέλουν να βοηθήσουν. Δηλαδή ένα παιδάκι άμα βρει ένα σκυλάκι στον δρόμο χτυπημένο θα πάει να το βοηθήσει, δεν θα πει: «Αμάν, τι ωραίο μεσημεριανό θα ήτανε!». Θέλει να το βοηθήσει. Απλώς έχουμε μεγαλώσει με τέτοιο τρόπο ώστε να… και υπάρχουν και πολλοί μύθοι γύρω από το κρέας. Δηλαδή κάποιοι θεωρούν ότι μόνο στο κρέας υπάρχει πρωτεΐνη, ή είναι απίστευτα δύσκολο να υπάρξει αθλητής που να μπορεί να προπονείται πάρα πολλές ώρες, ή να σηκώνει πάρα πολλά βάρη και να ναι αθλητής, ή να κάνει πρωταθλητισμό. Πλέον υπάρχουν πάρα μα πάρα πολλοί αθλητές και πρωταθλητές στο είδος τους με τους οποίους κάποιος με μία αναζήτηση στο ίντερνετ μπορεί πολύ γρήγορα να τους δει να μιλάνε και οι ίδιοι για αυτή τους την εμπειρία. Και μάλιστα και βελτιώνοντας και επιδόσεις τους πολλές φορές. Απλώς έχουμε μεγαλώσει με τέτοιο τρόπο που θεωρούμε ότι είναι αναγκαίο να φάμε ένα ζώο για να ‘μαστε εμείς γεροί, ειδικότερα οι παλαιότεροι που πιστεύουν ότι αν δεν φας κρέας δε μπορείς να δυναμώσεις ή υπάρχουν κάτι τέτοια. Οπότε παίζουν και αυτά το ρόλο τους. Δηλαδή μεγαλώνουμε με αυτό τον τρόπο, οπότε πιστεύουμε ότι είναι απαραίτητο για να είναι ένα παιδί να μεγαλώσει σωστά. Σου λένε ας πούμε: «Πιες γάλα για να δυναμώσουν τα κόκαλα σου για να γίνεις ψηλός δυνατός» και τα σχετικά. Δεν ισχύει κάτι τέτοιο και άμα δεν πιεις γάλα, πάλι μία χαρά μπορείς να δυναμώσεις. Υπάρχουν έτσι κι αλλιώς οι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο που είτε για λόγους θρησκείας είτε γιατί οι δικοί τους οι γονείς ακολουθούν ένα vegan τρόπος ζωής μεγαλώνουν έτσι και γίνονται και ολόκληρα νταμάρια. Μπορεί να βγούνε δίμετροι, να σηκώνουν ας πούμε βάρη που λες αν είναι δυνατόν! Είναι επίσης κάτι που μου είχε κάνει εντύπωση στα vegan φεστιβάλ. Είχα δει αθλητές και ανθρώπους οι οποίοι –αθλητές και ανθρώπους– οι οποίοι σήκωναν πώς το λένε, κάνανε αθλητισμό. Άλλοι κάναν CrossFit, άλλοι πολλά βάρη ή ήταν [00:50:00]πυγμάχοι, έβλεπες μπροστά σου ανθρώπους που ήταν vegan πάρα πολλά χρόνια και είχανε, η σωματική τους διάπλαση ήταν πολύ μεγάλη. Και δυστυχώς πλέον άμα κάποιος δει έναν vegan που είναι με μία Α σωματική διάπλαση θα πει: «Να ξέρεις, είναι αναβολικά, είναι σκευάσματα». Που οκ, άνετα μπορεί να ισχύει και αυτό αλλά το ίδιο μπορεί να ισχύει και σε έναν που τρώει κρέας. Δηλαδή η ουσία είναι ότι μπορείς να είσαι δυνατός, γερός, υγιής, χωρίς να τρως ζώα.

Υπήρχε κάτι που σε άγχωνε σε σχέση με τον βιγκανισμό όταν ξεκινούσες;

Ναι και κάποια στιγμή είχα πιάσει τον εαυτό μου να είναι αρκετά αγχωμένος, που είναι κάτι που θα άλλαζα άμα το ξεκινούσα τώρα με την πληροφόρηση που έχω. Και επίσης άμα κάποιος χρειαζόταν, ήθελε να κάνει αυτήν την αλλαγή και ήθελε πληροφορίες, βοήθεια, θα μου ήταν πάρα πολύ εύκολο να του τις δώσω γιατί είχα έλλειψη γνώσης τότε, δεν ήξερα πού μπορώ να απευθυνθώ ακόμα και σε κάποιον ειδικό δεν ήξερα πού μπορώ να βρω έναν ειδικό, να μπορεί να με συμβουλεύσει για όλα αυτά. Με άγχωνε γιατί δεν ήθελα – Αυτό που συζητούσαμε πριν, το να κάτσω σε ένα τραπέζι που επάνω να υπάρχουνε πεθαμένα ζώα που εγώ το είχα συνδέσει ότι άδικα βρίσκονται εκεί, άδικα έχουν υποφέρει, άδικα έχουν σκοτωθεί, έχουν, κάποιος άλλος έχει αποφασίσει να τα σκοτώσει χωρίς να το θέλουν τα ίδια. Και αυτό υπήρχε στο τραπέζι μου δίπλα σε κάτι άλλο που έτρωγα εγώ ο ίδιος, δεν το ευχαριστιόμουν. Ήθελα να μην υπάρχει. Από την άλλη δεν γινόταν και να μη βγω, δεν μπορείς δηλαδή να το αποφύγεις. Δηλαδή θα βγεις έξω και θα πετύχεις κόσμο και που θα το τρώει και που θα κάτσει στο ίδιο τραπέζι. Οκ αυτό κάπως το χω ψιλό συνηθίσει. Πάντα προτιμώ βέβαια ένα τραπέζι να μην έχει πάνω όσο γίνεται βία, να έχει λιγότερη βία. Με άγχωνε αυτό το κομμάτι γιατί μου έφερνε κατευθείαν στο μυαλό ότι ξες, υπάρχει πολλή βία στο τραπέζι χωρίς να υπάρχει λόγος. Αργότερα, όταν ήθελα να βρω εναλλακτικές και για τη δική μου τη δουλειά, όσο αφορά το κόσμημα, και έψαχνα να βρω εναλλακτικές που δεν ήξερα πού να απευθυνθώ, πού να ψάξω, πώς να τις βρω, πώς να τις έχω και στα χέρια μου αργότερα για να τις δουλέψω, είναι κάτι που με άγχωνε, γιατί – Ή για παράδειγμα με άγχωνε όταν είχα στο νου μου αν κάποιος πελάτης έρθει και μου πει: «Θέλω ένα δαχτυλίδι ξέρω γω με το τάδε μαργαριτάρι». Και λέω: «Τι κάνεις σ’ αυτή την περίπτωση;» και ήτανε και μία απορία που την είχα εκφράσει και σε ένα vegan φεστιβάλ, γιατί έψαχνα να βρω εναλλακτικές. Και θυμάμαι να έχω αυτό το άγχος. Με τον καιρό βέβαια είχε αρχίσει και περνούσε γιατί έβρισκα λύσεις σε όλα αυτά. Δηλαδή πραγματικά δεν υπάρχει κανένας, μα κανένας λόγος να αγχώνεσαι για κάτι τέτοιο. Ούτε μπορεί κάποιος να είναι 100% vegan, δηλαδή αυτό κάποιος ίσως το κατάφερνε αν ζούσε σε μία σπηλιά, σε ένα βουνό χωρίς πολιτισμό. Δηλαδή ακόμα και οι δρόμοι που έχουμε το αυτοκίνητό μας ή τα λάστιχα του αυτοκινήτου μας είναι, δυστυχώς, με ζωικά συστατικά. Οκ, δεν γίνεται να μην τον πατήσω το δρόμο ή να μην οδηγήσω. Αλλά μπορώ πολύ εύκολα να επιλέξω τι θα φάω, με τι θα λουστώ, με τι θα πλύνω τα δόντια μου ή τι θα φορέσω. Και θυμάμαι να λέω οκ, έρχεται κάποιος και σου λέει για παράδειγμα: «Θέλω πέντε τέτοια δαχτυλίδια», πώς το χειρίζεσαι; Γιατί και δεν θες να χρησιμοποιήσεις κάτι που δεν σου αρέσει για τους δικούς σου λόγους, από την άλλη δεν γίνεται να λες και όχι σε δουλειές τόσο συχνά σε δουλειές στο ξεκίνημα σου. Οπότε ήθελα να βρω μία λύση για αυτό και έψαχνε εναλλακτικές. Κάτι που ίσως να μοιάζει με μαργαριτάρι ή κάτι που να είναι πολύ καλύτερο στην όψη από ένα μαργαριτάρι. Και κατέληξα στο ότι οκ, για αρχή μπορώ να μην φτιάχνω κοσμήματα με μαργαριτάρι ώστε να μην τα δει ο άλλος και να μου πει: «Θέλω αυτό», άρα αυτό από μόνο του ίσως αποτρέψει τον άλλον να μου ζητήσει κάτι πάρα πολύ συγκεκριμένο. Αν θέλει ίσως μπορεί να το βρει κάπου αλλού, εγώ δεν θα ήθελα ιδανικά να φτιάξω κάτι τέτοιο. Αλλά από την άλλη μπορεί να σου πει: «Έχω μία σειρά με μαργαριτάρια. Καν’ τα μου ένα κολιέ». Εκεί πιστεύω δεν έχει νόημα να πω: «Α ξέρεις. Όχι δεν στα κάνω». Γιατί δεν θα τα κάνω εγώ θα τα κάνει κάποιος άλλος, οπότε δεν έχει γλιτώσει κάποιος από τη διαδικασία. Οπότε εκεί ίσως θα μπορούσα να φτιάξω το κολιέ με τα μαργαριτάρια. Βέβαια, θα αποφύγω να το φωτογραφίσω, να το ανεβάσω κάπου που πάλι να μπορεί κάποιος να το δει και να μου πει: «Θέλω και εγώ ένα ίδιο». Ή επίσης, εντάξει, καλώς ή κακώς πριν πάρω αυτήν την απόφαση και κάνω αυτή την αλλαγή και εγώ ο ίδιος αγόραζα πάρα πολλά μαργαριτάρια. Οπότε κάποια μου έχουνε μείνει. Δηλαδή το “κακό” εντός εισαγωγικών έχει γίνει, έχουν αγοραστεί. Οπότε δεν θα αλλάξει κάτι άμα δεν φτιάξω κάτι με αυτά που ήδη έχω. Απλώς από τότε, εδώ και κοντά έξι χρόνια, δεν έχω ξανά αγοράσει είτε κάτι δερμάτινο, είτε μαργαριτάρια. Ψάχνω εναλλακτικές και νομίζω όσο ψάχνεις κάτι, τόσο κάπου καλύτερα σε οδηγεί και βρίσκεις περισσότερες επιλογές.

Θέλω να σταθούμε λίγο στο πως έχεις συνδυάσει τον τρόπο ζωής σου με την επιχείρησή σου. Πώς δηλαδή έχεις βάλει –όχι μόνο όσον αφορά στα υλικά που θα χρησιμοποιήσεις– πώς έχεις βάλει αυτό τον τρόπο ζωής μέσα στην επιχείρηση με τα κοσμήματα;

Κοίτα γενικά μέσα από το εργαστήριο και τη δουλειά μου προσπαθώ όσο γίνεται να… στο μετρό του εφικτού πάντα όπως και σε ό,τι έχει να κάνει με το να είσαι vegan, πάντα στο μετρό του εφικτού θεωρώ ότι μπορεί να γίνει. Ιδανικά το εργαστήριο μου θέλω να φτιαχτεί, να ολοκληρωθεί με τέτοιο τρόπο, όπως θα θελα να είναι η κοινωνία ή οποιοδήποτε άλλο μαγαζί που θέλω να είναι έξω σε οποιαδήποτε χώρα, σε οποιαδήποτε πόλη ή χωριό. Δηλαδή προσπαθώ να χρησιμοποιώ όσο γίνεται λιγότερα υλικά για να παράξω κάτι και λιγότερη ενέργεια για να παράξω ένα κόσμημα. Εννοείται θέλω πάρα μα πάρα πολύ ο χώρος αυτός να είναι προσβάσιμος, φιλικός προς όλο τον κόσμο. Δηλαδή όλες οι κατασκευές και όλες οι διαδικασίες που γίνονται εκεί θέλω να ναι –πώς το λένε– προσβάσιμες για ΑΜΕΑ, δηλαδή να μπορεί πάρα πολύ εύκολα ένας άνθρωπος είτε με κινητικές δυσκολίες, είτε με το καρότσι του παιδιού του, να μπορεί να μπει άνετα στο χώρο, να χρησιμοποιήσει για παράδειγμα την τουαλέτα. Θέλω να τα προβλέψω αυτά. Δεν θέλω ποτέ να έρθει άνθρωπος και να πάει να μπει στο χώρο αυτό και κάτι να τον εμποδίσει να μπει εκεί μέσα ή κάτι να τον κάνει να νιώσει άσχημα που μπήκε εκεί μέσα. Βέβαια, εντάξει, δεν μπορώ, προφανώς δεν θα μπορέσω να αποφύγω τα πάντα αλλά ό,τι καινούργιο μαθαίνω θα μπορώ να το αλλάζω και στην πορεία. Σε κάποια πράγματα είναι λίγο δύσκολο γιατί το κόστος για να τα καταφέρεις είναι πάρα, μα πάρα πολλές φορές παραπάνω από το να χρησιμοποιείς ας πούμε συμβατικά υλικά. Για παράδειγμα, οι κάρτες και οι συσκευασίες που θέλω να κάνω για τα κοσμήματά μου θέλω να είναι και φιλικές προς το περιβάλλον, και από ανακυκλώσιμα υλικά, ανακυκλώσιμες να είναι και οι ίδιες οι συσκευασίες και τα μελάνια που μπορεί να χρησιμοποιηθούν επίσης θέλω να μην έχουν γίνει πειράματα σε ζώα. Οπότε το να βρεις όλα αυτά είναι ένα δύσκολο κομμάτι. Θυμάμαι όταν το έψαχνα έλεγα: «Πώς θα καταφέρω να βρω τόσα μα τόσα πράγματα; Πού να ψάξω;», δεν είχα ιδέα. Ήμουνα τυχερός γιατί μέσω ενός γνωστού μου ο οποίος δουλεύει σε μία εταιρεία η οποία δημιουργεί και την εταιρική ταυτότητα μιας επιχείρησης. Οπότε είχα έρθει σε επαφή με τους ανθρώπους, είχαμε κάνει πολύωρα ραντεβού γιατί ήθελα να τους εξηγήσω όλο ακριβώς τον τρόπο που θέλω να δουλεύω και τη φιλοσοφία μου. Και οι ίδιοι τους, επειδή το βρήκαν και ενδιαφέρον, και θεωρούν ότι έτσι πρέπει να είναι το μέλλον και οι επόμενες γενιές θέλανε πάρα πολύ να με βοηθήσουν. Μου είχαν πει ότι: «Σε κάποια πράγματα, να σου είμαστε ειλικρινείς, ούτε εμείς οι ίδιοι γνωρίζουμε που μπορούμε να τα βρούμε ή πώς μπορούν να γίνουν αλλά θα τα ψάξουμε και θέλουμε πάρα μα πάρα πολύ να τα καταφέρουμε». Η ομάδα αυτή ονομάζεται «Panda Creative», είναι στην Καβάλα είναι ένα υπέροχο διαμαντάκι στην πόλη μας και ο φίλος μας αυτός που με βοήθησε που με έφερε σε επαφή μαζί τους λέγεται Αντώνης. Και πραγματικά με είχαν συγκινήσει πάρα πολύ γιατί οι άνθρωποι αυτοί πληρώθηκαν όπως θα πληρωνόντουσαν από οποιονδήποτε άλλον για να κάνουνε τη δουλειά τους. Όμως, καλώς ή κακώς, στη δική μου περίπτωση έπρεπε να κάνουν πολλαπλάσια δουλειά, να αφιερώσουν πολλαπλάσιο χρόνο και χρόνο σκέψης και αναζήτησης για να βρουν όλα αυτά που ήθελα και θυμάμαι το κάνανε μέσα από την καρδιά του και συνεχίζουν να το κάνουν μέσα από την καρδιά τους. Έχουμε καταλήξει σε πάρα πολύ ωραίες ιδέες και πολύ ωραία… έχουμε βρει στην ουσία λύσεις τα πάντα. Απλώς δυστυχώς σε κάποια πράγματα το κόστος προς το παρόν είναι απλησίαστο για κάποιον που μόλις ξεκίνησε. Οπότε λέω: «Οκ δεν μπορώ να το καταφέρω τώρα, αλλά σε λίγο καιρό εύχομαι ότι θα μπορώ να το καταφέρω». Οπότε το πάω βήμα-βήμα γιατί δυστυχώς ήταν κάτι που επίσης με άγχωνε. Ήθελα από την πρώτη στιγμή να είναι όλα όσο πιο ιδανικά γίνεται και όσο πιο κοντά στον τρόπο ζωής που θέλω να κάνω. Και μου το είχανε πει κιόλας εκεί τα παιδιά, μου λένε: «Να ξέρεις, μην τρελαθείς. Καταλαβαίνουμε όλο αυτό που θες να κάνεις, είναι πάρα πολύ ωραίο, θέλουμε να σε βοηθήσουμε. Κάποια πράγματα όμως δεν θα μπορέσουνε, τουλάχιστον από την πρώτη στιγμή να γίνουν. Οπότε μη σε πιάσει -λέει- καμιά τρέλα αγχώνεσαι για αυτά και χαθεί ας το πούμε ένα άλλο κομμάτι της δουλειάς σου». Και είχανε δίκιο γιατί όντως είχα αρχίσει να αγχώνομαι. Δεν πειράζει, κάθε πράγμα στον καιρό του και ο κολιός ζωντανός [01:00:00]τον Αύγουστο, να μείνει στη θάλασσα! Και οκ, κάποια πράγματα ξέρω ότι δεν μπορώ να τα υποστηρίξω ακόμα αλλά δεν πειράζει. Μπουμπουκάκι όμορφο, νεαρό είμαι, θα τα καταφέρω! Και εντάξει, καλά να ‘μαστε, υγεία να έχουμε, θα γίνουν όλα!

Τέλεια. Πες μου αν θέλεις και το όνομα της επιχείρησης, το εργαστήριο που έχει φτιάξει.

Λέγεται «Mo jewellery». Το όνομα προέρχεται από τον από τον Mo, ο οποίος είχε ανακαλύψει, έχει δημιουργήσει έναν πίνακα, είχε ανακαλύψει αυτός ο άνθρωπος ότι όλα τα ορυκτά που υπάρχουνε στον κόσμο είναι διαφορετικής σκληρότητας το ένα από το άλλο. Υπάρχουν κάποια που είναι απίστευτα μαλακά, όπως είναι το κάρβουνο που μπορείς να το τρίψεις με το χέρι σου και αφήνει τη μαυρίλα γιατί είναι πάρα πολύ μαλακό οπότε αφήνει το ίχνος του και υπάρχουν πιο σκληρές, πιο σκληρές, πιο σκληρές. Τέλος πάντων, που καταλήγουμε μέχρι και το διαμάντι που είναι το πιο σκληρό υλικό στην γη –τουλάχιστον μέχρι στιγμής από όσα ξέρουμε– το οποίο στην κλίμακα του είναι το νούμερο 10, είναι το πιο σκληρό, γιατί ξεκινάμε από το 1 μέχρι το 10, και όσο ανεβαίνουν οι αριθμοί ανεβαίνουμε σε σκληρότητα. Εμένα αυτό που μου είχε αρέσει πάρα πολύ είναι ότι το κάρβουνο και το διαμάντι σαν σύσταση είναι ακριβώς ολόιδια. Απλώς μου έκανε πάντα… προσπαθούσα να καταλάβω πώς γίνεται ενώ η χημική τους σύσταση να είναι ακριβώς η ίδια, το ένα είναι τόσο μαλακό, να θρυμματίζεται, να μπορείς να το βρεις πανεύκολα και να είναι απίστευτα οικονομικό και να μην το δίνουμε και πολύ σημασία και το ένα τόσο πολύτιμο, τόσο σκληρό που να μη χαράζεται από τίποτα άλλο πέρα από το ίδιο, από ένα άλλο διαμάντι και τόσο πολύτιμο και μου είχε αρέσει πάρα πολύ η ιστορία πίσω από αυτό. Στην ουσία το κάρβουνο μετατρέπεται σε διαμάντι όταν υπάρχουν πολύ δύσκολες συνθήκες μέσα στη γη. Δηλαδή μπορεί από πολύ μεγάλες θερμοκρασίες πιθανόν ίσως από κάποιες, από ηφαίστειο, από τις πιέσεις που μπορεί να δημιουργηθούν από κάποια ηφαίστειο και από τις θερμοκρασίες, το κάρβουνο μετατρέπεται σε διαμάντι. Kαι μου αρέσει πάρα πολύ αυτός ο συμβολισμός, για αυτό κιόλας το διαμάντι είναι το αγαπημένο μου σύμβολο. Γιατί είναι σαν διδακτικό κάπως, τουλάχιστον για μένα, και μου αρέσει πάρα πολύ. Αυτό που ξεχωρίζει το κάρβουνο με το διαμάντι είναι ότι ενώ η χημική τους σύσταση είναι ολόιδια μέσα από μεγάλες δυσκολίες και πιέσεις από κάρβουνο μπορείς να γίνεις διαμάντι. Δηλαδή από κάτι που είναι τόσο εύθραυστο, που δεν το δίνει και κάποιος σημασία μπορείς να, μπορεί να γίνει κάποιος μέσα από όλες αυτές τις διαδικασίες πιο… πολύ πιο γερός και πολύτιμος, ας το πούμε έτσι, και να λάμπει!

Τι όμορφο αυτό! Χρήστο μου με έχεις καλύψει σε ένα πολύ μεγάλο μέρος. Θέλω, κλείνοντας, να μου πεις τι έχεις ανακαλύψει εσύ για τον εαυτό σου μέσω του βιγκανισμού και όλης αυτής της πορείας που έχεις κάνει τα τελευταία κοντά έξι χρόνια.

Όταν λες τι έχω ανακαλύψει, τι…

Κάποια κάποιο χαρακτηριστικό της προσωπικότητάς σου, κάτι που δεν πίστευες ότι θα μπορούσες και εσύ ο ίδιος να κάνεις… κάτι το οποίο σε εξέλιξε ουσιαστικά σαν άνθρωπο.

Τώρα αν μου εξέλιξε το συγκεκριμένο κομμάτι δεν το γνωρίζω. Απλώς, έχω χαρεί πάρα μα πάρα πολύ για την απόφαση που είχα πάρει πριν λίγα χρόνια. Γιατί πραγματικά ο οποιοσδήποτε από εμάς πλέον, στην εποχή που ζούμε, μπορεί πάρα πολύ άνετα να ζει πολύ όμορφα χωρίς να προκαλεί πόνο ή χωρίς να υπάρχει τόση βία στον κόσμο. Επίσης κάτι που δεν γνώριζα που το θεώρησα πάρα πολύ σημαντικό όταν το έμαθα και λέω οκ είναι ένα, κάτι πάρα πολύ σημαντικό και αυτό, είναι ότι για περιβαλλοντολογικούς σκοπούς το να είσαι vegan, χρησιμοποιείς πολύ λιγότερη έκταση γης από ό,τι εάν δεν είσαι. Απ’ ό,τι ας πούμε ένας παμφάγος, όπως ήμουνα παλιότερα που έτρωγα πάρα πολύ κρέας. Είναι κάτι που δεν γνώριζα γιατί θεωρούσα ότι τώρα που θα τρώω ας πούμε πιο πολύ μαρούλια, όσπρια, λαχανικά, φρούτα και τα σχετικά, είχα στο μυαλό μου ότι θα χρειάζομαι πιο μεγάλη έκταση γης, ενώ στην ουσία χρειάζομαι και πολύ, πολύ, πολύ λιγότερη έκταση γης και νερού και όλης της διαδικασίας, που είχα πάθει πλάκα όταν το έμαθα. Τώρα δεν θυμάμαι ακριβώς τους αριθμούς αλλά είναι τεράστιες οι διαφορές. Για παράδειγμα, είχα μάθει ότι τρώγοντας ένα burger μοσχαρίσιο το νερό που καταναλώνεται για να φτάσει αυτό το burger στο πιάτο μας, είναι τόσο όσο αν κάνει κάποιος 2 ή 2,5 μήνες μπάνιο. Δηλαδή είναι τρομακτική η ποσότητα νερού που χρησιμοποιείται για να φτάσει ένα απλό burger στο πιάτο μας. Δηλαδή άμα αναλογιστούμε για δύο μήνες κάποιος το πόσο νερό ξοδεύει για το μπάνιο και τρώγοντας ένα burger το έχει καλύψει μόνο με αυτό, λες: «Ουάου». Επίσης άλλο να τρως εσύ για παράδειγμα κάποια φρούτα και λαχανικά ή δημητριακά, και άλλο να τρώει ένα ζώο σαν την αγελάδα που είναι πολύ μεγαλύτερο από μας, με μεγαλύτερες ανάγκες, που καταναλώνει πολλαπλάσιες ποσότητες από ό,τι εμείς, Που στην ουσία πάλι θα σου δώσει δυστυχώς ένα μικρό κομμάτι, ας το πούμε εντός εισαγωγικών «φαγητού», που τα ίδια θρεπτικά συστατικά μπορείς να τα πάρεις και εσύ τρώγοντας απευθείας αυτά που τρώει αυτό το ζώο. Δηλαδή και το ζώο δεν είναι ότι έχει μέσα το ίδιο του τις βιταμίνες και το τρως και τις παίρνεις εσύ. Θα φάει το γρασίδι του, θα φάει τα δημητριακά του, θα φάνε οτιδήποτε άλλο. Μπορείς να φας απευθείας να παρακάμψεις στην ουσία την κατανάλωση ζώου, μπορείς να φας απευθείας αυτά που χρειάζεσαι και μάλιστα θα είναι και πολύ μικρότερες οι ποσότητες από ό,τι άμα έτρωγε το ίδιο το ζώο. Τέλος πάντων, είναι κάτι που άμα το ψάξει κάποιος μόνος του μπορεί πολύ εύκολα να το βρει, Μου έκανε τρομερή εντύπωση το ποσό λιγότερο αποτύπωμα αφήνει κάποιος στη γη κάνοντας αυτή τη μετάβαση, από κρεατοφάγος να γίνει vegan. Αλλά δεν, κάποιο χαρακτηριστικό που με ρώτησες δεν είμαι σίγουρος. Το μόνο που με κάνει και χαίρομαι έτσι πολύ παραπάνω από ό,τι παλιότερα είναι ότι νιώθω ότι χρησιμοποιώ λιγότερους πόρους για να ζήσω, αφήνω λιγότερο αποτύπωμα πάνω στη γη και δεν χρειάζεται τουλάχιστον να σκοτωθεί κάποιος για να τραφώ, δεν χρειάζεται να –τώρα εντάξει και αυτό σχετικό είναι– η εκμετάλλευση και η βία τέλος πάντων είναι πολύ λιγότερη από ό,τι το να μην είσαι vegan.

Τι θα, έτσι για να το κλείσουμε, τι θα έλεγες σε οποιονδήποτε έτσι λίγο το σκέφτεται να μπει στην διαδικασία να αλλάξει τρόπο ζωής και να στραφεί προς τον βιγκανισμό;

Ότι είναι, για μένα τουλάχιστον, ήταν μία πάρα πολύ καλή, από τις πιο ωραίες επιλογές που έχω κάνει πότε. Καταλαβαίνω τις ανασφάλειες που μπορεί να έχει κάποιος, γιατί όπως είπαμε, έχουμε μεγαλώσει με έναν πολύ συγκεκριμένο τρόπο. Θεωρούμε την κατανάλωση κρέατος ή γαλακτοκομικών απαραίτητη, οπότε κάποιος καταλαβαίνω να φοβάται να κάνει αυτή την αλλαγή γιατί μπορεί να πιστεύει ότι θα του λείπει κάτι, άρα θα του δημιουργηθεί κάποιο πρόβλημα υγείας. Αν μπορούσα να συμβουλεύσω κάποιον, θα ήτανε ας ρωτήσει κάποιον ειδικό. Είναι το καλύτερο. Δηλαδή θέλεις να μάθεις κάτι, πρέπει να ρωτήσεις τον ειδικό για να πάρεις την απάντηση και όχι κάποιον μη ειδικό. Δηλαδή, για παράδειγμα, εμένα όσο καλοί και να είναι οι γονείς μου δεν θα μπορούσαν να μου δώσουν συμβουλές διατροφής για το αν μπορώ να είμαι vegan ή όχι. Μπόρεσε να μου τις δώσει ο διατροφολόγος που είχε εξειδίκευση πάνω σε αυτό το κομμάτι. Ή αργότερα, μετά και με γιατρούς που μιλήσαμε. Κάποιοι βέβαια είναι, μου φαίνεται λίγο περίεργο ενώ η ίδια η επιστήμη λέει ότι κάποιος μπορεί πάρα πολύ άνετα να είναι vegan χωρίς να του λείψει κάτι, κάποιοι σου λένε: «Α έχεις χαμηλό σίδηρο, οπότε φάε συκώτι» είμαστε δηλαδή, λες και είμαστε πολλές δεκαετίες ακόμα πίσω. Αλλά και αυτό πιστεύω αλλάζει. Δηλαδή πλέον για κάποιον πάρα πολύ εύκολο να βρει πληροφορίες. Είναι πιο εύκολο από ό,τι πιστεύεις, είναι πάρα πολύ ωραίο. Δεν χρειάζεται να αγχωθεί κανείς να τα κάνει όλα με τη μία. Δεν υπάρχει ας πούμε βιγκανόμετρο, ούτε θα ήθελα να υπάρχει γιατί πιστεύω ότι έτσι κι αλλιώς πραγματικά δεν μπορεί κάποιος εξ ολοκλήρου να είναι vegan στην εποχή που ζούμε. Αλλά σταδιακά μπορεί κάποιος να κάνει βήματα προς τα εκεί. Είναι πολύ πιο απλό και είναι όλα μέσα στο μυαλό. Και με σωστή καθοδήγηση από ειδικούς μπορεί να το καταφέρει.

Τέλεια. Χρήστο εγώ έχω καλυφθεί. Αν θεωρείς και εσύ ότι τα έχουμε καλύψει όλα και δεν έχεις κάτι άλλο να προσθέσεις…

Άμα θυμηθώ κάτι που ξέχασα, θα σε πάρω τηλέφωνο θα κάνουμε νούμερο 2 συνέντευξη. Θα σου πω τώρα: «Βλακείες σου έλεγα στην πρώτη συνέντευξη τώρα άρχισα να τρώω πάλι κρέας, διέγραψέ τηνα. Θα σου μιλήσω για την κρεατοφαγία!». Πλάκα κάνω, σε ευχαριστώ πάρα πολύ.

Πως σου φάνηκε σαν εμπειρία να μιλάς γι' αυτό;

Πολύ ωραίο γιατί ντάξει το έχω κάνει αμέτρητες φορές. Τις περισσότερες φορές κιόλας το αποφεύγω όταν βλέπω ότι κάποιος δεν είναι έτοιμος να το συζητήσει. Ρωτάει μεν πράγματα αλλά θέλει στην ουσία να πει αυτά που ο ίδιος πιστεύει, οπότε εκεί δεν πολύ συζητάω. Βαριέμαι λίγο. «Ναι έχεις δίκιο», λέω άμα κάποιος επιμένει τόσο πολύ, δεν θα κάτσω να σκάσω. Ούτε και εγώ προσπαθώ να πω σε κάποιον: «Αυτό είναι το σωστό, εκείνο είναι το σωστό». Μου άρεσε που τα είπαμε. Εύχομαι έστω και ένας να μπορέσει να βοηθηθεί και πιστεύω ότι πραγματικά οποιαδήποτε επιχείρηση πλέον μπορεί να είναι όσο γίνεται πιο φιλική στο περιβάλλον και, όχι μόνο στο περιβάλλον, και σε ανθρώπους που δυστυχώς δεν τους προσέχουμε και τόσο πολύ. Δηλαδή κάποιος μπορεί να έχει ένα εστιατόριο και να δυστυχώς να μην έχει φροντίσει ούτε να έχει κατάλογο για κάποιον ο [01:10:00]οποίος μπορεί να μην μπορεί να διαβάσει τον κατάλογο, ούτε τουαλέτα να μπορεί να πάει. Δηλαδή οκ, και σε κάποια εστιατόρια πραγματικά είναι πολύ πιο εύκολο να έχεις κάποιες vegan επιλογές. Στο κάτω-κάτω η ελληνική κουζίνα, η μεσογειακή ας πούμε που λέμε, είναι κατά κύριο λόγο φυτική, δηλαδή είναι πραγματικά πάρα πολύ εύκολο να την προσαρμόσεις. Νομίζω αυτά. Άμα ξέχασα κάτι, θα κάνουμε edit!

Τέλεια Χρήστο. Σε ευχαριστώ πάρα πολύ, σε ευχαριστώ πάρα πολύ γι αυτή τη συνέντευξη –

Εγώ ευχαριστώ.

Ήτανε φανταστική. Το κλείνω.