Δεύτερο μέρος συνέντευξης. Προηγουμένως ποια ήταν η σχέση σας με την εκκλησία;

Η σχέση μου με την εκκλησία έχει ξεκινήσει από πολύ μικρός, όπως όλα τα μικρά παιδιά, κάποια βέβαια από αυτά, πήγαιναν στην εκκλησία σαν παπαδοπαίδια και βοηθούσαν τους ιερείς σε διάφορες διαδικασίες τελετουργικές της εκκλησίας. Έτσι και εγώ, λοιπόν, ήμουν σε αυτή την ηλικία από μικρό παιδί μέσα στο χώρο τον ιερό. Ο ξάδερφός μου βέβαια, ήταν και αυτός ιερέας, είχα δύο ξαδέρφια αδέλφια, τα οποία ήταν ιερείς και είχα επηρεαστεί πάρα πολύ από τα ξαδέλφια μου. Γι αυτό κιόλας, όταν έφτασα περίπου στην πρώτη γυμνασίου πήγα σε μία Σχολή Βυζαντινής Μουσικής, που βρισκόταν στο Αιγάλεω Αττικής για ένα χρόνο. Όπου ήταν κάτω από την εκκλησία ακριβώς. Υπήρχε ένας υπόγειος χώρος, που υπήρχε ένας δάσκαλος της βυζαντινής μουσικής κι εκεί μαθαίναμε βυζαντινή μουσική. Σε ένα χρόνο είχαμε τη δυνατότητα γιατί τελειώναμε πλέον το βιβλίο, το «Αναστασιματάριο», όπως λεγόταν, είχαμε το δικαίωμα να δώσουμε και να πάρουμε πτυχίο Ψάλτη. Έτσι λοιπόν, λίγο πριν φτάσει η εποχή να δώσω και εγώ για να έχω το πτυχίο του ψάλτη, γιατί είχα πλέον όλη τη γνώση, επειδή είναι ταυτόχρονα ήμουνα και μουσικός, σαν παιδί μου έτυχε μία δουλειά και δεν έδωσα και μεγάλη σημασία σε αυτό το πτυχίο και πήγα να δουλέψω σαν κιθαρίστας σε ένα μαγαζί και παράτησα το πτυχίο της βυζαντινής μουσικής. Τις γνώσεις όμως τις είχα πάρει. Έβλεπα άγνωστο βυζαντινό μουσικό κομμάτι και μπορούσα να το ψάλλω αμέσως. Είχαμε πάρει όλα τα απαραίτητα εφόδια για να μπορούμε να ψάλλουμε το οποιοδήποτε κομμάτι αρκεί να βλέπαμε τη βυζαντινή του γραφή. Τελειώνοντας λοιπόν από κει πέρα, πλέον είχα μπει πιο πολύ μέσα στο πνεύμα της Ορθοδοξίας.

Ήταν η προετοιμασία σας για το σχολείο το Πατριαρχικό αυτή η σχολή που μας περιγράφετε; 

Όχι δεν είχε καμία σχέση με το σχολείο αυτό. Ήμουνα ήδη στην πρώτη γυμνασίου εγώ, όταν ήδη είχα τελειώσει τη βυζαντινή εκμάθησή μου. Εγώ στο σχολείο της Ιερουσαλήμ πήγα, όταν ήμουνα σε ηλικία 16 χρονών, στην πρώτη Λυκείου δηλαδή. Απλούστατα είχα την εμπειρία αυτή προγενέστερα. Βέβαια λόγω οικογενειακών προβλημάτων μου έκανε πρόταση ο ξάδερφός μου ο ιερέας και μου είπε: «Αν θες να τα αποφύγεις όλα, να πάμε σε αυτή τη σχολή βυζαντινή μουσική ξέρεις, είσαι παιδί της εκκλησίας, οπότε εύκολα θα μπορείς να προσαρμοστείς μέσα σε αυτό το σχολείο». Και Πράγματι αυτό ήταν αληθές. Όταν πήγαμε και φτάσαμε βέβαια στο σχολείο, όλα τα παιδιά που συνάντησα, και βέβαια κι όλη η παραμονή μου των έξι μηνών που κάθισα εκεί πέρα, ήταν άριστη με τα παιδιά και δεν αντιμετώπισα ποτέ μου κάποιο πρόβλημα bullying από τα παιδιά που ήδη ήταν προγενέστερα εκεί πέρα. Απεναντίας, αλληλοβοήθειες, για το ό,τι μας συνέβαινε εκεί.

Τα παιδιά του κοιτώνα σας ήταν μεγαλύτερα από σας;

Ξεκίναγε από την πρώτη γυμνασίου η Ιερατική Σχολή αυτή. Έπαιρνε παιδιά από το γυμνάσιο, πρώτη γυμνασίου, ως και την τρίτη λυκείου. Οπότε ήταν παιδιά από 13 χρόνων έως 18. Εγώ ήμουν σε μία μέση ηλικία, ας πούμε κάπως μεγαλύτερος, 16 χρονών. Μετά στη δευτέρα γυμνασίου υπήρχαν 2-3 παιδιά, στην τρίτη άλλα 2-3. Οπότε ήμουν στην παρέα των μεγάλων. Βέβαια, αυτή η παρέα όπως και να το κάνεις, βρισκόμασταν σε μία εφηβεία που είχαμε και κάποιες σκανταλιές. Το σχολείο, σαν σχολή, επειδή ήταν και επικίνδυνες περιόδους[00:05:00] τότε, δηλαδή σε καιρό ειρήνης εκεί ήταν σαν να υπήρχε πόλεμος, όπως είχα πει και στην προηγούμενη συνέντευξη, ήταν πολύ δύσκολο κάποιο παιδί να το σκάσει. Γιατί; Γιατί ήταν τέτοιες οι ώρες, που ξυπνάγαμε από το πρωί, παίρναμε το πρωινό, κάναμε το σχολείο, το μεσημέρι δύο ώρες ξεκουραζόμασταν, μετά είχε την προγύμνασή μας με τα μαθήματα που είχαμε κάνει στην πρωινή ζώνη και μετά δύο ώρες λίγο να χαλαρώσεις και πήγαινες για ύπνο. Όμως δεν σας κρύβω, ότι είχαμε μία παρέα, που τέλος πάντων, μπορεί κάποια στιγμή να κάναμε τη σκανδαλιά μας και να το σκάγαμε, για παράδειγμα το Σάββατο, την Κυριακή, που δεν ήταν πλήρες το πρόγραμμα. Αλλά πολύ σπάνια δηλαδή θυμάμαι στην περίοδο των έξι μηνών να είχε γίνει 3-4-5 φορές αυτό το πράγμα. Βέβαια και πάλι, αυτές οι 4-5 στιγμές που το είχαμε σκάσει ήταν πάρα πολύ σημαντικές. Μία στιγμή σημαντική, θα σας αναφέρω, ότι ενώ το έχουμε σκάσει και θέλουμε να πάμε να δούμε σινεμά, εκεί παιζόντουσαν τρία έργα στο κινηματογράφο. Πλήρωνες δηλαδή την τιμή και έβλεπες 3 έργα. Κάποια στιγμή παιζόταν και ένα ελληνικό έργο σε έναν από τους δύο σινεμάδες, που υπήρχαν στην πόλη, που τα παιδιά είχαν επηρεαστεί και ήθελαν να πάμε να δούμε την ελληνική ταινία. Εγώ βέβαια ήμουν αντίθετος, γιατί έλεγα ότι άμα πάμε εκεί σίγουρα θα βρούμε Έλληνες και σίγουρα θα μας καρφώσουν και θα μάθουν ότι κάναμε σκασιαρχείο. Οπότε οι ποινές θα ήταν μεγάλες. Μετά από πολύωρη… με πολύωρο τσακωμό μεταξύ μας και διαφωνίες, δεν πήγαμε στο σινεμά, που έπαιζε την ελληνική ταινία, αλλά δεν πήγαμε και στο άλλο, γιατί πλέον είχε χαθεί η διάθεση για να πάμε να δούμε το έργο. Είχε χαθεί κι ο χρόνος που είχαμε από τη διαφωνία που υπήρχε και γυρίσαμε πίσω στο σχολείο. Την άλλη μέρα μάθαμε ότι στο σινεμά, το οποίο έπαιζε η ελληνική ταινία, έσκασε βόμβα και ήταν δεκάδες οι νεκροί και εκατοντάδες φυσικά οι τραυματίες. Ήταν ένα μεγάλο σοκ, έτσι ώστε να σου κόψει την κάθε σκέψη για να φύγεις και να κάνεις σκασιαρχείο μαζί με τους άλλους μαθητές. Γινόντουσαν πάρα πολλά διαφορά, όπως για παράδειγμα έσκαγαν βόμβες εκεί που δεν το περίμενες. Ήτανε να φανταστείτε η παλιά πόλη όπως το Μοναστηράκι και ακόμα πιο στενό. Δηλαδή υπήρχαν πολύ στενά περάσματα στους δρόμους. Το κάθε σπίτι με το άλλο σπίτι απέναντι, επικοινωνούσαν με γέφυρες. Δηλαδή το κάθε σπίτι που υπήρχε, επικοινωνούσε το διπλανό με γέφυρα, το αντικρινό με γέφυρα και όλη η πόλη θα μπορούσες να τη διασχίσεις μόνο από τα σπίτια, αν ανέβαινες πάνω από τις γέφυρες των σπιτιών. Και καταλαβαίνετε τώρα που… με τις διαφορές τις πολιτικές που υπήρχαν εκεί, σε περίοδο ειρήνης ζούσες τον πόλεμο. Κάθε φορά θα άκουγες και ένα καινούργιο περιστατικό. Είτε αυτό ήταν από βόμβα, είτε από όπλο, είτε από οτιδήποτε άλλο. Μας είχε τύχει βέβαια ένα περιστατικό καθώς πηγαίναμε από το σχολείο στον Πανάγιο Τάφο για να ψάλλουμε, γιατί όλο το σχολείο, εδώ θέλω να αναφέρω, ότι την Κυριακή σηκωνόμασταν πρωί φορούσαμε τα ράσα, που τα ράσα, είχε έρθει ράφτης για να μας τα ράψει ακριβώς πάνω μας και τα σεβόμασταν βέβαια πάρα πολύ καλά, και φεύγαμε όλο το σχολείο με τους υπεύθυνους που υπήρχαν εκεί, για να μας συνοδεύσουν να μας πάνε μία απόσταση ας πούμε 800 μέτρα στον Πανάγιο Τάφο. Μία συγκεκριμένη εποχή που πηγαίναμε όταν στρίψαμε από το στενάκι και προχωρήσαμε 5-10 μέτρα, εκεί έσκασε βόμβα και όσοι βρισκόντουσαν σε αυτό το στενάκι, φυσικά, ήταν με δίχως πόδια, δίχως χέρια, νεκροί[00:10:00] και λοιπά. Ήταν μία κατάσταση πάρα πολύ δύσκολη, και όπως και να το κάνεις, ο πόλεμος αφήνει πικρές αναμνήσεις. Εμείς βέβαια δεν το ζήσαμε έντονα αυτό, απλούστατα κάθε φορά ακούγαμε και κάποια περιστατικά. Γι' αυτό κιόλας και δεν μπορούσαμε να βγούμε από το σχολείο να το σκάσουμε. Υπήρχαν βέβαια κάποιες φορές που ατομικά θα μπορούσες να το κάνεις, δίχως να το γνωρίζει και ο συμμαθητής σου. Δηλαδή εγώ κάποιες στιγμές, όταν έβρισκα χρόνο, ειδικά Σαββάτο - Κυριακή που είχαμε αρκετό χρόνο ελεύθερο, έφευγα κρυφά, δίχως να με αντιληφθούν. Πήγαινα στην πόλη και κατευθείαν πήγαινα στα ζαχαροπλαστεία. Γιατί μου άρεσε ένα συγκεκριμένο γλυκό το «κνάφι». Και πήγαινα εκεί, έτρωγα και αμέσως έφευγα και πήγαινα στο σχολείο. Αυτό το έκανα τουλάχιστον για 2-3 μήνες. Ειδικά τους τελευταίους μήνες που ήξερα και την πόλη και μπορούσα να κινηθώ. Βέβαια, δεν ξέρω, κάποια στιγμή άρχισαν στο σχολείο μας να έρχονται ταψιά. Αυτά ήταν μεγάλα ταψιά, που ήταν μέσα το γλυκό.

Καραβάνες!

Άρχισαν να έρχονται ταψιά στο σχολείο! Το συγκεκριμένο γλυκό! Δηλαδή σαν κάποιος να με είχε δει, να είχε δει ότι το σκάω ειδικά για να τρώω το γλυκό, να με είχαν παρακολουθήσει και σου λέει: «Προκειμένου να το σκάνε τα παιδιά, ας τους πάμε και τα γλυκά στο σχολείο για να μην έχουμε αυτό το φαινόμενο!» 

Τι γλυκά ήταν αυτά; Ήταν παραδοσιακά;

Ναι, ήταν το δικό τους. Ένα παραδοσιακό γλυκό. Από κάτω ήταν τυρί στον ένα πόντο περίπου- ενάμιση και από πάνω ήταν το κανταΐφι, αυτό που βάζουμε, το οποίο καθώς ψηνόταν αυτό, δίπλα είχε μία μεγάλη λεκάνη με ένα… 

Κουτάλα;

Με μία κουτάλα, που όταν έπαιρνες το πιάτο σου, ήταν ένα πιάτο πολύ μεγάλο, όταν σου έκοβε κομμάτι και σου το βάζε στο πιάτο, το έπαιρνες το πιάτο, πήγαινες δίπλα που είχε την τσουγκράνα, τέλος πάντων, με το καζάνι και ήταν σιρόπι αυτό και έβαζες όσο σιρόπι ήθελες εσύ, για να ποτίσεις πάνω αυτό που είχε το κανταΐφι και να γίνει ένα σώμα τέλος πάντων. Και ήταν υπέροχο. Μου άρεσε πάρα πολύ, τέλος πάντων, αυτό το γλυκό. 

Βέβαια, σαν σκανδαλιές, που ήμουνα και σε μία ηλικία λίγο επιπόλαιη, πάνω στην εφηβεία, είχα γνωρίσει και μία κοπέλα από την Παλαιστίνη, που όταν ο διευθυντής με είδε, που το είχα σκάσει και ήμουν μαζί με την κοπέλα, τότε μου έγινε αναφορά και μου δώσανε 7 μέρες αποβολή. Η αποβολή όμως αυτή για μένα, ήταν η πιο υπέροχη στιγμή της ζωής μου, γιατί αναγκάστηκα και γνώρισα το Σαραντάριο Όρος, το οποίο ήταν βορειοδυτικά της Ιεριχού. Τέλος πάντων να μην τα πολυλογώ, πήρα μία βαλίτσα, σταμάτησα που είχα και τον υπεύθυνο για να πάρω το συγκεκριμένο λεωφορείο, το οποίο αυτό το λεωφορείο πήγαινε μέχρι σε ένα συγκεκριμένο τοπίο, γιατί μετά άρχιζε η έρημος της Ιουδαίας. Οπότε, όταν έφτασα εγώ εκεί, που ήμουν και ο τελευταίος επιβάτης, μου έδειξε το δρόμο, ένα μονοπάτι που πήγαινε, αλλά δεν έβλεπες τίποτα. Και νοηματικά μου είπε, ότι: «Πρέπει να πας από κει». Γιατί του είχε μιλήσει ο ιερέας. Πήρα τη βαλίτσα μου και εγώ και μόνος μες στην έρημο, περπάτησα τουλάχιστον 2-3 ώρες αυτό το μονοπάτι που έβλεπα και δεν ήξερα που οδηγεί. Και τελικά βρέθηκα στο μοναστήρι του Σαραντάριου Όρους, που όταν μπήκα μέσα, αμέσως οι μοναχοί να με γνωρίσουν, να μου μιλήσουν. Υπήρχαν πάρα πολλοί μοναχοί νέοι σε αυτό το μοναστήρι και μορφωμένοι κιόλας, από πανεπιστήμια. Και εκεί έμεινα μία εβδομάδα περίπου, όπου ήταν η πιο γαλήνια περίοδος της ζωής μου. Πράγμα δύσκολο, γιατί σε αυτή την ηλικία το παιδί δεν μπορεί να καταλάβει και να ερμηνεύσει[00:15:00] τι σημαίνει γαλήνη. Εμείς τώρα που είμαστε μεγάλοι και προσπαθούμε να το συνειδητοποιήσουμε. Και φυσικά δεν μπορούμε να τη βρούμε και ποτέ. Πόσο μάλλον εγώ σε αυτή την ηλικία 16 χρονών που ένιωσα συναίσθημα της γαλήνης και της απόλυτης ηρεμίας.  Ο τρόπος ζωής μας εκεί πέρα ήταν στις 10:00 το πρωί με 12:00 πηγαίναμε και ψέλναμε στην εκκλησία, μετά πηγαίναμε στην τράπεζα που τρώγαμε και κάποιος ιερέας διάβαζε ενώ έτρωγαν οι υπόλοιποι ιερείς, μετά στις 16:00 με 18:00 είχαμε το απογευματινό πάλι, την απογευματινή λειτουργία και μετά στις 24:00 με 06:00 το πρωί. Που όταν τελειώναμε, κατεβαίναμε, πίναμε το τσαγάκι μας, τα διάφορα που είχαμε εκεί πέρα. Στην περίοδο αυτή βέβαια έπεσα και σε μία νηστεία. Δεν θυμάμαι ακριβώς ποια γιορτή ήταν. Ήταν τριήμερη νηστεία. Και κάποια στιγμή έρχεται ο Ηγούμενος και μου λέει: «Έλα εσύ εδώ παιδί μου. Οι ιερείς -μου λέει- δεν κάνει να φάνε, γιατί νηστεύουμε γι αυτό κι αυτό το λόγο, αλλά εσύ μπορείς να πας στο υπόγειο στην κουζίνα κάτω έχει πατάτες -λέει- έχει το ένα, έχει το άλλο, να τις ψήσεις και να φας ό,τι θες. Μην ακολουθείς το δικό μας πρόγραμμα, γιατί εμείς δεν τρώμε τίποτα». Δεν έτρωγαν τίποτα, μόνο τσάι, νερό 3 μέρες. Έτσι λοιπόν, πέρασα αυτή τη βδομάδα σε αυτό το όρος, το μοναστήρι, που ήταν η πιο σημαντική εβδομάδα, μία από τις πιο σημαντικές εβδομάδες της ζωής μου. Έτσι, γύρισα πίσω ξανά συνέχισα το σχολείο, κάποια στιγμή ο διευθυντής με ξανά έπιασε ξανά και με τη δεύτερη φορά που με ξανά έπιασε, με εκδίωξαν κιόλας, δηλαδή με έδιωξαν από το σχολείο. Και γύρισα στην Ελλάδα πίσω πριν το Πάσχα. Είχαμε όμως άλλες πάρα πολλές άλλες καλές στιγμές, όπως για παράδειγμα οι διαγωνισμοί που γινόντουσαν. Εκεί γινόταν ένας ευρωπαϊκός διαγωνισμός από όλα τα ορθόδοξα κράτη. Εμείς είχαμε κάνει ένα θεατρικό, το οποίο βέβαια είχαμε κάνει και έκπληξη στον υπεύθυνο, ο οποίος μας είχε δώσει τα λόγια και πώς θα κάνουμε το θεατρικό κι όλα αυτά. Δίχως να το γνωρίζει, είχαμε αλλάξει την ενδυμασία μας και τέλος πάντων το κάθε παιδί δεν φόραγε τα φυσιολογικά ρούχα για να βγει. Είχαμε διαλέξει την ενδυματολογία της σκηνικής θεατρικής πράξης, που ήταν να παιχτεί. Εγώ είχα φορέσει, βέβαια, κάτι παλιά ρούχα και λοιπά και τέλος πάντων έτσι όπως ήταν η σκηνή, ήταν από σανίδια ξύλινα, κι εμένα με έλεγαν Βασίλη Ποδάρα και όταν πρωτοβγήκα στη σκηνή τέλος πάντων, για να παίξω το δικό μου ρόλο άνοιξα τόσο πολύ τα πόδια μου, έτσι για να κάνω το πρώτο βήμα, το χτύπησα δυνατά στο ξύλινο πλατό εκεί και έκανε τόσο πολύ θόρυβο και με την ενδυμασία, που ήδη έτσι όπως ήμουνα, με είδαν από κάτω, δίχως να πω την πρώτη λέξη είχαν σκάσει όλοι στα γέλια. Να βλέπεις τώρα 500 άτομα δίχως να έχω ανοίξει το στόμα μου καθόλου, να έχουν σκάσει στα γέλια μόνο και μόνο από την ενδυμασία. Ήταν μία κωμική σειρά τέλος πάντων. Παίχτηκε. Πήραμε κάποια θέση. Δεν είχε βέβαια και μεγάλη σημασία η θέση που πήραμε. Όσο το κάτι διαφορετικό που κάναμε σαν σχολείο και γενικά που ζήσαμε εκείνη την περίοδο. Είχαμε και άλλες βέβαια δραστηριότητες εκεί. -Συγγνώμη- Τότε είχαμε γνωρίσει έναν ιερέα, ο οποίος λάτρευε το ποδόσφαιρο. Και αυτός ο ιερέας ήταν το μέσον, που παίζαμε με άλλα πανεπιστήμια, πιο μεγάλους βέβαια, γιατί εμείς ήμασταν λύκειο και οι άλλοι ήταν πανεπιστήμιο. Και παίζαμε δηλαδή τώρα, γυμνάσιο-λύκειο μαζί με το κάθε είδος Πανεπιστημίου. Δεν ήταν ακριβώς διαγωνισμός με πανεπιστήμια αλλά επαφές με άλλα πανεπιστήμια, που ήταν η αθλητική δραστηριότητα του ποδοσφαίρου. Και ερχόταν αυτός ο ιερέας στο σχολείο μας, έλεγε στον υπεύθυνο ότι θα πάρω 6-7-8 παιδιά από τη σχολή, που κάναμε κιόλας και κάποιες πρόβες[00:20:00] με τον ιερέα αυτόν και πηγαίναμε στο γήπεδο που είχε ένα πανεπιστήμιο, μαζεύονταν κι άλλα άτομα από το πανεπιστήμιο κι έτσι κάναμε την αθλητική δραστηριότητα του ποδοσφαίρου. Μια ώρα λείπαμε, μιάμιση ώρα. Και κάθε φορά ο ίδιος πήγαινε σε άλλα πανεπιστήμια κι έκλεινε άλλους αγώνες για να έχουμε μία δραστηριότητα αθλητική, στο ποδόσφαιρο. Αυτό ήταν. Δεν ήταν τόσο πολύ σαν διαγωνισμός, αλλά σαν δραστηριότητα αθλητική, που μέσω του ιερέα αυτού γινόταν.  Και δυστυχώς, από ό,τι έμαθα, στον Ιορδάνη ποταμό μία γυναίκα που είχε πέσει μέσα και εκείνη τη στιγμή ήταν πάρα πολύ επικίνδυνα γιατί θα ανοίγει ο φράχτης και θα έπρεπε κάποιος να βουτήξει να τη σώσει, έπεσε μέσα ο ιερέας αυτός, ο οποίος ήταν νεότατος. Την έβγαλε κι εκείνη τη στιγμή ανοίγει ο φράχτης, που έφευγαν τα νερά, και δεν μπόρεσε από τα χέρια του να κρατηθεί και εκεί σκοτώθηκε ο ιερέας αυτός. Και ήταν έτσι ένα μεγάλο πλήγμα για μας. 

Αν θέλετε να σας μιλήσω λίγο για τον Πανάγιο Τάφο. Όταν πρωτοπήγα στη σχολή, ήδη εγώ ήξερα βυζαντινή μουσική και ήμουνα λάτρης. Δηλαδή μου άρεσε πάρα πολύ. Οπότε αυτό το είδαν όλοι οι καθηγητές μου και μάλιστα οι ιερείς που είχαν σχέση, γιατί δεν είχαμε μόνο πολιτικούς εκπαιδευτικούς είχαμε και κάποιους ιερείς, που κάναμε θρησκευτικά, βυζαντινή μουσική. Αμέσως είδαν ότι, όχι έχω έφεση, γνώριζα βυζαντινή μουσική. Μπορούσα να ψάλλω. Κι έτσι λοιπόν, όταν μπήκα και εγώ στη χορωδία, όπως όλα τα παιδιά που πηγαίναμε στον Πανάγιο Τάφο για να ψάλλουμε, επειδή γνώριζα βυζαντινή μουσική και ήμουνα κιόλας, η φωνή μου ήταν μπάσα, ο ψάλτης που έψελνε εκεί πέρα ήταν και αυτός μπάσος, και επειδή είχε μάθει για μένα, με πήρε μαζί του. Αυτός ήταν σε μία εξέδρα υπερυψωμένη από, περίπου στο ένα μέτρο, από την ορχήστρα τέλος πάντων τη χορωδία και ήμασταν δίπλα μαζί. Ψέλναμε μαζί. Και η χορωδία ήταν ακριβώς κάτω. Οπότε όλη την περίοδο που βρισκόμουνα στον Πανάγιο Τάφο που έψελνα, έψελνα μαζί με τον κυρίως ψάλτη. Ο οποίος τότε, δεν υπήρχε ηχητική κάλυψη. Ήταν φυσική φωνή. Μικρόφωνα και τέτοια δεν έβαζαν, δεν ξέρω το λόγο. Αλλά μόνο και μόνο όταν άνοιγε τη φωνή του για να ψάλλει όλη η εκκλησία ακουγόταν τόσο δυνατά η φωνή του, που νόμιζες ότι καλυπτόταν από ηχητικό σύστημα. Και δεν ήταν αυτό, ήταν η φυσική δυνατή φωνή που είχε αυτός ο ψάλτης. Και οπωσδήποτε τα συναισθήματα ήταν και κάπως διαφορετικά. Βέβαια σαν παιδί σε αυτή την ηλικία, παρότι που είχα ζήσει την εκκλησία από μικρός, δεν μπορώ να πω ότι είχα έντονα συναισθήματα που βρισκόμουν σε αυτόν τον ιερό χώρο, λόγω ηλικίας. Είναι διαφορετικά να πηγαίνεις μεγάλος να ξέρεις κάποια ιστορικά γεγονότα, που κι εμείς τα ξέραμε βέβαια, αλλά η ηλικία ήταν αυτή που δεν μου δημιούργησε έντονα συναισθήματα σε αυτόν τον ιερό χώρο. Υπήρχε όμως ο σεβασμός, όταν έμπαινες μέσα. Δεν μπορούσες ούτε να μιλήσεις, ούτε να κάνεις αστεία, ούτε να χαμογελάσεις. Σε αυτό το σχολείο, μας είχε δώσει τόσο καλή ανατροφή και ωρίμανση πάνω στο πώς πρέπει να στέκεσαι σε αυτούς τους χώρους και ποια είναι η θέση σου. Όποτε ήμασταν πάρα πολύ σοβαροί όλα τα παιδιά δεν υπήρχαν αστεία μέσα στον ιερό χώρο.

Πώς ήταν η πρώτη φορά που φορέσατε ράσο;

Η αλήθεια είναι, ότι όταν ήμασταν παπαδοπαίδια σε μικρή ηλικία, που πηγαίναμε στην εκκλησία φορούσαμε και εκεί ράσα. Δηλαδή παίρναμε ράσα και βγαίναμε έξω μαζί με τον ιερέα για τις… για αυτά που έπρεπε, τέλος πάντων, να βοηθήσουμε. Οπότε το ράσο[00:25:00] ήδη από μικρή ηλικία το είχα. Όταν βέβαια ήρθε ο ράφτης και μας πήρε, και μου πήρε μέτρα πάνω στο κορμί μου για να δημιουργηθεί το ράσο, γιατί τότε είχα πάει μόνο εγώ, δεν θυμάμαι αν είχαν έρθει και στην πρώτη γυμνασίου κάποια νέα παιδιά, οπότε δεν κρύβω ότι ένιωσα σαν να φοράω μία στολή, για παράδειγμα, ενός κολεγίου. Βέβαια δεν ήταν έτσι απρόσωπα. Έχρηζε και σεβασμού αυτό που φορούσα, γιατί αντιπροσώπευα την Ορθοδοξία μας. Και όταν φορούσες το ράσο έπρεπε να στεκόσουν στο δρόμο πολύ σοβαρός και να μη σε ξεγελάει κανένας. Είχαμε και μία περιπέτεια βέβαια κάποια στιγμή, όταν είχαμε αργήσει εγώ με ένα φίλο μου κάτι είχε γίνει, δεν θυμάμαι, κάτι είχαμε ξεχάσει. Και ενώ έχει φύγει το σχολείο, εμείς φεύγουμε πιο αργά και τρέχουμε λιγάκι, λίγο να τους προλάβουμε και καθώς περνάμε από έναν δρόμο, ήτανε περίπου 4-5-6 άτομα, δεν θυμάμαι τώρα περίπου τον αριθμό, Εβραίοι, οι οποίοι ήταν πάρα πολύ φανατικοί. Και καθώς περάσαμε από μπροστά έφτυσαν κάτω. Εγώ δεν το κατάλαβα, γιατί δεν είχα και εμπειρία, δεν ήμουν χρόνια εκεί. Αλλά ο φίλος μου όμως, που ήταν χρόνια, ήξερε ότι έφτυναν το ράσο και την ορθοδοξία. Και σαν νέος που ήταν, μου λέει: «Ρε! Αυτοί μας φτύνουν, να πούμε! Να τους σπάσουμε στο ξύλο!». Λέω: «Κάτσε ρε καλά να φύγουμε. Τώρα τι θα…» «Όχι» λέει. Ήτανε λίγο πιο νευριασμένος αυτός, πιο νευρικός. Και τέλος πάντων βγάζει τα ράσα και εκείνη τη στιγμή τα βγάζω και εγώ και πηγαίνουμε δίπλα τους. Και τέλος πάντων, έγινε ένας άγριος ξυλοκαυγάς. Πάνω σε αυτόν τον καβγά η εκκλησία πήρε πολύ καλή θέση, στο ότι ενώ βλέπεις τα παιδιά, τα οποία είναι ντυμένα με ράσα, δεν μπορείς εσύ καθώς προχωρούν από το δρόμο, να τα ενοχλείς και να τους φτύνεις. Πρέπει να υπάρχει ένας σεβασμός στις θρησκείες. Και εκεί ο Πατριάρχης, από ότι μάθαμε, έκανε διάβημα διαμαρτυρίας στους Εβραίους, στους δικούς τους, και τέλος πάντων αυτό δεν ξανά δημιουργήθηκε ποτέ τέτοια φασαρία. Δεν μας αντιμετώπισαν… Ενώ υπήρχαν και άλλοι, οι οποίοι δεν ήταν τόσο φανατικοί και δεν… Περνάγαμε από μπροστά τους και δεν γινόταν κάτι. Αλλά στο συγκεκριμένο καυγά, έγινε… Δεν μπορώ να το περιγράψω, γιατί δεν θέλω να το περιγράψω τώρα, να σας πω λεπτομέρειες. Αλλά εμείς τους νικήσαμε με λίγα λόγια!

Να σας γυρίσω λίγο πιο πίσω, όσον αφορά τη διατροφή σας στην Πατριαρχική Σχολή της Σιών.

Η διατροφή ήταν όπως ακριβώς είχε και κάθε ορθόδοξο μοναστήρι για παράδειγμα. Δηλαδή κάθε Τετάρτη, Παρασκευή και νηστείες που γινόντουσαν ακολουθούσαμε το πρόγραμμα της Ορθοδοξίας. Το Χριστιανικό πρόγραμμα διατροφής. Οπότε όλες οι θρησκείες και οι νηστείες γινόντουσαν κανονικά. Και γινόντουσαν κανονικά. Δηλαδή δεν αποτελούσαμε διαφορετικό παράδειγμα. Ήμασταν ορθόδοξο χριστιανικό σχολείο και ακολουθούσαμε το Χριστιανικό πρόγραμμα, με όλες τις νηστείες και τα πάντα.

Θυμάστε κάποιο συγκεκριμένο φαγητό που σας άρεσε πολύ και το γνωρίσατε εκεί;

Τα φαγητά, τα οποία τρώγαμε ήταν κυρίως τα ελληνικά. Δηλαδή ό,τι τρώει μία ελληνική οικογένεια. Αυτή τη διατροφή είχαμε και εμείς. Δεν είχαμε αραβικά. Δεν είχαμε αραβική διατροφή. Βέβαια κάποιες στιγμές μας έρχονταν κάτι πίτες αραβικές, αλλά σαν ψωμί. Δηλαδή έτσι, μία φορά την εβδομάδα στις 20 μέρες. Η διατροφή μας ήταν καθαρά ελληνική διατροφή χριστιανική ορθόδοξη.

Τα άλλα παιδιά από τι περιβάλλον προέρχονταν; Είχαν σχέση με την βυζαντινή μουσική ή την εκκλησία;

Λογικό είναι, ότι ένα παιδί όταν έρχεται πρώτη γυμνασίου είναι πάρα πολύ δύσκολο να έχει σχέση με τη βυζαντινή μουσική. Την εμπειρία αυτή θα τη λάμβαναν, όταν θα συνέχιζαν το σχολείο, που κάναμε βυζαντινή μουσική με τους ιερείς[00:30:00]. Και πάνω εδώ θυμήθηκα κιόλας και έναν δεύτερο διαγωνισμό που έγινε πάλι από τα ορθόδοξα πανεπιστήμια. Είχαμε πάρει κι εμείς μέρος με έναν ιερέα, που ήξερε ότι διαβάζω βυζαντινή, γιατί με έβλεπε και για κάθε Κυριακή που ήμουνα μαζί με τον ψάλτη. Πλέον όλοι οι ιερείς με ήξεραν εμένα. Είχα γίνει φίρμα, όπως λέμε! Οπότε ήρθε στο σχολείο και λέει: «Βασίλη θέλω να πάρουμε μέρος σε ένα διαγωνισμό που γίνεται. Εμείς θα ψάλλουμε το συγκεκριμένο, κι οι άλλοι ας πουν τα δικά τους. Ό,τι θέλουν». Ήταν από πανεπιστήμια, παίζανε μουσική, κάνανε διάφορα, ποίηση, διάφορα, είχαν διάφορες δραστηριότητες. Και έτσι και εγώ, ήρθε ο ιερέας κάναμε 2-3 φορές πρόβα δεν χρειαζόταν και περισσότερο, γιατί ήδη γνώριζα βυζαντινή μουσική. Οπότε ήταν πολύ γνωστό και σίγουρα θα έβγαινε αποτέλεσμα ήδη από την πρώτη φορά. Που είχε βγει κιόλας. Οπότε ήρθε 2-3 φορές κάναμε μία πρόβα και κάποια στιγμή παρουσιαστήκαμε κι εμείς σε αυτόν τον διαγωνισμό που γινόταν και πήραμε μέρος. 

Η επίδοση σας ήταν καλή;

Η επίδοση… Ψάλλαμε αυτό που έπρεπε να ψάλλουμε. Ήταν μία δραστηριότητα, που τέλος πάντων για το Πατριαρχείο, ήταν καλό γιατί, πήρε μέρος και το Ορθόδοξο Πατριαρχείο με έναν μαθητή κι έναν ιερέα. Οπότε δώσαμε και εμείς μία εικόνα. Ότι υπάρχουμε και είμαστε ζωντανοί. 

Η παρουσία σας.

Ναι.

Ο ιερέας ήταν καθηγητής σας αυτός;

Δεν ήταν καθηγητής όχι. Ο ιερέας δεν ήταν στο σχολείο. Ήταν σε μία ενορία, δεν ξέρω που ακριβώς, αλλά επειδή με γνώριζε κατευθείαν ήρθε σε μένα και μου λέει: «Θέλω να πάρω μέρος σε αυτό το διαγωνισμό να βγούμε μαζί». Και είχαμε διαφορετικές μελωδικές γραμμές δεν κράταγα ίσο και αυτός έψελνε.

Σας ευχαριστούμε πάρα πολύ για τις εκ νέου πληροφορίες. Και ευχόμαστε-

Να είστε καλά. Καλή επιτυχία.

Ευχόμαστε καλή συνέχεια.

Ευχαριστώ πολύ, γεια σας. 

Γεια σας.