Χαίρετε.

Χαίρετε.

Είμαι η Κατερίνα Μαλεγκάνου, είμαι Ερευνήτρια για το Istorima, σήμερα έχουμε 2 Αυγούστου του 2023, βρισκόμαστε στην Καστοριά και είμαι μαζί με τη Φανή Εγγλέζου.

Ναι.

Λοιπόν, Φάνη. Ευχαριστώ, αρχικά.

Κι εγώ ευχαριστώ.

Θα ήθελες, έτσι, να ξεκινήσουμε την ιστορία σου και να μοιραστείς κάποια πράγματα μαζί μας;

Ναι αμέ! Μεγάλωσα εδώ στην Καστοριά με τους γονείς μου, τους παππούδες μου, τις γιαγιάδες μου, τα ξαδέρφια μου, τους φίλους μου...

Ελληνική οικογένεια, κλασική.

Κλασική ελληνική οικογένεια, ναι. Αγαπώ την πόλη πάρα πολύ, θυμάμαι που παίζαμε στη γειτονιά, σαν παιδιά.

Πού μεγάλωσες;

Μεγάλωσα στη βόρεια παράλια, στην Παναγιά τη Φανερωμένη συγκεκριμένα, με τόσες εκκλησίες εδώ πέρα...

Ναι, όντως.

Σε μία από όλες αυτές τις εκκλησίες παίζαμε στην αυλή της. Και σαν όλους, έφυγα κι εγώ στα 18 μου να σπουδάσω στη Θεσσαλονίκη Γυμναστική Ακαδημία, ήταν το όνειρό μου. Ήμουν πολύ δραστήρια, έκανα taekwondo εδώ, αγωνιστικό, ήμουνα και στιβίστρια, πέρασα από όλα τα στάδια, μπαλέτο, ενόργανη... Είχε τότε η πόλη απ’ όλα.

Στη Θεσσαλονίκη πώς είναι, λοιπόν, η σχολή όταν ξεκινάς;

Στη Θεσσαλονίκη... Νομίζω, στην αρχή φοβήθηκα που έμεινα μόνη μου σε μία πόλη που την επισκεπτόμασταν, αλλά μόνο για βόλτα. Ήταν πολύ διαφορετικό το να πας να ζήσεις εκεί πέρα. Τα κατάφερα.

Μαθήματα; Ενδιαφέρουσα η σχολή, το αντικείμενο;

Πολύ ενδιαφέρουσα, ναι, ενδιαφέροντα μαθήματα. Κάναμε λίγο απ’ όλα. Είχαμε παιδαγωγική, περάσαμε από όλα τα αθλήματα, κολύμπι, στίβο, ενόργανη, τένις, μπάσκετ, βόλεϊ... Δεν μπορούσα να το διανοηθώ αυτό, γιατί πρέπει να τα διδαχτείς για να είσαι έτοιμος να τα διδάξεις όλα αυτά. Κάναμε αρκετά μαθήματα φυσικής, εργονομίας, εργοφυσιολογία, ανατομία, πολλά παραϊατρικά, αλλά, ναι, τα καταφέραμε. Έκανα τη διπλωματική μου με τον κύριο Δεληγιάννη τότε, εκπληκτικός αθλίατρος, πολύ καλός και υποστηρικτός θα έλεγα. Έκανα «Άσκηση και σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1», γιατί αδερφός μου έχει ζαχαρώδη διαβήτη τύπου 1 από τότε που ήταν 3 χρονών, οπότε έμαθα να ζω κι εγώ μ’ αυτό. Και έκανα αυτό και μετά έφυγα από κει και έκανα μεταπτυχιακό στα ΤΕΦΑΑ Τρικάλων. Ήταν σε συνεργασία με αγγλικό πανεπιστήμιο και μισά μαθήματα ήταν στα αγγλικά, μισά στα ελληνικά. Και εκεί γνώρισα εξαίρετους ανθρώπους, ξανά διαφορετική πόλη...

Ναι. Νέο ξεκίνημα...

Νέο ξεκίνημα, νέος κύκλος. Έκανα στην «Άσκηση και υγεία». Και εκεί ασχολήθηκα με βιταμίνες και πιο συγκεκριμένα τη βιταμίνη Ε και πιο πολύ ασχολήθηκα με χημεία και αυτά. Ναι. Και τελειώνοντας από εκεί, επέστρεψα στη Θεσσαλονίκη, γιατί είχα πιο πολλές ελπίδες να βρω δουλειά.

Ναι, απ’ το να γυρίσεις στην πόλη...

Απ’ το να γυρίσω στη Καστοριά. Οπότε επέστρεψα Θεσσαλονίκη.

Πώς ήταν η διαδικασία; Εύκολα βρήκες κάτι που σου άρεσε και ήταν–

Δεν βρήκα κάτι που μου άρεσε, να το πω έτσι. Τότε ήταν κάποια προγράμματα στους δήμους, αν θυμάμαι καλά –έχουν περάσει πάρα πολλά χρόνια, είμαι 40 χρονών πια–, οπότε είχα ξεκινήσει έτσι. Ο Δήμος Τριανδρίας ήταν κοντά στο σπίτι μου, οπότε επικεντρώθηκα εκεί.

Και τι έκανες ουσιαστικά;

Τένις. Μάθαινα τένις σε κάποια γήπεδα που είχε ο δήμος εκεί πέρα και είχα κάποιες ώρες.

Ωραία.

Αυτό, όμως, δεν με γέμιζε, οπότε συνέχεια ψαχνόμουνα. Είχα ξεκινήσει και σε ένα γυμναστήριο σαν personal trainer, το ‘κανα κι αυτό, γιατί το κάναμε όλοι τότε. Και μετά από ένα χρόνο έτσι, έπιασα δουλειά σε ιδιωτικό σχολείο.

Τώρα μιλάμε για ποια περίοδο περίπου; 2010;

2006-7. Ναι. Το 2007, νομίζω, έπιασα δουλειά στο «Καλαμαρί» στη Θεσσαλονίκη, σ’ ένα ιδιωτικό σχολείο.

Πες μας λίγο γι’ αυτό.

Περνούσα υπέροχα. Ήμουνα– Δεν ήμουνα γυμνάστρια, ήμουνα προπονήτρια taekwondo. Για κάποιο λόγο, σ’ αυτό το σχολείο είχανε το taekwondo σαν μάθημα και ήμουνα η προπονήτριά τους. Προπονήτρια από τα παιδιά νηπιαγωγείου μέχρι παιδιά έκτης δημοτικού, οπότε είχα να κάνω με όλες τις ηλικίες.

Πώς ήταν η εμπειρία;

Ήτανε πάρα πολύ ωραία, αλλά επειδή ήμουνα μικρή μάλλον και πολύ προσιτή, τα παιδιά με έβλεπαν σαν φίλη τους πιο πολύ...

Ωραίο δεν είναι αυτό;

Παρά σαν δασκάλα και προπονήτρια, ναι. Ήταν πάρα πολύ ωραίο και έτσι κατάλαβα ότι αυτό πρέπει να κάνω.

Δηλαδή;

Οπότε τελειώνοντας τη χρονιά μου εκεί, ήθελα να ανοίξω δικό μου, δικό μου σχολείο, αλλά για προσχολική ηλικία, γιατί είδα ότι το connection που είχα...

H σύνδεση.

...με τα παιδιά προσχολικής ηλικίας, ήταν υπέροχη.

Για τι ηλικίες μιλάμε;

Νηπιαγωγείο εκεί, ναι. Μικρά και μεγάλα νήπια, ας πούμε, και πρώτη-δευτέρα δημοτικού. Έτσι, μ’ αυτά τα μικράκια είχα καλύτερη σχέση.

Τι σχέση έτσι, τι σύνδεση είχες;

Με εξέπλητταν ο τρόπος με τον οποίο μαθαίνουν και ενθουσιάζονται με αυτά που τους δείχνεις και τους δίνεις. Και εισέπραττα πιο μεγάλο ενθουσιασμό, έτσι, πιο μεγάλο «ευχαριστώ», αν θες, δεν ξέρω.

Αληθινό.

Ήταν πολύ αληθινό, ναι, ναι.

Ωραία. Και αποφασίζεις, λοιπόν, να ανοίξεις δικό σου σχολείο.

Σκεφτόμουνα να ανοίξω το δικό μου. Μέσα σ’ αυτή τη χρονιά γνωρίζω και το σύντροφό μου, ο όποιος είναι αρχιτέκτονας και διδάσκει στα ΑΠΘ σαν λέκτορας και έχει και δικό του γραφείο και ασχολείται με όλα... Και αφού ψιλομένουμε μαζί, αποφασίζουμε ότι αν είναι να προχωρήσουμε τη σχέση μας και να παντρευτούμε, να κάνουμε παιδάκι και όλα αυτά, θα προτιμούσε κι αυτός και εγώ να επιστρέψουμε στην Καστοριά.

Οπότε κι ο σύντροφος Καστοριανός.

Ναι, εντελώς τυχαία γνωριστήκαμε Θεσσαλονίκη...

Δε γνωριζόσασταν;

Δεν γνωριζόμασταν καθόλου. Καθόλου, ποτέ, δεν είχαμε ποτέ κοινές παρέες. Και είναι μεγαλύτερός μου και αυτά... Είχε φύγει Αμερική για κάποια χρόνια, οπότε τον πέτυχα στην επιστροφή του.

Μπορείς λίγο να μου πεις πώς αισθάνθηκες όταν σου είπε ότι: «Κι εγώ από Καστοριά είμαι». Πώς...

Μου φάνηκε απίστευτο. Του είπα ότι: «Εντάξει, αποκλείεται να είσαι από Καστοριά. Πραγματικά, πες μου πού είναι...». Και μου λέει: «Είναι στην πινέζα», εκεί που πιάναμε το χάρτη στο δημοτικό... Μου είπε σε ποιο δημοτικό πήγαινε κι αυτά και λέω: «Εντάξει, μάλλον αλήθεια λέει». Ναι, το ξέρω αυτό το δημοτικό. Σ’ αυτό το δημοτικό πήγε κι η μαμά μου.

Ωραία.

Ναι. Και αποφασίζουμε να επιστρέψουμε. Οπότε επιστρέψαμε, έκανα το δικό μου σχόλιο, βρεφονηπιακός σταθμός, και ήμουνα πάρα πολύ χαρούμενη.

Να σε ρωτήσω λίγο, Φανή. Ποιες διαδικασίες ακολουθείς για να ανοίξεις ένα δικό σου σχολείο; Πρέπει να πληροί κάποιες προϋποθέσεις;

Ναι.

Πώς το φανταζόσουν; Τελικά πώς έγινε;

Το φανταζόμουν πολύ πιο εύκολο. Τελικά δεν ήτανε, γιατί η χαρτούρα και το να πάρεις άδεια... Πρέπει να πάρεις άδεια οικοδομική, άδεια απ’ το υγειονομικό, άδεια απ’ το Υπουργείο...

Παιδείας και Θρησκευμάτων...

Παιδείας και Θρησκευμάτων κάτι. Οτιδήποτε έκανες, τα σχέδια, ας πούμε, εμείς τα κάναμε για να μας βολεύουν, ξέρεις, να ανοίγουν αυτή την πόρτα, να βάλουμε εκεί τζάμι για να βλέπουμε τον χώρο ύπνου, για παράδειγμα, ξέρω ‘γω, κι όλα αυτά. Ή όταν τα αλλάζουμε τα μωρά και όλα αυτά. Θεωρούσαμε ότι: «Α ναι, έχουμε δίκιο». Αλλά, τελικά, δεν είχαμε, γιατί όλα πάνε με τετραγωνικά, με πόσα τετραγωνικά πιάνει το κάθε παιδάκι και όλα αυτά, οπότε μας πήρε λίγο παραπάνω χρόνο απ’ όσο πιστεύαμε ότι χρειάζεται, αλλά τα καταφέραμε. [00:10:00]Το ανοίξαμε και πήγαμε καλά, ο κόσμος ήταν ευχαριστημένος.

Εργαζόσουν κι εσύ μέσα στο σχολείο;

Εννοείται, εννοείται, δεν το ‘χανα με τίποτα, με τίποτα. Όλη αυτή την αγάπη και τα χαμόγελα που εισπράττεις... Και οι αγκαλιές οι πρωινές...

Και είναι τελείως ανιδιοτελές, χωρίς να περιμένουνε ανταπόδοση σε κάτι.

Ναι, ναι. Ήταν, ήταν υπέροχο.

Ωραία. Μετά, πώς συνεχίζει η ζωή;

Μετά παντρεύομαι.

Παντρευόσαστε.

Παντρευόμαστε, αλλάζουμε σπίτι, πάμε σε πιο μεγάλο σπίτι αφού είχαμε αυτή τη δυνατότητα. Kαι αποφασίζουμε να προχωρήσουμε και να κάνουμε ένα παιδάκι.

Να σε ρωτήσω λίγο, Φανή. Η μετάβαση από τη Θεσσαλονίκη στην Καστοριά –‘ντάξει, με σκοπό και στόχο– ήταν εύκολη; Άλλη ζωή εκεί, άλλη καθημερινότητα...

Ήταν πάρα πολύ εύκολη. Γενικά, με τον άντρα μου πια είμαστε πολύ ανοιχτοί στις αλλαγές. Οπότε ήταν κι αυτό μία μετάβαση που έπρεπε να γίνει.

Ήταν και η οικογένειά σας εδώ.

Ήταν και οι γονείς μας εδώ...

Πολύ λογικό.

Οι παππούδες μας εδώ, ναι, ήταν εύκολο, ήταν εύκολη η μετάβαση. Δηλαδή, μόνο να κερδίσουμε είχαμε. Μόνο κόσμος να μας βοηθήσει είχαμε τριγύρω μας κι αυτά. Ήταν και μία περίοδος που αρκετοί απ’ τους φίλους μας τους παιδικούς επέστρεφαν, οπότε ξαναβρήκαμε τις παρέες μας. Ήταν: «Θα βρεθούμε εκεί;». «Ναι, θα βρεθούμε εκεί». Πάρα πολύ ωραία. Ξανά όλοι μαζί στη «Σαντρό», για παράδειγμα... Η οποία δεν υπάρχει πια.

Πολλά χρόνια που δεν υπάρχει, ναι.

Ναι.

Την πρόλαβα κι εγώ, φαντάσου, λίγο. Αλλά τη θυμάμαι.

Ναι. Οπότε ήταν όλα πολύ εύκολα. Και ναι...

Όμορφα χρόνια.

Πολύ, πολύ. Πάρα πολύ όμορφα. Πάρα πολύ όμορφα. ‘Ντάξει, έχουμε και όμορφη πόλη όμως.

Είναι ωραία η πόλη μας, είναι. Δεν μπορώ να πω.

Και ναι, γυρνάμε, παντρευόμαστε, ήρθε και το παιδάκι. Και έτσι όπως αποφασίζουμε να κάνουμε παιδί, λέμε: «Και πώς θα το μεγαλώσουμε αυτό το παιδί;». Και έτσι, ξεκινάει μια αναζήτηση στο ίντερνετ για το πώς μεγαλώνεις το παιδί. Πριν από το παιδί, είχαμε σκυλί. Πήραμε, υιοθετήσαμε ένα σκυλάκι με το Βασίλη. Πριν υιοθετήσουμε το σκυλάκι, πάλι διαβάσαμε να δούμε πώς θα το εκπαιδεύσεις, τι χρειάζεται ένα σκυλί και όλα αυτά για να ξέρουμε με τι θα έχουμε να βρεθούμε αντιμέτωποι. Γιατί και οι δυο μας είχαμε σκυλιά πάντα, αλλά δεν ήμασταν εμείς υπεύθυνοι για αυτά, ούτε βόλτα τα βγάζαμε, ούτε τίποτα. Γυρνούσαμε σπίτι: «Α είναι εδώ, πάρα πολύ ωραία», το χαϊδεύουμε, φεύγουμε.

Άλλη ευθύνη τώρα.

Ναι. Οπότε διαβάσαμε για το σκυλί και λέμε: «Αφού διαβάσαμε για το σκυλί, δεν θα διαβάσουμε για το παιδί;». Και έτσι, βρεθήκαμε μπροστά στη Μοντεσσοριανή αγωγή. Διαβάσαμε για διάφορους μεθόδους διαπαιδαγώγησης κι όλα αυτά, διαβάσαμε για «Ρέτζιο Εμίλια», διαβάσαμε για τη Μοντεσσοριανή αγωγή, διαβάσαμε για πιο free πράγματα, για ενσυναίσθηση και διάφορα. Οι πληροφορίες ήτανε λίγο συγκεχυμένες κι όλα αυτά μες το μυαλό μας για το: «Και τώρα ποιον να ρωτήσουμε για το ποια είναι καλύτερη;», κι όλα αυτά. Τέλος πάντων, αποφασίσαμε και οι δύο ότι μας ταιριάζει πιο πολύ η Μοντεσσοριανή αγωγή. Και έτσι, φτιάξαμε το δωμάτιο της μικρής σύμφωνα με τη Μοντεσσοριανή αγωγή.

Δηλαδή;

Δηλαδή το παιδί κοιμόταν στο πάτωμα, σε ένα στρώμα στο πάτωμα, για να είναι ελεύθερο και να κινείται. Είχε καθρέφτη στο πίσω από το στρώμα της, για να μπορεί να δει τον εαυτό της όταν είναι αυτή έτοιμη. Είχαμε μία μπάρα που χρησιμοποιούνε στα στούντιο μπαλέτου στο ύψος της, ούτως ώστε όταν ήρθε ο καιρός για να σταθεί, να μπορεί να το κάνει εύκολα και από πίσω έναν καθρέφτη επίσης. Και γενικά, δεν είχε παιχνίδια, είχε πράγματα που θα τη βοηθούσανε να αναπτυχθεί, να αναπτύξει μέρος του εγκεφάλου της ανάλογα με την ηλικία που διένυε.

Και όλα αυτά μόνοι σας...

Όλα αυτά τα κάναμε μόνοι μας.

Με έρευνα πολλή.

Ναι. Με έρευνα... Διαβάσαμε τα βιβλία της Μαρία Μοντεσσόρι, για να μπούμε λίγο στο νόημα και στο κλίμα και σ’ όλα αυτά. Και λέω: «Αφού έχω και το σχολείο, δεν το εξελίσσω λίγο αυτό;». Προσπάθησα να βρω αν υπάρχει training για τη Μοντεσσοριανή αγωγή στην Ελλάδα. Δυστυχώς δεν υπάρχει.

Ακόμα δεν υπάρχει;

Ακόμα δεν υπάρχει.

Ούτε και τότε ούτε και τώρα.

Ούτε και τώρα.

Μετά από τόσα χρόνια.

Ναι. Υπήρχε το AMI σαν ινστιτούτο που είναι Association of Montessori Institute, το οποίο είχε σαν βάση του την Αθήνα, όπου κανένας ποτέ δε σηκώνει τα τηλέφωνα και όσα e-mail κι αν έστειλα, δεν πήρα ποτέ απάντηση. Ναι. Οπότε το ‘κανα μόνη μου καθαρά και προσπάθησα να το βάλω στο σχολείο μου, αλλά έβλεπα τις μαμάδες να αντιδρούνε λίγο. Το εξήγησα στο προσωπικό του σχολείου πώς πρέπει να κινηθούμε και για ποιο λόγο γίνεται αυτό, για ποιο λόγο γίνεται εκείνο κι όλα αυτά. Και αποφασίσαμε να είμαστε δραστικοί. Βγάλαμε όλα τα παιχνίδια και φέραμε τα Μοντεσσοριανά παιχνίδια, τέλος πάντων. Τα παιδιά ήταν πολύ χαρούμενα, πολύ ήρεμα. Εγώ που το ζούσα εκεί μέσα, μπορώ να το πω.

Που ήξερες και το πριν.

Που ήξερα και το πριν. Αλλά έβλεπα ότι δεν υπήρχε ανταπόκριση. Δηλαδή, περίμεναν από τα παιδιά να γυρίσουνε σπίτι οι γονείς και να πούνε κάτι άλλο για τη μέρα τους, όχι το πώς κατάφεραν να ξεκλειδώσουνε μία κλειδαριά με κλειδί.

Αυτό θα σου έλεγα τώρα, αν μπορείς πρακτικά να μας περιγράψεις, έτσι, μια δραστηριότητα που διαφέρει από το παραδοσιακό σύστημα που ακολουθούν.

Ναι. Γενικά, τα παιδιά ξεκινάνε με το να χρησιμοποιούν τα δάχτυλά τους όσο περισσότερο γίνεται, για να καταφέρουνε να πιάσουν το μολύβι και να γράψουν.

Από ποια ηλικία αυτό μπορεί να το δεχτεί ένα παιδί και να το αρχίζει να το εφαρμόζει, να είναι εύκολο γι’ αυτό.

Η Μοντεσσοριανή αγωγή είναι από 0 έως... Δηλαδή ένας δάσκαλος είναι trained μέχρι grade eight, μέχρι δευτέρα-τρίτη, μέχρι γυμνάσιο πάει Μοντεσσοριανή αγωγή. Οπότε από 0, όπως ξεκινήσαμε κι εμείς με την κόρη μας, ξεκινάς τη Μοντεσσοριανή αγωγή.

Ουσιαστικά, Φανή, τι είναι αυτή η αγωγή, μπορείς να μας την περιγράψεις;

Η Μαρία Μοντεσσόρι το ξεκίνησε όλο αυτό. Η οποία ήταν γιατρός. Ήτανε η πρώτη γυναίκα η οποία αποφοίτησε από την Ιατρική της Ιταλίας, είχε πολύ υποστηρικτικούς γονείς, οι οποίοι τη βοήθησαν να πάει ενάντια στο κατεστημένο και να σπουδάσει. Και αφού τελείωσε την Ιατρική της, αγαπούσε πάρα πολύ τα παιδιά και ήθελε το καλύτερο για αυτά. Και ασχολήθηκε κυρίως με ψυχιατρική, οπότε ήτανε σαν να έχει χαρτογραφήσει τον εγκέφαλο και γνώριζε σε κάθε στάδιο ανάπτυξης ενός ανθρώπου ποιο μέρος του εγκεφάλου αναπτύσσεται και τι χρειάζεται αυτό το μέρος του εγκεφάλου, τι ερεθίσματα πρέπει να του δώσουμε, για να αναπτυχθεί σωστά και να φτάσει το peak του. Και μετά, να πάμε στο επόμενο και, μετά, στο επόμενο και, μετά, στο επόμενο. Οπότε ασχολήθηκε με αυτό. Και έτσι για να έρθει πιο κοντά στα παιδιά, πήγε σε σχολεία για άτομα με ειδικές ανάγκες και είδε εκεί πέ[00:20:00]ρα, σ’ αυτά τα σχολεία, ότι αυτά τα παιδιά δεν κάνουν τίποτα. Απλά κάθονται όλη μέρα και περιμένουνε να περάσει η ώρα, να περάσει ο καιρός και να αποδημήσουν εις Κύριον. Δηλαδή, ήταν απλά ένα πάρκινγκ για τέτοιου είδους ανθρώπους. Οπότε αυτή είπε ότι γνωρίζοντας την εξέλιξη του εγκεφάλου, το τι συμβαίνει μέσα στον εγκέφαλό τους, δημιούργησε παιχνίδια για αυτά τα παιδιά, τα οποία θα τους βοηθούσανε, θα τους κρατούσανε σε εγρήγορση, θα τους κρατούσε απασχολημένους, θα τους βοήθησε λίγο με το να εξελίξουν κάποιο κομμάτι του εγκεφάλου τους... Οπότε δημιούργησε ξύλινα activities για αυτά τα παιδιά. Και είδε ότι υπήρχε εξέλιξη, ότι αυτά τα παιδιά γινόταν όλο και καλύτερα, όλο και καλύτερα, όλο και καλύτερα. Και ανάλογα τη μορφή αυτισμού που είχανε, κάποια από αυτά μπορούσαν να ενταχθούν στην κοινωνία. Και λέει: «Απ’ τη στιγμή που αυτό που κάνω έχει αντίκτυπο σε αυτά τα παιδιά, για να δούμε πως είναι σε νορμάλ παιδιά, κανονικά...».

Χωρίς δυσκολία.

Χωρίς δυσκολίες, χωρίς αυτιστικά προβλήματα, χωρίς τίποτα. Και έτσι, έκανε activities, τα οποία έχουνε μέσα γλώσσα, μαθηματικά, βοτανολογία, ζωολογία, φυσική, αστρονομία, τα πάντα, αλλά μέσα από activities, όχι από βιβλία. Δεν έγραψε βιβλία για σχολεία. Έφτιαξε...

Αντικείμενα...

Αντικείμενα, ναι.

Ουσιαστικά, οι βασικές αρχές που έχει η αγωγή Μοντεσσόρι ποιες είναι; Τι πρεσβεύει; Τι προτάσσει μπροστά;

Προτάσσει μπροστά το παιδί. Είναι μία πολύ χαρακτηριστική φράση της Μαρίας Μοντεσσόρι που λέει: «Follow the child». Οπότε και χαρακτηρίζει τις δασκάλες Μοντεσσοριανής αγωγής με τα 3 S, ότι η δασκάλα πρέπει να είναι Saint, Servant και Scientist.

Δηλαδή;

Οπότε, η δασκάλα πρέπει να είναι αγία, για να έχει την υπομονή και την αντοχή του να μην έρθει ποτέ σε αντιπαράθεση με το παιδί, να είναι ήρεμη και να είναι εκεί μόνο για να το καθοδηγήσει και να το βοηθήσει, όχι για να το διορθώσει και να το επικρίνει. Να είναι servant, γιατί είναι εκεί σαν υπηρέτης, δεν είναι εκεί για να επιτάσσει και να διαίρει και να βασιλεύει...

Ή να δίνει εντολές.

Είναι εκεί γιατί περιμένει από το παιδί να την καλέσει, στην ουσία. Και scientist πρέπει να έχει έναν άλφα βαθμό μόρφωσης, για να μπορέσει να μεταδώσει τα μαθηματικά, τη ζωολογία, τη βοτανική, τη φυσική και όλα αυτά.

Αφού μας μίλησες για τα αντικείμενα... Τα αντικείμενα, εννοώ, τη ζωολογία, τη βοτανολογία, μαθηματικά...

Ναι, τα πιάνει όλα.

Μπορείς να μας περιγράψεις δραστηριότητες που, μέσα από αυτές, μπορούν να μάθουν, ας πούμε, βοτανολογία ή ζωολογία;

Ναι, θα σου πω ότι οι τάξεις σ’ ένα Μοντεσσοριανό σχολείο αλλάζουν ανά τρία χρόνια. Τα βρεφάκια είναι σε μία τάξη 0 έως 18 μηνών, τα toddlers από 18 μηνών μέχρι 2,5 ετών και από 2,5-3 χρονών έως 6 είναι το casa ή το primary, που είναι σαν νηπιαγωγείο, αλλά και προσχολική αγωγή πριν το νηπιαγωγείο, κάπως. Και μετά, είναι πρώτη, δευτέρα, τρίτη δημοτικού μαζί, τετάρτη, πέμπτη, έκτη μαζί και γυμνάσιο μαζί.

Τρία χρόνια, ναι, μαζί.

Ναι. Και αλλάζουν ανά τρία χρόνια. Αυτό γίνεται, γιατί είδε... Γενικά, λένε ότι οι δασκάλες Μοντεσσόρι πρέπει να είναι πολύ καλοί παρατηρητές. Οπότε αυτή τι έκανε; Έμπαινε σε αίθουσες και παρατηρούσε πώς δουλεύουν τα παιδιά, τι τους έλειπε, τι χρειάζονταν, όχι μόνο ακαδημαϊκά, αλλά και ψυχολογικά, τι είχαν ανάγκη να κάνουν. Οπότε, αυτό που παρατήρησε είναι ότι τα παιδιά θέλουν να κινούνται, θέλουν να κινούνται μέσα στην τάξη τους, δεν μπορούν να κάθονται σε ένα θρανίο σαράντα πέντε λεπτά μέχρι να βγούνε διάλειμμα, μετά ξανά άλλα σαράντα πέντε λεπτά ή δύο ώρες ή οτιδήποτε και απλά να παίρνουν την πληροφορία. Οπότε, έφτιαξε τις τάξεις με ράφια τα οποία ήταν ανοιχτά και το κάθε παιδί διάλεγε με τι θέλει να δουλέψει. Οπότε το παιδί πήγαινε και διάλεγε για ζωολογία, για παράδειγμα– Για βοτανική, για παράδειγμα, έχει ένα activity που έχει φύλλα, μεταλλικά φύλλα, τα οποία τα έκανε pair, ζευγάρια με κάρτες, οι οποίες κάρτες γράφαν από κάτω το όνομα του φύλλου, από ποιο δέντρο είναι... Και περισσότερες πληροφορίες μετά μπορούσε να πάρει από άλλες κάρτες, οι οποίες του δίναν ακόμα περισσότερες πληροφορίες για το αν το δέντρο είναι αειθαλή, που ζει και όλα αυτά. Αλλά όλο αυτό ξεκινάει από τα βρέφη. Δηλαδή, όταν ένα παιδάκι έρχεται στο το toddler room 18 μηνών, υπάρχει ένα βάζο με λουλούδια, τα οποία μπορεί αυτό το παιδάκι να το πάρει, να βάλει νερό μέσα σε ένα άλλο βάζο, να το κόψει αν χρειάζεται και να το τοποθετήσει στο τραπέζι όπου τρώμε το σνακ μας, για να το κάνει όμορφο. Έχουμε... Μέσα στις τάξεις Μοντεσσόρι υπάρχουνε αληθινές γλάστρες, αληθινά λουλούδια, για τα οποία είναι τα παιδιά υπεύθυνα και τα ποτίζουνε –από 18 μηνών, όχι μεγάλα παιδιά–, τα ποτίζουνε, καθαρίζουν τα φύλλα τους με νερό και σφουγγαράκι, κόβουνε τα ξερά... Γενικά είναι υπεύθυνα από 18 μηνών για το περιβάλλον τους και αυτό τους δίνει την ελευθερία να κινούνται και να κάνουν αυτό που αυτά επιθυμούν. Σ’ αυτή την ηλικία, 18 με 2,5 χρόνων, τα παιδιά μαθαίνουν κυρίως –«practical life activities» λέγονται– activities τα οποία θα σε βοηθήσουν για το υπόλοιπο τη ζωή σου.

Πρακτικά θα σε βοηθήσουν...

Πρακτικά, ναι. Δηλαδή, μαθαίνουνε πώς να μεταφέρουνε το νερό, πώς να ανοίγουνε μία βρύση και να την κλείνουνε και να πλένουν τα χέρια τους μόνα τους, πώς να είναι ανεξάρτητα, να βάλουνε το σουπλά, το πιάτο, το μαχαιροπίρουνό τους, να τα τοποθετήσουν όλα στη θέση τους, εκεί που θέλουν να καθίσουν. Όταν θα έρθει το μπολ με τα φρούτα, να πάρουν το μπολ με τα φρούτα και να βάλουνε με το κουτάλι φρούτα στο πιάτο τους. Να προσπαθήσουν να κόψουν ένα καρότο, ένα αγγούρι... Πράγματα τα οποία μας φαίνονται χαζά, ανούσια και χωρίς νόημα, αλλά έχουν πάρα πολύ μεγάλο νόημα, γιατί βοηθάνε τα παιδιά με life skills. Είναι κάτι το οποίο το παιδί θα το κάνει κάποια στιγμή στη ζωή του και δεν θα του το δείξει ποτέ κανείς, γιατί θεωρείται αυτονόητο. Θεωρείται αυτονόητο ότι ανοίγουμε την πόρτα έτσι. Αλλά ένα παιδάκι που μόλις γνωρίζει τον κόσμο, είναι στον κόσμο μας δεκαοχτώ μήνες, είναι στον κόσμο μας μόλις δύο χρόνια, δεν γίνεται να ξέρει πώς φοράει τα παπούτσια του, πώς λειτουργεί το βέλκρο, πώς λειτουργεί το φερμουάρ, πώς κουμπώνουμε τα κουμπιά... Για μας είναι αυτονόητα πράγματα. Πώς θα ανοίξεις τη βρύση, πώς θα κλείσεις τη βρύση, πώς θα φορέσει το μπουφάν του. Είναι πράγματα που πρέπει να μάθει να τα κάνει μόνο του.

Κι εμείς στα συμβατικά συστήματα δε δίνουμε και προσοχή...

Καμία.

Και ίσως δεν έχουμε και την υπομονή όταν δεν εκτελείται σωστά...

Αυτό ακριβώς, να[00:30:00]ι, ναι.

...η οδηγία ή η διαταγή, σε εισαγωγικά, που μπορεί να δώσουμε.

Ναι, ναι. Αυτό, όμως, σε ένα Μοντεσσοριανής αγωγής περιβάλλον δεν θα συμβεί ποτέ, γιατί δίνουμε το χρόνο στα παιδιά να μάθουνε να βάζουν το μπουφάν τους, να το κουμπώνουνε, να βάζουν τα παπούτσια τους μόνα τους... Τους δίνουμε αυτόν τον χρόνο. Και επιμένουν, φυσικά, και οι παιδαγωγοί να συμβαίνει το ίδιο και στο σπίτι. Ή να δίνουμε tasks στα παιδιά. Να δίνουμε στο παιδί το μπολ με τη σαλάτα να μεταφερθεί στο τραπέζι. Αυτό είναι μία πολύ πολύπλοκη διαδικασία για ένα παιδάκι που είναι 2 χρόνων, γιατί πρέπει να κουβαλάει κάτι, να περπατάει και ταυτόχρονα να βλέπει μπροστά του και πού πρέπει να το αφήσει. Όλη αυτή η διαδικασία για το μυαλό ενός δίχρονου παιδιού είναι πολύ πολύπλοκη. Εμείς καφέ κουβαλάμε και χύνεται... Που το κάνουμε είκοσι χρόνια τώρα...

Ακριβώς.

40 χρονών γίναμε και ακόμα χύνουμε τον καφέ.

Συμβαίνει.

Ναι. Σκέψου, τώρα, για ένα παιδάκι που δεν το ‘χει κάνει ποτέ.

Τα παιδιά πώς αντιδρούν σε όλο αυτό; Πώς τους φαίνεται η διαδικασία; Δεν έχουν μάθει κάτι διαφορετικό, είναι η πρώτη φορά που μαθαίνουν σε ένα σύστημα, όποιο και να είναι αυτό. Γενικά, οι αντιδράσεις τους ποιες είναι; Τους αρέσει;

Τους αρέσει πάρα πολύ.

Το υποστηρίζουν;

Τους αρέσει–

Δεν βαριούνται;

Δε βαριούνται ποτέ, γιατί, καταρχήν, είναι ελεύθερα να διαλέξουν ό,τι θέλουν. Και όταν δεν τους έχει παρουσιαστεί αυτό, θα πάμε ή θα καθίσουμε μαζί τους θα τους δείξουμε πώς γίνεται και, μετά, αυτά θα το κάνουν όπως θέλουν. Υπάρχουνε κάποια steps σε κάθε activities που πρέπει να ακολουθούνται. Δηλαδή, πρώτα γίνεται αυτό, μετά εκείνο, μετά το άλλο. Αλλά ένα παιδάκι δεν θα θυμάται αυτή τη σειρά αρχικά, αλλά θα το κάνει. Δε θα του πεις: «Δεν το κάνεις σωστά, ξέχασες ένα step». Όταν θα είναι έτοιμο το παιδί, λέμε ότι θα κατακτήσει το activity. Όταν θα δούμε ένα παιδί να ακολουθεί όλα τα βήματα σωστά, να το ολοκληρώνει και να επιστρέφει στο ράφι τη δουλειά του, σημαίνει ότι το κατέκτησε, μπορεί να προχωρήσει ακόμα παραπέρα. Και τα βλέπεις ότι προσπαθούνε. Αν δεν το κάνουνε σωστά, το καταλαβαίνουν, ξαναξεκινάνε. Αλλά εσύ δεν είσαι από πάνω τους και τους λες: «Μπράβο, συνέχισε», κι όλα αυτά τα αφήνεις μόνα τους...

Τους δίνεις χρόνο...

Τους δίνεις το χρόνο τους.

Χώρο...

Είναι παιδιά τα οποία ασχολούνται με ένα activity για δύο μήνες. Μπορεί να έρχονται στο σχολείο και να κάνουν επί δύο ώρες ένα πράγμα, γιατί αυτό έχουν ανάγκη να κάνουνε. Θέλουνε να το κάνουνε, γιατί κάτι συμβαίνει μέσα στον εγκέφαλό τους που σου λέει ότι: «Εγώ χρειάζομαι αυτή τη στιγμή να κατακτήσω αυτό το activity. Δε με νοιάζει τι άλλο υπάρχει μέσα στην τάξη, εγώ θέλω να κάνω αυτό, θέλω να βάζω τα λεφτά μέσα στον κουμπάρα», για παράδειγμα. «Θέλω να κάνω αυτό, θέλω να ανοιγοκλείνω κλειδαριές, διαφορετικού τύπου κλειδαριές». Το οτιδήποτε μπορεί να είναι αυτό. «Θέλω να πλένω πιάτα», γιατί επίσης πλένουν πιάτα. Πλένουν πιάτα, πλένουν ρούχα, τα απλώνουν στην απλώστρα με μανταλάκια, καθαρίζουνε τον μαυροπίνακα, ζωγραφίζουνε και μετά κάπως πρέπει να καθαριστεί. Δεν υπάρχει σφουγγάρι, υπάρχει activity το οποίο είναι γι’ αυτό το λόγο, είναι για να καθαριστεί ο μαυροπίνακας. Καθαρίζουν το μαυροπίνακα, μεταφέρουνε νερά, σαπούνια... Γίνεται ένας χαμός... Ρίχνουνε νερό στο πάτωμα; Θα πάρουνε τη μάπα, θα το καθαρίσουν, θα επιστρέψουνε τη μάπα και θα συνεχίσουν να κάνουν αυτό που κάνουν.

Μόνα τους.

Μόνα τους. Θα σπάσει το βάζο. Εκεί επεμβαίνουμε, γιατί είναι θέμα...

Ασφαλείας.

Ασφαλείας. Αλλά έσπασε, δεν έγινε και τίποτα, έχουμε κι άλλο. Οπότε μαθαίνουνε αυτά τα πράγματα, που μας φρικάρουν σαν γονείς, να είναι φυσιολογικά. Έσπασε; Θα το μαζέψουμε και θα το πετάξουμε. Χύθηκε το νερό; Θα το μαζέψουμε με χαρτί, με τη μάπα, με το οτιδήποτε και δεν θα υπάρχει πια νερό. Χύθηκε νερό στο τραπέζι; Δεν πειράζει θα πάρουμε το βετέξ μας, ξέρω ‘γω, και θα το καθαρίσουμε. Τα κάνουν όλα αυτά μόνα τους. Σηκώνονται όταν τελειώσουνε, πάνε τα πιάτα τους, τα ποτήρια τους σε έναν δίσκο που είναι για να πλυθούν, θα πετάξουν ό,τι έχουνε πάνω στο πιάτο τους μέσα σε ένα bin, που κι αυτό είναι πάρα πολύ δύσκολο. Το να μεταφέρεις το πιάτο, να το πιάσεις, μετά να πάρεις τη σπάτουλα, να το καθαρίσεις και να προσπαθήσεις να ρίξεις όλο αυτό το φαγητό...

Στόχος...

...μέσα σε αυτό το καλαθάκι, είναι εκπληκτικό. Οπότε τελειώνοντας αυτό, μετά προχωράμε σε άλλα πράγματα, δηλαδή στο primary κομμάτι που είναι 2,5-3 με 6, εκεί πια αρχίζουμε να μαθαίνουμε γλώσσα, μαθηματικά, ζωολογία, βοτανική κι όλα αυτά... Και γενικά, υπάρχουνε αληθινά πράγματα μέσα στις τάξεις, δηλαδή θα μαζέψουμε φύλλα απέξω και θα πούμε τι είναι το καθένα. Θα μαζέψουμε διαφορετικά είδη χώματος ή οτιδήποτε...

Βιωματικά δηλαδή πιο πολύ.

Όλα, όλα, τα πάντα, τα πάντα.

Φανή, όταν –ειδικά στις μικρές ηλικίες– όταν ακολουθούν ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα στο σχολείο και μετά πρέπει να επιστρέψουν σπίτι, σε μια ρουτίνα με την οικογένεια, με τους γονείς, οι οποίοι γονείς έχουν μεγαλώσει διαφορετικά και έχουνε δεχτεί άλλα συστήματα, έχουν εκπαιδευτεί σε άλλα συστήματα, εκεί πώς υπάρχει αλληλεπίδραση;

Νομίζω πως εγώ αυτό δεν το κατάφερα στην Ελλάδα. Απ’ τη στιγμή που μετανάστευσα στον Καναδά, βλέπω ότι οι γονείς είναι αυτοί που διαλέγουν σε ποιο σχολείο θα πάνε τα παιδιά τους και ποια μέθοδο διαπαιδαγώγησης θα διαλέξουν. Οπότε είναι επιλογή τους το ότι το παιδί τους είναι σε σχολείο Μοντεσσοριανής αγωγής. Γνωρίζουν και το κάνουν συνειδητά.

Σέβονται και ακολουθούν τους ειδικούς που θα τους πούνε πώς να κινηθούν.

Ναι, ναι, ναι.

Λοιπόν, μιλήσαμε λίγο, για μια ιδέα...

Ναι...

Ρίξαμε, για τον Καναδά. Αυτό πώς, πότε ξεκινάει και τι συμβαίνει στη ζωή;

Είμαστε εδώ, είμαστε καλά, εγώ έχω το σχολείο μου, είμαι τρισευτυχισμένη, τρισχαρούμενη, έχω το παιδάκι μου, έχω το σκύλο μου, έρχεται κι άλλος σκύλος... Και είμαστε πάρα πολύ ευτυχισμένοι και χαρούμενοι. Λατρεύουμε την πόλη, θέλουμε να προχωρήσει ο τόπος, να κάνουμε ό,τι καλύτερο μπορούμε για αυτήν. Ώσπου μία μέρα η δουλειά για τους μηχανικούς σταματάει, δεν ξέρω πώς να το πω...

Μια κρίση γενικότερη επέρχεται.

Μια κρίση γενικότερη επέρχεται.

Και πλήττει το επάγγελμα φαντάζομαι αυτό, γιατί...

Πλήττει το επάγγελμα του άντρα μου, ο όποιος είναι αρχιτέκτονας και διδάσκει και στο ΑΠΘ, οπότε οι πρώτοι που φεύγουν απ’ το ΑΠΘ είναι οι λέκτορες, οι συμβασιούχοι. Όποτε τελειώνει αυτό το κομμάτι για τον άντρα μου το διδακτικό, σταματάει να διδάσκει. Και σιγά-σιγά, ελαττώνεται και η δουλειά του. Δε χτίζει πολύς κόσμος, δεν ανακαινίζει πολύς κόσμος, γενικά ο κόσμος κλείνεται οικονομικά, δεν ξανοίγεται και σταματάει να ‘χει δουλειά. Οπότε αυτό σημαίνει ότι σταματάει να έχει οικονομικές εισφορές. Ζούμε για κάποιο χρονικό διάστημα με τις εισφορές μόνο του σταθμού, που ήταν ικανοποιητικές, γιατί είχαμε τις οικογένειές μας εδώ πέρα, ένα πιάτο φαΐ μάς δίνανε, ναι... Οπότε και έτσι ξεκινάει η αναζήτηση για το επόμενο βήμα. Επειδή είχε σπουδάσει Αμερική, ήξερε πώς ήταν τα πράγματα στο εξωτερικό...

Μεγάλο βήμα.

Ναι. Κάποιος του είχε πει ότι ήταν πολύ εύκολο να φύγει, γιατί του δώσαν το κουτάλι, το ‘γλειψε, οπότε ήξερε πώς είναι. Και επειδή η μεριά του μπαμπά μου ήταν μετανάστες το '63, στο Τορόντο συγκεκριμένα, στον Καναδά, έχω εγώ εκεί...

Συγγενείς.

...συγγενείς. Και αποφασίζουμ[00:40:00]ε να πάει εκεί, για να γλιτώσουμε κάποια χρήματα με το να φιλοξενηθεί σε κάποιο σπίτι και έτσι να ψάξει να βρει δουλειά, να δει αν του αρέσει...

Μόνος του αρχικά.

Μόνος του, μόνος του.

Και;

Ξεκινάμε και την όλη διαδικασία –του αρέσει, δεν του αρέσει– πιστοποίησης των πτυχίων και οτιδήποτε χρειάζεται για να γίνεις permanent resident στον Καναδά.

Μόνιμος κάτοικος.

Μόνιμος κάτοικος, αλλά όχι υπηκοότητα, απλά να είσαι PR.

Νόμιμα.

Νόμιμα, ναι. Γιατί, διαφορετικά, θα χρειαζότανε κάποιος να τον σπονσοράρει, να βγάλει αυτός work permit και μετά να πάω κι εγώ. Γιατί εγώ δεν ήμουνα Καναδή. Γίνονται τα χαρτιά γιατί είχαμε αρκετά πτυχία και ο Καναδάς, για καλή μας τύχη, μας ήθελε και βγαίνει το PR μας τον Μάιο. Ο άντρας μου έφυγε τον Ιανουάριο και έγινε PR –γίναμε οικογενειακώς PR– τον Μάιο, μετά από πέντε-έξι μήνες, ας πούμε. Αλλά είχε βρει ήδη δουλειά, η οποία του έβγαλε το work permit αναγκαστικά και πορεύτηκε, είπε: «Εδώ θα μείνω».

Φάνη, να σε ρωτήσω... Έφυγε με την προοπτική να ψάξει εκεί ή ήδη είχε κάνει την έρευνά του και ήξερε ότι εκεί θα...

Να ψάξει δουλειά. Ήξερε σε ποια γραφεία θα δώσει το βιογραφικό του, αλλά δεν ήθελε να το κάνει από εδώ.

Δεν ήταν σίγουρο, δηλαδή, αν όντως θα συνέβαινε.

Όχι, όχι. Ήθελε να πάει προσωπικά, χέρι-χέρι, πόρτα-πόρτα, να δώσει το βιογραφικό του. Πήγε σε πολύ λάθος περίοδο, γιατί ήταν χειμώνας στους -25 ξαφνικά, αλλά, εντάξει, άντεξε. Nαι, είμαστε και σκιέρ, οπότε, εντάξει, το είχε με τα χιόνια και τα βουνά και αυτά, ήταν εντάξει. Είχε τον κατάλληλο εξοπλισμό, είχε καλό μπουφάν!

Πολύ σημαντικό...

Ναι. Οπότε πήγε και βρήκε τη δουλειά και αυτά, βρήκε δικό του σπίτι και λέει: «Πάρα πολύ ωραία, τώρα έρχεστε». Λέω: «Καλά, να ‘ρθούμε να δούμε πώς είναι...». Λέει: «Όχι, έρχεστε».

Πες μου λίγο, το περίμενες, το περιμένεις ότι θα συμβεί, θα βρει...

Ναι...

...θα βρει σπίτι, οπότε αναγκαστικά πρέπει να πάω. Η πρώτες σκέψεις, τα συναισθήματα, πώς αισθάνεσαι;

Μεγάλο ενθουσιασμό, δε σου κρύβω, γιατί εγώ το επισκεπτόμουνα το Τορόντο ούτως ή άλλως σαν παιδί, για να δω τα ξαδέρφια μου, τους παππούδες και τους θείους κι όλα αυτά. Οπότε είχα την εικόνα, εγώ ήξερα πώς είναι. Γι’ αυτό του είπα: «Πήγαινε εσύ να δεις πώς είναι, γιατί εγώ ξέρω πώς είναι». Ήξερα τους ρυθμούς τους, έβλεπα τους θείους μου και τις θείες μου ότι φεύγουν 8:00 η ώρα το πρωί, γυρίζουν 6:00 η ώρα το απόγευμα. Δεν είναι ότι... Αυτό που έχουμε εδώ στην Καστοριά, θα πω συγκεκριμένα, είναι οι αποστάσεις, όλα, είναι δίπλα μας. Κάποιοι έχουν σπαστό ωράριο. Κάποιοι σχολάνε στις 3:00. Αυτό δεν υπήρχε εκεί. Οπότε, του είπα: «Πήγαινε δες και πες. Άμα σ’ αρέσει, ερχόμαστε». Και έτσι, εμείς με τη μικρή και τους γονείς μου –για συμπαράσταση– πήγαμε τον Οκτώβριο τελειωτικά, μετακομίσαμε, πήραμε ρούχα, παπούτσια, τα πάντα...

Αυτό θα ήταν μία ερώτηση που θα έκανα. Τι κουβαλάς, με την έννοια ότι ξεκινάς μια ζωή καινούργια...

Ναι...

Τι πρωτοπαίρνεις; Πώς; Δηλαδή, και πρακτικά να το σκεφτείς...

Ναι, ναι...

Ποια διαδικασία ακολουθείς για να μεταφέρεις όλα αυτά τα πράγματα;

Ακολουθείς τη διαδικασία του κοντέινερ. Παίρνεις ένα κοντέινερ και βάζεις μέσα...

Όλη σου τη ζωή.

Όλη σου τη ζωή, που έχεις μέχρι τώρα. Οπότε κάναμε αυτό. Το κοντέινερ πήγε εκεί πριν από εμάς, ο Βασίλης τακτοποίησε το σπίτι όσο το δυνατόν μπορούσε και γι’ αυτό το λόγο πήρα εγώ τη μαμά μου και τον μπαμπά μου μαζί!

Έτσι. Ναι, ναι.

Και πήγαμε όλοι μαζί, τακτοποιήσαμε το σπίτι και οι γονείς μου μετά έφυγαν. Και μείναμε εμείς... Εγώ με μία επιχείρηση πίσω.

Σωστά, το σταθμό.

Η οποία ήταν ανοιχτή και δούλευε χωρίς εμένα...

Ήταν εύκολο αυτό, Φάνη;

Όχι, όχι, ήτανε πάρα πολύ δύσκολο. Η διαφορά ώρας δε βοηθούσε καθόλου, γιατί να πούμε ότι ξυπνούσα εγώ 7:00 η ώρα το πρωί, εκείνη την ώρα έκλεινε ο σταθμός. Και είχα μηνύματα να διαβάσω... Από το τι συνέβη όλη μέρα και το ποιος θέλει να με δει, ποιος έχει ερωτήσεις, ποιος... Ήτανε ψυχοφθόρο, χρονοβόρο, κουραστικό, απίστευτο. Για κάποια χρόνια, ψιλο-ήταν υπεύθυνη η καημένη η μαμά μου, όσο μπορούσε κι αυτή, αλλά απ’ τη στιγμή που αποφασίσαμε ότι θα μείνουμε εκεί και θα ξεκινήσουμε μία καινούρια ζωή εκεί, έπρεπε να επικεντρωθώ στο τι θα κάνω εκεί από κει και πέρα. Οπότε ξεκίνησα να δουλεύω εκεί σε ένα σχολείο δειλά-δειλά.

Με τι αντικείμενο ασχολήθηκες; Με το ΤΕΦΑΑ; Με τη γυμναστική που...

Όχι, πήγα σαν assistant σε ένα σχολείο Μοντεσσοριανής αγωγής, γιατί είχα την περιέργεια να δω πώς είναι στ’ αλήθεια όλα αυτά που είχα διαβάσει.

Μέχρι τότε μόνο είχες προσωπική έρευνα.

Ναι.

Ωραία.

Ναι. Και πήγα σαν βοηθός σε μία τάξη νηπιαγωγείου, ας πούμε, 2,5 με 6 και πήρα και το παιδί μου μαζί, γιατί δεν είχα τη μαμά μου να την προσέχει. Οπότε την έγραψα και αυτή στο σχολείο που πήγα να δουλέψω και έτσι μαζί πηγαίναμε, μαζί φεύγαμε. Οπότε ήταν κι αυτό ένα συν. Και έτσι, ξεκίνησα να δουλεύω εκεί. Και μετά, δεν είχα καμία ιδέα του τι συμβαίνει εδώ πέρα με το σχολείο μου. Είπα στη μαμά μου: «Πάρ’ το όλο πάνω σου. Αν μπορείς και έχεις το κουράγιο και θες να συνεχίσεις, συνέχισε». Είχαμε μία ατυχία, μία περιπέτεια υγείας και είπε η μαμά μου: «Δεν μπορώ άλλο, δε γίνεται». Και έτσι, αποφασίζω να το πουλήσω. Και πήγαμε στον Καναδά το 2016, το 2019 τον πούλησα τον σταθμό και νιώθω ευγνώμων για την κοπέλα που το πήρε, γιατί το βλέπω ακόμα ανοιχτό και πιο μεγάλο.

Πολύ σημαντικό κι αυτό...

Πάρα πολύ σημαντικό. Νιώθω μία ικανοποίηση...

Ναι γιατί παρέδωσες κάτι που...

Παρέδωσα κάτι αξιόλογο...

Που είχε υπόβαθρο...

Που είχε υπόβαθρο και πήγαινε καλά. Και νιώθω, νιώθω πολύ όμορφα...

Περήφανη...

Που το βλέπω ανοιχτό και...

Σαν παιδάκι κι αυτό.

Ναι, ναι. Και γεμάτο παιδικές φωνούλες.

Ωραία.

Ναι. Και αφού πέρασε αυτός ο χρόνος, που ήτανε κυρίως μεταβατικός, να δούμε δηλαδή πού βρισκόμαστε, πώς είναι το Τορόντο, πού θέλουμε να μείνουμε, πώς είναι τα πράγματα και όλα αυτά, αποφασίζω να ξανασπουδάσω...

Πολύ ωραία.

Βλέπω ότι μου αρέσει πάρα πολύ και βλέπω τη δουλειά που γίνεται στο δικό μου το παιδί πια και πόσο καλά τα πάει και πόσο καλά εξελίσσεται και πόσο γρήγορα μαθαίνει και πόσο καλό παιδάκι γίνεται και πόσο γρήγορα μαθαίνει αγγλικά... Ναι. Και μαζί με τα αγγλικά, μαθαίνει και γαλλικά και κινέζικα...

Όταν πήγε στο παιδί σου στον Καναδά πόσο χρονών ήταν;

Ήτανε 2.

Ήτανε 2. Μιλούσε...

Ελληνικά μόνο, μόνο.

Οπότε είδες μια τεράστια εξέλιξη.

Μόνο. Τα αγγλικά τής ήρθαν μέσα στο πρώτο μήνα, θα σου πω. Ήταν...

Αβίαστα τελείως.

Αβίαστα, αβίαστα, ναι. Αλλά αυτό συμβαίνει, γι’ αυτό λένε ότι μέχρι τα 6-7 πρέπει να τους δώσουμε όσο πιο πολλά πράγματα γίνεται, να τα εκθέσουμε σε όσο πιο πολλές εμπειρίες γίνεται, να τα πάρουμε μαζί μας στο βουνό, για αναρρίχηση, στη θάλασσα, στο κρύο, στη ζέστη, σε οτιδήποτε μπορούμε να τα εκθέσουμε, να τα εκθέσουμε. Είναι πολύ σημαντικό να συμβεί αυτό στη ζωή τους. Και έτσι πορευόμαστε. Αποφασίζουμε να μείνουμε εκεί, διαλέγουμε την περιοχή που θέλουμε να μείνουμε, γιατί τώρα πια είμαστε και παλιοί[00:50:00] εμείς...

Ξέρετε.

Ξέρουμε, ναι. Και αποφασίζω να σπουδάσω. Αυτό ήταν πολύ δύσκολο, γιατί είχα το παιδί, είχα διάβασμα τη νύχτα, κοιμόμουνα πολύ λίγες ώρες, είχα τη σχολή, είχα τη δουλειά... Τα είχα όλα.

Βοήθεια;

Βοήθεια από κανέναν, ναι. Αλλά άμα σου αρέσει αυτό που κάνεις και βλέπεις ότι θα έχει απολαβές, ναι, δε σ’ ενδιαφέρει. Και έτσι, πήρα τα πτυχία που χρειαζόταν για να γίνεις δασκάλα Μοντεσσοριανής αγωγής μέχρι τέλος δημοτικού και μέσα στον Covid πήρα ένα έξτρα πτυχίο το οποίο δημιουργήθηκε το 2018 στην Ολλανδία από το ΑΜΙ της Ολλανδίας εκεί, «Montessori Sports», και έτσι κατάφερα να συνδυάσω αυτό που έχω σπουδάσει αρχικά με τη Μοντεσσοριανή αγωγή. Και έτσι, νιώθω πάρα πολύ τυχερή.

Στα αθλήματα η μέθοδος αυτή πώς είναι; Τους εκθέτει σε όλα τα αθλήματα και τους αφήνει να επιλέξουν;

Τους εκθέτεις, αρχικά, στα αντικείμενα του αθλήματος.

Σωστά.

Γιατί υπάρχουν πάρα πολλά. και δεν τους πιέζεις να διαλέξουν, αλλά κυρίως έχει να κάνει με την κίνηση. Αυτό που τους διδάσκεις μέσα σ’ ένα Μοντεσσοριανό σχολείο είναι η κίνηση, οπότε τους κάνεις παιχνίδια με κίνηση. Το head-eye coordination που έχουμε στα activities, το ίδιο μπορεί να συμβεί και στα αθλήματα. Δηλαδή, πρέπει να συνδυάσεις το μάτι με την κίνηση, με το πόδι για να κλωτσήσεις τη μπάλα και να τη βάλεις στο τέρμα όταν παίζεις ποδόσφαιρο. Οπότε όλο αυτό συνδυάζεται με τη Μοντεσσοριανή αγωγή.

Πολύ ενδιαφέρον.

Πάρα πολύ. Ένιωσα τρομερή ικανοποίηση.

Και είναι άγνωστο, θα πω, για μένα...

Ναι.

Έτσι πιστεύω εγώ, για τους περισσότερους κιόλας.

Ναι, ναι, είναι πολύ καινούργιο, είναι πολύ καινούριο...

Πολύ ενδιαφέρον και πολύ– Τοποθετεί το παιδί στο κέντρο του ενδιαφέροντος.

Ναι. Και κάτι άλλο που είναι πρωτοπόρος η Ολλανδία και δεν το ξέρει πολύς κόσμος είναι ότι η ομάδα ποδοσφαίρου, ο Ajax, έχει μία ακαδημία ποδοσφαίρου, όπου recruiters γυρνάνε στις ευρωπαϊκές χώρες και επιλέγουνε κάποια παιδιά να φοιτήσουν στις ακαδημίες ποδοσφαίρου που έχει, αλλά να κάνουν και μαθήματα σχολείου. Εκτός του ότι κάνουν τις προπονήσεις τους, τελειώνουν, είναι απόφοιτοι της Ακαδημίας Ajax, λύκειο για παράδειγμα, μέχρι λύκειο φτάνει. Και μετά, μπορούν να επιλέξουν το πανεπιστήμιο στο οποίο θα πάνε. Είναι ένα ιδιωτικό σχολείο, απλά συγκεκριμένα για ποδόσφαιρο. Εκεί χρησιμοποιούν τη Μοντεσσοριανή αγωγή. Η ανάγκη για να συνδέσουν τη Μοντεσσοριανή αγωγή με τα αθλήματα δημιουργήθηκε όταν της CEO του ΑΜΙ της Ολλανδίας ο γιος έπαιζε μπάλα και μέχρι τα 12 του ήτανε σε σχολείο Μοντεσσόρι. Τον πήρε η Ακαδημία Ajax και πήγε στην Ακαδημία σαν μαθητής και σαν αθλητής. Και είδανε ότι το παιδί αυτό, ο τρόπος με τον οποίο έπαιζε μπάλα ήταν πολύ διαφορετικός από τα υπόλοιπα παιδιά. Και αναρωτήθηκαν γιατί. Και είπε η μαμά του: «Δεν ξέρω αν κι αυτός είναι ένας από τους λόγους, το παιδί είναι Μοντεσσοριανής αγωγής». Και έτσι, μέσα από έρευνες, από το τι κάνανε, δεν ξέρω ακριβώς την ιστορία, αλλά αποφάσισαν ότι τελικά αυτός είναι ο τρόπος διαπαιδαγώγησης που πρέπει να έχει η Ακαδημία τους, γιατί πέρα από καλούς και σωστούς αθλητές, βγάζει και... Τα χαρακτηριστικά που δίνει σε έναν αθλητή η Μοντεσσοριανή αγωγή είναι αξιοπρόσεκτα. Σαν παίκτες, δηλαδή, είναι διαφορετικοί, έχουνε άλλο τρόπο σκέψης.

Πολύ ενδιαφέρον.

Ναι. Και αυτό το βλέπω και στην κόρη μου, η οποία ασχολείται με πάρα πολλά αθλήματα. Είναι εξίσου καλή –δυστυχώς– σε όλα και δεν μπορεί να αποφασίσει ποιο της αρέσει περισσότερο, αλλά μας ρωτάνε οι προπονητές της, οι δασκάλες που έχει κι αυτά τι διαφορετικό κάνουμε. Οπότε ναι, μάλλον έχει βάση.

Πολύ ωραία. Και, Φανή, τώρα, αφού τελείωσες και αυτό το πτυχίο που είπες, τώρα στον Καναδά τι κάνεις;

Τώρα στον Καναδά δουλεύω σε ένα από τα πιο ξακουστά ιδιωτικά σχολεία Μοντεσσόρι στο Τορόντο, στο οποίο φοιτεί και η κόρη μας, ναι. Και είμαι πάρα πολύ χαρούμενη και πλήρης. Αυτό που θα επιδιώξω τα επόμενα, την επόμενη χρονιά θα ήθελα να πω, είναι να κάνω και ένα διδακτορικό σε σχέση με τη Μοντεσσοριανή εκπαίδευση. Και με κάτι άλλο που ασχολούμαι παράλληλα με τη διδασκαλία σε ένα σχολείο, έχω κάνει μία δικιά μου εταιρεία που λέγεται «Montessori Times» και βοηθάμε γονείς και σχολεία ακόμα, να δημιουργήσουν ένα Μοντεσσοριανό περιβάλλον στο σπίτι τους. Όπως το κάναμε εμείς, εγώ με τον άντρα μου για το παιδί μας, να το κάνουνε και άλλοι και να δούνε πραγματικά πόσο πολύ θα βοηθηθεί το βρέφος και πόσο γρήγορα θα αναπτυχθεί και θα εξελιχθεί.

Αυτό μέσω του διαδικτύου γίνεται;

Αυτό είναι μέσω του διαδικτύου, ναι. Έκανα, μία σελίδα έχω που λέγεται «Montessori Times» και όποιος θέλει, μας βρίσκει εκεί. Παράλληλα, κάνουμε και workshops σε σχολεία, στο Οντάριο, όμως, έχουμε επικεντρωθεί πιο πολύ. Μέσω Covid ήταν πιο εύκολα τα πράγματα, γιατί το κάναμε και διαδικτυακά, είχαμε πάει μέχρι Βανκούβερ κι αυτά, αλλά τώρα που μπορούμε πια να είμαστε face to face με τον άλλον, προτιμούμε να πηγαίνουμε αυτοπροσώπως στα σχολεία και να ασχοληθούμε με κάποιο θέμα, με κάποιο πρόβλημα που έχει ο διευθυντής. Δηλαδή, να μας πει: «Έχω πρόβλημα σε αυτό το κομμάτι, έχω πρόβλημα σε εκείνο το κομμάτι. Αν μπορείτε, να μας δημιουργήσετε ένα workshop, ούτως ώστε να μας βοηθήσετε». Το κάνουμε κι αυτό πέρα από τη Μοντεσσοριανή αγωγή συγκεκριμένα και όλα αυτά.

Πολύ ενδιαφέρον και αυτό και βοηθητικό. Πολύ.

Ναι.

Γιατί το βίωσες όταν δεν υπήρχε και καταλαβαίνεις πόσο θα βοηθάει τώρα.

Ναι, ναι.

Μ’ αρέσει να βοηθάω. Είμαι, είναι τέτοιος ο χαρακτήρας μου, ναι, είμαι τέτοιος άνθρωπος.

Πολύ ωραία. Φανή, πόσα χρόνια είστε τώρα στον Καναδά;

Τώρα είμαστε από το ’16.’23... Εφτά, εφτά χρόνια; Ναι, εφτάμισι, θα πω;

Εφτάμισι, να πεις.

Ναι, είμαστε πλέον και υπήκοοι Καναδά, ψηφίσαμε και για πρώτη φορά στις δημοτικές μας εκλογές.

Τώρα πώς νιώθεις, μετά από αρκετά χρόνια έξω, δεν είναι λίγα...

Δεν είναι λίγα. Όχι.

Ούτε πολλά. Αλλά δεν είναι λίγα, σε καμία περίπτωση.

Όχι, όχι. Απλά ήταν πολύ μεγάλο το διάστημα που μείναμε εκτός. Είχαμε να ‘ρθούμε απ’ το 2018 και μετά ήρθε και η πανδημία και ήρθαμε φέτος για πρώτη φορά.

Πώς ένιωσες μόλις προσγειώθηκες; Συναισθήματα. Πριν απ’ αυτό. Το περίμενες με ανυπομονησία το ταξίδι;

Ναι, το περίμενα, γιατί ήξερα ότι με το που φτάνω θα με πάνε θάλασσα. Το περίμενα πάρα πολύ, ανυπομονούσα τόσο πολύ να μυρίσω τη θάλασσα. Το έχω στο μυαλό μου σαν κάτι, σαν το ιδανικό για μένα. Έτσι, μυρωδιές και γεύσεις μού έλειπαν όλα αυτά τα χρόνια. Δεν... Φυσικά και σου λείπουν άνθρωποι, φίλοι, συγγενείς, κάποιους ανθρώπους που τους έχεις ξεχωριστά μέσα στην καρδιά σου, αλλά σου λείπουν πάρα πολύ οι μυρωδιές και οι γεύσεις από την Ελλάδα, πολύ. Και ναι, το περίμενα πώς και πώς. Ανυπομονούσα να δω αν όλα είναι έτσι όπως τα άφησα. Φυσικά και δεν είναι όλα έτσι όπως τα άφησα.

Εδώ, στη γενέτειρά σου;

Εδώ, όταν ήρθα, μου φάν[01:00:00]ηκε η πόλη πάρα πολύ φωτεινή και καθαρή. Βέβαια, κάποιος μου είπε ότι: «Σου φάνηκε έτσι, γιατί μείναμε λίγοι και, φυσικά, την προσέχουμε και την καθαρίζουμε». Αλλά όχι, μου φάνηκε πάρα πολύ φωτεινή και καθαρή, όμορφη όπως πάντα. Η λίμνη μού φάνηκε πολύ πιο καθαρή απ’ ό,τι την είχα αφήσει, οφείλω να μολογήσω. Και εδώ, αυτή η μυρωδιά της λίμνης όταν πας και κάθεσαι σε αυτά τα καφέ στη νότια παραλία κοντά στη λίμνη, είναι η ίδια, είναι η ίδια. Δε μου άρεσαν τα κλειστά μαγαζιά, δε μου άρεσαν τα κλειστά διαμερίσματα, αλλά ήρθα και μου είπαν: «Εσείς λείπετε, ο τάδε έφυγε, εκείνος έφυγε, εκείνος είναι Γερμανία, εκείνος Ολλανδία, εκείνος Καναδά, εκείνος Αμερική, εκείνος Αυστραλία».

Πώς να μη κλείσουν;

Ναι.

Η κόρη σου;

Η κόρη μου... Είναι η πρώτη της επαφή με την Ελλάδα, γιατί δε νομίζω ότι θυμάται κάτι. Ήτανε βρέφος. Αναρωτιέται γιατί έχουμε τόσο στενούς δρόμους. Αναρωτιέται γιατί έχουμε τόσο μικρά αυτοκίνητα και γιατί όλα είναι πέντε λεπτά. Οπουδήποτε και να πάμε, της λέω: «Είναι πέντε λεπτά». «Θα πάρουμε το αυτοκίνητο;». «Όχι, θα πάμε με τα πόδια, γιατί είναι πέντε λεπτά».

Ε, ναι όταν έχεις μάθει, έχεις μεγαλώσει σε κάτι άλλο...

Ναι, ναι. Περνάει καλά, τα ελληνικά της βελτιώθηκαν στο 100%, μπορώ να πω, γιατί μιλάει μόνο ελληνικά με όλους, κανένας δε μιλάει αγγλικά. Τα ξαδερφάκια της είναι 2 χρόνων, 3 και 6, οπότε δεν... Οι φίλοι μας που έχουνε παιδιά, επίσης μιλάνε ελληνικά και αναγκαστικά αναγκάστηκε κι αυτή να μιλάει ελληνικά.

Φανή, τώρα το σύστημα στον Καναδά με το σχολείο πώς είναι; Είναι διακοπές τώρα;

Είμαστε διακοπές, ναι. Κλείσαμε 16 Ιουνίου και ανοίγουμε μία Τρίτη μετά το πρώτο Σαββατοκύριακο του Σεπτεμβρίου. Το πρώτο Σαββατοκύριακο του Σεπτεμβρίου έχουμε πάντα ένα τριήμερο και ανοίγουν τα σχολεία την Τρίτη μετά απ’ αυτό το τριήμερο. Οπότε φέτος είναι 4-5 Σεπτέμβρη, κάτι τέτοιο.

Σαν εδώ κάπως...

Ναι, ακριβώς το ίδιο.

Που κρατάει το ίδιο διάστημα.

Ναι, ναι, ναι. Το καλοκαίρι, τα παιδιά μπορούν να πάνε summer camp, να διαλέξουνε τι θέλουν να κάνουν. Μπορείς να πας summer camp μόνο για τένις, summer camp μόνο για μπαλέτο, summer camp μόνο για διάφορα activities, διαλέγεις τι θες να κάνεις. Εμείς φέτος επιλέξαμε να κάνουμε το summer camp της Ελλάδας.

Πολύ ωραία.

Ναι. Είμαστε ευλογημένοι και πολύ τυχεροί να είμαστε από εδώ, γιατί σε όποιον είπαμε ότι θα πάμε καλοκαίρι στην Ελλάδα, όλοι είπανε ότι είναι όνειρο ζωής. Και εμείς, αυτό το όνειρο ζωής το έχουμε όποτε θέλουμε.

Φανή, μετά από την εμπειρία σου με τη μορφή αυτής της μετανάστευσης, τέλος πάντων, τι πιστεύεις ότι πρέπει να έχει ένας άνθρωπος μέσα του για να μπορέσει να κάνει τη μετάβαση; Και ψυχικά, συναισθηματικά, ‘ντάξει, τα εφόδια που έχει ο καθένας διαφέρουν, αλλά τι χρειάζεται περισσότερο;

Πέρα από τάσεις φυγής, νομίζω θέλει θράσος.

Ναι.

Θέλει θράσος και αποφασιστικότητα. Πρέπει να είσαι αποφασισμένος ότι πας για μία νέα αρχή, γιατί εκεί έχουμε γνωρίσει, κάνουμε πολύ παρέα με Έλληνες, έχουμε και παρέες με Κορεάτες, με Πέρσες, με Κινέζους, με οτιδήποτε μπορείς να φανταστείς, γιατί είναι ένα πολυεθνικό κράτος και πόσο μάλλον η πόλη του Τορόντο είναι πολυεθνικότατη... Κάνουμε παρέα με Έλληνες, γιατί γιορτάζουμε τα ίδια πράγματα, όλοι έχουμε βιώσει τη μετανάστευση και έχουμε κοινές εμπειρίες, αν θες. Και νιώθουμε μία παρηγοριά όταν βρισκόμαστε μεταξύ μας.

Πολύ λογικό.

Ναι. Και θέλουμε να κρατήσουμε και το ελληνικό στοιχείο.

Υπάρχουν σύλλογοι, ομογένεια...

Ό,τι μπορείς να φανταστείς, βεβαίως. Κάνουμε παρέλαση την 25η στη Ντάνφορθ. Έρχεται ο πρωθυπουργός, κρατάει την ελληνική σημαία. Γενικά...

Έχει πολλούς Έλληνες;

Έχει πάρα πολλούς, αλλά δεν ξέρω ακριβώς πόσους, γιατί δεν έχω προλάβει να ασχοληθώ με κάποια κοινότητα.

Για να γίνονται, όμως, όλα αυτά, παρελάσεις και δρώμενα, σημαίνει ότι υπάρχει, υπάρχουνε άνθρωποι που...

Ναι, ναι. Υπάρχει Σύλλογος Ποντίων, υπάρχει Σύλλογος Καστοριέων, υπάρχει Σύλλογος Κοζανιτών, υπάρχει Πανγκρήτιος Σύλλογος, υπάρχουνε διάφοροι σύλλογοι, οι οποίοι κάνουν και τους χορούς τους. Οι εκκλησίες κάνουν τους χορούς τους και βρισκόμαστε εκεί πέρα. Αλλά να μη φεύγω από αυτό που ήθελα να πω. Ήθελα να πω ότι μαζευόμαστε οι Έλληνες μεταξύ μας και νιώθουμε μία νοσταλγία για τον τόπο και όλα αυτά, αλλά όλοι ξέρουμε ότι είμαστε εδώ για καλύτερα, είμαστε εδώ για κάποιο σκοπό. Ήρθαμε όλοι εδώ, γιατί βρέθηκε κάποια δυσκολία στο δρόμο μας εκεί. Οπότε το να βρισκόμαστε κι αυτό μας δίνει μία δύναμη, ότι δεν είσαι μόνος σου εδώ.

Πολύ σημαντικό αυτό που λες. Κουράγιο...

Ναι. Και φαντάζομαι το ίδιο νιώθαν και οι παππούδες μας όταν μετανάστευσαν εκεί.

Θεωρείς ότι ήτανε πιο εύκολα ή πιο δύσκολα τότε;

Θεωρώ ότι ήταν πιο δύσκολα τότε, γιατί έχω να σου πω ότι εμένα οι παππούδες μου δεν μάθαν ποτέ αγγλικά, ποτέ.

Τη δεκαετία του ’60 τώρα λες...

Του ’60. Δεν χρειάστηκε να μάθουν αγγλικά. Πορεύτηκαν, δούλεψαν, πήρανε σύνταξη και ζήσανε εκεί. Αλλά δεν χρειάστηκε ποτέ να μάθουν αγγλικά, να σ’ το πω απλά. Τώρα, αν δεν έχεις τα κατάλληλα εφόδια, δεν μπορείς να πορευθείς και να ενταχθείς.

Όπως;

Όπως πτυχία, γλώσσες, εμπειρίες. Είσαι... Νιώθεις πιο δυνατός και θα βρεις πιο εύκολα δουλειά. Και αν γνωρίζεις τα αγγλικά, θα ενταχθείς πολύ πιο εύκολα στην κοινωνία, γιατί πλέον, αν δεν τα γνωρίζεις, δεν μπορείς να κάνεις τίποτα, τίποτα. Δηλαδή και σερβιτόρος να γίνεις, πρέπει να ξέρεις να συναναστραφείς. Και πήγαμε εκεί για καλύτερα, δεν πήγαμε για να γυρίσουμε πίσω, δεν πήγαμε εκεί να βρούμε μία άλφα δουλειά, πήγαμε εκεί να βρούμε δουλειά σ’ αυτό που έχουμε σπουδάσει. Οπότε ξέραμε τι ζητάμε.

Θα άλλαζες κάτι απ’ όλα αυτά που συνέβησαν; Θα σκεφτόσουν κάτι διαφορετικό;

Το μόνο που θα άλλαζα ήταν ότι θα έφευγα νωρίτερα.

Είναι ωραίο που το παραδέχεσαι, όμως, γιατί όντως συνέβη για καλό και εξελίχθηκε σε καλό. Δικαιώθηκε, δηλαδή, η επιλογή.

Ναι.

Και η απόφαση.

Ναι. Ναι, γιατί εξελίχθηκα σαν άνθρωπος, εξελίχθηκαν οι σπουδές μου, άνοιξε το μυαλό μου, παρέχω ό,τι μπορώ στο παιδί μου. Οτιδήποτε έχει να του προσφέρει ο Καναδάς εγώ θα το πάρω, θα το πάρω, πραγματικά. Δηλαδή, επειδή έχουμε πολλούς χειμώνες, βαρείς χειμώνες, έπρεπε το παιδί να μάθει ice skating. Είναι όλα παγωμένα, είναι όλα for free, οι λίμνες παγώνουν, τα πάρκα παγώνουν, μπορείς να πας κάλλιστα ένα Σάββατο, μια Κυριακή με το παιδί σου και να απολαύσετε ice skating. Γιατί να μην το κάνεις;

Αγαπημένη εποχή στον Καναδά;

Χειμώνας... Χειμώνας...

Για πες μας λίγο, τι εικόνες σου ‘ρχονται όταν το λες;

Χιόνι μαζεμένο μέχρι σκέψου μία τριώροφη οικοδομή, τόσο χιόνι. Χιόνι, κρύο, αλλά όλο αυτό οδηγεί στο ice skating έξω, σκι με το παιδί, χιονοπόλεμο, χιονάνθρωπους, τσουλήθρες, τούνελ... Κρατάει πολύ, δεν θα σ’ το κρύψω, κρατάει πάρα πολύ. Δηλαδή, αν μας ξεκινήσει να μας χιονίζει τον Νοέμβριο, σταματάει τον Απρίλιο. Οπότε έχει πολύ χιόνι και το χιόνι μένει, γιατί έχουμε πολύ χαμηλές θερμοκρασίες. Όταν έχεις μόνιμα -25 για ένα μήνα, χιόνι πέφτει, χιόνι μένει, χιόνι πέφτει, χιόνι μένει, συσσωρεύεται, συσσωρεύεται, συσσωρεύεται, οπότε φτάνει κάποια στιγμή τριώροφη οικοδομή, σκέψου. Αλλά και τα παιδιά το ευχαριστιούνται, υπάρχει σύστημα αποχιονισμού πεζοδρομίων, δρόμων, μέχρι και το drive way μας καθαρίζουνε. Ναι, είναι πολύ οργανωμένοι, για το χειμώνα τους[01:10:00] είναι 100% οργανωμένοι. Και λένε ότι στον Καναδά υπάρχουνε δύο εποχές winter και construction, γιατί το χειμώνα πρέπει να φτιάξουν ό,τι έχει χαλάσει το χιόνι, το αλάτι... Οπότε, το καλοκαίρι κάνεις την υπομονή σου και κλείνουνε δρόμοι, υπάρχουν παρακάμψεις...

Συντήρηση θα γίνει...

Αναγκαστικά, αναγκαστικά, ναι. Τόσο χιόνι και τόσο αλάτι δεν... Είναι καταστροφικό.

Δεν μπορεί κι αλλιώς. Φανή, σ’ ευχαριστώ πάρα πολύ για την αφήγηση, την προσωπική σου ιστορία...

Κι εγώ σ’ ευχαριστώ, ήταν πολύ ωραίο να τα συμμαζέψω όλα.

Εύχομαι όλα να συνεχίσουν να πηγαίνουν, έτσι, όμορφα, κι αισιόδοξα και ωραία.

Ευχαριστώ πάρα πολύ και εγώ το εύχομαι αυτό. Μακάρι.

Να ‘σαι καλά.