Είναι[00:00:00] Σάββατο, 28 Αυγούστου του 2021. Είμαι η Ανδρομάχη Μπιστιώλη, ερευνήτρια στο Istorima, και βρίσκομαι στην Ηγουμενίτσα Θεσπρωτίας μαζί με την κυρία Μαρία Παπαδοπούλου, η οποία θα μας μιλήσει για τους Αρβανίτες, τα αρβανίτικα έθιμα και την αρβανίτικη γλώσσα. Καλησπέρα σας!

Καλησπέρα!

Κυρία Μαρία, θα ήθελα ξεκινώντας να μας πείτε δυο λόγια για εσάς.

Κατάγομαι από ένα μικρό χωριό της Θεσπρωτίας που ονομάζεται Αργυρότοπος, αρκετά γραφικό, μπορώ να πω, και με μεγάλη ιστορία. Λοιπόν, το χωριό μου, ο Αργυρότοπος, παλαιότερα λεγόταν Αρβενίτσα, λόγω της μεγάλης πληθυσμιακής… του μεγάλου πληθυσμιακού αριθμού Αρβανιτών ως μόνιμων κατοίκων. Παλαιότερα υπήρχε… υπήρχαν πολλοί Τουρκαλβανοί, όπως ονομάζονταν, λόγω της μίξης Τούρκων και Αλβανών που κυριαρχούσαν τότε, και έτσι οι ντόπιοι κάτοικοι ήταν λίγο σε υποδεέστερη-

Υποδεέστερη-

Θέση -ναι- και συνυπήρχαν όλοι μαζί αρμονικά.

Πείτε μας για τους… για τους Αρβανίτες, για αυτήν την πληθυσμιακή ομάδα. Τι θυμάστε από...

Λοιπόν-

Από την παραμονή, τη διαμονή σας-  

Τα περισσότερα πράγματα που γνωρίζω είναι βιωματικά από προγόνους, μεγαλύτερους σε ηλικία, γιαγιάδες, παππούδες, θείους και λοιπά. Τότε στο δικό μας το χωριό ήταν μικρή η μίξη, ας το πούμε, των Ελλήνων Αρβανιτών στην προκειμένη περίπτωση με των Τούρκων, οπότε δεν γινόντουσαν πάρα πολλές αιμομιξίες και έτσι είχε κρατηθεί, ας το πούμε, σθεναρά το ελληνικό φρόνημα και τα ήθη και τα έθιμα, δεν υπήρχαν δηλαδή πολλές προσμίξεις. Ένα χαρακτηριστικό της εποχής εκείνης που έκαναν συνήθως ήταν να παντρεύουνε πολύ μικρές τις κόρες οι Έλληνες Ορθόδοξοι και για λόγους φρονήματος να μην παντρευτούν με κάποιον Τούρκο-Τουρκαλβανό, αλλά και για λόγους θρησκείας κυρίως, γιατί ήταν κάτι το οποίο δεν... δεν υπήρχε έγκριση του να γίνει κάποια τέτοια μίξη. Η ηλικία συνήθως ήταν στα 12 έτη που γινόταν ο αρραβώνας. Βέβαια ο γάμος προχωρούσε λίγο αργότερα, στα 15-16, ανάλογα με την οικογένεια και με το πόσο μπορούσε η κάθε οικογένεια να συντηρήσει την κόρη. Ήτανε συνήθως πολλά παιδιά και σε κάθε οικογένεια, και αυτό γινόταν για να βοηθήσουν στις εργασίες τις κτηνοτροφικές, στους ελαιώνες, η οποία ήταν μία από τις βασικές έτσι εργασίες του χωριού και των Αρβανιτών της εποχής. Οπότε, ήταν και αυτός ένας παράγοντας για το πόσο θα διαρκέσει ο «αρραβώνας», σε εισαγωγικά. Ένα παράδειγμα γάμου μπορώ να σας πω για ένα συγγενικό πρόσωπο ήτανε το εξής: οι γυναίκες εκείνη την εποχή και ειδικότερα στο χωριό δεν είχαν τόσο υποδεέστερη θέση από τους άντρες, ήταν αρκετά δυναμικές, ασχολούνταν και με το σπίτι τους φυσικά, αλλά και με τις εργασίες των ανδρών, όπως τα ζώα και τα χωράφια που είχανε, που ασχολούνταν με αυτά. Το παράδειγμα λοιπόν είναι το εξής: οι γυναίκες πήγαιναν κανονικά στο σχολείο τους, τη βασική δημοτική εκπαίδευση. Λόγω του ότι όμως στο δικό μας το χωριό υπήρχε καλή σχέση μαζί με τους Τούρκους ήταν ανάμεικτα τα τμήματα, και κορίτσια και αγόρια στην ίδια τάξη, και των δύο θρησκειών. Παρόλα αυτά, για τους Τούρκους μουσουλμάνους κάποια κοπέλα η οποία δεν ήταν αρραβωνιασμένη ή παντρεμένη θεωρούταν εύκολο θύμα κλοπής. Οπότε επέλεξαν να παντρέψουν το συγκεκριμένο κορίτσι στο οποίο αναφέρομαι, να το αρραβωνιάσουν στα 12 έτη, με σκοπό να μην γίνει κλοπή από τους Τούρκους, γιατί συνήθιζαν, λόγω του ότι δεν δίνονταν τα κορίτσια με συγκατάθεση των γονέων, που ήταν κάτι το οποίο έπρεπε να συμβεί η συγκατάθεση, εκείνοι αποφάσιζαν να κλέψουν τα κορίτσια. Αρραβώνας λοιπόν στα 12 έτη. Συνήθως αν η οικογένεια ήτανε με πολλά παιδιά, πήγαιναν στη… πήγαινε η κοπέλα αρραβωνιασμένη στην οικογένεια του γαμπρού, του μελλοντικού γαμπρού. Εκεί της μάθαιναν, πέρα από το νοικοκυριό και τη μαγειρική και το πώς θα πρέπει να κρατηθεί ένα σπίτι, κάτι που έπρεπε να το μάθει από την πεθερά. Μαθαίνανε και άλλα πράγματα, όπως το πώς να περιποιούνται το σώμα τους, να φτιάχνουν τα μαλλιά τους με ωραίες πλεξούδες, κάτι το οποίο ήτανε πάρα πολύ σύνηθες εκείνη την εποχή, και την αποτρίχωση με κλωστή. Βεβαίως! Στη συνέχεια η συγκεκριμένη κοπέλα παντρεύτηκε στα 16 της, όπου έκανε μετά στη συνέχεια το [00:05:00]πρώτο της παιδί. Όταν λέμε παντρεύτηκε, εννοούμε και αυτά τα… ότι η συνύπαρξη στο ίδιο σπίτι δεν επικροτούσε και τη συνεύρεση του μελλοντικού ανδρόγυνου, δηλαδή ήταν λίγο πιο αγνά τα συναισθήματα. Οι αρραβώνες τότε σε μικρή ηλικία γινόντουσαν ακριβώς για τον λόγο του να μην υπάρχει... υπάρξει κάποια αρπαγή από τους Τούρκους. Κάτι άλλο το οποίο γνωρίζω είναι ότι οι Έλληνες στο δικό μας το χωριό, γιατί σε άλλα χωριά της Θεσπρωτίας επικρατούσαν άλλοι νόμοι, δεν είχαν τόσα πολλά δικαιώματα, στο δικό μας το χωριό υπήρχαν μέλη τα οποία ήταν πολύ ενεργοί στην κοινότητα, είχανε θέσεις όπως αυτή του γραμματέα, κάτι που ήταν σαν μπορούμε να πούμε τοπικός πρόεδρος ή… και τα λοιπά, ο οποίος ασχολούνταν με την γραφειοκρατία, τις γεννήσεις, καταγραφές και τα λοιπά για την πλευρά των Ελλήνων, και αντίστοιχα υπήρχε και κάποιος άλλος για την πλευρά των Τούρκων, και αυτοί οι δύο είχαν ουσιαστικά το ίδιο αξίωμα και συνυπήρχαν και δούλευαν μαζί ταυτόχρονα. Στο δικό μας χωριό… ήταν χωρισμένο σε δύο μαχαλάδες, ας το πούμε με τούρκικη έτσι έκφραση, ήταν χωρισμένο στα δύο. Από την κάτω πλευρά του χωριού έμεναν οι Έλληνες και από την πάνω πλευρά, που είναι αυτήν τη στιγμή το χωριό, έμεναν οι Τούρκοι ως στρατηγική θέση, ήταν δηλαδή… στρατηγικά έβλεπαν ολόκληρο τον ορίζοντα. Τώρα σας λέω… τότε αναφέρομαι στις… ακόμα στην εποχή της κυριαρχίας των Τούρκων, προτού κλείσουν τα σύνορα, τα ελληνοαλβανικά σύνορα, και γίνει αυτή η τελευταία… που θα μιλήσω στη συνέχεια για αυτό το γεγονός. Τότε ακόμα τα πράγματα λοιπόν κυλούσαν ομαλά, όσο μπορούσαν να κυλήσουν ομαλά, μέχρι που έφυγαν οι τελευταίοι Τουρκαλβανοί από το χωριό, και έφυγαν με πολύ βίαιο τρόπο, καθώς έκαψαν σχεδόν τα πάντα πίσω τους, σπίτια, σκότωσαν πολλούς, αρκετοί Αρβανίτες με οικογένειες Αρβανιτών ξεκληρίστηκαν, λόγω του ότι οι άντρες της οικογένειας ήτανε σαν αντάρτες, ας το πούμε, και μάχονταν για την υπεράσπιση του χωριού. Νομίζω ήταν γύρω στο ’45, αν θυμάμαι καλά, η χρονολογία. Τότε, από ιστορίες γνωρίζω ότι όλοι οι μόνιμοι κάτοικοι του χωριού οι Χριστιανοί Ορθόδοξοι και κατ’ επέκταση Αρβανίτες, είχαν αναγκαστεί να φύγουν μαζί με όλη τους την περιουσία, που τότε περιουσία θεωρούνταν είτε τα χωράφια, που σε αυτήν την περίπτωση ήταν κάτι το οποίο καιγόταν πίσω τους, είτε με τα ζώα τους και έφτασαν μέχρι το Φανάρι, στα σύνορα με την Πρέβεζα, με τα πόδια, ούτως ώστε να γλιτώσουν από τις φωτιές και από τους… από τις σφαγές που συνέβαιναν πίσω τους. Γυρίζοντας λοιπόν πίσω… στον δρόμο της επιστροφής λοιπόν διάφορες οικογένειες μπήκαν, μερικές ελάχιστες, σε αυτό το μπούγιο που επέστρεφε στο χωριό. Οι μόνιμοι κάτοικοι επέστρεψαν σχεδόν όλες οι οικογένειες οι μόνιμες πίσω, από όσο γνωρίζω, και τα ήδη υπάρχοντα σπίτια και περιουσίες των Τούρκων που άφησαν φεύγοντας πέρασαν στα χέρια των Ελλήνων Αρβανιτών με τον κλήρο, που ήταν κάτι πολύ διαδεδομένο στην εποχή, ούτως ώστε να μοιραστεί ισάξια η γη και τα λοιπά.

Κάτι που θα άξιζε να σημειώσουμε είναι η διαφορά λοιπόν των Αρβανιτών ως πληθυσμιακή ομάδα στην Θεσπρωτία, την Ήπειρο και κατ’ επέκταση και σε όλη την Ελλάδα. Δεν μπορώ να πω με ακρίβεια το τι… από πού μπορεί να κατάγονται ή το οτιδήποτε παρά μόνο από ιστορίες και από πράγματα που ως… με προσωπικά βιώματα έχω-

Που έχετε ακούσει-

Οι Αρβανίτες πολλές φορές ταυτίζονται με τους Τσάμηδες στην Θεσπρωτία κυρίως, γιατί η Θεσπρωτία λεγότανε παλιότερα Τσαμουριά και οι γειτονικοί Αλβανοί συνεχίζουν να θεωρούν και να έχουν αυτό το μεγάλο όραμα της Τσαμουριάς λοιπόν. Για εμάς οι Τσάμηδες θεωρούνταν ότι ήταν οι προδότες, στα βάθη των χρόνων, τοπικά τουλάχιστον, στο δικό μας τόπο ήταν εκείνοι οι οποίοι ανάλογα με το ποιος θα ήταν στην εξουσία ακολουθούσαν και είτε ασπάζονταν τη δική του θρησκεία και κατ’ επέκταση τα δικά τους… βοηθούσε στα δικά τους συμφέροντα, στο να ολοκληρωθούν τα δικά τους συμφέροντα. Ένα πολύ ωραίο παράδειγμα είναι και ότι και στον πόλεμο του ’40 με τους Γερμανούς και με τους Ιταλούς οι Τσάμηδες ήταν εκείνοι οι οποίοι έχοντας ελληνική [00:10:00]καταγωγή βοήθησαν στο να μπουν από την Αλβανία οι Ιταλοί και να επιτεθούν στους Έλληνες. Οπότε για εμάς είναι δύο τελείως διαφορετικές πληθυσμιακές ομάδες με κοινή φυσικά καταγωγή, γιατί όλοι εκείνοι, Τσάμηδες, Αρβανίτες, Σαρακατσάνοι, Βλάχοι, έχουν κοινή καταγωγή, παρόλα αυτά έχουνε διαφορά… έχουν… ας το θεωρήσουμε ως μία διαφορετική «φυλή», σε εισαγωγικά. Τους Αρβανίτες αυτό που τους χαρακτηρίζει είναι η προφορική γλώσσα, η αρβανίτικη. Είναι κάτι το οποίο… είναι μία γλώσσα η οποία δεν γράφεται, είναι μόνο προφορική. Οι παππούδες μου μού έλεγαν ότι δημιουργήθηκε για να μην καταλαβαίνουν στην αρχή οι Τούρκοι το τι έλεγαν οι Έλληνες μεταξύ τους. Είναι μία μίξη αλβανικών, τουρκικών και ελληνικών, ξεκάθαρα προφορική, δεν υπάρχει γραπτός… κάποιος γραπτός κώδικας επικοινωνίας. Αυτό είναι που τους χαρακτηρίζει, η γλώσσα, κάτι στο οποίο υπάρχει και σε άλλες φυλές, όπως και τα βλάχικα είναι μία άλλη διάλεκτος, παρόλα αυτά δεν γνωρίζω αν είναι και γραπτή. Υπάρχει μία διαφορά λοιπόν εκεί ανάμεσα στους Τσάμηδες και στους Αρβανίτες. Επίσης, υπάρχει και η διαφορά έτσι στην οικογένεια, στη γυναίκα. Μεγάλη διαφορά. Σε πολλά χωριά και σε πολλές περιοχές της Ελλάδας η γυναίκα είχε μία πιο υποδεέστερη θέση, ενώ στους Αρβανίτες η γυναίκα είχε πολύ ενεργό ρόλο στην οικογένεια, πέρα ότι φυσικά το ότι ασχολούνταν με το σπίτι και με τη διαπαιδαγώγηση των παιδιών, από πολύ μικρή ηλικία ασχολούντουσαν και με άλλα πράγματα, όπως πηγαίνανε και κάνανε στον αργαλειό ως σπουδή τότε, ήταν η εκπαίδευση που μπορεί να είχαν οι γυναίκες εκείνη την εποχή και θεωρούνταν πολύ σημαντικό να ήξερε μία γυναίκα αργαλειό. Φρόντιζαν το σπίτι, επίσης είχανε και πολύ ενεργό ρόλο σε θέματα κληρονομικά, για παράδειγμα, από όσο γνωρίζω, όταν υπήρχε η οικογένεια, ναι μεν ο μεγάλος γιος είχε συνήθως τα περισσότερα κληρονομικά δικαιώματα από την πατρογονική περιουσία, παρόλα αυτά όταν δεν υπήρχε γιος και υπήρχαν μόνο κόρες είχαν επίσης τα ίδια αξιώματα. Η μικρότερη κόρη ή ο μικρότερος γιος είχε την υποχρέωση να φροντίσει τους ηλικιωμένους γονείς στη συνέχεια και, αν δεν υπήρχε γιος και υπήρχαν μόνο κόρες, ο άντρας της ήταν υποχρεωμένος να ζει στο σπίτι μαζί με τους γονείς της ως ο λεγόμενος σώγαμπρος, αλλά όχι με την κακή έννοια, απλά επειδή ήταν υποχρέωσή της να κληρονομήσει το σπίτι, το οποίο πήγαινε στο μικρότερο παιδί εκείνη την εποχή -και μερικοί το κρατούν ακόμα και τώρα- και να φροντίσει τους γονείς. Κάτι άλλο το οποίο είναι εξίσου σημαντικό, επιστρέφω στην προηγούμενη συζήτησή μας, φεύγοντας οι Τουρκαλβανοί από την περιοχή και λεηλατώντας σχεδόν όλο μας το χωριό πέρασαν και σε πράξεις του να κρύψουν κάποιον θησαυρό προσωπικό, χρηματικό και τα λοιπά με το… με τη σκέψη ότι ίσως κάποια στιγμή γυρίσουν και τα πάρουν. Από ιστορίες και από αφηγήσεις των παππούδων και θείων μου γνωρίζω ότι οι περισσότεροι που έφυγαν από το χωριό πέρασαν από τα σύνορα της Αλβανίας και τότε έγινε… έκλεισαν τα σύνορα εκείνα και δεν επέστρεψαν ποτέ ξανά. Παρόλα αυτά, υπάρχουν ιστορίες -κανείς δεν το έχει παραδεχτεί ανοιχτά- ότι ίσως ότι κάποιοι έχουν βρει και θησαυρούς, χρηματικά ποσά θαμμένα κάτω από ελαιώνες, από σπίτια, αυλές και λοιπά, παλιούς φούρνους, κάτι πάρα πολύ σύνηθες. Η γιαγιά έλεγε ότι αυτά είναι ματωμένα τα λεφτά, γιατί εκείνη την περίοδο ήταν… έφυγαν με μεγάλο… με μεγάλη βιαιοπραγία, έκαναν πολλές βιαιοπραγίες φεύγοντας, έκαψαν εκκλησία, εκκλησίες, σπίτια, έκλεψαν και κάποιες κοπέλες, οι οποίες επέστρεψαν μετά από πολλά χρόνια και αφηγήθηκαν έτσι τη ζωή που είχαν με εκείνους. Και αυτά, λοιπόν, τα λεφτά που είναι ματωμένα θεωρούν ότι αν κάποιος τα πάρει και τα αξιοποιήσει και τα χρησιμοποιήσει το έθιμο είναι να χτίζει πάνω από εκεί που βρήκε ένα εκκλησάκι. Έτσι λέγεται, αλλιώς θα τον κυνηγήσει και καλά η κατάρα από αυτά τα χρήματα, γιατί στην ουσία είναι από ανθρώπους οι οποίοι σκότωσαν κάποιον συγγενή, συμπατριώτη, συντοπίτη και λοιπά. Οπότε υπάρχει και αυτό το χαρακτηριστικό, ότι πάνω από ένα τέτοιο εύρημα χτίζεται κάποιο εκκλησάκι ως εξιλέωση αυτουνού που χρησιμοποιεί τα [00:15:00]χρήματα αυτά. Κάτι ακόμη. Γενικότερα αυτό συμβαίνει, από όσο γνωρίζω, σε όλη την Ελλάδα, έτσι, είναι κάτι γνωστό. Το παιδί θα πάρει το όνομα του παππού από την πλευρά του πατέρα και λοιπά. Γενικότερα στο χωριό μου ταυτίζουμε πάρα πολύ και έχουμε πολύ μεγάλη αγάπη προς τον Άγιο ο οποίος θα είναι στο όνομα του παππού, δηλαδή του… της κολώνας του σπιτιού μας, ας πούμε. Στο δικό μας το χωριό έχουμε την Παναγία, τιμάται η Παναγία, η εκκλησία της Παναγίας, γιορτάζεται κάθε Δεκαπενταύγουστο. Και έχουμε επίσης και ένα εκκλησάκι στον Άγιο Γεώργιο. Η εκκλησία της Παναγίας η αρχική στο χωριό βρίσκεται στον κάτω μαχαλά που λέγαμε. Γύρω, δηλαδή, από την εκκλησία της Παναγίας βρισκόταν το αρχικό χωριό και φεύγοντας οι Τούρκοι την έκαψαν. Αυτή η εκκλησία δεν έχει αναστηλωθεί από τότε. Υπάρχει, υπάρχει το οίκισμα, δεν υπάρχει η σκεπή, υπήρχαν και κάποιοι τάφοι παρόλα αυτά, πολύ μεγαλύτερων σε ηλικία, οι οποίοι μετά έχουν μεταφερθεί, δηλαδή ήταν η εκκλησία, το νεκροταφείο, ήταν όλα εκεί και το οποίο κάηκε, δεν έχει φτιαχτεί μέχρι στιγμής, αλλά δημιουργήθηκε ξανά η ίδια εκκλησία προς τιμήν της Κοίμησης της Θεοτόκου στο κέντρο του χωριού, στον πάνω μαχαλά. Έχουμε επίσης ένα εκκλησάκι του Αγίου Γεωργίου. Επίσης τιμάται, το τιμάμε κάθε χρόνο και κερνάμε και λουκούμια. Βεβαίως! Ίσως γνωρίζετε και τα τοπικά έθιμα με τους καβαλάρηδες που παίρνουν τα άλογα και πηγαίνουνε στα εκκλησάκια του Αγίου Γεωργίου.

Κυρία Μαρία, θα ήθελα να επιστρέψουμε στην ιστορία που μας είπατε για το χωριό σας. Θα ήθελα να σας ρωτήσω από πού σας είναι γνωστή η ιστορία αυτή;

Από προφορικές ιστορίες που μου μετέφεραν οι παππούδες μου, λόγω του ότι μεγάλωσα με παππού και γιαγιά. Ήταν πράγματα τα οποία ή τα νοσταλγούσαν είτε δεν μπορούσαν να ξεχάσουν εύκολα, είτε κάποιες καλές αναμνήσεις είτε κάποιες κακές. Από εκεί έχω τις περισσότερες, έτσι, γνώσεις από εκείνους.

Μας είπατε ότι το χωριό αποκαλείτο παλαιότερα Αρβενίτσα-

Ναι-

Τι σημαίνει;

Σημαίνει Αρβενίτσα ότι… το χωριό στο οποίο μένουν οι Αρβανίτες. Συνηθίζεται στην Θεσπρωτία να έχουνε τα ονόματα… τα χωριά να έχουν ως όνομα κάποιο χαρακτηριστικό, για παράδειγμα η Φασκομηλιά έχει πολύ φασκόμηλο, οπότε Φασκομηλιά, Σκορπιώνα παλιότερα είχε πολλούς σκορπιούς. Σας αναφέρω γειτονικά χωριά. Οπότε ένα χαρακτηριστικό είναι αυτό. Μετέπειτα η… και ήτανε και χαρακτηριστικό των Τουρκαλβανών, έλεγαν η Αρβενίτσα, δηλαδή το χωριό που ήταν οι περισσότεροι Αρβανίτες. Από εκείνους χαρακτηρίστηκε έτσι, όχι τόσο από τους ντόπιους κατοίκους. Στη συνέχεια μετονομάστηκε σε Αργύρους ως ότι οι ντόπιοι κάτοικοι ήταν πολύ ευκατάστατοι και φυσικά μετράμε την περιουσία σε ζώα και σε ελαιώνες, όχι σε άλλα…

Θυμάστε μήπως κάποιο… θυμάστε να σας έχουν αφηγηθεί κάποιο περιστατικό σχετικά με τη δράση των Τουρκοτσάμηδων στην περιοχή; Κάτι που να… που να ξεχωρίζετε σαν ιστορία που έχετε ακούσει;

Γνωρίζω ότι στο χωριό, όπως είπα και πριν, ήταν καλές οι σχέσεις, όσο θα μπορούσε να ήταν καλές… έτσι δύο λαοί διαφορετικοί και με διαφορετική θρησκεία, κάτι που τότε ήταν πολύ σημαντικό η θρησκεία και είχε μεγάλη αξία. Ξέρω, είχα ακούσει μάλλον, μία ιστορία για τρεις Τουρκαλβανούς οι οποίοι αποπειράθηκαν να μπούνε σε ένα σπίτι μίας γυναίκας, η οποία έμενε μόνη, με άγνωστους σκοπούς. Μπορούμε να φανταστούμε ίσως. Και εκείνη αναγκάστηκε να τους σκοτώσει και τους τρεις με το όπλο, ούτως ώστε να μην την πειράξουν. Ένα είναι αυτό. Και στη συνέχεια διάφορες λεηλασίες οι οποίες γίνονταν συνήθως σε χώρους λατρείας, αυτό ήταν έτσι κάποιο σύνηθες γεγονός.

Μας μιλήσατε προηγουμένως για τους όρους Αρβανίτες και Τσάμηδες. Ανάμεσα στις δύο πληθυσμιακές ομάδες πείτε μας λίγο για τον… υπήρχε διαφορά και στη γλώσσα και στο θρήσκευμα… Πείτε μας λίγο πιο…

Όχι απαραίτητα διαφορές. Από όσο γνωρίζω εγώ, από ό,τι μου έχουν πει, ήταν Έλληνες και οι Τσάμηδες. Παρόλα αυτά, επέλεγαν ανάλογα με το ποιος θα ήταν στην εξουσία να ασπαστούν τη θρησκεία του, ούτως ώστε να είναι πιο ευνοημένοι. Όπως προείπα και πριν, η θρησκεία ήταν κάτι πολύ σημαντικό και είχε αξία, είχε… είχε αξία τέλος πάντων. Οι Τσάμηδες λοιπόν επέλεγαν… είχαν επιλέξει να [00:20:00]ασπαστούν είτε τον ισλαμισμό είτε μετά να ξαναεπιστρέψουν στον χριστιανισμό, ούτως ώστε να είναι ευνοημένοι από τις εκάστοτε… ποιος θα ήταν κυρίαρχος εκείνη την εποχή και ποιος θα είχε περισσότερη δύναμη, κάτι το οποίο για εμάς τους υπολοίπους ήταν δακτυλοδεικτούμενο, καθώς θεωρείται προδοσία αυτό το πράγμα, το να αλλάξεις τη θρησκεία σου για να είσαι ευνοημένος, καθώς άλλοι μπορεί να μαρτύρησαν είτε να σκοτώθηκαν για να υπερασπιστούν τον τόπο τους και τη θρησκεία τους και το… και τις οικογένειές τους. Στην ουσία αυτό θεωρείται ως οι προδότες.

Οι κάτοικοι του χωριού δεν χρησιμοποιούν δηλαδή ως ταυτόσημες, δεν τις χρησιμοποιούν ως ταυτόσημες έννοιες;

Όχι, όχι. Θεωρούνται δύο διαφορετικά πράγματα και σε παλαιότερους ακόμη -μπορεί και λάθος έτσι; μπορεί και να υπάρχει παρανόηση της έννοιας- θεωρούταν και ως προσβολή άμα τον χαρακτηρίσεις έτσι.

Σε ό,τι αφορά όμως τη γλώσσα;

Ήταν η ελληνική γλώσσα-

Εξίσου και οι Αρβανίτες και οι Τσάμηδες ομιλούν την αρβανίτικη διάλεκτο;

Ίσως. Η αρβανίτικη κατ’ αρχάς την μιλούν περισσότερο οι Αρβανίτες ως… επειδή είναι προφορική ομιλείται στο σπίτι, δεν μπορεί δηλαδή να τη μάθει κάποιος εύκολα. Παρόλα αυτά, ίσως και να μιλούσανε κάποιοι, λόγω του ότι θα ζούσαν στο ίδιο χωριό, αν υπήρχαν, ας πούμε, στο δικό μας χωριό. Γιατί και σε γειτονικά χωριά, από όσο γνωρίζω, υπάρχουν αρκετοί που να την ομιλούν.

Οι νέοι άνθρωποι που μένουν στο χωριό μιλούσαν την αρβανίτικη διάλεκτο;

Εγώ που έχω μεγαλώσει στο χωριό, που μεγάλωσα με γιαγιά και παππού και όλοι την μιλούσαν καθημερινά καταλαβαίνω τα περισσότερα. Ναι. Παρόλα αυτά, πλέον… και οι συνομήλικοί μου τα καταλαβαίνουμε σχεδόν όλα. Παρόλα αυτά, δεν την χρησιμοποιούμε στην καθημερινότητά μας.

Κυρία Μαρία, το χωριό σας, το χωριό Αργυρότοπος μετρά σήμερα αρκετούς κατοίκους;

Δυστυχώς όχι, λόγω του ότι είναι αρκετά μικρό δεν υπάρχουν αρκετές επαγγελματικές ευκαιρίες, έτσι οι νεότεροι έχουν… είτε είναι στο εξωτερικό, κάτι που υπήρχε από παλαιότερα, η μετανάστευση στο χωριό, είτε μένουν πλέον στο κέντρο, στην Ηγουμενίτσα. Αλλά παρόλα αυτά, Χριστούγεννα, Πάσχα και ιδίως τα καλοκαίρια υπάρχει αρκετή έτσι αναζωπύρωση των οικογενειών.

Κυρία Μαρία, σας ευχαριστώ πολύ!

Εγώ ευχαριστώ!