[00:00:00]Πώς ονομάζεστε;

Σταυρίδης Αθανάσιος.

Είναι Τρίτη 25 Φεβρουαρίου. Είμαι ερευνητής στο Istorima, ο Κωνσταντίνος Χατζηανδρέου. Βρισκόμαστε στη Βέροια και είμαι εδώ πέρα με τον κύριο Σταυρίδη Αθανάσιο. Για αρχή, θα ήθελα να μου δώσετε μερικά στοιχεία για εσάς, όπως την ημερομηνία γέννησης και τον τόπο γέννησης.

Γεννήθηκα το 1963, τον Ιούλιο του ’63, στην Κόνιτσα των Ιωαννίνων.

Τι σπουδές έχετε ακολουθήσει;

Σπούδασα καθηγητής φυσικής αγωγής, τελείωσα το τμήμα του ΑΠΘ στο Αριστοτέλειο και στη συνέχεια, μεταπτυχιακές σπουδές στο διατμηματικό πρόγραμμα των ΤΕΦΑΑ Κομοτηνής και Θεσσαλονίκης, με θέμα διατριβής τη σχολική παρακίνηση, το κλίμα παρακίνησης. Γενικά, δηλαδή, το θέμα ψυχολογίας, την παρακίνηση των μαθητών στο σχολείο με σημείο αναφοράς τη φυσική αγωγή.

Σε προηγούμενη συνάντηση είχατε αναφέρει ότι έχετε σχέση και με τα λαογραφικά στοιχεία της πόλης της Βέροιας, στον Νομό Ημαθίας.

Ναι, αυτό προέκυψε στη συνέχεια, μετά τις σπουδές στο πανεπιστήμιο, καθώς ειδικεύθηκα στους ελληνικούς παραδοσιακούς χορούς. Σαν αποτέλεσμα λοιπόν, όταν βρέθηκα στη Βέροια, ασχολήθηκα και ασχολούμαι μέχρι σήμερα. Συγκεκριμένα, από τον Νοέμβριο του ’92 μέχρι και σήμερα, διδάσκω παραδοσιακούς χορούς στο Τμήμα Λαογραφίας της Κοινωφελούς Επιχείρησης Πολλαπλής Ανάπτυξης του Δήμου Βέροιας. Επιπλέον, είμαι και υπεύθυνος στο τμήμα για όλες τις εκδηλώσεις που γίνονται στη διάρκεια του έτους.

Ωραία, δραστηριοποιήστε και σε χωριά της Ημαθίας ή μόνο στην πόλη της Βέροιας;

Ναι, και στην περιφέρεια, συγκεκριμένα είμαι δάσκαλος εδώ και αρκετά χρόνια στο χωριό Συκέα ή Συκιά –να το πούμε πιο λαϊκά– των Πιερίων. Διδάσκω παραδοσιακούς χορούς επίσης στον Πολιτιστικό Σύλλογο του Αγίου Γεωργίου και σε μια ομάδα εκπαιδευτικών, δασκάλων της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης.

Ωραία. Γενικότερα, αντιλαμβάνομαι ότι γνωρίζετε τα λαογραφικά στοιχεία του Νομού Ημαθίας, έχετε ασχοληθεί μ’ αυτά. Οπότε τι θα μπορούσατε να μας πείτε για τη Βέροια γενικότερα όσον αφορά τον αστικό τρόπο ζωής από τα αρχαία χρόνια κιόλας μέχρι και σήμερα; Όπου τ’ αρχαία χρόνια δηλαδή, μετά ακολουθούν τα βυζαντινά για παράδειγμα, τα μεταβυζαντινά, τα οθωμανικά και τα σύγχρονα.

Ακριβώς, μπορούμε να πούμε ότι η Βέροια είναι μια πανάρχαιη πόλη του Νομού Ημαθίας, με την αρχή της να χάνεται στο βάθος του χρόνου. Έχει μία αδιάλειπτη πορεία στο ιστορικό γίγνεσθαι. Και η παρουσία της, όπως ανέφερες, Κωνσταντίνε, ξεκινάει από την αρχαία, βυζαντινή, Τουρκοκρατία και νεότερη περίοδο. Ωστόσο, μπορούμε να πούμε ότι αναφερόμαστε στα ήθη και τα έθιμα, μέχρι την… Πρόκειται για ήθη και έθιμα τα οποία υπήρξαν και λειτούργησαν μέχρι την απελευθέρωση από τους Τούρκους. Αρκετά πίσω! Αυτό, όπως γνωρίζεις σήμερα, έχουν χαθεί στο πέρασμα του χρόνου και κάνουμε μια προσπάθεια ν’ αναβιώσουμε κάποια απ’ αυτά. Να γνωρίσουμε, ν’ αναβιώσουμε και έχουμε και διάφορες δράσεις που θέλουμε να κάνουμε. Να αναφέρουμε ότι η Βέροια ήταν, όπως και μια σειρά άλλων πόλεων… Πρόκειται για αστικές πόλεις, όπου ο πληθυσμός ήτανε πολύ μικρός σε σχέση με το σήμερα. Θ’ αναφέρουμε χαρακτηριστικά ότι υπήρχε μέχρι το κέντρο ουσιαστικά της πόλης. Οι Βεροιωτάδες είχανε παλιά σπίτια, αρχοντικά σπίτια, κλεισμένα με ψηλούς τοίχους κι αυτό για ν’ αποφεύγουνε τους Τούρκους, τις συνωστίσεις με τους Τούρκους να μην τους βλέπουν πως λειτουργούν οι Τούρκοι, αλλά και να μην τους ενοχλούν. Ένα τέτοιο αποτέλεσμα είχε να αναπτυχθούν η αστική μουσική παράδοση σαν συνέχεια της βυζαντινής. Και μιλάμε για λεπτά όργανα, όπως χαρακτηρίζονται τα έγχορδα κυρίως: το βιολί, το ούτι και οι νταϊρέδες. Δε θέλαν, δηλαδή, να ενοχλούνται οι Τούρκοι. Και αυτό μπορούμε να πούμε ήταν τα βασικά τους όργανα, που, όπως μας αναφέρουν, ήταν και μια αιτία που αναπτύχθηκαν αυτοί οι χοροί. Μιλάμε, φυσικά, για αστικούς χορούς, για γυναικείους κατ’ ουσίαν, οι οποίοι χορεύονταν στους εσωτερικούς χώρους, στα καλά δωμ[00:05:00]άτια, στους καλούς οντάδες του κάθε αρχοντικού. Ένα άλλο δείγμα του αστικού τρόπου ζωής είναι ότι συναντάμε πολλά τραγούδια αστικά, εφτάσημα στον ρυθμό. Και άλλο δείγμα είναι ότι και η παραδοσιακή γυναικεία φορεσιά μοιάζει, είναι αστική. Μιλάμε για μακριά φορέματα αστικά και εδώ μοιάζουν μ’ εκείνα της Κοζάνης, της Νάουσας, της Έδεσσας. Γειτονικές περιοχές, που κι αυτές θεωρούνται αστικές.

Γνωρίζετε στοιχεία σχετικά με τις σχέσεις που υπήρχαν μεταξύ των Βεροιωτών και των Οθωμανών οι οποίοι βρισκόντουσαν στην πόλη της Βέροιας; Δηλαδή η ζωή,  η καθημερινότητα είχε συγκεκριμένους ρυθμούς, ας πούμε;

Υπήρχαν οι συναναστροφές. Αυτό φαίνεται και απ’ την καθημερινότητά τους, από το εμπόριο που γινότανε. Ωστόσο, δε θέλανε να προκαλούνε τους Τούρκους με τον τρόπο ζωής τους. Και μάλλον αντίστροφα, οι Τούρκοι δε θέλανε να ενοχλούνται από τον τρόπο ζωής των Ελλήνων, γι’ αυτό περιορίζονταν σε εκδηλώσεις τα οποία γινόντουσαν σε κλειστούς χώρους. Τώρα, περισσότερο στον τομέα αυτό δεν είμαι έτοιμος να σου απαντήσω. Φυσικά, στην αγορά υπήρχαν και συγκεκριμένα σημεία που ήτανε η αγορά των Ελλήνων αλλά και η αγορά των Τούρκων. Υπήρχε στην καθημερινότητα, ας πούμε, όπως ήταν άλλωστε και μ’ ένα άλλο σημαντικό στοιχείο της περιοχής, τους Εβραίους. Η συναναστροφή, η καθημερινότητά τους.

Αν μπορούσαμε τώρα να εμβαθύνουμε λίγο περισσότερο λαογραφικά σχετικά με τους χορούς και τη μουσική. Ας πούμε, γνωρίζουμε ότι υπήρχαν οι αρχόντισσες εδώ πέρα στη Βέροια, οι οποίες, όπως αναφέρατε, ήτανε στα σπίτια τους, στ’ αρχοντικά τους και όλα γινόντουσαν σ’ έναν ρυθμό ησυχίας. Γενικότερα, γνωρίζετε χορούς ή μουσικά στοιχεία εκείνης της περιόδου τα οποία χαρακτηρίζουνε τον πληθυσμό της Βέροιας, του αστικού τρόπου ζωής της Βέροιας.

Ναι, μιλάμε κυρίως για… Όπως ανέφερες, η αρχόντισσα της Βέροιας ήταν ντυμένη στην παραδοσιακή φορεσιά που φορούσε, όπου τις καλές μέρες στολίζονταν και με πολλά μαργαριτάρια στο στήθος, με πολλά δαχτυλίδια, με πολλά σκουλαρίκια. Στο καπέλο, το λεγόμενο φακιόλι, φορούσαν μαργαριτάρια, ένδειξη της κοινωνικής κατάστασης του καθενός. Και ν’ αναφέρουμε στο σημείο αυτό ότι υπάρχει κι ένας χορός, ο συγκαθιστός, ο συγκαθιστός όπως μας τον ανέφερε κάποια λαογράφος της Βέροιας, η κυρία Χατζίκου, όπου προβάλλουν –λέγεται, φυσικά, αυτός ο χορός και «δαχτυλίδια»–, όπου η Βεροιώτισσα αρχόντισσα πρόβαλλε και τα δαχτυλίδια, με μια χαρακτηριστική κίνηση των χωριών… Των χεριών, συγγνώμη. Είπαμε, προείπαμε ότι αφού υπήρχανε τα λεπτά όργανα, όπως χαρακτηρίζονται, τα έγχορδα: το βιολί, το ούτι, το λαούτο, δεν έχουμε δυνατούς ρυθμούς. Έχουμε χαμηλούς ρυθμούς και ήταν λογικό η παράδοση να περιορίζεται σε τραγούδια και κάποιους χορούς. Δεν αναφερόμαστε, φυσικά… Δεν υπάρχει… Υπάρχουν πολλά τραγούδια βεροιώτικα, ωστόσο δεν υπάρχουν… Υπάρχουν κάποιοι λίγοι χοροί. Κι αυτό να δώσουμε την έννοια του… Μην φανταστούμε ότι λειτουργούσαν εκείνη την εποχή λαογραφικοί σύλλογοι και γινόντουσαν μαζικές εκδηλώσεις. Θ’ αναφερθούμε ότι στο κάθε αρχοντικό οι κοπέλες του σπιτιού χορεύανε με συνοδεία οργάνων, γύφτων της εποχής εκείνης, και σε κάποιες ίσως μεγαλύτερες εκδηλώσεις, όπως ήταν η Πρωτομαγιά, όπου πηγαίνανε κι εκεί γλεντούσανε με περισσότερο κόσμο.

Μάλιστα. Πέρα απ’ αυτά, υπήρχαν και χοροί οι οποίοι απευθύνονταν στον ανδρικό πληθυσμό ή ήταν μόνο γυναικεία υπόθεση, να το πούμε έτσι;

Σωστά το θέτεις, ως επί το πλείστον χόρευαν οι γυναίκες. Οι Βεροιωτάδες θεωρούνταν, έτσι να το πούμε σε εισαγωγικά, «βαριοί τύποι» στον χορό. Δηλαδή δε σηκωνόντουσαν εύκολα. Τραγουδούσαν περισσότερο, πίνανε και τρώγανε, και λιγότερο χορεύανε. Έχουμε και ανδρικούς χορούς, όπου μπορούμε ν’ αναφέρουμε κάποιους από αυτούς. Όχι, φυσικά, σε μεγάλο ρεπερτόριο. Μιλάμε για μια ανδρική γκάιντα. Μιλάμε για την πατρόνα, μιλάμε για κάποια χασάπικα αστικού τύπου, τα οποία, ωστόσο, με την πάροδο του χρόνου και την εξέλιξη των πολλών χρόνων που όλα αυτά οριοθετούνται μέχρι την απελευθέρωση στο [00:10:00]ελληνικό κράτος, από τους Οθωμανούς. Θα λέγαμε ότι εκεί σταματάει η παράδοση της Βέροιας, και κατά έναν περίεργο τρόπο –όπως μας ανέφεραν και ιστορικοί, άτομα που ασχοληθήκαν με την παράδοση– αρνήθηκαν οι Βεροιωτάδες να ενταχθούν σ’ αυτό το πολιτικό γίγνεσθαι. Και αυτό που λέμε, εν αντιθέσει με τη διπλανή Νάουσα. Όπου και η Νάουσα έχει την ίδια παράδοση, ωστόσο η Νάουσα αγκάλιασε και αγάπησε περισσότερο τους χορούς και τα τραγούδια. Με αποτέλεσμα αυτό να έχει σήμερα σαν αντίκρισμα να μην είναι ευρέως γνωστοί οι βεροιώτικοι χοροί και τα τραγούδια.

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι οι βεροιώτικοι χοροί για παράδειγμα, οι οποίοι είτε είναι ανδρικοί είτε γυναικείοι, έχουν στοιχεία τα οποία έχουν αντληθεί από τον οθωμανικό πολιτισμό, ο όποιος βρισκόταν εδώ πέρα και είχε αλληλεπίδραση με τον τοπικό πληθυσμό; Ή ήταν αποκλειστικά ελληνικά παραδοσιακά στοιχεία;

Θα έλεγα κυρίως το δεύτερο. Ότι μιλάμε για κυρίως χορούς της αγάπης, για πραγματικά γεγονότα που συνέβησαν στη διάρκεια των χρόνων. Εκείνο που μπορούμε να πούμε ότι υπάρχει μια συνέχεια στους ρυθμούς από την... Από τους ρυθμούς της Ανατολής θα λέγαμε περισσότερο, γιατί δεν μπορούμε να μιλάμε για συγκεκριμένα πράγματα. Μιλάμε εδώ και πολλά χρόνια. Εκατονταετία πίσω, πίσω. Δηλαδή όταν η απελευθέρωση συνέβη το 1912 και βρισκόμαστε στο 2020, έχουν περάσει τόσα πολλά χρόνια, που δεν μπορούμε να πούμε ότι υπάρχει αυτή η συνέχεια.

Θέλω να ρωτήσω σχετικά τώρα με τις Βεροιώτισσες, να πάμε λίγο πιο πίσω, οι οποίες είπαμε ότι φορούσαν τα δαχτυλίδια και αναδεικνύαν έτσι λίγο τον πλούτο τους ορισμένες. Γενικότερα, θα χαρακτηρίζαμε τον βεροιώτικο πολιτισμό τότε ότι είχε έναν πλούτο ή υπήρχαν –όπως γενικά υπάρχουν και σήμερα– ο πλούσιος πληθυσμός, αλλά και ο φτωχός;

Ναι, σίγουρα υπήρχε ο διαχωρισμός. Δηλαδή το αναφέραμε και αρχικά ότι αστικοί χοροί, μιλάμε για αστούς, μιλάμε για αρχοντικά. Σίγουρα δε γλεντούσαν μαζί οι αστοί με τους λιγότερο αστούς. Ξεχωριστά ήταν τα γλέντια τους, και μάλιστα ξεχωριστά ήταν και τα γλέντια –δεν είχαμε μεικτά γλέντια–, ξεχωριστά οι γυναίκες από τους άντρες. Οι άντρες βρισκόντουσαν σ’ ένα χώρο, τραγουδούσαν περισσότερο και βλέπανε, και οι Βεροιώτισσες περισσότερο χορεύανε, και τραγουδούσαν φυσικά, τους ανάλογους χορούς. Αλλά σίγουρο είναι ότι δεν είχαμε τη συναναστροφή που μπορεί να συμβεί σήμερα με οποιονδήποτε σε μία εκδήλωση, σ’ ένα πανηγύρι, σ’ ένα γλέντι, σε μια εκδήλωση στην ύπαιθρο.

Ωραία. Δεδομένου ότι τώρα διανύουμε και την περίοδο των Αποκριών και γνωρίζοντας ότι η Ημαθία είναι μία περιοχή η οποία έχει μία παράδοση στα δρώμενα των Αποκριών –όπως, ας πούμε ,στη Νάουσα οι Μπούλες–, ποια έθιμα υπάρχουν από τότε, από τα παλιά τα χρόνια; Είτε στη Βέροια είτε στην ευρύτερη περιοχή της Ημαθίας, τα οποία μέχρι και σήμερα εξακολουθούν να υπάρχουν και να τιμούνται δεόντως;

Να πούμε ότι όσο κι αν σήμερα φαίνεται παράδοξο ακόμα και στους κατοίκους της Βέροιας, ότι η Βέροια φημιζόταν για τα αποκριάτικα δρώμενά της και είχε κι αυτή σημαντικό καρναβάλι. Θα αναφέρουμε τον κύριο Ζάχο, ο οποίος αναφέρει στο βιβλίο του –αν θυμάμαι καλά γύρω στο 1960– ότι οι Βεροιωτάδες γλεντούσαν μέχρι παρεξηγήσεως. Ωστόσο, όλα αυτά τα διέκοψε ένα γεγονός, ένα… Από περίοδο γύρω στο 1960, όπου σημειώθηκε στη Βέροια ένας φόνος. Κάποιοι δολοφόνησαν έναν Εβραίο έμπορα της εποχής, τραπεζίτη της εποχής εκείνης, με αποτέλεσμα να σταματήσει το καρναβάλι από εκείνη την εποχή. Είναι ένα σημαντικό σημείο αναφοράς για την πόλη γιατί, αν έχουμε ως δεδομένο ότι το φημισμένο καρναβάλι της Νάουσας, φανταζόμαστε ότι κι εδώ συνέβαινε κάτι παρόμοιο. Όλα αυτά, όπως είπαμε, σταμάτησαν με τη δολοφονία του Εβραίου τραπεζίτη, που δεν εξιχνιάστηκε ποτέ και δεν έμαθε ποτέ κανείς και για ποιον λόγο συνέβη. Σήμερα, γίνονται κάποιες εκδηλώσεις στην πόλη μας. Συγκεκριμένα, ο Σύλλογος [00:15:00]Βλάχων της πόλης, το Σάββατο πριν τη μεγάλη Αποκριά, βγαίνουν στους δρόμους της Βέροιας και παρουσιάζουν το έθιμο των καπεταναραίων. Ντυμένοι παραδοσιακά πάνω σε άλογα, γλεντάνε, γλεντάνε κάνοντας πατινάδα στους δρόμους της Βέροιας. Επιπλέον, το Τμήμα Λαογραφίας της Κοινωφελούς Επιχείρησης –που τυχαίνει να είμαι και δάσκαλος– εδώ και περισσότερο από δέκα χρόνια, έχει καθιερώσει την πατινάδα στην πόλη, όπου την Τσικνοπέμπτη τα μέλη, τα ενήλικα μέλη των τμημάτων παραδοσιακού χορού, συνοδεία χάλκινων οργάνων, περνούν από τους δρόμους της Βέροιας και γλεντάνε με χορούς και τραγούδια της εποχής. Αυτά είναι, βασικά, σήμερα που γίνονται. Ν’ αναφέρουμε ότι και άλλοι σύλλογοι, κάποιοι όχι οργανωμένα, κάποιες φορές γίνονται… Έχουμε παρουσιάσει εκδηλώσεις, θεματικές εκδηλώσεις της Αποκριάς στη Βέροια κι εμείς σαν τμήμα. Ωστόσο, θα λέγαμε ότι υπάρχουν τα όργανα, τα όργανα που γλεντάνε, που είναι στους δρόμους αλλά και στα κέντρα διασκεδάσεως της πόλης, ωστόσο δεν μπορούμε να πούμε ότι σήμερα η Αποκριά στη Βέροια θυμίζει την παλιά Αποκριά. Και σε κανένα σημείο δεν μπορεί να συγκριθεί μ’ εκείνο της Νάουσας ή της Κοζάνης. Της διπλανής Κοζάνης, που κι αυτή, λόγω αποστάσεως, έχει πάρει μεγάλη ανάπτυξη το καρναβάλι της.

Για τις ενδυμασίες της εποχής στα συγκεκριμένα δρώμενα –είτε ήταν παιδικές, είτε γυναικείες, είτε αντρικές–, τι στοιχεία έχουμε;

Ν’ αναφέρουμε, σημαντική εδώ πέρα είναι η γυναικεία φορεσιά, όπου μιλάμε για αστικά φορέματα μέχρι το γόνατο. Φτάνανε μέχρι το γόνατο, σε διάφορα έτσι φωτεινά χρώματα. Μιλάμε για την… Όπως αναφέραμε, τα στολίδια που φορούσανε πάνω από τη γυναικεία την παραδοσιακή τους φορεσιά, τα δαχτυλίδια όπως αναφέραμε, τα σκουλαρίκια. Και περισσότερο, την εποχή εκείνη είχαμε, ήταν τα μαργαριτάρια της εποχής. Πάνω φορούσανε, όπως είπαμε, το μακρύ φόρεμα που έφτανε ως τα νύχια. Σημαντικό ήταν να μην φαίνεται το πόδι της γυναίκας, της Βεροιώτισσας αρχόντισσας. Γι’ αυτό οι χοροί εκτελούνται με βήματα λιτά, μετρημένα βήματα. Υπολογισμένες κινήσεις, ώστε ν’ αναδεικνύεται η αρχοντιά και ο πλούτος της Βεροιώτισσας, και όχι η δεξιοτεχνία και οι διάφορες κινήσεις στον χορό. Αυτό είχανε σαν κύριο στοιχείο – αργά βήματα, λιτός χορός, που αναδεικνύει αυτήν την αρχοντιά. Σε συνδυασμό, φυσικά, με όλα τα άλλα που προείπαμε, που φορούσαν οι Βεροιώτισσες αρχόντισσες.

Ναι.

Ναι.

Όσον αφορά την ανδρική φορεσιά, υπήρχε κάποια συγκεκριμένη ή οι άνδρες δε συμμετείχαν τόσο πολύ στα δρώμενα;

Φυσικά και έχουμε και για τους άνδρες την αντίστοιχη ανδρική, όπου τα πρώτα χρόνια, μέχρι την Απελευθέρωση, φορούσαν το αντερί. Πρόκειται για τούρκικο ένδυμα. Μιλάμε δηλαδή για μία πουκαμίσα μακριά, που έφτανε ως τα γόνατα. Φαρδύ. Και στη μέση φορούσαν το ζωνάρι. Αργότερα, το φέσι αντικαταστάθηκε από το καπέλο, την τραγιάσκα. Και αν έρθουμε και στα νεότερα χρόνια, μέχρι τον Μεσοπόλεμο, εκεί θα δούμε το μαύρο τσόχινο παντελόνι, την μπολμπότσα –όπως τη λένε χαρακτηριστικά–, το γιλέκο, αμάνικο είτε όχι. Η ευρωπαϊκή μόδα δηλαδή, όπως αναφέραμε. Και αντικαταστάθηκε μ’ αυτό τον τρόπο το αντερί, με μάλλινα παντελόνια – τις μπολμπότσες. Στη μέση έδεναν το υφαντό ζωνάρι, φορούσανε πάνω πουκάμισο σκούρο ή μονόχρωμο και γιλέκο αμάνικο, κεντημένο στις άκρες με γαϊτάνια. Πάνω από το γιλέκο τον χειμώνα φορούσανε κι ένα χοντρό σακάκι, το σουρντούκ, όπως το λέγαν χαρακτηριστικά.

Υπάρχουν στοιχεία για το αν τα παιδιά τότε συμμετείχαν στα αποκριάτικα δρώμενα της Βέροιας; Ή γενικότερα της Ημαθίας;

Δεν το γνωρίζω αυτό, δεν έχω [00:20:00]πληροφορίες. Ωστόσο, ν’ αναφέρουμε ότι εκτελούσαν, χόρευαν και το γαϊτανάκι, το γαϊτανάκι, τα παιδιά. Αναφέρεται, δηλαδή, στη βιβλιογραφία της εποχής ότι χορεύανε το γαϊτανάκι, που σημαίνει ότι Αποκριά συμμετείχανε και τα παιδιά. Δεν έχουμε, ωστόσο, πληροφορίες περισσότερες για συγκεκριμένους χορούς ή τραγούδια και τι άλλο εκτελούσανε.

Ωραία. Και υπάρχουν λίγα στοιχεία μήπως…

Κάτσε λίγο να δω, ναι…

…για την Πρωτομαγιά στη Βέροια;

Για την Πρωτομαγιά έχουμε περισσότερα στοιχεία, καθώς γιορτάζονταν με συμμετοχή όλου του κόσμου. Τη μέρα εκείνη βγαίναν στην εξοχή, όπου, εκτός από τον παραδοσιακό βεροιώτικο φασουλονταβά –μιλάμε για φαγητό της Βέροιας, το οποίο γινόντουσαν με σησαμέλαιο, με το λάδι της εποχής εκείνης–, πετούσανε χαρταετό, χορεύανε, τραγουδούσαν και χορεύανε μέχρι αργά το βράδυ.

Και όσον αφορά τη συμμετοχή των παιδιών, όπως αναφέραμε προηγουμένως ,στ’ αποκριάτικα δρώμενα, υπάρχει το γαϊτανάκι, το οποίο μου αναφέρατε. Τι στοιχεία υπάρχουνε γι’ αυτό;

Στη βιβλιογραφία της εποχής αναφέρεται το γαϊτανάκι, και μάλιστα ότι οι ταινίες – οι κορδέλες που αποτελείται το γαϊτανάκι ήτανε στα χρώματα της γαλανόλευκης. Από αυτό συμπεραίνουμε ότι και τα παιδιά συμμετείχαν ισότιμα σε χορούς και τραγούδια. Και ένα άλλο έθιμο που μας παραπέμπει ότι σίγουρα και τα παιδιά ήτανε μέρος της γιορτής αυτής, είναι ότι την Κυριακή το βράδυ, το έθιμο Χάσκα, που γίνεται… Που γνωρίζουμε… Που είναι το μεγάλο πανηγύρι των μικρών, όπου από ένα αδράχτι ή έναν πλάστη, ο παππούς έδενε στην άκρη ένα αυγό ή καλύτερα θα λέγαμε εδώ στη Βέροια ένα κομμάτι χαλβά. Και θα ’πρεπε το κάθε παιδί, με κάποιες συγκεκριμένες προσπάθειες, να το πιάσει. Επομένως, αυτά τα δύο συγκεκριμένα, το Γαϊτανάκι και το έθιμο του Χάσκα, συμπεραίνουμε ότι και τα παιδιά συμμετείχανε στ’ αποκριάτικα δρώμενα της πόλης.

Ωραία. Κύριε Αθανάσιε, σας ευχαριστώ πολύ.

Κι εγώ. Να είστε καλά. Καλή συνέχεια και κάθε επιτυχία στο έργο σας.