Istorima Archive

[00:00:00]Ονομάζομαι Νίνο Μτσεντλίντζε. Είμαι Ερευνήτρια στο Istorima. Σήμερα έχουμε 26 Νοεμβρίου του 2021 και βρισκόμαστε στον Βόλο. Θέλετε να μου πείτε το όνομά σας;

Ονομάζομαι Αθανάσιος Κουτρούμπας. Έχω γεννηθεί στο Βόλο τον Ιανουάριο του 1946 και πατέρας μου ήταν ο δικηγόρος Γεώργιος Κουτρούμπας, που ήταν και υποθηκοφύλακας Βόλου.

Θέλετε να μου πείτε λίγο για τα παιδικά σας χρόνια;

Τα παιδικά μου χρόνια... Μέσα στο Βόλο μεγάλωσα, σε ένα μεγάλο κτήμα της οικογένειάς μου. Έμαθα να ζω ανάμεσα στα πουλιά, στα έντομα, στις σαύρες, στα ερπετά γενικά κλπ. και έτσι έμαθα να αγαπώ τη φύση. Και γι’ αυτό αποφάσισα να ακολουθήσω το γεωπονικό κλάδο, ακολουθώντας το παιδικό μου χόμπι, που ήταν μαζεύω έντομα. Μαζεύω έντομα από την ηλικία των 10 ετών. Και πέρασα στην Ανωτάτη Γεωπονική Σχολή Αθηνών, το σημερινό Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, το 1964. Ολοκλήρωσα τις σπουδές μου το 1969 και το 1974, μετά τη στρατιωτική μου θητεία, με υποτροφία του Ιδρύματος Κρατικών Υποτροφιών, πήγα στη Γαλλία και στο πανεπιστήμιο Πέτρος και Μαρία Κιουρί των Παρισίων. Έκανα το διδακτορικό μου επάνω στη φυσιολογία των εντόμων. Επιστρέφοντας μετά από τέσσερα χρόνια στην Ελλάδα, διορίστηκα ως εντομολόγος-ερευνητής στο Ινστιτούτο Προστασίας Φυτών Βόλου, που ανήκει στο Εθνικό Ίδρυμα Αγροτικής Έρευνας, στον σημερινό ΕΛΓΟ Δήμητρα. Υπηρέτησα τριάντα τρία και μισό χρόνια στο ινστιτούτο και το 2010 μπήκα στη σύνταξη. Από το 1956 μαζεύω έντομα και έχω ιδρύσει αυτό το μουσείο, που σήμερα έχει πάνω από 120.000 κομμάτια από όλον τον κόσμο. Έχω ταξιδέψει σε όλες τις ηπείρους, έχω επισκεφθεί ζώνες που σήμερα δεν μπορούμε να επισκεφθούμε. Ήμουνα στο Πακιστάν τριάντα έξι ημέρες. Σήμερα δεν μπορώ να πάω, φοβάμαι. Λοιπόν, και έχω επισκεφθεί όλα τα μεγάλα βουνά του κόσμου, ερήμους… Και νομίζω ότι είμαι από τους λίγους ανθρώπους που έχουν επισκεφθεί ζώνες περίεργες. Έχω μπει σε όλες τις ζούγκλες του κόσμου: Αφρικής, νοτιοανατολικής Ασίας, Ινδονησίας, Νέας Γουινέας, Νοτίου Αμερικής. Δόξα τω Θεώ, μ’ αξίωσε ο Θεός και ταξίδεψα πάρα πολύ και για αυτό συγκέντρωσα αυτόν τον πλούτο τον εντομολογικό που βλέπετε σήμερα στο μουσείο μας.

Οι γονείς σας τι δουλειά κάνανε;

Όπως σας είπα, ο πατέρας μου ήταν ο υποθηκοφύλακας Βόλου Γεώργιος Κουτρούμπας. Ήταν δικηγόρος. Η μητέρα μου, η Φωτεινή Κουτρούμπα, το γένος Χολέβα, ασχολήθηκε με την οικογένειά της. Παντρεύτηκα την Όλγα Στεφανάκη, που ήταν πτυχιούχος των πολιτικών και οικονομικών επιστημών της Νομικής Σχολής των Αθηνών και υπάλληλος της τραπέζης της Ελλάδος και η οποία μετά από είκοσι χρόνια υπηρεσίας αφοσιώθηκε στα παιδιά της. Αξιώθηκα να αποκτήσω τρία παιδιά, τον Γιώργο και τη Φωτεινή, που είναι δίδυμοι —ο Γιώργος είναι πολιτικός μηχανικός. Η Φωτεινή είναι και αυτή γεωπόνος, διδάκτωρ εντομολογίας γαλλικού πανεπιστημίου. Αλλά, έμεινε στη Γαλλία και εργάζεται στο Εθνικό Ινστιτούτο Αγροτικής Έρευνας της Γαλλίας—, και η τρίτη μου η κόρη, η Δήμητρα, έκανε και αυτή το διδακτορικό της στη Γαλλία, στην αστροφυσική, τελειώνοντας εδώ το Φυσικό της Θεσσαλονίκης. Και αφού εργάστηκε και μερικά χρόνια στη NASA της Αμερικής, εργάζεται ως αστροφυσικός στο Ινστιτούτο Ερευνών, στο Κέντρο Ερευνών της Γαλλίας.

Οι γονείς σας σας ενθάρρυναν να ασχολείστε με τα έντομα, με τη φύση;

Οι γονείς μου δεν καταλάβαιναν τα παιδικά μου χόμπι, αλλά αυτό δεν έχει καμιά σημασία. Εγώ είχα αυτή την κατεύθυνση και όταν πλέον τους είπα ότι θα γίνω γεωπόνος γιατί με ενδιαφέρει η εντομολογία, δεν μπόρεσαν να μου πουν όχι.

Φέρνατε έντομα στο σπίτι, μαζεύατε από μικρός;[00:05:00]

Πάντοτε, πάντοτε.

Πώς αντιδρούσαν οι γονείς σας;

Δεν μπορούσαν να πουν. Ήταν το παιδικό μου χόμπι. Το σεβόντουσαν.

Μπορείτε να μου πείτε λίγο για το διδακτορικό σας; Τι ήταν αυτό που σας γοήτευσε, που σας τράβηξε να ασχοληθείτε τόσο πολύ;

Η γοητεία άρχισε από τα 10 μου, όταν άρχισα να μαζεύω έντομα. Και στη συνέχεια έπρεπε να δώσω διέξοδο σε αυτό το χόμπι, επιστημονικά πλέον. Γι’ αυτό πήγα στη Γεωπονική Αθηνών. Εκεί έμαθα τα πρώτα πράγματα γύρω από την εντομολογία. Το μάθημα της εντομολογίας είναι απ’ τα πιο βασικά της Γεωπονικής. Διδάσκεται σε τρία συνεχή χρόνια και είναι και μάθημα ειδικότητος. Και στη συνέχεια, βέβαια, για να συνεχίσω αυτό που μου άρεσε πάρα πολύ στην εντομολογία, έκανα το διδακτορικό μου επάνω στην εντομολογία, στο Παρίσι.

Ήμουν σε ένα καταπληκτικό εργαστήριο. Καθηγητής μου ήταν ο Κωνσταντίνος Χαραράς και πέρασα τέσσερα υπέροχα χρόνια στο Παρίσι, γιατί είχα υποτροφία του ιδρύματος κρατικών υποτροφιών, ήμουνα σε μια καταπληκτική πόλη, εργαζόμουν σε ένα σπουδαίο εντομολογικό εργαστήριο, ήμουνα στο Παρίσι, μια πανέμορφη πόλη, ήμουνα νέος και ελεύθερος. Τι άλλο να ζητήσεις;

Δηλαδή, δεν υπήρξε κάτι που να σας δυσκόλεψε σε όλη αυτή την διαδικασία του διδακτορικού ή να σας απογοήτευσε;

Όχι. Ο καθηγητής μου ήταν εξαιρετικός πατρώνος και ό,τι αντιδραστήριο χρειαζόμουν —γιατί εγώ έκανα βιοχημεία ουσιαστικά, φυσιολογία εντόμου, ένζυμα του πεπτικού συστήματος των ξυλοφάγων εντόμων που κάνουνε ζημιές στις καλλιέργειές μας—, ό,τι αντιδραστήριο ήθελα αμέσως μου το έδινε ή ό,τι συσκευή αναλύσεων χρειαζόμουνα πήγαινα και την αγόραζα. Είχε χρήματα το εργαστήριο και μπόρεσα και έκανα το διδακτορικό μου χωρίς κανένα πρόβλημα.

Γενικά ήσασταν, δηλαδή, δραστήριος και ως φοιτητής και στη συνέχεια.

Εντάξει, δραστήριος... Εντάξει, μια ζωή ήμουν σε διαρκή κίνηση. Δεν στάθηκα ποτέ, για αυτό έκανα και τόσα ταξίδια.

Πώς γεννήθηκε μέσα σας η ιδέα να φτιάξετε ένα τέτοιο μουσείο εντομολογίας;

Εφόσον άρχισα να μαζεύω έντομα και πλέον μαζευτήκαν πάρα πολλά έντομα, τα οποία βέβαια είχα σε πολύ ωραίες βιτρίνες ταξινομημένα όπως έπρεπε —γιατί ήμουνα πλέον εντομολόγος. Ήξερα τι έπρεπε να κάνω για την ταξινόμηση των εντόμων και την κατάταξή τους κλπ.—, όταν μαζευτήκαν πάρα πολλά έντομα, πολλοί φίλοι μου, κυρίως εκπαιδευτικοί, μου λέγαν: «Είναι εγωιστικό να τα κρατάς για τον εαυτό σου. Πρέπει να τα δείξεις στον κόσμο, να δουν και τα παιδιά μας, τα σχολεία μας κλπ.». Και έτσι, απ’ το 1985 άνοιξα τις συλλογές του μουσείου στο κοινό και μέχρι σήμερα είναι ανοιχτό στο κοινό και έρχονται σχολεία, έρχονται ομάδες, πρόσκοποι παραδείγματος χάρη, σύλλογοι, και βέβαια ιδιώτες, οικογένειες και έχουμε καθημερινές επισκέψεις. 

Τη συνέχεια του Μουσείου θα τη συνεχίσει ο γιος μου ο Γιώργος, μιας και η Φωτεινή, που είναι γεωπόνος εντομολόγος, έμεινε στη Γαλλία. Ο Γιώργος είναι πλέον ο υπεύθυνος για την ηλεκτρονική υποστήριξη του Μουσείου, για τις τεχνολογικές βελτιώσεις που χρειάζεται το μουσείο, την οικονομική διαχείριση. Τα πάντα τα κάνει ο Γιώργος. Εγώ θα ταξιδέψω, θα πάω στις ζούγκλες μου, στα βουνά μου, θα μαζέψω έντομα, θα τα ταξινομήσω, θα τα βάλω στις βιτρίνες τους και ο επισκέπτης ή ο ειδικός εντομολόγος θα έρθει κάποια στιγμή να δει τι υπάρχει, τι τον ενδιαφέρει, να φωτογραφίζει, να καταγράψει κλπ.

Συνεχίζετε τη συλλογή;

Βεβαίως.

Επεκτείνεται το μουσείο κι άλλο.

Βεβαίως. Δεν σταματάει αυτό πια. Εφόσον είμαι ακόμη γερός, εγώ θα ταξιδεύω.

Θέλετε να μου ξαναπείτε λίγο από πού προέρχονται όλα αυτά τα ευρήματα που βλέπουμε εδώ πέρα, στο μουσείο;

Απ’ όλον τον κόσμο. Από Αφρική, από Ευρώπη, από Ασία, από Σιβηρία, από Βόρειο Αμερική, Νότιο Αμερική, Κεντρική Αμερική, νοτιοανατολική Ασία, Ινδονησία, Νέα Γουινέα, γενικά την αυστραλιανή ζώνη κλπ. Το 98% των εντόμων του μουσείου είναι προσωπικές συλλήψεις. Στο υπόλοιπο 2% των εντόμων περιλαμβάνονται συλλήψεις του γιου μου του Γιώργου, της κόρης μου της Φωτεινής και οι ανταλλαγές που έχω κάνει με άλλους συναδέλφους εντομολόγους.

Μπορείτε να μου περιγράψετε ένα ταξίδι στο εξωτερικό με στόχο να μαζέψετε έντομα που να σας έχει μείνει, [00:10:00]που να σας έχει κάνει εντύπωση, που να το θυμάστε έντονα;

Το κάθε ταξίδι έχει να σου προσφέρει και διαφορετικά πράγματα. Όλα είναι συναρπαστικά, εφόσον πρόκειται για καινούρια ζώνη, την οποία δεν τη γνωρίζεις. Όλα είναι συναρπαστικά, όλα είναι ενδιαφέροντα και ό,τι έντομο κυκλοφορεί γύρω σου και προσπαθείς να το πιάσεις είναι καλό για το μουσείο, εντάξει; Λοιπόν, περιπέτειες έχω να περιγράψω πάρα πολλές. Αυτές δεν τελειώνουν ούτε και μπορώ να συνεχίσω τώρα να γράφω. Έχω ημερολόγια από το κάθε μου ταξίδι. Κάποια στιγμή, αν δεν μπορώ να περπατήσω ή να ταξιδέψω, μπορεί να ασχοληθώ να το καταγράψω και να το παρουσιάσω. Αλλιώς τώρα… Τι να σας πρωτοπώ; Για ταξίδια στην Αφρική, για ταξίδια στην Ασία; Στη Νέα Γουινέα έχω πάει δύο φορές με τους Παπούα. Είκοσι πέντε μέρες συνεχές περπάτημα —στο ένα ταξίδι ήταν και η κόρη μου Φωτεινή—, γιατί δεν υπάρχει οδικό δίκτυο εκεί πέρα να πάρεις ένα τζιπ και να πας. Πρέπει να περπατήσεις. Λοιπόν, τρως ό,τι βρίσκεις. Εκεί δεν έχει φαστφουντάδικα ή ταβέρνες. Σκότωσες; Θα το φας. Έπιασες; Θα το φας. Ό,τι και να ‘ναι. Σαύρα είναι; Ιγκουάνα είναι; Κροκόδειλος, γεράκια, μαϊμούδες, παπαγάλοι; Ό,τι βρεις θα το φας. Δεν μπορείς να τα έχεις όλα έτοιμα. Φροντίζουμε να έχουμε κάποια υποδομή μαζί μας, αλλά κάποια στιγμή όλα τελειώνουν και πρέπει να φας ό,τι βρεις. 

Οι σχέσεις με τους ντόπιους;

Πέρα από μια ληστεία που μου έγινε στην πρωτεύουσα της Ακτής του Ελεφαντοστού, στο δεύτερο ταξίδι που πήγα σε αυτή τη χώρα —που σκοπός τους ήταν να πάρουν το σακίδιο μου, που έκανε μπούγιο, γιατί είχα μέσα ένα αντιανεμικό, μια φωτογραφική μηχανή, λίγα φρούτα και το κουτί που έβαζα τα έντομα. Δεν με χτυπήσαν, δεν με τραυμάτισαν. Το πήραν και φύγανε—, δεν έχω άλλες δυσάρεστες εμπειρίες. Εντάξει, κάτι μικρές διάρροιες θα τις πάθεις. Δεν υπάρχει περίπτωση. Αλλά, έχοντας τα κατάλληλα φάρμακα μαζί σου και ων εμβολιασμένος για κίτρινο πυρετό, χάπια για τη μαλάρια κλπ., προφυλάσσεσαι. Έχεις μαζί σου ένα φαρμακείο πάντοτε. Εκείνο που λείπει σε αυτά τα ταξίδια είναι ο αντιοφικός ορός. Αν σε τσιμπήσει φίδι σε αυτές τις ζώνες, πρέπει να κάνεις την προσευχή σου και τάκα-τάκα να γράψεις τη διαθήκη σου, γιατί άμα σε τσιμπήσει κόμπρα, σε τέσσερα λεπτά έχεις πεθάνει. Αν σε τσιμπήσει μάμπα ή έχιδνα, σε λίγα λεπτά έχεις πεθάνει. Πρέπει να έχεις αντιοφικό ορό. Δυστυχώς δεν έχει κυκλοφορήσει αντιοφικός ορός λυοφιλιζέ, δηλαδή σε σκόνη και δίπλα ο φυσιολογικός ορός, να κάνεις την ανάμιξη και να κάνεις όχι εμβολιασμό, να κάνεις αμέσως επέμβαση για να μπορέσεις να σταματήσεις το δηλητήριο του φιδιού και να έχεις και για το κάθε φίδι ξεχωριστό αντιοφικό. Πρέπει να έχεις μαζί σου ψυγείο για να μπορείς να έχεις αντιοφικούς όρους. Δεν μπορούμε να έχουμε μαζί μας στη ζούγκλα ψυγεία, δεν γίνεται.

Προτιμούσατε να ριψοκινδυνεύσετε κάποιες φορές προκειμένου να πετύχετε αυτά που έχετε στο μυαλό σας;

Ακούστε. Αν δεν έχεις τη διάθεση να βάλεις σε κίνδυνο τη ζωή σου, κάτσε στο σαλονάκι σου, άνοιξε την τηλεόραση στο Animal Planet να δεις πολλά πράγματα, αλλά δεν θα έχεις την αίσθηση ότι είσαι μέσα στη ζούγκλα. Δεν μπορείτε να αντιληφθείτε τι σημαίνει ότι «Είμαι μέσα στη ζούγκλα», ότι «Όλα γύρω με κοιτάζουν», κάτι που δεν το βλέπεις εσύ αλλά ξέρεις ότι σε κοιτάζουν, ότι το δάσος σε πιέζει. Τα πάντα γύρω σου είναι εχθρικά και όχι φιλικά και πρέπει να προσέχεις. Κάτσε στο σπιτάκι σου και μην πας σε τέτοιες ζώνες. Γι’ αυτό έχω πάει σε πολύ δύσκολες ζώνες, που λίγοι άνθρωποι έχουν επισκεφθεί. 

Υπάρχουν μέρη του κόσμου που προτιμάτε να ταξιδέψετε;

Βέβαια. Ο κόσμος δεν γυρίζεται εύκολα. Όσο κι αν έχω ταξιδέψει —έχω αρχίσει να ξεχνάω σε πόσες χώρες έχω πάει—, ο κόσμος δεν γυρίζεται. Πάντοτε υπάρχουν ζώνες ενδιαφέρουσες, ζώνες που θέλεις να επισκεφθείς και που δεν το έχεις κάνει μέχρι σήμερα. Χάσαμε δυο χρόνια τώρα με τον κορονοϊό, δεν μπορέσαμε να ταξιδέψουμε και αυτό με στενοχωρεί. 

Το μουσείο πώς ξεκινήσατε να το στήνετε;

Σας το περιέγραψα με λίγες γραμμές. [00:15:00]Να το επαναλάβω πάλι; Το επαναλαμβάνω. Οι συλλογές άρχισαν να συγκεντρώνονται από το 1956-‘57 εκεί μέσα. Άρχισα να μαζεύω έντομα στη Μακρινίτσα που παραθέριζα, κυρίως νυκτόβια, και σιγά-σιγά οι συλλογές πολλαπλασιάστηκαν και κάποια στιγμή έφθασε στο επίπεδο να μπορέσουν να παρουσιαστούν στον κόσμο.

Συναντήσατε δυσκολίες σε όλη αυτή τη διαδικασία, να νοικιάσετε, να πείσετε κάποιους, να φτιάξετε το μουσείο;

Όχι. Το μουσείο είναι σε ιδιόκτητο χώρο. Δεν χρειάστηκε να ρωτήσω κανέναν. Το έστησα εδώ. Είναι ιδιόκτητος χώρος. Χώρο έχουμε για να επισκέπτονται τα παιδιά τις εγκαταστάσεις μας. Τα πάντα ήταν απλά. Δεν χρειάστηκε να ρωτήσω κανέναν.

Εσάς ο ρόλος σας στο μουσείο ποιος είναι;

Πάλι σας το περιέγραψα. Ο δικός μου ρόλος, βασικά, είναι ερευνητικός. Το μουσείο μας δεν είναι ένας αποθηκευτικός χώρος νεκρών εντόμων, όπου ο επισκέπτης έρχεται και άλλος λέει «Μπράβο κύριε Κουτρούμπα, τι σπουδαία δουλειά!» κι άλλος λέει «Μα γιατί τις σκοτώσατε αυτές τις πανέμορφες πεταλούδες;» χωρίς να σκέφτεται ότι πριν γίνουν πεταλούδες ήταν φοβερές κάμπιες οι οποίες κάνουν τεράστιες ζημιές. Είναι ένας χώρος από όπου με μελέτη παράγεται γνώση. Για αυτή τη γνώση χρειαζόμαστε πληροφορίες. Οι πληροφορίες βρίσκονται στις ετικέτες που συνοδεύουν το κάθε έντομο. Έντομο χωρίς ετικέτα για το μουσείο μας είναι άχρηστο. Στη συνέχεια, αφού γίνει η μελέτη, θα γίνει η δημοσίευση σε ένα εντομολογικό περιοδικό, να ενημερωθούν και οι υπόλοιποι εντομολόγοι για το τι βρήκαμε, τι ανακαλύψαμε, τι συμπεράσματα βγάζουμε. Είναι ερευνητικός ο ρόλος μου, βασικά. Παράλληλα, βέβαια, επειδή ο γιος μου ο Γιώργος έχει και τη δουλειά του —είναι πολιτικός μηχανικός— και δεν μπορεί να υποστηρίξει όλες τις ξεναγήσεις που παρουσιάζονται, κάνω και εγώ ξεναγήσεις.

Τι εντυπωσιάζει τους επισκέπτες του μουσείου περισσότερο;

Η πολυμορφία του εντομολογικού υλικού που έχουμε συγκεντρώσει. Σήμερα στα διάφορα μουσεία του κόσμου υπάρχουν πάνω από τρία εκατομμύρια γνωστά είδη εντόμων. Και όταν λέω γνωστά, εννοώ ότι τα έχουμε κατατάξει σε τάξεις, οικογένειες, γένη, είδη και τους δώσαμε το επιστημονικό τους όνομα, το οποίο εμείς οι εντομολόγοι επικοινωνούμε μεταξύ μας, έτσι; Είναι ένας φοβερός κόσμος με φοβερή πολυμορφία και πολυχρωμία. Ο κόσμος εντυπωσιάζεται βλέποντας αυτά τα πράγματα που τους δείχνουμε, γιατί εκτός από την ενημέρωση του κόσμου πριν μπουν μέσα στην αίθουσα επισκέψεων τούς ενημερώνουμε γύρω από τα έντομα, τι είναι το έντομο, πώς τα ξεχωρίζουμε από τα υπόλοιπα αρθρόποδα, λίγο από τη βιολογία τους, λίγο από την ανατομία τους. Και αφού μπούμε μέσα στην αίθουσα, επιτρέπουμε στον κόσμο να κάνει τη βόλτα του, να δει τα έντομα, να τα φωτογραφίσει ενδεχομένως, και στη συνέχεια τούς προσκαλούμε μπροστά σε συγκεκριμένες βιτρίνες και τους μιλάμε για τους μιμητισμούς των εντόμων. Τα έντομα για να προστατευθούν μέσα στο φυσικό περιβάλλον μιμούνται διάφορα πράγματα. Άλλα μιμούνται ξερά κλαδιά, άλλα μιμούνται ξερά ή χλωρά φύλλα, άλλα μιμούνται τα μάτια αρπακτικών, ορισμένα έντομα μιμούνται άλλα έντομα που έχουν προστασία με δηλητήριο κλπ. Όλα αυτά ενθουσιάζουν τον κόσμο, γιατί πραγματικά δεν έχουμε εντομολογικά μουσεία στην Ελλάδα, και αυτό τους ενθουσιάζει πραγματικά. Ο άνθρωπος, ας μη γελιόμαστε, είναι παιδί της φύσεως. Όλα αυτά γύρω από τη φύση τον ενθουσιάζουν, ο θαλάσσιος κόσμος, τα βουνά μας, η χλωρίδα μας, η πανίδα μας γενικά. Αλλά, ο εντομολογικός κόσμος είναι ανεπανάληπτος γιατί είναι τεράστιος. Τα άγνωστα είδη εντόμων μέσα στις ζούγκλες και στα δάση κανένας δεν μπορεί να υπολογίσει πόσα είναι. Πέντε εκατομμύρια, δέκα εκατομμύρια; Συνεχώς προσδιορίζουμε καινούργια είδη. 

Όταν έρχεται ο κόσμος στο μουσείο, ποια είναι η πιο συχνή ερώτηση που σας κάνουν;

Η πιο συχνή ερώτηση είναι: «Πώς τα φέρατε αυτά τα έντομα εδώ;». Τα έντομα δεν έρχονται μόνα τους εδώ. Πρέπει να πας εσύ να τα πιάσεις ή να σου τα δώσει κάποιος ή να τα αγοράσεις. Εγώ... Δεν μου αρέσει να αγοράζω έντομα ούτε να πουλάω. Δεν πουλάω. Μπορεί να ανταλλάξω έντομα με άλλους συναδέλφους εντομολόγους, αλλά ούτε θα πουλήσω ούτε και θα αγοράσω. Λοιπόν, πρέπει λοιπόν ο ίδιος να πας να τα πιάσεις, γι’ αυτό και έχω ταξιδέψει τόσο πολύ.[00:20:00]

Υπάρχει κάποιο είδος εντόμου που γνωρίζετε και θα θέλατε οπωσδήποτε να υπάρχει στο μουσείο αλλά δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή;

Πάρα πολλά έντομα είναι αυτά τα οποία θα θέλαμε να έχουμε στο μουσείο μας και τα οποία βρίσκονται σε ζώνες που σήμερα δεν μπορούμε να πάμε. Καταρχήν, δεν μπορείς να πας στο Αφγανιστάν. Πρέπει να είσαι τρελός.

Εγώ όταν πήγα στο Πακιστάν υπήρχε ηρεμία. Ήμουνα τριάντα έξι ημέρες στο Πακιστάν. Σήμερα δεν μπορείς να πας στο Πακιστάν. Κινδυνεύεις. Και μάλιστα ήμουν στη ζώνη των Καλάς, αυτών των απογόνων του Μεγάλου Αλεξάνδρου, και ήμουνα στα σύνορα με το Αφγανιστάν. Σήμερα κινδυνεύεις εκεί. Δεν μπορείς να πας. Εγώ τουλάχιστον δεν θα ξαναπάω εκεί. Άλλοι πιο θαρραλέοι μπορεί να πάνε. Εγώ δεν θα πάω. Υπάρχουν έντομα που δεν τα έχουμε στη συλλογή μας ασφαλώς πάρα πολλά. Εμείς δεν έχουμε πολύ μεγάλο αριθμό εντόμων. Έχουμε γύρω στις 40.000 είδη εντόμων στο μουσείο μας μέσα και 120.000 στις συλλογές μας. Άρα, μας λείπουνε πολλά, και ευτυχώς που μας λείπουν γιατί αν τα είχαμε συγκεντρώσει δεν θα θέλαμε να κάνουμε ταξίδια. 

Οι άνθρωποι, όταν πηγαίνατε στον τόπο τους, καταλάβαιναν γιατί βρίσκεστε εκεί πέρα;

Πολλοί ναι. Και μάλιστα, πολλοί μας ζητούσαν χρήματα για να μας επιτρέψουν να πιάσουμε τα έντομα της περιοχής τους. Τα δίναμε, εντάξει. Δεν ήταν πρόβλημα αυτό. Μέσα στα έξοδα ταξιδιού ήταν και αυτά.

Ήταν υποψιασμένοι ότι μήπως είστε για κάποιον άλλο σκοπό εκεί;

Δεν αντιμετωπίσαμε τέτοιο πρόβλημα. Ξέρω ότι στην Κολομβία χαθήκαν εντομολόγοι. Τους σκότωσαν οι νονοί των ναρκωτικών γιατί πίστεψαν ότι οι εντομολόγοι δεν πήγαιναν για να μαζέψουν έντομα αλλά για να εντοπίσουν τις θέσεις όπου αυτοί παρασκεύαζαν τα ναρκωτικά τους και τους σκότωσαν, εντάξει;

Κάποιος συνάδελφός σας απ’ τον κύκλο σας έχει κινδυνέψει ποτέ;

Δεν νομίζω. Δεν έχω ακούσει απ’ τους φίλους μου, τους γνωστούς μου Γάλλους ή Αμερικάνους με τους οποίους συνεργάζομαι, να έχουν πάθει κάτι τέτοιο. Έχω κάνει ταξίδια και με την Εντομολογική Εταιρεία της Γαλλίας, μέλος της οποίας είμαι κι εγώ. Έχω κάνει με φίλους ταξίδια σε ζώνες, έχω κάνει με τη γυναίκα μου ταξίδια σε ζώνες περίεργες. Δεν έχουμε πάθει τίποτα. Δεν κινδυνέψαμε ούτε και άκουσα να κινδυνέψει κανένας άλλος. Αλλά, ξέρω ότι έχουνε σκοτώσει εντομολόγους στην Κολομβία οι βαρόνοι των ναρκωτικών.

Γιατί βλέπετε, σήμερα ένα στοιχείο που κρατάμε από τα έντομα είναι και με GPS το γεωγραφικό μήκος και πλάτος. Και σου είπαν αυτοί: «Τι το θες εσύ αυτό;». Όταν έχεις γεωγραφικό μήκος και πλάτος και είσαι εκεί που αυτός παρασκευάζει το ναρκωτικό, έρχεται από πάνω το drone, σου ρίχνει τη βόμβα και πάει. Και τους σκότωσε.

Εσείς συνεργάζεστε με νέους εντομολόγους ή γεωπόνους;

Σπάνια έρχονται να ζητήσουν βοήθεια ή, ξέρω ‘γώ, συνεργασία κλπ. Έχουμε μια ομάδα εδώ στην Ελλάδα που ασχολούμαστε με την έρευνα την εντομολογική στα διάφορα βουνά μας. Η εντομολογική εταιρεία έχει πάρα πολλούς εντομολόγους. Ελληνική Εντομολογική εταιρεία, έτσι; Λοιπόν, έχει πάρα πολλούς εντομολόγους, αλλά οι περισσότεροι ασχολούνται με την έρευνα και όχι με τη συστηματική κατάταξη και τη συλλογή των εντόμων για να προσδιορίσουμε καινούργια είδη, για να μάθουμε τι υπάρχει στον περίγυρό μας. Είμαστε λίγοι, πολύ λίγοι, πάρα πολύ λίγοι.

Θα θέλατε να έρχονται περισσότερα παιδιά εδώ με απορίες, με έρευνα;

Τα σχολεία έρχονται και όποιο παιδί θέλει βοήθεια εγώ θα του τη δώσω. Δεν υπάρχει περίπτωση να αρνηθώ σε νέο παιδί τη βοήθειά μου, είτε γεωπόνος είναι που θέλει να κάνει τις συλλογές του κλπ., γιατί πρέπει να παρουσιάσουνε ένα εντομολόγιο ως φοιτηταί, εντάξει; Αλλά, τα σχολεία έρχονται σε μεγάλο αριθμό εδώ στο μουσείο μας και τα παιδιά μαθαίνουν θέματα γύρω από την εντομολογία, [00:25:00]την οικολογία, το φυσικό περιβάλλον κλπ. Γίνεται μάθημα ολόκληρο όταν έρχονται τα σχολεία εδώ. Και οποιοσδήποτε όταν έρθει, έχει μάθημα πρώτα και μετά θα τα δείτε τα έντομα.

Το μέλλον του μουσείου πώς το βλέπετε, εκτός ότι θα το διαχειριστεί ο γιος σας;

Δεν μπορώ να το φανταστώ εγώ. 

Πώς θα θέλατε να είναι;

Αυτή τη στιγμή πάει καλά το μουσείο. Κάνει την εκπαίδευση του κόσμου, την ευαισθητοποίηση και είναι καλά τα πράγματα. Τώρα εγώ σε λίγο καιρό θα φύγω. Θέλω δεν θέλω θα με καλέσουν παραπάνω, να πάω να τους επισκεφθώ, να δω και πώς είναι τα πράγματα εκεί. Λοιπόν, το τι θα γίνει δεν μπορώ να ξέρω. Ο Γιώργος είναι πολύ σοβαρός, είναι πολύ καλός ερασιτέχνης εντομολόγος. Δεν είναι επαγγελματίας όπως είμαι εγώ. Για να γίνεις επαγγελματίας εντομολόγος πρέπει να ακολουθήσεις μια βιολογική επιστήμη, να γίνεις γεωπόνος, δασολόγος, ή βιολόγος. Αν θέλεις να κάνεις ιατρική εντομολογία, θα γίνεις γιατρός, και κτηνιατρική εντομολογία, κτηνίατρος. Και θα ειδικευτείς στην εντομολογία, που είναι κλάδος της ζωολογίας, κάνοντας μάστερ ή διδακτορικό. Ο Γιώργος είναι ερασιτέχνης. Έχει μελετήσει καλά την εντομολογία. Κάνει φοβερές ξεναγήσεις. Έχει ιδιαίτερη επαφή με τα παιδιά, γιατί είναι και πιο νέος από μένανε, πολύ πιο νέος από μένανε και έχει και μικρά παιδιά και ο ίδιος και ξέρει πώς να χειριστεί μια ομάδα μικρών παιδιών. Και είναι πραγματικά αξιέπαινος και θα μπορούσε να απαντήσει στο 90% των ερωτήσεών σας. Για το 10% θα με έπαιρνε τηλέφωνο, αν μπορούσα και εγώ να απαντήσω, έτσι; Δεν ξέρω τι θα ρωτούσατε.

Έχετε συνεργαστεί με σπηλαιολόγους;

Όχι. 

Υπάρχει κάποιος λόγος;

Κανένας. Απλώς δεν έτυχε. Υπάρχουν έντομα μέσα σε σπηλιές, και μάλιστα τα περισσότερα είναι και τυφλά, γιατί είναι ο χώρος σκοτεινός. Αλλά, δεν έχω ασχοληθεί εγώ με αυτά τα θέματα.

Έχετε προσπαθήσει με ομάδα ή και μόνος σας να διασώσετε τοπία, μέρη με πολλά έντομα, με έντομα που μπορεί και να κινδυνεύουν;

Δεν έτυχε, δεν έτυχε.

Θα το θέλατε στο μέλλον;

Ναι, γιατί όχι; Είναι μια οικολογική προσπάθεια αξιέπαινη αυτή. Βεβαίως, γιατί όχι; Έχουμε ζητήσει από διάφορους φορείς να αναλάβουν δραστηριότητα για συγκεκριμένες περιοχές. Αλλά, εγώ προσωπικά δεν έχω ασχοληθεί. Έχουμε ενημερώσει φορείς τι πρέπει να κάνουν για συγκεκριμένες περιοχές, όπως παραδείγματος χάρη για τον εθνικό δρυμό του Ολύμπου. Πέρυσι τον Νοέμβριο, στο Πανελλήνιο Εντομολογικό Συνέδριο που έγινε στην Κομοτηνή παρουσίασα μια μορφή ενός εντόμου, που του έδωσα και το όνομα Ολυμπιάς από το όνομα της μητέρας του Μεγάλου Αλεξάνδρου, το οποίο επειδή είναι σε πολύ μικρό αριθμό, απαιτεί ιδιαίτερη προστασία. Βέβαια, ο χώρος προστατεύεται και φυλάσσεται γιατί είναι εθνικός δρυμός και υπάρχει και ο φορέας διαχείρισης του Εθνικού Δρυμού του Ολύμπου. Αλλά, θέλει και ιδιαίτερη προσοχή. Τους ενημέρωσα, τους έστειλα το poster του Εντομολογικού Μουσείου με όλη την παρουσίαση της μορφής αυτής του εντόμου και με παραινέσεις από κάτω για το τι πρέπει να γίνει για να προστατευθεί περισσότερο.

Υπάρχει κάποιο έντομο, κάποια είδη που έχετε εδώ που χαίρεστε που το έχετε καταφέρει να το φέρετε στο μουσείο;

Ασφαλώς. Πολλά, πάρα πολλά. 

Υπάρχει κάποια ιδιαίτερη ιστορία πίσω από αυτά; 

Όχι. Απλώς είναι πιο δύσκολο να τα βρεις. Είναι σε ζώνες που δυσκολεύεσαι να πας, δεν μπορείς να πας εύκολα. Έχω έντομα από πολύ μεγάλα υψόμετρα. Έχω έντομα από 5.000 μέτρα από τις Άνδεις ή από 4.000 μέτρα από τα Αλτάια Όρη. Πού είναι τα Αλτάια όρη; Πού είναι; Είσαι και από τη Γεωργία. Τα Αλτάια Όρη είναι ένας τεράστιος ορεινός όγκος στα σύνορα Κίνας, Μογγολίας και Σιβηρίας. Έχω έντομα από τις Άλπεις, από μεγάλα υψόμετρα. Έχω έντομα από το όρος Ινδοκούς, απ’ τα 4 και χιλιάδες μέτρα υψόμετρο, ή από τα Ιμαλάια κλπ. Λοιπόν, δύσκολα πας σ’ αυτές τις ζώνες. Άρα, όταν τα αποκτήσεις χαίρεσαι να τα έχεις. 

Όταν συλλέγετε τέτοιο[00:30:00] υλικό, πώς το επικοινωνείτε με τους υπόλοιπους; Δηλαδή, αμέσως επικοινωνείτε με την οικογένειά σας, με τη γυναίκα σας;

Τώρα... Έτυχε στο ταξίδι που έκανα στο Εκουαδόρ, επειδή ήμασταν συνεχώς μέσα σε ζούγκλες και τότε δεν είχαμε και τα κινητά ακόμη, έκανα είκοσι πέντε μέρες να επικοινωνήσω με την οικογένεια κι η γυναίκα μου είχε τρία παιδιά στα χέρια. Αλλά, έχει καταλάβει το πάθος μου για αυτή τη δουλειά και δεν με εμπόδισε ποτέ να κάνω τα ταξίδια μου. Ήρθε και αυτή μερικές φορές και σε ζούγκλες και στην Αφρική και στη Νοτιοανατολική Ασία, στην Ταϊλάνδη συγκεκριμένα κλπ. Χόρτασε αυτές τις ζώνες. Δεν θέλησε να ξαναρθεί μαζί μου. Μου λέει: «Τα είδα. Είδα πώς είναι. Μου φθάνει. Δεν θέλω άλλα. Θα μείνω με τα παιδιά». Αλλά, δεν με εμπόδισε ποτέ να κάνω ταξίδια. 

Τώρα συνεργάζεστε με διάφορες εταιρείες που ασχολούνται με τα έντομα, συλλόγους;

Με εταιρίες όχι, συλλόγους ναι. 

Κάνετε ταξίδια με αυτούς τους συλλόγους;

Βεβαίως. Με την Εντομολογική Εταιρεία της Γαλλίας βέβαια, έχω κάνει αρκετά ταξίδια. 

Προγραμματίζετε στο μέλλον;

Το πρόγραμμα μπορεί να βγει από στιγμή σε στιγμή. Αυτές τις μέρες λέω να επικοινωνήσω με τους Γάλλους, να δω τι ετοιμάζουν για τη νέα χρονιά, και θα κανονίσω κι εγώ τι θα κάνω. Θα πάω μαζί τους; Με ενδιαφέρει η ζώνη, δεν με ενδιαφέρει; Με κάλεσαν να κάνω ένα ταξίδι που θα κάνουν τώρα οι αρχιτέκτονες εδώ του Βόλου στην Μαυριτανία, αλλά επειδή έχω επισκεφθεί το Μαρόκο και το γύρισα καλά το Μαρόκο, που είναι σύνορα κοντά, πολύ κοντά στην Μαυριτανία, και επειδή η Μαυριτανία είναι ερημική ζώνη, δεν έχει πολλά έντομα, γι’ αυτό και δεν με ενδιέφερε να πάω. Με το πανεπιστήμιο αυτό είχαμε πάει στο Ουζμπεκιστάν ένα ταξίδι και ήταν πολύ ωραίο ταξίδι, γιατί έμεινα και παραπίσω εγώ για να βρω τα έντομα που θέλω. Είχαμε πάει στην Ινδία ένα πολύ ωραίο ταξίδι, δεύτερη φορά για την Ινδία για μένα και που βρήκα και πολύ ωραία έντομα. Ήταν ένα συναρπαστικό. Αλλά, αν πηγαίνανε φέτος σε καμιά τροπική ζώνη, θα πήγαινα οπωσδήποτε. Αλλά, εκεί που πάνε δεν με ενδιαφέρει γιατί δεν θα βρω έντομα. Καλός ο τουρισμός, αλλά εγώ τον συνδυάζω πάντοτε με τη σύλληψη των εντόμων.

Ποια είναι τα εργαλεία που παίρνετε πάντα μαζί σας στη βαλίτσα πριν κάνετε ένα τέτοιο ταξίδι;

Πρώτον, φάρμακα. Δεύτερον, συνάλλαγμα, διαβατήριο και εισιτήρια. Φωτογραφική μηχανή και απόχη, φακελάκια για τα έντομα και κουτάκια για τα έντομα. Αυτά είναι. Και ο ανάλογος ρουχισμός, βέβαια.

Και πώς αποθηκεύετε τα έντομα; Δεν παίρνετε κάτι μαζί σας;

Βεβαίως. Σε φακελάκια μέσα. Με κλεισμένες τις φτερούγες οι πεταλούδες. Κουτάκια μικρά για τα μικρά έντομα, σκαθάρια ή άλλα έντομα, ή μεγαλύτερα για τα πιο μεγάλα. Μερικά υλικά για να τα σκοτώσουμε. Αυτά, δεν χρειαζόμαστε περισσότερα.

Έχετε συλλέξει υλικό το οποίο αργότερα στο ταξίδι καταστράφηκε με κάποιον τρόπο;

Όχι. Δόξα τω Θεώ, δεν είχα τέτοια απώλεια.

Τι σας έχει διδάξει αυτή η ενασχόληση όλα αυτά τα χρόνια με την εντομολογία και με τη φύση;

Πρώτον, να σέβομαι το φυσικό περιβάλλον, να φροντίζω για την προστασία του, να ενημερώνω τον περίγυρό μου για το τι σημαίνει φύση, πόσο πρέπει να τη σεβόμαστε και να την προστατεύουμε. Δυστυχώς το λάθος που έκανε ο Θεός ήμασταν εμείς οι ίδιοι και όχι τα έντομα, τα οποία μπορούν να κάνουν τεράστιες ζημιές. Πρέπει να ξέρετε ότι τα έντομα, τα επιβλαβή έντομα, μας επιτρέπουν να πάρουμε μόνο το 1/3 της παγκόσμιας παραγωγής τροφίμων, ξύλου για τις κατασκευές μας, ειδών ενδύσεως, δηλαδή βαμβάκι, λινάρι, καννάβι ή μαλλί, και υποδήσεως, δέρμα. Κάνουν τεράστιες ζημιές και εμείς οι γεωπόνοι-εντομολόγοι κάνουμε τεράστιο αγώνα για να δώσουμε τουλάχιστον το υλικό που χρειάζεται η ανθρωπότητα. Αλλά, δεν πρέπει να μπερδεύουμε τα πράγματα. Δεν είναι τα έντομα τα κακά. Τα έντομα είναι τετρακόσια εκατομμύρια χρόνια επάνω στη γη. Άλλοι ερευνητές λένε εξακόσια εκατομμύρια. Εμείς οι άνθρωποι τι έχουμε; Εφτακόσιες χιλιάδες; [00:35:00]ζήτημα. Ήταν πολύ πιο πριν από εμάς, άρα δεν είναι τα έντομα τα κακά. Ο Θεός έκανε το λάθος να κάνει εμάς, που δυστυχώς παρόλες τις γνώσεις μας, τις επιστήμες μας και —με μεγάλο ερωτηματικό για μένα— σοφία μας, κάνουμε δυστυχώς ληστρική εκμετάλλευση του φυσικού περιβάλλοντος. Παίρνουμε πολύ περισσότερα απ’ όσα μας χρειάζονται. Καταστρέφουμε, μολύνουμε, πετάμε πλαστικά, απορρυπαντικά, λάδια, πετρέλαια, καίμε δάση, αποξηραίνουμε λίμνες. Πριν από τρία χρόνια που ήμουνα στο Ουζμπεκιστάν, επισκέφθηκα τη δεύτερη σε μέγεθος αλμυρή λίμνη στον κόσμο, την Αράλη. Σήμερα έχει μείνει μόνο το 1/10 της αρχικής επιφάνειάς της, γιατί όταν οι Ρώσοι κατείχαν την περιοχή, εξέτρεψαν από την πορεία τους τα ποτάμια που δίνανε νερό στη λίμνη για να αρδεύσουν περιοχές για να πάρουν βαμπάκι, με αποτέλεσμα η λίμνη να γίνει έρημος, να σε πιάνει η καρδιά σου δηλαδή. Δυστυχώς. Και εμείς οι παλαιότεροι δεν ξέρω τι θα παραδώσουμε στις νεότερες γενιές. 

Αυτό ήθελα να σας ρωτήσω, για την οικολογική καταστροφή που βιώνουμε. Πώς βλέπετε το μέλλον για το βασίλειο των εντόμων; 

Τα έντομα είναι τα πιο ανθεκτικά όντα επάνω στον πλανήτη. Αρκεί να σκεφτείτε ότι υπάρχουν έντομα που αντέχουν διακόσιες φορές περισσότερη ραδιενέργεια από εκείνη που σκοτώνει τον άνθρωπο. Και η αντοχή τους οφείλεται στον εξωσκελετό τους, γιατί το σώμα των εντόμων είναι όπως των καβουριών και των αστακών, ένας σκληρό σκελετικό περίβλημα απ’ έξω και από μέσα το μυϊκό σύστημα. Άρα, λοιπόν, και σε ένα ολοκαύτωμα τα έντομα θα επιβιώσουν σίγουρα μαζί με τα φυτά. Εμείς μπορεί να εξαφανιστούμε, αυτά θα επιβιώσουν. Είναι πολύ ανθεκτικά τα έντομα. Πολλαπλασιάζονται γρήγορα. Και επειδή είναι και πλήρης τροφή —τα έντομα είναι πλουσιότατα σε πρωτεΐνες, λιπίδια, υδατάνθρακες, βιταμίνες και ιχνοστοιχεία—, στο μέλλον θα λύσουν το επισιτιστικό πρόβλημα της ανθρωπότητας, γιατί εκτρέφονται γρήγορα, εύκολα, πολλαπλασιάζονται πολύ γρήγορα και δεν θα είναι δικοί μας τροφικοί ανταγωνιστές, γιατί όπως δίνουμε στο κατσικάκι να φάει χόρτο και εμείς τρώμε το κατσικάκι, έτσι θα δώσουμε στα έντομα να φάνε πράγματα που δεν είναι χρήσιμα για μας και εμείς θα φάμε τα έντομα. Τα 2/3 του πληθυσμού της γης χρησιμοποιούν τα έντομα στο διαιτολόγιό τους. Σήμερα στο εξωτερικό υπάρχουν τεράστιες φάρμες όπου εκτρέφονται έντομα, τα οποία αφού τα σκοτώσουν, τα τηγανίζουν, τα ψήνουν και κυκλοφορούν κονσέρβες εντόμων και snacks μέσα σε φακελάκια και σακουλάκια που είναι πολύ νόστιμα. Εγώ έχω δοκιμάσει τηγανητή ακρίδα. Είναι σαν να τρως τηγανητή γαρίδα, ίδια γεύση.

Έχετε να προσθέσετε κάτι άλλο;

Τελειώνει η εντομολογία μέσα σε λίγα λεπτά; Αν είναι δυνατόν. Τίποτε, πρέπει να βρούμε νέους εντομολόγους επιστήμονες να ασχοληθούν με τα έντομα, που ακόμη δεν έχουμε καταγράψει και ορισμένα δεν τα έχουμε βρει ακόμη. Λοιπόν, θέλουμε δηλαδή κόσμο για να ασχοληθεί με τη συστηματική κατάταξη των εντόμων. Εμείς δεν επαρκούμε. Ο κάθε εντομολόγος πρέπει να ασχοληθεί με πολύ μικρό κομμάτι της εντομοπανίδας, πολύ μικρό, μια οικογένεια, το πολύ, πολύ μια τάξη, έτσι; Θέλουμε, λοιπόν, πολλούς γιατί είναι άπειρα τα έντομα. Θέλουμε κόσμο για να τα μελετήσει.

Η εντομολογία στην Ελλάδα αναπτύσσεται;

Βεβαίως. Είναι σπουδαίος κλάδος η εντομολογία. Πώς θα προστατεύσουμε τις καλλιέργειές μας, τα δάση μας, τα ζώα μας και εμάς τους ίδιους, αν δεν έχουμε καλή εντομολογία; Σήμερα χρησιμοποιούμε πάρα πολλά συστήματα για την εντομολογία, συστήματα που δεν απαιτούν τη χρήση εντομοκτόνων για τον περιορισμό τον αριθμό των εντόμων. Δεν θέλουμε ποτέ να εξαφανίσουμε έντομα. Δεν θέλουμε να κόψουμε οικολογικό κρίκο στην αλυσίδα του συστήματος. Θέλουμε απλώς να περιορίσουμε τον αριθμό των επιβλαβών εντόμων σε οικονομικά επίπεδα. Θα φάνε και αυτά, θα πάρουμε και εμείς και σε οικονομικά ανεκτά επίπεδα. Δηλαδή, να μην ξοδέψουμε περισσότερα από όσα θα πάρουμε πουλώντας τα μήλα μας, παραδείγματος χάρη. Γι’ αυτό γίνονται σπουδαίες έρευνες από τους εντομολόγους. Γίνεται οικολογική μελέτη του εντόμου μέσα στο οικοσύστημα. Πότε θα βρούμε την κατάλληλη στιγμή για να επέμβουμε, για να περιορίσουμε το έντομο, πότε είναι το πιο ευαίσθητο σημείο του, το πιο ευαίσθητο στάδιό του, πότε δεν θα κάνουμε ζημιά στα ωφέλιμα για μας έντομα, που είναι οι εχθροί αυτού του εντόμου; Για αυτό πρέπει παράλληλα να μελετήσουμε[00:40:00] και τους συμμάχους μας, που θα περιορίσουν τον αριθμό αυτού του εντόμου. Χρησιμοποιούμε τη βιολογική αντιμετώπιση. Χρησιμοποιούμε έντομα ή βακτήρια ή μύκητες για να περιορίσουμε τον αριθμό των επιβλαβών εντόμων, ώστε να μην είμαστε υποχρεωμένοι να χρησιμοποιούμε διαρκώς εντομοκτόνα, με τα οποία πιθανόν να κάνουμε και ανισορροπία και μεγαλύτερη ζημιά στο οικολογικό σύστημα.

Έχετε συναντήσει εδώ στην Ελλάδα άτομα που είναι αντίθετοι με όσα μου περιγράφετε τώρα;

Κοιτάξτε. Υπάρχουν πολλοί «οικολογούντες» που δεν γνωρίζουν καν τι σημαίνει οικολογία. Αυτοί είναι σαν τους αρνητές των εμβολίων τώρα δυστυχώς, επειδή δεν καταλαβαίνουν τίποτε. Νομίζουν ότι οι καλόγεροι ξέρουν περισσότερα από τους διεθνούς φήμης λοιμωξιολόγους, που μας λένε: «Κάντε το εμβόλιο γιατί είναι η μόνη ασπίδα». Τέτοιους οικολογούντες έχουμε δυστυχώς, οι οποίοι δεν είναι επιστήμονες οικολόγοι. Για να μελετήσεις την οικολογία πρέπει να κάνεις σπουδές, μελέτες, να σπουδάσεις αρκετά χρόνια οικολογία για να ξέρεις τι σημαίνει οικολογία και ποιες είναι οι παράμετροι που συμβάλλουν στην οικολογική μελέτη ενός συστήματος. Αυτοί είναι αντίθετοί μας χωρίς να ξέρουν τι τους γίνεται.

Έχετε έρθει αντιμέτωπος με κάποιον από αυτούς;

Όχι, δόξα τω Θεώ. Εγώ έχω τον τρόπο να αντιμετωπίσω με επιχειρήματα αυτούς τους ανθρώπους γιατί εγώ είμαι επιστήμονας, εντάξει; Έχω μελετήσει πολύ. Έχω κάνει πέντε χρόνια γεωπονικές σπουδές και άλλα τέσσερα χρόνια το διδακτορικό μου και όλα αυτά τα υπόλοιπα χρόνια δεν κάνω τίποτα άλλο παρά να μελετώ. Αλλιώς δεν γίνεται, δεν θεωρείσαι επιστήμονας, αν σταματήσεις κάποια στιγμή να μελετάς. Οι επιστήμες εξελίσσονται. Πρέπει, λοιπόν, να είσαι ενήμερος για το τι γίνεται πάνω στην επιστήμη σου, αλλιώς δεν θεωρείσαι επιστήμονας, ντάξει; 

Οπότε, έχετε στο μυαλό σας μια έρευνα που θέλετε να κάνετε στο μέλλον;

Εγώ πλέον είμαι συνταξιούχος. Δεν έχω ούτε πολλά χρήματα για να κάνω μια συγκεκριμένη έρευνα. Μου αρκεί αυτό που κάνω, που εμπλουτίζω το μουσείο μας. Με τα ταξίδια μου διασκεδάζω πολύ. Μάλιστα, η γυναίκα μου η Όλγα… Όταν παντρευτήκαμε, καθώς γύρισα εγώ και διορίστηκα στο Ινστιτούτο Προστασίας Φυτών του Βόλου, η Όλγα εργαζόταν στην Τράπεζα της Ελλάδος. Και μου λέει μια μέρα: «Εγώ εκεί που πάω και συμπληρώνω ένα οκτάωρο, το ωράριό μου, δικαίως πληρώνομαι. Εσύ εκεί που πας δεν πρέπει να πληρώνεσαι αλλά να πληρώνεις». «Γιατί, ρε Όλγα;» της λέω. «Γιατί εσύ», μου λέει, «πας να διασκεδάσεις και όχι για να εργαστείς». Και πραγματικά έτσι ήταν. Εγώ με τη δουλειά μου διασκέδαζα πάρα πολύ. Έκανα τα πειράματά μου, τις έρευνές μου, τις συλλογές μου, τα ταξίδια μου, τα συνέδριά μου κλπ. και πέρασα σαν εντομολόγος πάρα πολύ όμορφα.

Ωραία. Για να κλείσουμε, τι είναι αυτό που σας ενθουσιάζει σ’ αυτόν κόσμο των εντόμων, που σας τραβάει συνέχεια και συνέχεια να επισκέπτεστε...

Ό,τι τραβάει και τους επισκέπτες που έρχονται εδώ: η πολυμορφία τους, το παράξενο της ζωής τους. Τα έντομα είναι όντα πολύμορφα. Κατά τη διάρκεια του βιολογικού τους κύκλου αλλάζουνε μορφή. Μια πλήρη σειρά αλλαγών είναι η εξής: αυγό, προνύμφη ή κάμπια, χρυσαλίδα, είτε γυμνή —ένα ακίνητο στάδιο είναι η χρυσαλίδα— ή μέσα σε κουκούλι για προστασία. Και τελικά το στάδιο του ακμαίου. Λοιπόν, είναι φοβερές αυτές οι αλλαγές επάνω στο σώμα ενός εντόμου, ντάξει; Αυτά είναι καταπληκτικά πράγματα. Η κόρη μου η Φωτεινή έχει προχωρήσει πάρα πολύ στην εντομολογία. Εγώ μελέτησα τα ένζυμα του πεπτικού συστήματος ξυλοφάγων εντόμων που κάναν ζημιές στις καλλιέργειές μας, σε πολλές καλλιέργειες. Η Φωτεινή έχει φύγει παραπέρα, έχει πάει πολύ πιο βαθιά μέσα στα έντομα και εργάζεται σε ένα ερευνητικό, το σπουδαιότερο ερευνητικό κέντρο της Γαλλίας, το INRAE, το Institut National de la Recherche Agronomique της Γαλλίας, που είναι σπουδαίο ίδρυμα. 

[00:45:00]Η κόρη σας σας ζητάει βοήθεια;

Μπα, εγώ ζητάω βοήθεια απ’ τη Φωτεινή!

Ωραία. Αυτά ήθελα να σας ρωτήσω. Ευχαριστώ πάρα πολύ.

Να’ στε καλά.