[00:00:00]Είναι 11 Νοεμβρίου, είμαι με τον κύριο Κώστα Κασιώτη, βρισκόμαστε στο σπίτι του στις Καμάρες, στη Σίφνο, εγώ ονομάζομαι Έλενα Καλαϊτζή, είμαι ερευνήτρια του Istorima και ξεκινάμε... Καλησπέρα κύριε Κώστα. 

Καλησπέρα, Έλενα. 

Θα μας πείτε λίγα πράγματα για εσάς;

Γεννήθηκα και μεγάλωσα στον Αρτεμώνα της Σίφνου, στο στενό του Βρόντα, όπως το ξέρουμε εμείς εδώ στη Σίφνο το στενό. Στις 23 του Σεπτέμβρη του 1958. Μέχρι τα 15 μου χρόνια πήγα εδώ σχολείο, στη Σίφνο, δημοτικό και τρεις τάξεις του γυμνασίου, γιατί μέχρι τότε ήτανε μόνο τρεις τάξεις εδώ στη Σίφνο. Μετά έγιναν η τάξη Λυκείου και το ΕΠΑΛ και όλα τα σχετικά. Έφυγα σε ηλικία 15 χρονών και πήγα στον Πειραιά να μάθω μια τέχνη. Γιατί τότε τα περισσότερα παιδιά της ηλικίας μου γινότανε ναυτικοί. Εγώ τη θάλασσα δεν την ήθελα, να πω την αλήθεια. Δεν ήμουνα απ’ τους ανθρώπους που ήθελα να ακολουθήσω το επάγγελμα του ναυτικού. Έχοντας ακούσει ιστορίες και διάφορα ας πούμε γεγονότα τότε από τους ναυτικούς του νησιού -για εκείνη την εποχή- δύσκολες ας πούμε οι συνθήκες. Και μου δόθηκε η ευκαιρία και έδωσα εξετάσεις και μπήκα στη σχολή της ΔΕΗ. Σπούδασα εκεί τρία χρόνια, αποφοίτησα με την ειδικότητα του μηχανολόγου και δεν σου κρύβω ότι ήτανε η μεγαλύτερη χαρά της ζωής μου τότες, όταν στις 7 του Σεπτέμβρη του 1979 πήρα το χαρτί που μου λέει: «Θα πας στη Σίφνο να δουλέψεις στον σταθμό παραγωγής του νησιού». Ήτανε για μένα η μεγαλύτερη χαρά, γιατί μου δόθηκε η ευκαιρία να παραμείνω στη Σίφνο, να δημιουργήσω οικογένεια και βέβαια μου δόθηκε η ευκαιρία να την υπηρετήσω 28 χρόνια συνεχώς, από το μετερίζι της τοπικής αυτοδιοίκησης. Διάφορες θέσεις. Ήμουνα απ’ το 1982 ο νεότερος τότε πρόεδρος που εκλέχτηκα στις Κυκλάδες, σε ηλικία 24 χρονών. Είναι ωραίες εμπειρίες αυτές, είχες τη δυνατότητα να καθίσεις κάτω σε ένα χωριό που τελείωνε εκεί που είναι σήμερα η πλατεία του Αρτεμώνα -όλο το βόρειο κομμάτι ήτανε ανεξερεύνητο, για να το επισκεφτείς ήθελε τρεις και τέσσερις ώρες από τον Αρτεμώνα για να πας Χερρόνησο, Τρουλάκι, Διαβρούχα και μόνο οι αγρότες που ζούσανε σε αυτή την περιοχή καθημερινώς πηγαίνανε με τα γαϊδουράκια- και καθίσαμε κάτω τότες, εγώ ήμουνα ο πιο νέος και κάναμε ένα σχεδιασμό το πώς θα δώσουμε σε αυτό το κομμάτι, το βόρειο κομμάτι της Σίφνου, να δημιουργηθεί ένας βόρειος άξονας που θα δοθεί η δυνατότητα σε αυτό το κομμάτι να μείνουνε οι νέοι σε επαγγέλματα που είχανε οι παππούδες τους είτε οι γονείς τους ας πούμε, δηλαδή αγγειοπλάστες, αγρότες, ξυλουργοί και έχοντας ένα έτσι μικρό απολογισμό στα τριάντα χρόνια, νομίζω ότι αυτό επετεύχθη. Αυτοί οι άνθρωποι σήμερα που μένουν σε αυτό όλο το κομμάτι της βόρειας Σίφνου που ασχολούνται σε διάφορες δουλειές ας πούμε και έχουνε δημιουργήσει και μια περιουσία και διάφορες επιχειρήσεις, νομίζω ότι ήταν ένα από τα κίνητρα που τους δώσαμε δρόμο, φως και νερό να μείνουνε στον τόπο που μεγάλωσαν οι γονείς τους. Ερχόμενος στη Σίφνο το ‘81-’82, αρχές του ‘82, ήταν οι πρώτες κοινοτικές εκλογές που θα γινότανε τότες στην κοινότητα και με παρακάλεσε ο θείος μου ο Μίμης ο Βενιός, ο οποίος ήτανε χρόνια κοινοτικός σύμβουλος επί προεδρίας Αντωνίου Σκλάβαινος, του παλιού προέδρου δηλαδή, μου λέει: «Θα μπεις μαζί μου να με βοηθήσεις να κάνουμε κάτι καλό για το χωριό». Ε λέω -εγώ ασχολήθηκα με τον συνδικαλισμό βέβαια, ασχολιόμουν με τον συνδικαλισμό στη ΔΕΗ όλα αυτά τα χρόνια μέσα από τις τάξεις της ΓΕΝΟΠ-λέω: «Ευχαρίστως να σε βοηθήσω», γιατί τα χρόνια ήτανε δύσκολα εδώ στο νησί και πράγματι κατεβήκαμε και πήραμε τις εκλογές και για πρώτη φορά εκλέχτηκα σε ηλικία 22 χρόνων, όπως σας είπα, ο νεότερος έτσι κοινοτικός σύμβουλος. Και τότε στο Κοινοτικό Συμβούλιο όταν ορκιστήκαμε στην 1η του Γενάρη που αναλάβαμε τα καθήκοντά του ‘83, προτάθηκα να [00:05:00]αναλάβω την αντιπροεδρία να έχω το κομμάτι, τις επαφές με Νομαρχία, με υπηρεσίες προς τη Σύρα τότε, που ήτανε αυτές οι υπηρεσίες, ούτως ώστε ας πούμε να μπορέσουμε να ξεκινήσουμε κάτι καλό για τον Αρτεμώνα. Και πράγματι ιστορικά θυμάμαι την πρώτη συνεδρίαση τότες του Νομαρχιακού Συμβουλίου εκεί που κατανέμονταν οι πιστώσεις. Παραβρέθηκα και είχες να κάνεις... Νομάρχης Κυκλάδων τότε η Ελισάβετ Παπαζώη, μια πολύ δυναμικιά νομάρχης πέραν από την ιδιαίτερη αγάπη και φιλία που εξακολουθούμε και μέχρι σήμερα, κρατάμε με την κυρία Παπαζώη. Ήταν ο άνθρωπος που με στήριξε όλα τα χρόνια που ασχολήθηκα με τα κοινά και όσες φορές και αν την ενόχλησα είτε βράδυ είτε πρωί είτε ξημερώματα για ό,τι έχει σχέση με το νησί, ουδέποτε αρνήθηκε να βοηθήσει. Λοιπόν σε ‘κείνο το Νομαρχιακό Συμβούλιο θυμάμαι τον Μανώλη τον Γλέζο, τον αγωνιστή της δημοκρατίας. Ήταν η πρώτη μου γνωριμία με τον Μανώλη τον Γλέζο σε αυτό το Νομαρχιακό Συμβούλιο που εκπροσωπούσε την τοπική ένωση δήμων και κοινοτήτων στο Νομαρχιακό Συμβούλιο και τις εισηγήσεις που είχανε προταθεί για τα έργα στις Κυκλάδες. Τότες όσο πιο γνωριμίες είχες, τόσο πιο πολλά προσπαθούσες να πάρεις χρήματα για τον τόπο σου. Εμείς τότες στο πρώτο μας έργο που ζητούσαμε σαν νέα κοινοτική αρχή στον Αρτεμώνα ήτανε μια διάνοιξη ενός δρόμου Αρτεμώνα-Χερρόνησο να ξεκινήσει, να δώσουμε -αυτό που σας είπα προηγουμένως- μια ώθηση στο βόρειο κομμάτι του νησιού. Και-

Ένα λεπτό να διακόψω μόνο να βάλω αυτό, γιατί ακούγεται το-

Α ακούγεται, ναι.

Ναι, ωραία. 

Λοιπόν. Τώρα προσπαθώ αυτά να τα σκεφτώ, αλλά και... Λοιπόν. Τότε πρόεδρος στην Απολλωνία ήταν ο Νίκος ο Στυλιανού, ένας άνθρωπος ο οποίος πρόσφερε πολλά στη Σίφνο. Ανοιχτόμυαλο, έβλεπε πολύ μπροστά. Εγώ τον είχα σαν πατέρα μου τον Νίκο τον Στυλιανού, με βοήθησε πάρα πολύ. Και δεν σου κρύβω ας πούμε, ότι τον ακολουθούσα πάντα στα ταξίδια στη Σύρο. Και βέβαια τότε και εκείνος ζήτησε και τη διάνοιξη και του δρόμου του Βαθιού. Η Παπαζώη τότες, αφού έβλεπε ότι και οι δύο κοινότητες είχανε αίτημα διάνοιξης δρόμου, πρότεινε στον μεν Στυλιανού για τον δρόμο του Βαθιού να γίνει μελέτη και μετά να γίνει η χάραξη και η διάνοιξη, ενώ εμένα μου πρότεινε να πάρω τη ΜΟΜΑ, την έκτη ΜΟΜΑ -ήτανε τότε ένα... η ΜΟΜΑ ήτανε στρατιωτική υπηρεσία, η οποία δεν σας κρύβω ότι είχε κάνει πάρα πολλά έργα σε όλη την Ελλάδα, εμείς εδώ είχαμε την έκτη ΜΟΜΑ- και να ξεκινήσω σιγά-σιγά, με τη συγκατάθεση των κατοίκων να κάνουμε τη διάνοιξη του δρόμου της Χερρονήσου. Και πράγματι σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, ήταν 21 του Μάη -μάλιστα γιορτάζε εκείνη την ημέρα η Παναγιά μας η Χρυσοπηγή ήταν η πολιούχος του νησιού μας- κατέβηκαν τα μηχανήματα να ξεκινήσουμε το δρόμο της Χερρονήσου. Ένας δρόμος ο οποίος δεν ξέραμε από πού θα ξεκινήσει και πού θα τελειώσει. 

Πριν τον δρόμο πώς ήτανε;

Ήτανε τα μονοπάτια, αυτά που σήμερα έρχεται ο επισκέπτης και θέλει να περπατήσει και να δει. Εμείς βέβαια... Ο δρόμος της Χερρονήσου, στο μεγαλύτερό του κομμάτι που διανοίχθηκε δεν πείραξε μονοπάτια, γιατί το μεγαλύτερο μονοπάτι τότε, η μεγαλύτερη ας πούμε διαδρομή τότες του δρόμου της Χερρονήσου, είναι ο υπάρχων σήμερα που... ο ποταμός που λέμε. Η ρεματιά δηλαδή, που όταν φτάσεις στον Άγιο Μηνά που είναι το λατομείο και βγαίνει στο Τρουλάκι. Αυτό, η στράτα της Χερρονήσου παρέμεινε άθικτη, δεν πειράχτηκε. Όπως επίσης και από τον Άγιο Αντώνιο, ο Καβγιές που λέμε, η διαδρομή, αυτό το μονοπάτι είναι κι αυτό άθικτο, υπάρχει ακόμα, έτσι. 

Εσείς πηγαίνατε πριν τον δρόμο;

Όχι, δεν είχα... Πρωτοπήγα στη Χερρόνησο με το μονοπάτι τότες με τον Άγιο Νικόλαο το 1981 στις 5 του Δεκέμβρη. Ήταν πρώτη φορά και εγώ είκοσι δύο χρόνων που περπάτησα και πήγα στη Χερρόνησο και γνώρισα τη στράτα της Χερρονήσου που λέει το τραγούδι:  «Στράτα μου της Χερρόνησος...»  Έτσι. Ήταν ένα δύσκολο μονοπάτι. Δύσκολο μονοπάτι... εκείνα τα χρόνια έβρεχε σχεδόν κάθε μέρα, υπήρχανε τα... οι βροχές, τα νερά. Μην κοιτάς τώρα που για να δούμε βροχή θέλουμε σαράντα και πενήντα μέρες. Ενώ εκείνα τα χρόνια, εκείνη την [00:10:00]εποχή κάθε μέρα είχαμε βροχή. Και παντού υπήρχανε λάσπες, καταλαβαίνεις τώρα. Ποτάμια κατεβαίνανε... Ήτανε δύσκολη η διαδρομή της Χερρονήσου, γι’ αυτό τη λένε: «Στράτα μου της Χερρόνησος».

Και υπήρχανε όμως άνθρωποι που έμεναν εκεί-

Σε όλα τα... Και στου Διαβρούχα και στο Τρουλάκι και στην περιοχή, στα Μάρμαρα και στο Θόλο. Υπήρχαν οικογένειες αγρότες που μένανε όλη τη βδομάδα και ερχότανε μόνο σαββατοκύριακο στο χωριό για να κάνουνε τον εφοδιασμό, δηλαδή να πάρουνε ψωμιά, να πάρουνε αλεύρι, να πάρουν μακαρόνια και ό,τι άλλο, να ξυριστούνε οι άντρες, να κουρευτούνε και μετά την άλλη μέρα τη Δευτέρα το πρωί να... Το ίδιο γινόταν και στο Βαθύ τότε, που ήτανε η μεγαλύτερη διαδρομή κι εκεί ας πούμε να πας με τα γαϊδουράκια.

Τέλος πάντων, ήρθε η ΜΟΜΑ, παρά τα προβλήματα τότε που είχαμε με τους ιδιοκτήτες, σιγά-σιγά ξεκινήσαμε να κάνουμε το δρόμο της Χερρονήσου. Ξεκινήσαμε από το βόρειο, απ’ την πλευρά του Αγίου Ελευθερίου, το βορεινό κομμάτι. Φτάσαμε μέχρι τον Άγιο Μηνά. Μετά περάσαμε τον Άγιο Μηνά. Και μέχρι το Τρουλάκι είχα τα περισσότερα προβλήματα με τις ιδιοκτησίες. Και πρόσεξε: δεν ήτανε ότι δε θέλανε τον δρόμο. Όλοι τον θέλανε τον δρόμο, γιατί βλέπανε τα παιδιά τους ότι πρέπει να μείνουνε κοντά τους και πρέπει τα παιδιά να έρχονται πλέον με αυτοκίνητα, με μηχανάκια. Αλλά η αλήθεια είναι ότι το πονούσανε. Πονούσανε πολύ τη γη που είχαν, γιατί την καλλιεργούσανε. Αυτή η γη... υπήρχε χωράφι που τους έβγαζε τα φασόλια, τους έβγαζε το φάβα, τους έβγαζε το κριθάρι... καταλάβατε; Ε κι όσο και να ‘ναι δεν ήθελε ας πούμε να περάσει ένας δρόμος και να τους πάρει και τα στρέμματα, για να γίνει διάνοιξη.  Εν πάση περιπτώσει, έχει και μια ιστορία σημαντική πριν φτάσει στο Τρουλάκι. Είχανε έρθει -από τους εφτά-οκτώ κατοίκους τότε στου Τρουλακιού- και με βρήκαν στο γραφείο μου να μου πούνε ότι δεν τον θέλουνε τον δρόμο οι κάτοικοι του Τρουλλακιού κι εγώ να συνεχίσω να πάω το δρόμο, ας πούμε, στη Χερρόνησο από άλλη πλευρά. Δηλαδή θα ‘βγαινα στον Άγιο Αντώνιο, εκεί που είναι σήμερα η εκκλησία. Και... εγώ δεν είχα πρόβλημα. Μόνο όταν ήρθανε και με βρήκανε τους είπα ας πούμε, προσπάθησα να τους πείσω ότι: «Αυτό που κάνετε δεν είναι σωστό, γιατί τα παιδιά σας δε θα ‘χουνε τη δυνατότητα να ‘ρθουν εκεί στο Τρουλάκι να μείνουνε -κι όλα αυτά- γι’ αυτό λοιπόν καλό -λέω- είναι να κάνουμε σήμερα ένα πρακτικό, εδώ στο γραφείο μου, ότι ήρθατε οι τάδε, ονομαστικά ας πούμε -να πω και τα ονόματα; Δεν νομίζω ότι χρειάζονται- θα υπογράψουμε ότι σήμερα επισκεφτήκατε τον πρόεδρο της κοινότητας και δηλώσατε ενυπογράφως ότι: "Δεν επιθυμούμε να διέλθει ο δρόμος της Χερρονήσου μέσα από τον οικισμό" κι εγώ θα συνεχίσω να περάσω από την περιοχή Πυροβόλι -έτσι λέγεται- να βγω στον Άγιο Αντώνη, να πάω τον δρόμο στη Χερρόνησο». Μόλις τους είπα όμως αυτό το πράγμα και τους είπα να υπογράψουνε, σηκωθήκανε και φύγανε. Τους λέω ότι: «Αυτό που κάνετε... με ‘χετε πολύ εξαγριώσει, ήρθατε να με κοροϊδέψετε. Λοιπόν, σας δηλώνω τώρα ότι αύριο το πρωί ο δρόμος θα είναι μες στο Τρουλάκι». Και πράγματι την άλλη μέρα το πρωί η μπουλντόζα πέρασε πρώτα από την θεμωνιά του Πατριάρχη, την εκκλησία δίπλα και βγήκε εκεί σήμερα που είναι η ταβέρνα «Το Ηλιοβασίλεμα».  Από ‘κει και πέρα μετά δεν ξαναπήγα εγώ να υποδείξω πού θα πάει ο δρόμος. Οι ίδιοι οι κάτοικοι με τέτοια αγάπη και τέτοιο ζήλο φροντίσανε και τον πήγανε εκεί που τον πήγανε και έφτασε μέχρι τη Χερρόνησο. Τελείωσε το καλοκαίρι του ‘89 και φύγαν τα μηχανήματα από τη Χερρόνησο και πήγανε και κάνανε... ξεκινήσανε τη διάνοιξη του Βαθιού. Βέβαια τότε υπήρχε ένα πρόβλημα σημαντικό. Είναι ότι είχε καταργηθεί το κλιμάκιο της ΜΟΜΑ, γιατί ήτανε ευρωπαϊκή απόφαση τα έργα πλέον να τα παίρνουν εργολάβοι. Και η ΜΟΜΑ εκτελούσε με πολύ διαφορετικά κοστολόγια ας πούμε αυτές τις εργασίες. Και είχε έρθει τότε ο πρωθυπουργός ο Μητσοτάκης, ο Κώστας ο Μητσοτάκης, εδώ στη Σίφνο με τα εγγόνια του, με τα παιδιά του και ο Μιλτιάδης ο Χανούτσος. Αυτό το τόνισα όταν πέθανε στην ομιλία μου, όταν τον αποχαιρέτησα. Ότι του οφείλουνε πολλά οι Βαθιανοί του Μιλτιάδη -κάνω μια παρένθεση τώρα- για το δρόμο του Βαθιού. Ότι του... Βρήκε τότε όντως τον πρωθυπουργό και του λέει: «Θέλω μια χάρη: να παραμείνει το κλιμάκιο της ΜΟΜΑ στη [00:15:00]Σίφνο να ολοκληρώσει τη διάνοιξη του δρόμου του Βαθιού». Και την άλλη μέρα έστειλε ένα έγγραφο και του λέει: «Πρόεδρε όντως θα παραμείνει να το ολοκληρώσει το έργο του Βαθιού και μετά να φύγει». Κι έτσι έγινε, ας πούμε, αυτή η διαδικασία. Εγώ βέβαια είχα τελειώσει το δρόμο της Χερρονήσου και είχα ξεκινήσει πλέον να κάνω το επόμενο βήμα που ήτανε να πάει το νερό και το ρεύμα. Λοιπόν. Με την ολοκλήρωση, όπως σας είπα, τη διάνοιξη του δρόμου, είχαν αρχίσει πλέον οι άνθρωποι και παίρνανε αυτοκίνητα αγροτικά, γιατί ήτανε χωματόδρομος ο δρόμος. Και έτσι πλέον ήτανε και καθημερινά στο σπίτι τους και τους δόθηκε η ευκαιρία πλέον να πάνε απ’ το συνεταιρισμό να πάρουνε τις ζωοτροφές τους, να τις μεταφέρουνε στις θεμωνιές -που λέμε εμείς- ούτως ώστε να κερδίζουνε περισσότερο χρόνο. Βέβαια με τη διέλευση του δρόμου φροντίσανε και επισκευάσανε αυτοί οι άνθρωποι αυτές τις θεμωνιές κάπως πιο καλύτερα, γιατί αυτές οι θεμωνιές, η ταράτσα που λέμε, δεν είχε μπετό απάνω. Είχε τον άργιλο, αυτό το χώμα που φτιάχνει ο τσουκαλάς τα πήλινα. Ήτανε πλούσια στην περιοχή τα χώματα αυτά και τότε δεν υπήρχανε υλικά, τσιμέντα, άμμο, χαλίκι για να ρίξουνε τις πλάκες απάνω και βάζανε αυτό το πράγμα. Ε τώρα αρχίσαν σιγά-σιγά να ρίχνουνε μια καινούργια πλάκα, ας πούμε, με τα σύγχρονα υλικά, ούτως ώστε τα νερά να μην πέφτουνε και μέσα κι όλα αυτά. Και βέβαια να κάνουνε και ένα WC και κάπως πιο σύγχρονα.  Τώρα είχα πλέον -αφού είχα ολοκληρώσει το δρόμο- στόχο το νερό, γιατί το βόρειο κομμάτι είναι φτωχό σε πηγές. Είναι πολύ φτωχό σε πηγές δηλαδή τρεχούμενες, δεν υπάρχουνε... Πολύ λίγες υπήρχανε τότε, τώρα δεν υπάρχει τίποτα. Όπως επίσης και πηγάδια, για να μπορούνε... Υπήρχε ένα πηγάδι στα Μάρμαρα, το οποίο υπάρχει βέβαια ακόμα, έχει νερό, αλλά τότε πηγαίναμε με τη στάμνα. Σήμερα οι ανάγκες ας πούμε των ανθρώπων σε κάθε σπίτι είναι... περισσότερο. Είχανε βέβαια και τις δεξαμενές τους, τις ομβροδεξαμενές, τις στέρνες που λέμε εμείς και με αυτά τα μέσα που είχανε προσπαθούσανε να περάσουνε όλο τον χρόνο. Έκανα κάποιες γεωτρήσεις τότε. Υπήρχε το ΙΓΜΕ, είχαν έρθει εδώ πέρα ειδικοί, το ψάξανε. Λέει: «Να κάνουμε κάποιες διερευνητικές γεωτρήσεις στο κομμάτι προς τη Χερρόνησο». Δυστυχώς κάναμε τρεις γεωτρήσεις και δε βρήκαμε νερό. Ήταν απογοητευτικά τα... οι γεωτρήσεις αυτές, οπότε έπρεπε να δω από πού μπορώ να πάρω νερό, για να το στείλω στη Χερρόνησο. Και τελικά ήρθαν έτσι τα πράγματα… Να γίνει ας πούμε η υδροδότηση και του Αρτεμώνα, αλλά και ολόκληρου του βόρειου κομματιού της Σίφνου από αυτό που είχε ξεκινήσει η Χούντα. Να δώσει νερό δηλαδή σε όλη τη Σίφνο από την πεδιάδα εδώ των Καμαρών. Είχε φτιάξει ένα έργο βέβαια το οποίο δε λειτούργησε ποτέ. Εμείς κάναμε καινούργιες γεωτρήσεις, βρήκαμε αρκετό νερό. Το μεταφέραμε στον Άγιο Μερκούριο, στο ψηλότερο σημείο. Από εκεί λοιπόν, σιγά-σιγά, εξασφάλισα μια χρηματοδότηση και τράβηξα ένα δίκτυο από τον Άγιο Μερκούριο και πήγα στη Χερρόνησο και πήρανε όλες οι θεμωνιές, όλα τα σπίτια νερό, το οποίο αν δεν το είχαν αυτό, να ξέρετε δε θα υπήρχε ζωή στο βόρειο κομμάτι της Σίφνου, έτσι. Αυτό ήτανε -μπορώ να σου πω- πολύ πιο ανάγκη απ’ ότι… Βέβαια πήγε μετά και το ρεύμα, γιατί αυτά πήγανε ταυτόχρονα. Πήγανε ταυτόχρονα το ρεύμα και το νερό, ας πούμε, μαζί. 

Και πριν φτάσει το νερό οι άνθρωποι που μέναν ήδη εκεί πώς λειτουργούσανε καθημερινά;

Με τις ομβροδεξαμενες -τις στέρνες- που είχανε.

Όταν έβρεχε.

Όταν έβρεχε συγκεντρώναν το νερό και για το πόσιμο είχαν κάποια πηγαδάκια που σας είπα, όπως τα Μάρμαρα, ξέρω ‘γω τι. Ή άλλο πηγάδι... δεν υπήρχε. Δηλαδή από τον Αρτεμώνα μέχρι το... υπήρχανε κάποια πηγάδια τα οποία ήτανε πολύ ξερα ας πούμε. Δεν, ήτανε ξερά τελείως. Εκεί στον ποταμό της Χώνης που ήταν ποταμός, δεν είχανε πολύ νερό. Καθόλου, τίποτα ας πούμε. Και η Χερρόνησος κάτω στο λιμανάκι εκεί που είχανε οι τσουκαλάδες τα μικρά αυτά πηγάδια, για να έχουνε νερό να κάνουνε την πρώτη ύλη. Και βέβαια μετά αναγκαστήκανε και παίρναν και εμφιαλωμένα, τι να κάνουνε. Στην καινούργια εποχή.

Το ρεύμα έχει μία άλλη ιστορία. Τότες υπήρχε ένα πρόγραμμα: «Εξηλεκτρισμός υπαίθριου». Εγώ δεν άφηνα πρόγραμμα να πέσει έξω, έτσι. Όταν είσαι δικτυωμένος και ενημερώνεσαι. Γιατί [00:20:00]χρημάτισα παράλληλα και δώδεκα συνεχή. Τρεις τετραετίες ήμουνα και εκλεγμένος μέλος της Τοπικής Ένωσης Δήμων και Κοινοτήτων του Νομού Κυκλάδων. Μια φοβερή εμπειρία. Είχες τη δυνατότητα να κάθεσαι με τον δήμαρχο της Νάξου, της Πάρου, της Μυκόνου, της Σύρου και μετέπειτα όλων των νησιών, που από ‘κει αντλούσες και διάφορα έτσι, πρωτοποριακές ιδέες -ας το πούμε- που γινότανε στα άλλα νησιά. Να τις μεταφέρεις στο δικό σου νησί κι όλα αυτά ας πούμε. Αλλά η επαφή που είχες με αυτούς τους ανθρώπους ήτανε στο ότι αποδείχθηκε μετά... πολύ καλό, μια εμπειρία καλή για τη συνέχιση εδώ της ανάπτυξης της Σίφνου. Να σκεφτείς -πάλι κάνω μια παρένθεση- ήμαστε οι μοναδικές κοινότητες τότε που μπήκαμε στο πρόγραμμα να αγοράσουμε γη, για να κάνουμε δημόσια πάρκινγκ. Κι αν με ρωτήσεις όλα αυτά τα χρόνια, τα 28, που ασχολήθηκα με την αυτοδιοίκηση: «Τι είναι αυτό που σε ικανοποίησε;», είναι αυτό το πράγμα. Αυτό το πρόγραμμα που μπήκαμε και εγώ και η Απολλώνια, το «Επτά» λεγότανε το πρόγραμμα αυτό, για αγορές οικοπέδων, να δημιουργήσουμε κοινοτικούς χώρους στάθμευσης αυτοκινήτων. Και βάζω τότε στον Αρτεμώνα με 250 εκ. σε δραχμές και την Απολλώνια και αγοράσανε σε ρεκόρ χρόνου... εγώ αγόρασα όλη τη φάτσα του Αρτεμώνα. Αυτήν τη στιγμή, όταν φτάσεις στον Αρτεμώνα... το πάρκινγκ που βλέπεις και εκεί που είναι τα λεωφορεία, αυτά όλα ήτανε ιδιόκτητα. Τα διαπραγματευόμουν 7 χρόνια. Και ήταν η τελευταία υπογραφή που έβαλα, όταν το ‘98 έκλεισε η κοινότητα και αυτά πλέον είχανε περιέλθει στην περιουσία του νεοσύστατου Δήμου Σίφνου, δίχως να βάλει μία δραχμή τότες η κοινότητα. Το ίδιο έγινε και στην Απολλωνία που αγοράσαμε τα κτήματα του Ανδρόνικου, εκεί που είναι η Μαρούσα σήμερα, το αθλητικό κέντρο και αγοράσαμε τη Μαρούσα και δημιουργήσαμε ας πούμε -μέσα στη φάτσα, μέσα στο χωριό- χώρους στάθμευσης. Και βέβαια το συνέχισα μετά -για να το κλείσουμε το θέμα αυτό- στην Απολλωνία, όταν από ‘κει τη γειτονιά του Μπαρού, που είχε πρόβλημα. Εκεί υπήρχε ένα πρόβλημα, επειδή η γειτονιά εκεί ήταν απομονωμένη. Δεν μπορούσες, έπρεπε να πας από το καφενείο του Λάκη να κατέβεις. Αυτό το οικόπεδο όλο το διαπραγματεύτηκα με τον Γιάννη τον Ξύδη -παρότι υπήρχανε πατριώτες που πήγανε και του δώσανε ανοιχτή επιταγή να γράψει ό,τι ποσό θέλει επάνω- δώσαμε τα χέρια και του ‘δωσα ένα οικόπεδο στις Καμάρες και πήραμε αυτό το οικόπεδο και ήτανε συμπλήρωμα το... την αγορά του Ανδρόνικου και έγινε αυτό το πάρκινγκ στην Απολλωνία. Που ‘μαστε σας λέω πρωτοπόροι τότε στις δύο κοινότητες, στην αγορά οικοπέδων για τη δημιουργία του πάρκινγκ. Το κλείνω εδώ και συνεχίζω με το ρεύμα. 

Υπήρχε που λες το πρόγραμμα αυτό και έπρεπε να κάνω μία διαδικασία τώρα, για να μπορέσει η ΔΕΗ να ξεκινήσει να κάνει τη μελέτη κι όλα αυτά. Έπρεπε να πάρω βεβαίωση από την πολεοδομία, γιατί το 99% ας πούμε, δε θυμάμαι να υπήρχε σπίτι με οικοδομική άδεια. Ήταν όλα προ του ‘55, παλιά σπίτια. Έπρεπε λοιπόν να ακολουθήσουμε μια διαδικασία: φωτογραφίες, συμβόλαια, να συμπληρώσουμε κάποια χαρτιά. Και με τον συγχωρεμένο τον Βασίλη -τον δάσκαλο -τον Σιμέλη- που αγαπούσε και βοήθησε πάρα πολύ τότε την κοινότητά μας, τον Αρτεμώνα- πηγαίναμε καθημερινώς να βγάλουμε φωτογραφίες όλα τα, τις θεμωνιές, να πάρουμε ταυτότητες, να πάρουμε συμβόλαια, τα στοιχεία όλα. Και μετά καθίσαμε στην κοινότητα και τα φτιάξαμε. Και πήρατε τότε τη γραμματέα -καλή της ώρα- την Κατερίνα τη Θεολόγου και πήγαμε στην πολεοδομία της Μήλου. Καθίσαμε εκεί κάνα δυο μέρες στη Μήλο και τα φτιάξαμε όλα αυτά από τη Μήλο, τη βεβαίωση, που ήτανε προϋπόθεση δηλαδή να έχεις τη βεβαίωση της πολεοδομίας, για να μπορεί η ΔΕΗ να έρθει να σου κάνει τη μελέτη. Αφού ολοκλήρωσα λοιπόν όλο το φάκελο αυτό, κατέβηκε η ΔΕΗ. Εκεί είχα πολλές γνωριμίες λόγω και της ειδικότητάς μου, ήμουνα υπάλληλος της ΔΕΗ και είχα... όλους τους ήξερα εκεί πέρα στα γραφεία. Ήρθανε πράγματι, κάνανε τη μελέτη πασσαλώσανε λοιπόν το δίκτυο, πώς θα πάει από τον Άγιο Μερκούριο μέχρι τη Χερρόνησο. Και ήτανε πλέον θέμα να μπει η υπογραφή από τον διευθυντή της ΔΕΗ τότε [00:25:00]της Περιφέρειας Νήσων, για να γίνει το έργο. Σε μια επίσκεψή του λοιπόν, αφού τα ‘χα ολοκληρώσει όλα αυτά, είχε έρθει στη Σίφνο, για να δει το εργοστάσιο πέρα στη ΔΕΗ. Και τον πήρα και του λέω: «Θα πάμε στη Χερρόνησο να σου δείξω την περιοχή που θέλουμε να ηλεκτροδοτήσουμε». Πήγαμε πραγματικά -ήταν με τη γυναίκα του- πήγαμε στη Χερρόνησο, καθίσαμε εκεί στο ταβερνάκι του Φύσσα και φάγαμε το ψαράκι, κάναμε μπάνιο. Εν τω μεταξύ τότε δουλεύανε οι γεννήτριες. Κάθε σπίτι, κάθε μαγαζί είχε γεννήτρια δικιά της. Ένας θόρυβος που να σου χτυπάει στα αυτιά, δεν... Λέει: «Τι γίνεται εδώ μέσα;», «Ε τι θες να γίνει -του λέω- κύριε Διευθυντά. Βλέπεις ότι έχουμε κάνει όλα τα χαρτιά. Από σένα εξαρτάται να γίνει, να ‘ρθει εδώ πέρα η ΔΕΗ». Λέει: «Από μένα εξαρτάται;», λέω: «Από σένα. Ρώτα -λέω- τα παιδιά στην Περιφέρεια να σου πούνε ότι είμαστε έτοιμοι και από σένα εξαρτάται να υπογράψεις, να γίνει η ηλεκτροδότηση του οικισμού». Μου λέει: «Σου υπόσχομαι μόλις πάω στην Αθήνα, θα υπογράψω να ολοκληρωθεί το έργο». Και πραγματικά, φεύγοντας, την άλλη μέρα μου ‘ρθε χαρτί ότι υπέγραψε ας πούμε την εκτέλεση του έργου. Μόνο ότι τότε δεν υπήρχανε πολλοί οι εργολάβοι που φτιάχνανε τα έργα της ΔΕΗ και καθυστέρησε λίγο. Αλλά μετά από πιέσεις κι όλα αυτά, ολοκληρώθηκε όπως σας είπα το ‘93 με τα τετράστιχα της κυρίας Φλώρας Πατριάρχη. Πολύ συγκινητικά και μιλάει για την... είναι βγαλμένα μέσα από την ψυχή της, ας πούμε: ποια ήτανε η ζωή τότε των ανθρώπων -αυτό- σε αυτές τις θεμωνιές.  Από ‘κει και πέρα πλέον είχανε όλα τα φώτα, τα προσόντα ας το πούμε, οι κάτοικοι της περιοχής. Και οι παλιοί που ζήσανε την ανάπτυξη. Υπήρχε άνθρωπος που ήθελε να πάει να βγάλει δίπλωμα αυτοκινήτου σε ηλικία 90 χρόνων. Μου λέει: «Δεν έχω χρόνια να πάω να πάρω και εγώ -μου λέει- ένα δίπλωμα». Δηλαδή... του λέω: «Γιατί τώρα;», «Ήρθε ο πολιτισμός, ήρθε ο πολιτισμός -μου λέει- στην περιοχή μου! Ήρθε ο πολιτισμός». Σου τα ‘λεγε και λες ας πούμε: «Ένας άνθρωπος που είναι στα 90, στα 87 να σου λέει τέτοιες κουβέντες». Ήτανε πάρα πολύ συγκινητικές λέξεις από αυτόν τον άνθρωπο που έβλεπε να ‘ρχονται το ένα μετά το άλλο, ας πούμε. Ήτανε μια αλυσίδα όλα αυτά τα πράγματα: η διάνοιξη, αρχίσανε σιγά-σιγά οι οικοδομές, επενδύσεις, μαγαζιά, σπίτια τα οποία πλέον είναι κατοικήσιμα δεν είναι εποχιακά ας το πούμε. Ζούμε σε μια περιοχή που είναι πλέον κόσμημα. 

Το ‘93 ήρθε το ρεύμα στη Χερρόνησο.

Ναι, ναι.

Πριν απ’ αυτό, είπατε ότι είχανε τις γεννήτριες-

Ναι.

Τι γινότανε; Δηλαδή το βράδυ υπήρχε κάποια συγκεκριμένη ώρα που κλείναν τα φώτα; Με τη θέρμανση τι γινότανε;

Στη συγκεκριμένη περιοχή δεν υπήρχε τίποτα από όλα αυτά. Οι γεννήτριες ήτανε μόνο εποχιακές, για το καλοκαίρι για τα μαγαζιά. Τα σπίτια μέσα δεν είχανε ας πούμε γεννήτρια. Είχανε τον λύχνο με το λάδι ή με το πετρέλαιο, έτσι; Τηλεόραση δεν είχανε, το ράδιο έπαιζε με μπαταρίες. Κι αυτό ήτανε... και υπήρχε και ένα τηλέφωνο, ένα τηλεπρακτορείο τότε -έτσι λεγότανε αυτά- το οποίο το ένα ήτανε στο Τρουλάκι και το άλλο στη Χερρόνησο. Και όταν εμείς τότες στο ‘83 βάλαμε και ενδιάμεσα άλλο ένα τηλέφωνο, στου Διαβρούχα, ούτως ώστε ας πούμε να έχουνε μία επικοινωνία με το χωριό οι άνθρωποι. Κάτι να συμβεί, κάτι να θέλουνε ώρα ανάγκης να μπορούν να επικοινωνούνε με τους δικούς τους ανθρώπους. Αλλά ήταν όμως τέτοια οι κατασκευές αυτών των πρακτορείων και των δικτύων τότε που ήτανε πολύ δύσκολο, ας πούμε. Συνεχώς με μια βροχή, με έναν αέρα δεν είχανε ποτές τηλέφωνο. Και συνεχώς ο άνθρωπος, ο υπάλληλος του ΟΤΕ, έπρεπε να ξεκινήσει το πρωί με ένα γαϊδουράκι, να πάει στη Χερρόνησο να τα φτιάξει και να ξαναεπιστρέψει το μεσημέρι, το απόγευμα πάλι στην Απολλωνία ή στον Αρτεμώνα. Και μετά από λίγες μέρες πάλι, αν επικρατούσαν... Τότες οι καιρικές συνθήκες ήταν πολύ πιο δύσκολες από ότι είναι τώρα. Είχαμε κεραυνοί, είχαμε βροχές συνέχεια, άνεμοι δυνατοί... Όλα αυτά επηρεάζανε ας πούμε αυτά τα πρακτορεία, γιατί το τηλέφωνο ήτανε βασικό. Δεν υπήρχαν τότε τα κινητά. Τα κινητά ήρθαν απ’ το ‘90 και μετά, που αλλάξανε πολλά πράγματα στη ζωή μας. 

Και το ‘93 λοιπόν έρχεται το ρεύμα στη Χερρόνησο. Στο υπόλοιπο νησί τι γινόταν;

Το υπόλοιπο νησί... κοίταξε να δεις. Η ΔΕΗ ιδρύθηκε το ‘66. Εξαγόρασε τότες άρχισε σιγά-σιγά να αγοράζει σε όλη την Ελλάδα όλες τις ιδιωτικές μικρές εταιρίες που υπήρχανε και [00:30:00]έπαιρνε και το προσωπικό, το έβαζε ας πούμε μόνιμο στην επιχείρηση μέσα. Εδώ ήρθε το ‘66 αγόρασε... Όχι. Το ‘69 ιδρύθηκε... ήρθε εδώ στη Σίφνο. Έφτιαξε ένα εργοστάσιο που υπάρχει και σήμερα. Που να ξέρετε, ότι αυτό το εργοστάσιο είναι όλη η οικονομία του νησιού. Αυτό. Αν αυτό το εργοστάσιο -ο μη γένοιτο- πάθει κάτι, γίνει κάτι... Και φέτος ειδικά το ζήσαμε με αυτά που συνέβησαν σε όλη την Ελλάδα με τον καύσωνα. Αυτό το εργοστάσιο άντεξε. Βέβαια έχει μεγαλώσει, έχει εκσυγχρονιστεί με καινούργια μηχανήματα, αλλά είναι ο βασικός παράγων ανάπτυξης ενός τόπου η ηλεκτρική ενέργεια. Δεν είχαμε διακοπή ούτε ένα λεπτό. Ενώ παλιά είχαμε πολλά προβλήματα από τις διακοπές και όλα αυτά. Αλλά δόξα τω Θεώ τα τελευταία 20-25 χρόνια το ρεύμα έχει πάει σχεδόν σε όλη τη Σίφνο, σταδιακά. Και το εργοστάσιο αυτό κρατάει την οικονομία του νησιού. Εκεί κρατιέται η οικονομία του νησιού. Εάν αυτό πάρει, κάνει «μπαμ», τότες δεν θα έχεις ούτε κινητά, ούτε ταμειακές, ούτε ίντερνετ, ούτε -τι να πω- ούτε να μαγειρέψεις, ούτε ζεστό νερό, ούτε τίποτα. Και άντεξε ας πούμε το εργοστάσιο αυτό. Τώρα βέβαια δυστυχώς θα κλείσει. Στα πλαίσια τώρα της διασύνδεσης των νησιών με το δίκτυο της κεντρικής Ελλάδος, σε δυο χρόνια θα έχει έρθει καλώδιο από το Λαύριο και αυτός ο σταθμός πλέον θα κλείσει. Κλείνει μια ιστορία -αρκετά, δηλαδή πάνω από 50-60 χρόνια- που κράτησε τη Σίφνο όρθια. 

Και θυμάστε καθόλου πώς ήτανε -σε όλη τη Σίφνο και σε άλλες περιοχές του νησιού- χωρίς ρεύμα; Δηλαδή υπήρχε συγκεκριμένη ώρα-

Κοίταξε να δεις όταν το- 

Που έκλεινε το φως;

Όταν το... Ναι όταν το είχε ιδιώτης, πριν το πάρει η ΔΕΗ, είχαμε ρεύμα λίγες ώρες, το βράδυ. Μόλις σκοτείνιαζε και δώδεκα η ώρα τη νύχτα έκανε ένα σινιάλο -ας το πούμε- και έσβηνε τη γεννήτρια. Τότε που ήτανε ιδιωτικά πλέον ακόμα η ΔΕΗ. Μετά πλέον όταν ο δε δρόμος είχε αραιά και κάπου ένα φως, να βλέπεις δηλαδή να στρίψεις σε κάθε στενάκι. Και παλιά ας πούμε είχανε και φαναράκια που βάζανε... περνούσε κάποιος και άναβε το λύχνο ας πούμε. Μέσα στο φαναράκι αυτό άναβε το λύχνο, για να βλέπουν να περνάνε. Στο Κάστρο υπήρχαν τέτοια αρκετά, αλλά και στους κεντρικούς οικισμούς λίγα, αλλά σε διάφορα σημεία κεντρικά που... σταυροδρόμι, για να μπορεί να ελέγξει ο άλλος ποιο θα ακολουθήσει. Και βέβαια ο φακός τότε ήτανε απαραίτητος στην τσέπη του καθενός. Γιατί ο φακός, όπου και να πήγαινε έπρεπε να ανάψει το φακό να βλέπει, για να πάει. Εκείνης της εποχής οι φακοί που υπήρχανε. 

Και όσον αφορά το πάρκινγκ, πότε ήρθε το πρώτο αυτοκίνητο στο νησί;

Κοίταξε να δεις... Ο Αρτεμώνας μέχρι το 1982 είχε το λεωφορείο του Ψαθά, το ταξί του Μίμη του Βενιού που σήμερα το έχει ο Μενέλαος ο Μυτιληναίος, ο γιος του Λάκη και ήτανε και το, ένα Morris, εγγλέζικο σε στυλ van ας το πούμε, που το είχε φέρει ο Βενιός, που έχει τον φούρνο στον Αρτεμώνα. Αυτά ήτανε τα τρία αυτοκίνητα μέχρι το 1982 στον Αρτεμώνα. Εκεί στην πλατεία δηλαδή, οι φωτογραφίες θα δεις, ότι υπήρχανε αυτά τα τρία αυτοκίνητα. Και υπήρχανε βέβαια και οι οικοδόμοι που είχανε μηχανάκια τότε. Είχαμε πολλά μηχανάκια. Οι οικοδόμοι τότε ήτανε πιο ζωηροί και αγοράζανε τότε τα δίκυκλα τα μηχανάκια, που μπορούσαν και πηγαίνανε. Ο δρόμος Αρτεμώνα-Απολλωνία ήτανε, τον πρόλαβα χωματόδρομο. Μετά το 1900... -πριν το ‘70, ’77; ‘75;- έπεσε τσιμέντο και ενώθηκε Αρτεμώνα-Απολλωνία με άσφαλτο, ας πούμε. Το Κάστρο ήτανε ακόμα χωματόδρομος, ο Φάρος επίσης χωματόδρομος. Ο Πλατύς Γιαλός έγινε μια και καλή διάνοιξη και άσφαλτος. Και μετά βέβαια εμείς κάναμε την παρακαμπτήριο...  Α, να σου πω και για τον δρόμο της Χερρονήσου, όταν είχε φτάσει ο δρόμος στο Τρουλάκι, είχα ήδη απ’ το Υπουργείο [00:35:00]Αιγαίου πρόταση να διανοίξω δασικό δρόμο από τη βορεινή, απ’ τον σκουπιδότοπο, στο Τρουλάκι. Και ταυτόχρονα, μόλις έφτασε ο δρόμος στο Τρουλάκι, ξεκίνησε και την, το παρακλάδι δηλαδή από τη Βορεινή, να συνδεθεί με το Τρουλάκι, ούτως ώστε να υπάρχει και ο δρόμος αυτός που υπάρχει από το λιμάνι, κατευθείαν ας πούμε Τρουλάκι-Χερρόνησο. Να αποφεύγεται η συμφόρηση μέσα στο χωριό. Αυτοί ήταν οι κεντρικοί άξονες που δώσαμε... δώσανε πνοή στο νησί. 

Και πότε ξεκίνησαν και παίρναν αυτοκίνητα εδώ οι κάτοικοι;

Κοίταξε να δεις. Μετά το ‘85, όχι, όχι. Πιο αργά. Γύρω στο ‘86-’87. Δηλαδή όσο προχωρούσε ο δρόμος της Χερρονήσου προς τη Χερρόνησο, άρχιζαν οι κάτοικοι. Αυτοί που ήταν στο Τρουλάκι ξέρω ‘γω, εκεί είχε περάσει πολύ πιο γρήγορα ο δρόμος. Αυτοί λοιπόν είχανε πάρει πολύ πιο γρήγορα αυτοκίνητο. Μέχρι να... Μόλις ήρθε, έφτασε πια στη Χερρόνησο, είχανε πλέον αποκτήσει όλοι τα αγροτικά τους αυτοκίνητα, ας πούμε. Είχαν αποκτήσει αυτά τα... Και βέβαια βοήθησε πολύ η σχολή οδηγών που άνοιξε εδώ στη Σίφνο, ο συγχωρεμένος ο Γιώργος ο Σουλιώτης, ο οποίος δούλευε κι αυτός στη ΜΟΜΑ τότες, ήτανε πυροτεχνουργός. Και βοήθησε εδώ ας πούμε, αφού το αντικείμενό του πλέον είχε εκλείψει, λόγω της διάλυσης της ΜΟΜΑ. Γιατί είχε δουλέψει και στη διάνοιξη των Καμαρών, είχε δουλέψει και στη διάνοιξη του σκουπιδότοπου με τη ΜΟΜΑ. Άνοιξε σχολή οδηγών και αυτό ήταν ένα απ’ τα σοβαρότερα κίνητρα -ας το πούμε- που άρχισαν τα αυτοκίνητα να έρχονται σωρηδόν στη Σίφνο. Γιατί βγάζανε τα διπλώματα εδώ. Κατέβαινε το κλιμάκιο από τη Μήλο και λίγο πολύ όλοι -άντρες, γυναίκες- πήγανε και πήραν τα διπλώματα κι ο καθένας είχε. Ήτανε πολύ αλματώδης το θέμα των αυτοκινήτων, ας πούμε. Δηλαδή έβλεπες χρόνο με το χρόνο μεγάλη διαφορά στα αυτοκίνητα πάνω στο νησί. 

Και μετά τον κύριο Σουλιώτη δεν υπήρχε πια-

Τώρα δεν έχουμε, όχι.

Σχολή οδηγών.

Τώρα, μέχρι σήμερα… δεν υπάρχει άλλη σχολή. Αλλά απ’ ότι ακούω, πληροφορούμαι ότι κάτι θα υπάρξει στο μέλλον. Γιατί είναι μια διαδικασία που πρέπει να έχουν τελειώσει σχολείο και κάτι τέτοια απ’ ότι ακούω, ας πούμε. Αλλά το ψάχνουν. Κάποιο νέος να ‘χει το μεροκαματάκι του. Εντάξει, είναι καλό. Δε χρειάζεται... Εγώ ας πούμε το ‘82 πήγα στη Σύρα, κάθισα μια εβδομάδα να δώσω εξετάσεις, να πάρω μηχανάκι και αυτοκίνητο. Ενώ αυτά γινόταν όλα στη Σίφνο. Δεν είχανε ούτε να... έξοδα ξενοδοχείου, ούτε φαγητό, ούτε τίποτα.

Πότε δηλαδή έκλεισε η σχολή;

Η σχολή έκλεισε όταν συνταξιοδοτήθηκε μου φαίνεται ο κύριος Σουλιώτης, ο οποίος χάθηκε πέρυσι από αυτή την αρρώστια. Και τώρα δεν υπάρχει. Βέβαια και... δεν ήτανε μόνο ας πούμε τα αυτοκίνητα τα ΙΧ. Εκείνο που υπήρχε τότε, τη δεκαετία του ‘90, που οι οικοδόμοι, οι εργολάβοι ας πούμε και εκεί υπήρχε μια μεγάλη έτσι... πέραν της ανοικοδόμησης που υπήρχε, ο καθένας εργολάβος αγόραζε το φορτηγό του. Είχαμε πολλά φορτηγά τότε πάνω στο νησί τα οποία πηγαινοερχότανε απ’ την Αθήνα και μεταφέρανε τσιμέντα, τούβλα κι όλα αυτά. Ήταν η χρυσή εποχή της Σίφνου. 

Και πώς ερχόταν το αυτοκίνητο από κάπου αλλού στη Σίφνο; Δηλαδή πώς έμπαινε στο λιμάνι; Υπήρχανε τότε πλοία που παίρναν αυτοκίνητο; 

Ναι, αμέ. Αυτό που έχουμε μέχρι τώρα έγινε το 1990. Επί προεδρίας μου και επί προεδρίας του Μιλτιάδη του Χανούτσου. Είχε βγει μια χρηματοδότηση, είχε βοηθήσει και ο συγχωρεμένος ο Νίκος ο Βερνίκος ο Ευγενίδης και φτιάξαμε αυτό που φτιάξαμε. Που βλέπουμε και σήμερα.

Εννοείτε τον μόλο.

Τον μόλο. Αυτό εξυπηρετεί από τότε και εξυπηρέτησε τότε το νησί -ας πούμε- αυτός ο μόλος με, μπορώ να σου πω, με 22-23 φορτηγά κάθε καράβι. Γιατί τότε στη... πάντα την Κυριακή είχαμε δύο καράβια. Δεν είχαμε ένα που έχουμε τώρα. Είχαμε δύο πλοία. Είχαμε και το «Πήγασος» και το «Μήλος». Και φεύγανε κάθε καράβι από είκοσι φορτηγά το κάθε πλοίο. Γιατί τότε όλοι οι [00:40:00]οικοδόμοι τα υλικά τους τα φέρναν από την Αθήνα. Εκτός τα αμμοχάλικα που τα ‘φερνε το καραβάκι. Τη δεκαετία του ‘70 λειτούργησε για πρώτη φορά ο μόλος. Στην αρχή ερχότανε το «Έλλη» και το «Κατερίνα», ένα μικρό καραβάκι ferryboat. Μετά σιγά-σιγά ήρθε το «Κίμωλος». Αρχίσαν ας πούμε τα ποστάλια, τα ferryboat να ‘ρχονται να μεταφέρουν και τα αγαθά με καλύτερες συνθήκες στη Σίφνο. 

Ωραία. 

Τι άλλο θέλεις να σου πω; 

Θα μας διαβάσετε τα ποιητικά της κυρίας Φλώρας Πατριάρχη; Ας αρχίσουμε από αυτό που έγραψε όταν άνοιξε ο δρόμος. Που ήρθε το ρεύμα...

Λοιπόν, αυτό εδώ που έχω για το δρόμο είναι όταν έγινε, είχε πλέον ασφαλτοστρωθεί ο δρόμος και πλέον ξεκίνησε να κάνει και δρομολόγια το λεωφορείο για τη Χερρόνησο. Και το άλλο είναι όταν το ‘93 πατήσανε τους διακόπτες και ήτανε Οκτώβρης-Νοέμβρης του ‘93 που ήτανε «το φως το αληθινόν». Όλη η περιοχή. Και βλέπεις υπάρχει η φωτογραφία αυτή που δείχνει την παλιά λάμπα. Αυτή άναβε με αέριο, πετρογκάζι. Αυτή ήτανε ο φωτισμός, αλλά αυτή τους έβγαζε και τη θέρμανση. Ξέρεις αυτή η λάμπα το χειμώνα βγάζει ζέστη όταν την ανάψεις. Και ήτανε του τύπου ένα. Όσο ήταν αναμμένη, ζέσταινε το χώρο της περιοχής, τη θεμωνιά, ας πούμε. Και δίπλα είναι η σύγχρονη λάμπα, που πλέον υπάρχει παντού. Λοιπόν, τι θες να διαβάσουμε πρώτα; Να διαβάσουμε το ‘93; 

Ποιο έχει γραφτεί πρώτα;

Πρώτα έχει γραφτεί για το... Δεν ξέρω αν έχω για τη διάνοιξη, κάπου θα ‘χω, αλλά κάτσε να... Ας διαβάσουμε για το ρεύμα και να δούμε μήπως υπάρχει και κάτι για τη διάνοιξη και να τα διαβάσουμε και τα δυο μαζί τα άλλα. 

Ναι.

Λοιπόν. Η κυρία Φλώρα Πατριάρχη είναι μια από τις πιο λαϊκές φιγούρες της Σίφνου, καταγόμενη από τη Σύρο -σας τα είπε πιστεύω- ήρθε στη Σίφνο, στο Τρουλάκι, αλλά δέθηκε με τα έθιμα και τους Σιφνιούς και έχει αυτό το χάρισμα που της χάρισε ο Θεός, γιατί για μένα αυτά τα πράγματα τα χαρίζει ο Θεός, λέει ότι: «Ό,τι του χαρίζει -λέει- η φύση, δεν το χαρίζει το σχολειό», έτσι λένε οι παλιοί εδώ στη Σίφνο. Και νομίζω ότι είναι η αλήθεια αυτή, γιατί αν καθίσεις και αναλύσεις κάθε τετράστιχο, κάθε στίχο, μόνο ένας καθηγητής του πανεπιστημίου νομίζω μπορεί να τα... Λοιπόν, ας τα διαβάσουμε να καταγραφούνε.  «Μια φορά κι ένα καιρό  λέγαν στα παραμύθια  φως θάρχη στη Χερρόνησο  ίσως να βγει αλήθεια. Πού να βρούνε πετρέλαιο  λάδι για φως στο λύχνο  και μόλις εσκοτείνιασε  νωρίς νωρίς για ύπνο».  Αφού δεν είχανε τηλεόραση, δεν είχανε τίποτα. Με το που σκοτείνιαζε τα κλείνανε και πηγαίνανε για ύπνο. Γι’ αυτό κάναν και πολλά παιδιά τότες. Αγρότισσες χεροτσιανές  στον λύχνο φως με βία  φανέλλες πλέκανε μαλλιά  στη ρόκχα και στη σβία. Οκτώβρη ήταν έντεκα του ενενήντα τρία το ρεύμα ήρθε, έφτασε  κατά την προφητεία. Φωτίστηκε η Χερρόνησος , βγήκε από τον Άδη... Δηλαδή βγήκε απ’ το σκοτάδι-   και της ΔΕΗ το δίκτυο  φώτισε το σκοτάδι. Φωτίστηκε η Χερρόνησος, Διαβρούχας και Τρουλλάκι  και μεγαλεία είδανε  που το' χανε μεράκι.  Και κλαίνε οι λύχνοι, τα κεριά , οι λάμπες, οι μπουκάλες. Τα έσβησε η πρόοδος , οι εποχές οι άλλες».  Αυτό νομίζω είναι όλο το resume, για τη -μέχρι σήμερα- ανάπτυξη της Σίφνου. «Τα έσβησε η πρόοδος  οι εποχές οι άλλες. Στράτα μου της Χερρόνησος , χαλικοκλαδωμένη, δρόμο σου κάνανε με φως,  χιλιοτραγουδισμένη».  -Και αυτό ήτανε προσωπικά σε μένα, το τελευταίο τετράστιχο, το οποίο μου αφιερώνει και λέει:- Όλοι οι χερροτσιανοί μαζί  ευχαριστούν, διότι δρόμο και ρεύμα φρόντισε  τον πρόεδρο Κασιώτη». 

Βγήκατε από μία εποχή και μπήκατε σε άλλη. 

Κοίταξε να δεις, αναπολώντας όλα αυτά τα αρχεία που σου δείχνω, είναι τα τελευταία 30 χρόνια ιστορία της Σίφνου. 

Και αυτό το ποιητικό πότε γράφτηκε; 

Στις 10 Αυγούστου, του 2000; Όταν έγινε πλέον ο δρόμος της Χερρονήσου. Το 2002 στις 10 Αυγούστου. Τότες είχε ολοκληρωθεί η ασφαλτόστρωση πλέον του δρόμου της Χερρονήσου. Πρόσεξε! Τελείωσε το 1989 και μετά από δεκατρία χρόνια έγινε άσφαλτος. Έτσι; Μεγάλο δίκτυο, γιατί είναι κοντά στα 14 χιλιόμετρα. Οι προτεραιότητες βέβαια ήτανε -και οι ανάγκες τότε- πολύ πιο μεγάλες και έμεινε λίγο πίσω η Χερρόνησος, ας πούμε, ως προς την ασφαλτόστρωση, αλλά ολοκληρώθηκε σε δύο φάσεις και πλέον... Και εν τω μεταξύ ασφαλτοστρώθηκε και ο δρόμος ο παρακαμπτήριος από το Τρουλάκι στις Καμάρες και σήμερα έχεις τη δυνατότητα -ο βόρειος οδικός άξονας της Σίφνου με τα στηθαία του, με την άσφαλτο- να τον επισκεφτείς, να πας στο μοναστήρι του Αγίου Συμεών, να πας στον Άι-Γιώργη στη Χερρόνησο, στο λιμανάκι της Χερρονήσου. Και ευελπιστούμε ότι θα φτιάξουμε και τα Βρουλίδια, δυο χιλιόμετρα δρόμος. Εδώ δε σου το είπα αυτό, ότι η διάνοιξη του δρόμου προς τα Βρουλίδια είχε γίνει από τη ΜΟΜΑ. Και έγινε -εγώ τους κάλυψα τότε, εγώ δεν ήξερα τίποτα- με πρωτοβουλία των κατοίκων της περιοχής και με τα παιδιά της ΜΟΜΑ. Σε μία νύχτα κάναμε μία διάνοιξη μέχρι τα Βρουλίδια για τη συγκεκριμένη περιοχή. Και αγωνιζόμαστε εν έτη 2021 να κάνουμε δύο χιλιόμετρα άσφαλτο και μόνο στον εισαγγελέα μας έχουνε στείλει δέκα φορές και μας έχουνε τυλίξει σε μια κόλλα χαρτί, γιατί ρίξαμε τσιμέντο, γιατί ρίξαμε... κάναμε χαντάκι, γιατί κάναμε το ένα, γιατί κάναμε το άλλο. Για να καταλάβεις το πνεύμα της εποχής εκείνης και το πνεύμα το σημερινό.  Η κυρία Φλώρα λοιπόν, με το που κάναμε τα εγκαίνια, κόψαμε την κορδέλα και ξεκίνησε τα δρομολόγια το λεωφορείο, μας έγραψε πάλι με το ωραίο της μυαλό ορισμένους στίχους. Να τους διαβάσουμε κι αυτούς να καταγραφούνε στην ιστορία. Και λέει τα εξής:  Ολα πια είναι τέλεια  και κάνωμε εγκαίνια, με το Δήμο και το Νόμο  στης Χερρόνησος το δρόμο. Μία κορδέλα θα κοπεί  και «καλορίζικος» θα πεί , δρόμος ασφαλτοστρωμένος  και στον κόσμο χαρισμένος. Μεγάλη διαπλάτυνση  θα τρέχουνε με άνεση  της ασφάλτου τα θηρία  γιώτα χι και λεωφορεία  Και στην πλατεία Μελιγγά... Είναι το τέρμα της Χερρονήσου, η περιοχή δηλαδή, το τοπωνύμιο Μελιγγά, δεξιά όπως βλέπουμε το βράχο και τη θάλασσα. ...Θα ακούς το κύμα να βογγά.  Πάρκινγκ έγινε ωραίο , φόντο έχει το Αιγαίο . Τέλος το άγχος και το σοκ  επί κυβέρνηση Πασόκ  ειχε αρχισει τον αγώνα  η κοινότης τ’ Αρτεμώνα. Δρόμο, ηλεκτροδότηση , ύδρευση με απόδοση . Τρία έργα με ποιότης, προεδρία του Κασιώτη. Βλέπομε την ανάπτυξη  όλοι μας με κατάπληξη , η Χερρόνησος φιορίζει  άργησε αλλά τ’ αξίζει. Εδώ παρένθεση: η λέξη «φιορίζει», δηλαδή... είναι τοπική λέξη αυτή, έτσι. Δηλαδή είναι στα πάνω της -ας το πούμε- η Χερρόνησος. Αυτό εννοεί η λέξη αυτή. Στα παραμύθια θα τα πουν  και οι γενιές μας θα τ’ ακούν:  «Στη Χερρόνησο που ζούσαν  ώρες τρεις την περπατούσαν».  Ήθελε τρεις ώρες από την πλατεία του Αρτεμώνα, για να πας με τα πόδια στη Χερρόνησο. Κι αυτό γινότανε μέχρι το ‘89, με το γαϊδουράκι. Γι’ αυτούς που την αγάπησαν καλόγγιστα περπάτησαν  και την ειχαν τραγουδήσει  τώρα λείπουνε στη Δύση.  Αυτό το στικάκι αφορά τους ανθρώπους που μέναν εκεί, τους αγγειοπλάστες, τους αγρότες και την είχανε περπατήσει και την είχανε τραγουδήσει, που λέει το τοπικό τραγούδι:  Στράτα μου της Χερρόνησος, χώμα κοσκινισμένο εσύ κρατείς τον αγγελέ  κι εγώ τον περιμένω». Βέβαια ο Λευτέρης ο Λουκατάρης που πέθανε πέρυσι, αυτός ο λαϊκός μεγάλος -παρένθεση κάνω τώρα- καλλιτέχνης είχε πει ένα αντίστοιχο τραγούδι πάνω στο σκοπό της Χερρονήσου και θα σου το πω να το γράψεις και είχε πει σε ένα γλέντι εκεί στον Άγιο [00:50:00]Γρηγόρη ότι:  Στράτα μου της Χερρόνησος,  δεν θα σε ξαναπούμε , σε στρώσανε με άσφαλτο  και πια δεν σκουντουφλούμε. [συνέχεια ποιητικού Φλώρας Πατριάρχη] Το γεγονός χαρμόσυνο  ας ειναι και μνημόσυνο  στων απάντων το μνημείο , απ’ το δυό χιλιάδες δύο.  Απόγονος αγωνιστής, δίκαιος υπερασπιστής  που φροντίζει για να λάμπει  είναι ο Ψαρρής ο Μπάμπης. Είναι ο αντιδήμαρχος και πρόεδρος τοπικής κοινότητας που ήτανε υπό των ημερών μας αυτός πρωτεργάτης και στου συλλόγου της Χερρονήσου.  Στο Γεροντή τον δήμαρχο , Κασιώτη αντιδήμαρχο  οι ευχές τους συνοδεύουν  που τη Σίφνο προοδεύουν. Η Φλώρα Πατριάρχη. Από τα πολλά που έχει γράψει για την ιστορία της Σίφνου. Αυτή είναι η Νεότερη Ιστορία της Σίφνου! 

Και μία τελευταία ερώτηση. Πώς σας φαίνεται σαν πολίτης, σαν κάτοικος της Σίφνου -σύμφωνα με αυτά που θυμάστε ως παιδί και από αναμνήσεις ας πούμε παλιές- πώς σας φαίνεται τώρα το νησί; Εκεί... προς τα πού οδεύει, ας πούμε. Υπάρχει κάτι που σας λείπει;

Εξακολουθούνε κάποια θέματα να είναι πάντα επίκαιρα. Που όλα αυτά τα χρόνια τα ‘χαμε βάλει σε πολύ ψηλά, στους στόχους μας τότε σαν αυτοδιοίκηση. Και θα αναφερθώ σε δυο πράγματα, γιατί κάποια πράγματα λυθήκανε. Ο πρώτος στόχος είναι η υγεία. Ο κάτοικος πρέπει να αισθάνεται σιγουριά, όταν μένει σ’ αυτό το νησί. Κι όταν λέω σιγουριά, θέλει τον γιατρό να μπορεί να διαγνώσει, το πρώτο -ας πούμε- πράγμα να τον καθησυχάσει και μετά να τον προωθήσει σε ένα πιο εξειδικευμένο. Αυτό ακόμα, παρότι όλο... αυτά τα τριάντα χρόνια περάσανε πολλές ειδικότητες από το ιατρείο μας, εξακολουθούμε να έχουμε υποστελέχωση. Δεν είναι δυνατό εκείνη την εποχή να έχουμε δύο αγροτικούς, σήμερα να έχουμε έναν και ένα γενικό γιατρό. Η καθαρίστρια ήτανε προσωποπαγής θέση. Πήρε σύνταξη, πρόσφατα τη χάσαμε τη συγχωρεμένη την Κατέ. Αυτή η θέση δεν έχει καλυφθεί ποτέ. Με εργολάβους και ένα σωρό προβλήματα. Η θέση της μαίας: χρήσιμη και βοήθησε πάρα πολύ η Βασιλική, πέραν από τα καθήκοντά της, η παρουσία της στο νησί, ας πούμε. Κι αυτή η θέση δεν έχει καλυφθεί. Από εκείνα τα χρόνια είχαμε ακτινολογικό μηχάνημα. Το ‘χε δωρίσει ο Ερυθρός Σταυρός, μετά μας το αντικαταστήσαν από τον Ευαγγελισμό με δωρεά πάλι, άλλο μηχάνημα. Υπάρχει τώρα εποχιακό ένα παιδί που τα χειρίζεται, αλλά είναι απαραίτητο το να βγει μια ακτινογραφία, να πάρει μια πρώτη γεύση ο γιατρός από ένα χτύπημα, σπάσιμο, οτιδήποτε, ξέρω γω τι. Ένα μηχάνημα που κάνει υπέρηχο. Δεν είναι δυνατό να θες να πας στην Αθήνα, να ταξιδέψεις και να μην υπάρχει ένα μηχάνημα να κάνει ένα υπέρηχο. Οι μικροβιολογικές εξετάσεις. Έχουμε άνθρωπο που είναι διορισμένος μικροβιολόγος στο ιατρείο, κάνουμε τις απαραίτητες, ας πούμε. Υπάρχει βέβαια και ιδιωτικό τώρα. Αλλά αυτά όλα, εάν οργανωθούν ακόμα προς το καλύτερο, νομίζω ότι ο κάτοικος θα αισθανθεί ακόμα πιο πολύ σιγουριά.  Το ελικοδρόμιο, που έχουμε φτιάξει τότε στα πρώτα έργα του ΠΑΣΟΚ στη Σίφνο. Το ελικοδρόμιο. Παραχώρηση χώρου πάλι η Ιερά Μονή Βρύσης, ο Δεσπότης. Και αχρείαστο να ‘ναι, αλλά είναι οργανωμένο, έτσι; Είναι με τα σύγχρονα μηχανήματα. Ανά πάσα στιγμή, νύχτα-μέρα να μεταφερθεί γρήγορα ένας ασθενής, ας πούμε, στην Αθήνα. Υπάρχει και ιδιωτική εταιρεία που έχει συνάψει ο Σύλλογος, ο οποίος ήτανε δικιά μου ιδέα, ξεσηκώνοντας αυτή την ιδέα από το γειτονικό νησί της Μήλου και φτιάξαμε εδώ το ίδρυμα στήριξης του περιφερειακού ιατρείου. Πόσα λεφτά έχουνε προσφέρει οι ντόπιοι κάτοικοι πάνω σε αυτό το σωματείο και έχουμε φτιάξει τόσα πράγματα μέσα στο ιατρείο. Ξέρετε ότι γειτονικά νησιά δεν έχουνε -να χτυπήσουμε ξύλο- ψυκτικό θάλαμο; Το ξέρετε ότι δεν υπάρχουνε σε νησιά ψυκτικό θάλαμο; Είναι το αξιοπρεπέστατο -ας πούμε- σε... να προσφέρεις ακόμα και σε αυτόν που φεύγει να... τις συνθήκες που πρέπει, ξέρω γω τι. Στη γειτονική μας Σέριφο δυο τελευταία γεγονότα: [00:55:00]βάζουνε φορτηγό ψυγείων μπροστά για να κρατήσουνε τα… Δηλαδή αυτά όλα... εμείς όταν… μάζεψα τα πρώτα χρήματα και πάω στον Μακαρώνα και του λέω: «Τι έχει ανάγκη το ιατρείο;». Μου είπε: «Θέλω ένα ψυκτικό θάλαμο» και εγώ κρατήθηκα και δε γέλασα, σεβόμενος την ιδιότητά του σαν προϊστάμενος του ιατρείου, λέω: «Για να το λέει ο προϊστάμενος, άμα είναι άμεση ανάγκη». Κι όμως. Το ‘φερα την άλλη μέρα. Με τα χρήματά του σιφναϊκού λαού. Είναι -σας είπα- το πιο μακάβριο βέβαια αυτό που συζητάμε, αλλά αξιοπρεπές απέναντι στο θάνατο. Δηλαδή λες: «Τώρα που θα πάω… που θα… τι θα αντιμετωπίσω, ξέρω ‘γω». Κι όμως, εμείς έχουμε τέτοια πράγματα. Θέλουμε όμως. Το ευχάριστο: ότι διορίστηκε παιδίατρος. Και αυτή είναι μόνιμα στο νησί. Βέβαια οφείλουμε και ένα ευχαριστώ στους ιδιώτες γιατρούς που έρχονται και συμπληρώνουνε αυτό που λέμε «υγεία» στο νησί.  Και όλα αυτά βέβαια, για να είναι ακόμα πιο καλύτερα… εάν είχαμε καλύτερη συγκοινωνία. Εξακολουθούμε να γυρνάμε πάλι στο θέμα αυτό της συγκοινωνίας. Όταν πριν είκοσι χρόνια είχες δύο καράβια την Κυριακή και σήμερα έχεις ένα καράβι και κάνει και οκτώ ώρες να πάει στον Πειραιά, ας πούμε. Το χαμόγελο το χάνουμε τέσσερις μήνες: Νοέμβρη, Δεκέμβρη, Γενάρη, Φλεβάρη, μέχρι τα μέσα του Μάρτη. Από ‘κει και πέρα, είμαστε όλοι χαρούμενοι, έχουμε ένα χαμόγελο που δεν πιάνεται. Αλλά αυτούς τους δύσκολους μήνες τον χειμώνα, θέλει ακόμα αγώνα να βελτιώσουμε κάποια πράγματα. Και εκεί το κράτος, που δίνει τις επιδοτήσεις κι όλα αυτά, να βάλει ρε παιδί μου ένα ταχύπλοο τον χειμώνα, τι έγινε δηλαδή; Δεν είναι πια οι συνθήκες εκείνες, εκεί τα χρόνια, τα δύσκολα. Τώρα τα υπόλοιπα πλέον… Να πούμε: σχολείο, εκπαιδευτικοί… Εγώ όταν πήγαινα στο γυμνάσιο είχα τρεις καθηγητές. Σήμερα το γυμνάσιο έχει δέκα και δεκαπέντε καθηγητές. Το δημοτικό: γυμναστές, ειδικές ανάγκες… τα πάντα. Δηλαδή εκεί η παιδεία πλέον έχει εκτοξευθεί. Το επίπεδο στη Σίφνο, τόσο μεγάλο ας πούμε. Και γι’ αυτό και τα αποτελέσματα στις εξετάσεις… έχουμε τόσο καλά αποτελέσματα. Της αγωγής των παιδιών, ας πούμε.  Λύσαμε το κτιριακό, προσπαθούμε να λύσουμε και τα… στελεχώσουμε τους καθηγητές κι όλα αυτά. Τα τελευταία χρόνια προκύπτει ένα πρόβλημα με τη στέγαση των δημοσίων υπαλλήλων, έτσι. Αρχίζει και φαίνεται μπροστά μας. Είναι αυτό το… θα το βρούμε μπροστά μας το θέμα το στεγαστικό των δημοσίων υπαλλήλων. Είτε είναι γιατρός, είτε είναι καθηγητής, είτε είναι αστυνόμος, είτε είναι λιμενάρχης, είτε είναι οτιδήποτε, ξέρω ‘γω τι. Αυτά θα τα βρούμε μπροστά μας να δούμε τι μπορούμε να κάνουμε. Γιατί ο Σιφνιός τώρα πλέον όλα τα ‘χει ρίξει στον τουρισμό και… εδώ υπάρχει πρόβλημα.  Ελπίζω οι μελλοντικές γενιές που θα συνεχίσουν… Γιατί υπάρχουν πολλά παιδιά που αγαπούν τον τόπο τους. Εγώ τους έδωσα το παράδειγμα το ‘80 και μπήκα μικρός στα κοινά και κολύμπησα βαθιά. Σήμερα να κολυμπήσουν και οι νέοι. Έχουν πιο πρωτοποριακές ιδέες και πιο πολλές γνώσεις. Είναι η τεχνολογία που έχει προχωρήσει, είναι οι επαφές που έχουνε με όλα αυτά. Να δώσουμε μία καλύτερη εικόνα σε αυτό το νησί, αξίζει τον κόπο. Πολιτισμός του νησιού: ανεπανάληπτος, πλούσιος! Δεν υπάρχει νησί με τέτοια ιστορία! Και τώρα και με τα μεταλλεία, που θα εκμεταλλευτούν. Πολύ σημαντικό αυτό! 

Ωραία. Ευχαριστώ πάρα πολύ κύριε Κώστα! 

Έλενα κι εγώ ευχαριστώ που μου δόθηκε η ευκαιρία να καταγράψουμε έστω ένα μικρό κομμάτι από την Νεότερη Ιστορία της Σίφνου, που εγώ την έζησα όπως την έζησα. Και είμαι στη διάθεσή σου να πούμε κι άλλα πράγματα για τη Σίφνο και ό,τι άλλο θέλεις. Σε ευχαριστώ πολύ.

Κι εγώ. Καλή συνέχεια.

Να ‘σαι καλά.